Lễ, Hội, và Tết

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Le Hoi va Tet
Lễ - Hội - Tết lấy tự nhiên, vũ trụ làm trục dọc, và nhân sinh làm trục ngang, hòa hợp cả với trời đất và con người. Và đương nhiên, trong tiến trình phát triển của xã hội loài người, nhất là cuộc sống hiện đại ngày nay, có những lễ-hội-tết bị làm cho phai mờ đi, và cũng có những lễ-hội-tết được làm cho đậm nét hơn.

Lễ - Hội - Tết là sinh hoạt đặc thù của con người, là nền tảng của đời sống chung từ gia đình, xóm làng, đến đất nước, và toàn cầu.

Có thể trong cuộc tiến hóa của chủng loại con người, thoạt kì thủy là những cá thể đơn lẻ kết hợp với nhau thành từng tổ nhóm nhỏ vài đơn vị, đến vài chục đơn vị để quần thể dễ mưu sinh và tự vệ hơn. Hàng triệu năm qua đi và con người nhờ quy tụ được một số điều kiện có một không hai đã bứt khỏi đồng bộ linh trưởng (gồm khỉ, vượn, đười ươi, hắc tinh tinh...) và hình thành nhân loại.

Những điều kiện đó hỗ tương tác động lên nhau là tư thế đứng thẳng, di chuyển trên hai chân, giải phóng đôi tay hoạt động tinh tế; ngón cái đối diện với 4 ngón còn lại giúp thao tác đa dạng, chính xác; cặp mắt nhìn ra không gian ba chiều; cổ họng, lưỡi và môi điều khiển âm thanh để hình thành ngôn ngữ; và khả năng nhận thức tự thân và ngoại giới được lưu trữ trong kí ức; hình vẽ và chữ viết bảo tồn và lưu truyền thành quả của các thế hệ làm cơ sở cho văn hóa, văn minh.

Con người chỉ mới sáng tạo tiếng nói khoảng 100.000 năm nay, và chữ viết từ 5.000 năm nay. Lịch sử chỉ được ghi chép ngắn ngủi như thế đó. Trước nữa là thời tiền sử, chỉ có thể phỏng đoán qua sự thông giải những di chỉ và đồ chế tác bằng khảo cổ học. Tuy nhiên, ngoài những chế tác vật thể còn những thiết chế phi vật thể vô cùng quan trọng, qua đó chúng ta biết được những ứng xử của tổ tiên với tự nhiên, với đồng loại, thể hiện tư tưởng và tình cảm của họ. Đó là văn minh phi vật thể, trong đó lễ hội chiếm một vị trí trung tâm.

Lễ - Hội - Tết khởi nguồn từ khi con người tự thức về thân phận của mình trong vũ trụ. Có hai lĩnh vực cảm thức chính: một, là cõi tự nhiên, là môi trường sinh hoạt của con người, với bầu trời, mặt đất, và mọi sức mạnh tự nhiên; và hai, là cõi nhân sinh với chiều dọc từ thế hệ này qua thế hệ khác và chiều ngang mỗi đời người từ sinh tới tử, từ quan hệ cơ bản là mẹ con tới quan hệ cha con, gia tộc, bộ tộc, thôn xóm, làng nước...

Cõi tự nhiên với những hiện trường và vận động của nó là cảnh quan bao bọc con người sau khi từ bào thai chui ra. Con người nguyên thủy coi tự nhiên như Bà mẹ của mình trong cả hai mặt hiền và dữ, nuôi sống và bắt chết. Tự nhiên được nhân cách hóa thành bà mẹ lớn lao còn gọi là Mẹ Cả. Mẹ Cả (Great Mother) này có thể khoác nhiều hình thức, như trong tín ngưỡng Tứ phủ của Đạo Nội ở Việt Nam, đó là:

(1) Bà Trời (Thiên Mụ), có tên chữ sau này là Cửu Thiên Huyền Nữ, tức bà mẹ huyền bí cai quản 9 tầng trời. Khi có chế độ nam quyền và quân chủ phong kiến thì vua (tức thiên tử hay con trời), Bà Trời đã biến thành Ông Trời, tên chữ là Ngọc Hoàng Thượng Đế.

(2) Mẹ Đất, có tên chữ là Địa Mẫu, trong chế độ nam quyền thì trở thành Ông Địa. Cuống rốn chưa lìa của Ông Địa còn nhìn thấy trong những chầu hát đồng bóng (bóng rỗi) tại các đình làng cho đến ngày nay, đó là mối tương liên giữa Ông Địa và Nàng (tức hình bóng Địa Mẫu) trong lễ kì yên tức cầu an vào rằm đầu tiên trong năm, tức nguyên tiêu.

(3) Bà Non hay Bà Rú còn gọi là Mẫu thượng ngàn, tức bà mẹ rừng xanh.

(4) Bà Nước, còn gọi là Mẫu thoải (thoải là thủy đọc chệch đi). Bà Non sau được nam quyền hóa thành Sơn Tinh, và Bà Nước thành Thủy Tinh trong chuyện thần thoại (dựa vào huyền sử) thời Hùng Vương.

Tín ngưỡng tối cổ bản địa của Việt Nam là thời các bà mẹ trông coi 4 cõi, tức Tứ phủ: đó là cõi trời (thiên phủ), cõi đất (địa phủ), cõi núi (sơn phủ), và cõi nước (thuỷ phủ). Và lễ hội chính là những dịp cộng đồng kỷ niệm và cộng thông với những cõi này qua hình tượng nhân cách hóa thành các bà mẹ.

Có hai vòng xoay cho Lễ - Hội - Tết: vòng xoay của tự nhiên và vòng xoay của nhân sinh. Vòng xoay của tự nhiên là tiết điệu của môi trường sống tính theo thiên văn và địa lí. Mặt trời, mặt trăng và các sao là nền tảng then chốt, vận động và khuôn mẫu cho con người hòa điệu với toàn bộ cõi sống cùng cây cỏ và chim muông. Tiết điệu đó là ngày đêm; tuần lễ (xưa tính bằng 10 ngày một, gồm thượng tuần, trung tuần và hạ tuần, họp thành một tháng); bốn mùa (xuân, hạ, thu, đông) trong đó quan trọng nhất cho lễ hội là xuân và thu, vì đó là hai mùa thu hoạch từ hái lượm, săn bắn, đến chăn nuôi, trồng trọt (xuân thu nhị kỳ tế lễ), đặc biệt là cây lúa; một năm gồm 12 chu kỳ mặt trăng, và sự tuần hoàn của trái đất 1 chu kỳ quanh mặt trời.

Le Hoi va Tet
Chi tiết hơn, 1 năm còn chia làm 24 tiết khí, tức là 2 tiết khí cho mỗi tháng (24 x 15 ngày = 360 ngày), hoặc 72 hậu (75 x 5 = 360 ngày). Khí hậu tức là điều kiện của thời tiết (không gian), tính theo thời gian ngắn hạn chỉ có 5 ngày...

Lễ - Hội - Tết xây dựng qua những cột mốc chính của một năm, tính theo nông lịch (tức lịch theo mặt trăng, Âm lịch) thích hợp với con nước thủy triều để đi thuyền, làm ruộng. Trong một năm có 8 tiết (tiết = đốt tre; tức giai đoạn thời gian gồm 15 ngày; gọi tắt của 24 tiết khí trong năm) chính. Tứ thời bát tiết, là 4 mùa và 8 lễ tết - tết chỉ là cách đọc trại của tiết. 8 lễ tết chính đó là:

1. Tết Nguyên đán (1-1): buổi sáng đầu năm (tính theo Âm lịch).

2. Tết Nguyên tiêu (15-1): đêm rằm đầu tiên trong năm, treo đèn, còn gọi là thượng nguyên.

3. Tết Thanh minh (5-3): rẩy mã, viếng mộ, chơi xuân, hội đố lá...

4. Tết Đoan ngọ (5-5): tết hoa quả, diệt sâu bọ, mừng con nước, đua thuyền...

5. Tết Thất tịch (7-7): hoặc tết Vu lan, xá tội vong nhân, cúng cô hồn (15-7) còn gọi trung nguyên.

6. Tết Trung thu (15-8): thưởng trăng, gia đình đoàn tụ, múa lân rồng...

7. Tết Trùng cửu (9-9): còn gọi là trùng dương, số 9 là con số của trời, cầu trời mưa thuận gió hòa.

8. Tết Hạ nguyên (15-10): tết cơm mới, mừng mùa màng thu hoạch...

Theo Nguyễn Tiến Văn - Tia sáng

Comment :Lễ, Hội, và Tết
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Lễ, Hội, và Tết bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Le Hoi va Tet ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Lễ, Hội, và Tết ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Tết
Events, Conference, and New Year
bell, human society, human nature, making, that is, mother, human, festive, sun, ie, information
Events - Society - New Year taking the natural universe as vertical axis, horizontal axis and human made, both in harmony with heaven and earth and man. And of course, in the evolution of human society, especially in today's modern life, there are holiday-Assembly -Tet getting ...
  • Thoi su 24h276 6 diem mo trong vu an o Binh Phuoc
    Thời sự 24h(27/6): 6 điểm mờ trong vụ án ở Bình Phước

    Thảm cảnh chung cư: Nước phun từ thang máy vào phòng ngủ tầng 21; Ngân hàng ưu tiên tuyển người cùng họ sếp: Vi phạm luật lao động?; 'Ngáo đá' có thể dẫn đến hành vi giết người chặt xác; Vợ xinh đẹp mất tích lúc đang tắm: Người yêu cũ bất ngờ lên tiếng; Hé lộ cuộc mua bán củ sâm Ngọc Linh "khủng" quý hiếm hơn 100 tuổi

  • Thoi su 24h2306 Cha om con 28 thang tuoi nhay lau tu tu
    Thời sự 24h(23/06): Cha ôm con 28 tháng tuổi nhảy lầu tự tử

    Tai nạn thảm khốc trên đèo Prenn: Cấm xe lưu thông vào ban đêm; Nhân viên BV Bạch Mai "buôn" điện thoại: "Buôn" 4 phút; Cặp bồ với "chồng nhà người ta", cô gái trẻ bị lột áo ngay tại nơi làm việc; Thảm sát Bình Phước: Gian nan nộp tiền khắc phục hậu quả; Thanh Hoá: Phát hiện nhầm con sau 4 năm vì cha mẹ trắng trẻo, con ngăm đen

  • Thoi su 24h2206 Hung thu giet hai nu sinh lop 12
    Thời sự 24h(22/06): Hung thủ giết hại nữ sinh lớp 12

    Nhận đỡ đầu con của Đại tá Trần Quang Khải tới năm 18 tuổi; Đằng sau người đàn bà chạy xe ôm 'ghê gớm' ở bến xe Gia Lâm; Nữ sinh trường Cao đẳng Công thương mất tích bí ẩn hơn nửa tháng; Trục lợi từ video khoe thân qua Facebook Live ở Việt Nam; Tai nạn kinh hoàng, xe cứu thương nát đầu, 10 người thương vong

  • Thoi su 24h2106 100 dan choi phe ma tuy trong khach san
    Thời sự 24h(21/06): 100 dân chơi phê ma túy trong khách sạn

    Hàng loạt bé trai Hà Nội dưới 5 tuổi dễ trở thành “thái giám”; Phạt nặng xe không treo khẩu hiệu: Nặng bệnh hình thức; Đã có ‘vòng kim cô’, chủ dự án BOT hết thời ‘tay không bắt giặc’; TNGT 7 người chết: Hàng nghìn HS nghẹn ngào tiễn đưa 3 cô giáo; Hi hữu ở HN: Chủ say rượu ngủ giữa đường, chó nhất quyết đứng trông

  • Thoi su 24h2006 Co dau xinh dep mat tich khi tam
    Thời sự 24h(20/06): Cô dâu xinh đẹp mất tích khi tắm

    Máy bay CASA 212 bị nạn: Ngóng đợi tin các anh trở về đất Mẹ; Tai nạn ở đèo Prenn 7 người chết: Nhiều sai phạm cần khởi tố vụ án ; Vỡ hồ chứa nước đãi titan: Hàng loạt sai phạm chỉ được coi là "thiếu sót"?; Vụ đánh ghen tại bigc quận Hà Đông, Hà Nội: Hành vi “có tổ chức” sẽ bị xử lý nghiêm!;

  • Thoi su 24h1706 Phan no co giao tat bom bop vao mat tre
    Thời sự 24h(17/06): Phẫn nộ cô giáo tát bôm bốp vào mặt trẻ

    Máy bay chở chín người tìm Su-30MK2 mất tích; Nửa đêm, bị kẻ lạ mặt ném mắm tôm vào nhà "khủng bố" tinh thần?; Đã tìm được thi thể phi công Trần Quang Khải; Phẫn nộ clip cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi; Bùng nổ các vụ đánh ghen: Trước hả hê, sau hối hận; CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt: Bức xúc!

  • Thoi su 24h1606 Danh ghen kinh hoang o Ha Dong
    Thời sự 24h(16/06): Đánh ghen kinh hoàng ở Hà Đông

    CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt; Mẹ 9x bỏ xác con gái ở bụi keo: Bán xe máy, quay lại xin làm phụ hồ; Cuộc sống hiện tại của 3 cha con bé trai bị bỏ rơi ở quán phở; Hơn 1.000 người tìm phi công Su-30 từ Hà Tĩnh đến Thái Bình; Gia cảnh của mẹ trẻ bị tố giả khổ lên mạng xin sữa cho con rồi đem bán

  • Thoi su 24h1506 Con rai vang ma quanh dam cuoi bo
    Thời sự 24h(15/06): Con rải vàng mã quanh đám cưới bố

    Chốt hạn đường sắt Cát Linh-Hà Đông:Phi thường hay phi thực tế?; Dòi trong cơm KTX ĐHQG: Chắc nuốt vài chục con vào bụng rồi!; Sữa Meiji Nhật Bản ở Việt Nam có thể là hàng giả; "Cò" dịch vụ đăng ký xe máy: Đưa 3,8 triệu đồng, 30 phút sau có giấy tờ!; Bé trai bị cắn tím người: Hiệu trưởng trường MN đến tận nhà xin lỗi

  • Thoi su 24h1406 MB tiem kich Su30MK2 mat lien lac
    Thời sự 24h(14/06): MB tiêm kích Su30-MK2 mất liên lạc

    Đường sắt Cát Linh-Hà Đông lại thất hứa: Lỗi phía Việt Nam?; Phượt thủ người Anh mắc sai lầm gì khi leo núi ở Sa Pa?; Máy bay tiêm kích Su30-MK2 mất liên lạc trong khi bay huấn luyện; Nữ sinh tử vong sau truyền nước: Phòng khám Thành Mỹ chịu trách nhiệm?; Rò rỉ khí độc amoniac ở hãng nước đá, nhiều người chạy tán loạn;

  • Nghin le chuyen tuan qua 1906 25062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 19/06 - 25/06/2016

    9 quân nhân trên Casa 212 đã hy sinh; Tai nạn thảm khốc ở đèo Prenn - Đà Lạt; An toàn hàng không sân bay Nội Bài bị uy hiếp vì tia lazer; Một giáo viên “phản pháo” việc tuyển dụng vợ phi công Khải; Những vụ đánh ghen lột trần tình địch giữa phố ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 196 256
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (19/6 - 25/6)

    Căn bệnh cướp mạng gần 5.000 phụ nữ Việt mỗi năm; Sử dụng điều hòa quá lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ và tử vong; 10 thực phẩm Trung Quốc chuyên gia Mỹ khuyên tránh xa; Chuyên gia chia sẻ bài thuốc hạ sốt cho trẻ bằng cây nhà lá vườn;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 196256
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/6-25/6)

    Người Anh lựa chọn rời EU; bão tử thần tấn công Trung Quốc, 898 người thương vong; Chủ tịch Kim Jong Un tự tin tên lửa Triều Tiên đã có thể đánh trúng Mỹ'; Tổng thống Indonesia họp kín bàn cách phá 'đường lưỡi bò'... là những tin đáng chú ý trong tuần này.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 126 186
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (12/6 - 18/6)

    Cô gái 20 tuổi tử vong sau khi được truyền dịch; Cá nục nhiễm chất cực độc phenol; Bé gái 5 tuổi liệt mặt vì mẹ bật điều hoà suốt đêm; Con bị tật bẩm sinh, đừng chậm trễ... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1206 18062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 12/06 - 18/06/2016

    Máy bay Su-30, CASA gặp nạn trên biển; Bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi cùng lá thư tuyệt vọng; Cá nục nghi nhiễm chất Phenol cực độc; Hot girl bị đánh ghen lột đồ tại siêu thị Big C Hà Đông; Cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1206 1806
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/06 - 18/06)

    Đánh ghen "hội đồng" trước BigC Hà Đông; Toàn cảnh vụ dùng ô tô truy sát, nã đạn ở Hải Dương; Những bí mật đường dây cá độ nghìn tỷ của chủ salon ôtô; Từ chối chuyện chăn gối, chồng bị vợ đánh đến chết; Thầy tu trẻ vướng chuyện ái tình đẫm máu và nước mắt;....là những tin đáng chú ý.

  • Su kien quoc te noi bat 56116
    Sự kiện quốc tế nổi bật (5/6-11/6)

    Trung Quốc ráo riết xây dựng hải đăng ở Trường Sa; Nga có thể đánh bại NATO trong 60 giờ; Tổng thống Obama hậu thuẫn mạnh mẽ cho bà Hillary Clinton; Trung Quốc sẽ xây trạm nghiên cứu khổng lồ dưới Biển Đông... là những tin đáng chú ý trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 0506 11062016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (05/06 - 11/06/2016)

    Bộ Tài chính tiếp tục yêu cầu BIDV, Vietinbank phải trả cổ tức bằng tiền mặt; Vinalines xin thanh lý 6 con tàu; Bầu Đức viết tâm thư xin cổ đông thời gian vượt khó; lãi suất cho vay mua nhà ở xã hộixuống còn 4,8%...Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện

  • Nghin le chuyen tuan qua 0506 11062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 05/06 - 11/06/2016

    Phượt thủ người anh tử nạn khi leo Fansipan; Chìm tàu du lịch trên sông Hàn; Cá chết nổi trắng hồ Hoàng Cầu; Cột điện mọc xuyên nhà dân giữa Hà Nội; Ớn lạnh thứ ma dược mới núp bóng thuốc lá thơm; Lộ diện đường dây mua chứng chỉ tiếng Anh có 1-0-2 tại Ninh Bình... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.