Lễ, Hội, và Tết

Le Hoi va Tet
Lễ - Hội - Tết lấy tự nhiên, vũ trụ làm trục dọc, và nhân sinh làm trục ngang, hòa hợp cả với trời đất và con người. Và đương nhiên, trong tiến trình phát triển của xã hội loài người, nhất là cuộc sống hiện đại ngày nay, có những lễ-hội-tết bị làm cho phai mờ đi, và cũng có những lễ-hội-tết được làm cho đậm nét hơn.

Lễ - Hội - Tết là sinh hoạt đặc thù của con người, là nền tảng của đời sống chung từ gia đình, xóm làng, đến đất nước, và toàn cầu.

Có thể trong cuộc tiến hóa của chủng loại con người, thoạt kì thủy là những cá thể đơn lẻ kết hợp với nhau thành từng tổ nhóm nhỏ vài đơn vị, đến vài chục đơn vị để quần thể dễ mưu sinh và tự vệ hơn. Hàng triệu năm qua đi và con người nhờ quy tụ được một số điều kiện có một không hai đã bứt khỏi đồng bộ linh trưởng (gồm khỉ, vượn, đười ươi, hắc tinh tinh...) và hình thành nhân loại.

Những điều kiện đó hỗ tương tác động lên nhau là tư thế đứng thẳng, di chuyển trên hai chân, giải phóng đôi tay hoạt động tinh tế; ngón cái đối diện với 4 ngón còn lại giúp thao tác đa dạng, chính xác; cặp mắt nhìn ra không gian ba chiều; cổ họng, lưỡi và môi điều khiển âm thanh để hình thành ngôn ngữ; và khả năng nhận thức tự thân và ngoại giới được lưu trữ trong kí ức; hình vẽ và chữ viết bảo tồn và lưu truyền thành quả của các thế hệ làm cơ sở cho văn hóa, văn minh.

Con người chỉ mới sáng tạo tiếng nói khoảng 100.000 năm nay, và chữ viết từ 5.000 năm nay. Lịch sử chỉ được ghi chép ngắn ngủi như thế đó. Trước nữa là thời tiền sử, chỉ có thể phỏng đoán qua sự thông giải những di chỉ và đồ chế tác bằng khảo cổ học. Tuy nhiên, ngoài những chế tác vật thể còn những thiết chế phi vật thể vô cùng quan trọng, qua đó chúng ta biết được những ứng xử của tổ tiên với tự nhiên, với đồng loại, thể hiện tư tưởng và tình cảm của họ. Đó là văn minh phi vật thể, trong đó lễ hội chiếm một vị trí trung tâm.

Lễ - Hội - Tết khởi nguồn từ khi con người tự thức về thân phận của mình trong vũ trụ. Có hai lĩnh vực cảm thức chính: một, là cõi tự nhiên, là môi trường sinh hoạt của con người, với bầu trời, mặt đất, và mọi sức mạnh tự nhiên; và hai, là cõi nhân sinh với chiều dọc từ thế hệ này qua thế hệ khác và chiều ngang mỗi đời người từ sinh tới tử, từ quan hệ cơ bản là mẹ con tới quan hệ cha con, gia tộc, bộ tộc, thôn xóm, làng nước...

Cõi tự nhiên với những hiện trường và vận động của nó là cảnh quan bao bọc con người sau khi từ bào thai chui ra. Con người nguyên thủy coi tự nhiên như Bà mẹ của mình trong cả hai mặt hiền và dữ, nuôi sống và bắt chết. Tự nhiên được nhân cách hóa thành bà mẹ lớn lao còn gọi là Mẹ Cả. Mẹ Cả (Great Mother) này có thể khoác nhiều hình thức, như trong tín ngưỡng Tứ phủ của Đạo Nội ở Việt Nam, đó là:

(1) Bà Trời (Thiên Mụ), có tên chữ sau này là Cửu Thiên Huyền Nữ, tức bà mẹ huyền bí cai quản 9 tầng trời. Khi có chế độ nam quyền và quân chủ phong kiến thì vua (tức thiên tử hay con trời), Bà Trời đã biến thành Ông Trời, tên chữ là Ngọc Hoàng Thượng Đế.

(2) Mẹ Đất, có tên chữ là Địa Mẫu, trong chế độ nam quyền thì trở thành Ông Địa. Cuống rốn chưa lìa của Ông Địa còn nhìn thấy trong những chầu hát đồng bóng (bóng rỗi) tại các đình làng cho đến ngày nay, đó là mối tương liên giữa Ông Địa và Nàng (tức hình bóng Địa Mẫu) trong lễ kì yên tức cầu an vào rằm đầu tiên trong năm, tức nguyên tiêu.

(3) Bà Non hay Bà Rú còn gọi là Mẫu thượng ngàn, tức bà mẹ rừng xanh.

(4) Bà Nước, còn gọi là Mẫu thoải (thoải là thủy đọc chệch đi). Bà Non sau được nam quyền hóa thành Sơn Tinh, và Bà Nước thành Thủy Tinh trong chuyện thần thoại (dựa vào huyền sử) thời Hùng Vương.

Tín ngưỡng tối cổ bản địa của Việt Nam là thời các bà mẹ trông coi 4 cõi, tức Tứ phủ: đó là cõi trời (thiên phủ), cõi đất (địa phủ), cõi núi (sơn phủ), và cõi nước (thuỷ phủ). Và lễ hội chính là những dịp cộng đồng kỷ niệm và cộng thông với những cõi này qua hình tượng nhân cách hóa thành các bà mẹ.

Có hai vòng xoay cho Lễ - Hội - Tết: vòng xoay của tự nhiên và vòng xoay của nhân sinh. Vòng xoay của tự nhiên là tiết điệu của môi trường sống tính theo thiên văn và địa lí. Mặt trời, mặt trăng và các sao là nền tảng then chốt, vận động và khuôn mẫu cho con người hòa điệu với toàn bộ cõi sống cùng cây cỏ và chim muông. Tiết điệu đó là ngày đêm; tuần lễ (xưa tính bằng 10 ngày một, gồm thượng tuần, trung tuần và hạ tuần, họp thành một tháng); bốn mùa (xuân, hạ, thu, đông) trong đó quan trọng nhất cho lễ hội là xuân và thu, vì đó là hai mùa thu hoạch từ hái lượm, săn bắn, đến chăn nuôi, trồng trọt (xuân thu nhị kỳ tế lễ), đặc biệt là cây lúa; một năm gồm 12 chu kỳ mặt trăng, và sự tuần hoàn của trái đất 1 chu kỳ quanh mặt trời.

Le Hoi va Tet
Chi tiết hơn, 1 năm còn chia làm 24 tiết khí, tức là 2 tiết khí cho mỗi tháng (24 x 15 ngày = 360 ngày), hoặc 72 hậu (75 x 5 = 360 ngày). Khí hậu tức là điều kiện của thời tiết (không gian), tính theo thời gian ngắn hạn chỉ có 5 ngày...

Lễ - Hội - Tết xây dựng qua những cột mốc chính của một năm, tính theo nông lịch (tức lịch theo mặt trăng, Âm lịch) thích hợp với con nước thủy triều để đi thuyền, làm ruộng. Trong một năm có 8 tiết (tiết = đốt tre; tức giai đoạn thời gian gồm 15 ngày; gọi tắt của 24 tiết khí trong năm) chính. Tứ thời bát tiết, là 4 mùa và 8 lễ tết - tết chỉ là cách đọc trại của tiết. 8 lễ tết chính đó là:

1. Tết Nguyên đán (1-1): buổi sáng đầu năm (tính theo Âm lịch).

2. Tết Nguyên tiêu (15-1): đêm rằm đầu tiên trong năm, treo đèn, còn gọi là thượng nguyên.

3. Tết Thanh minh (5-3): rẩy mã, viếng mộ, chơi xuân, hội đố lá...

4. Tết Đoan ngọ (5-5): tết hoa quả, diệt sâu bọ, mừng con nước, đua thuyền...

5. Tết Thất tịch (7-7): hoặc tết Vu lan, xá tội vong nhân, cúng cô hồn (15-7) còn gọi trung nguyên.

6. Tết Trung thu (15-8): thưởng trăng, gia đình đoàn tụ, múa lân rồng...

7. Tết Trùng cửu (9-9): còn gọi là trùng dương, số 9 là con số của trời, cầu trời mưa thuận gió hòa.

8. Tết Hạ nguyên (15-10): tết cơm mới, mừng mùa màng thu hoạch...

Theo Nguyễn Tiến Văn - Tia sáng

Video nổi bật

Hiện trường động đất 7,9 độ Richter, 150 người chết ở Nepal
00:00 / --:--

TIN Tết NỔI BẬT

Nhận xét tin Lễ, Hội, và Tết

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Lễ, Hội, và Tết bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Le Hoi va Tet ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Lễ, Hội, và Tết ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Mừng Xuân Mới của chuyên mục Tết.

Events, Conference, and New Year
bell, human society, human nature, making, that is, mother, human, festive, sun, ie, information

Events - Society - New Year taking the natural universe as vertical axis, horizontal axis and human made, both in harmony with heaven and earth and man. And of course, in the evolution of human society, especially in today's modern life, there are holiday-Assembly -Tet getting ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Tết


  • Thoi su 24h225 Thuc hu vu Hoc sinh HN len nui de sex
    Thời sự 24h(22/5): Thực hư vụ "Học sinh HN lên núi để sex"

     Phó Thủ tướng: ‘Tạo mọi điều kiện tốt nhất cho thí sinh’; Đại biểu xấu hổ, xin lỗi vì điều 60 luật BHXH; Đại gia “khóa môi” Hồ Ngọc Hà là tình cũ của Maya?; "Học sinh HN lên núi để... sex" được thêu dệt thế nào?; 

  • Thoi su 24h215 An mang chan dong trong quan bia
    Thời sự 24h(21/5): Án mạng chấn động trong quán bia

     Chính phủ đề xuất hưởng BHXH một lần; Án mạng chấn động Hưng Yên trong quán bia hơi; K +: Độc quyền vẫn lỗ ngàn tỷ; Thông tin ‘giật mình’ sau vụ chi 18 tỷ chăm cây xanh; Sự thật vụ "học sinh Hà Nội lên núi để... sex"?; 

  • Thoi su 24h205 Dam chet 2 me con di the duc
    Thời sự 24h(20/5): Đâm chết 2 mẹ con đi thể dục

    Giật mình với hình ảnh BTV Hoài Anh thời "hai lúa"; Đâm chết 2 mẹ con đi thể dục, tài xế phóng xe bỏ chạy; CSGT ra quân xử lý "hình ảnh lạ" trên cầu Nhật Tân; Xe đi xuyên Việt đâm xe tải, 9 người thương vong; Ngư dân chưa đồng ý bàn giao vật thể nghi là đuôi máy bay...là những thông tin thời sự nổi bật ngày 20/5.

  • Thoi su tuan qua Su that chiec truc thang tren noc nha dai gia
    Thời sự tuần qua: Sự thật chiếc trực thăng trên nóc nhà đại gia

     VN sẵn sàng ứng phó với tình huống xảy ra trên biển; Hà Nội: Sập cần cẩu dự án đường sắt đô thị; Sự thật về chiếc trực thăng trên nóc nhà của đại gia Hải Dương; Sơn Đoòng thực sự đẹp và quyến rũ như thế nào?; 

  • Thoi su 24h195 Cong bo ket luan thanh tra vu cay xanh
    Thời sự 24h(19/5): Công bố kết luận thanh tra vụ cây xanh

    HN công bố kết luận thanh tra vụ cây xanh; Phó Ban Tổ chức Quận ủy Cầu Giấy ra tòa về tội giết người; Công an sẽ giao trả 5 triệu yên cho chị ve chai!; Hương Tràm trần tình về ồn ào đại gia và siêu xe; Sự thật kinh hoàng trong hàng ngàn nhà nghỉ ở Hà Nội ...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 19/5.

  • Thuc hu chat luong ao chong nang tien trieu
    Thực hư chất lượng áo chống nắng tiền triệu

    cáo

  • Mong manh hang Viet
    Mong manh hàng Việt!

    Doanh nghiệp Việt cần năng động, sáng tạo hơn để đương đầu với những thách thức, để tiếp tục phát huy trên nền tảng đã gây dựng được

  • Con xem phim sex cha me lam gi
    Con xem phim sex, cha mẹ làm gì?

    Chúng ta cần trang bị kỹ năng, kiến thức về sex, có như vậy mới tạo được 'vắc-xin kháng sex' đủ mạnh cho các em. Chị Đào Lan, có con gái học lớp 5 tại Hà Nội đã thực sự sốc nặng khi cô con gái nhỏ đóng cửa xem phim sex một..

  • Cap doi khach Tay bi cuop gay xon xao
    Cặp đôi khách Tây bị cướp gây xôn xao

    Cặp đôi khách Tây bị cướp ở Hà Nội đang là câu chuyện được nhều bạn trẻ quan tâm. Mới đây, thông tin về cặp đôi khách Tây bị cướp đã có những tình tiết mới. ------------ Xem thêm: Cặp đôi khách Tây bị cướp gây xôn xao, http://vietbao.vn/tp/Cap-doi-khach-Tay-bi-cuop-gay-xon-xao/11384861/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Cho xe mo to vao duong cao toc
    Cho xe mô tô vào đường cao tốc

    Đa số lo ngại xoay quanh chuyện, nếu những tay đua "kiệt xuất" lái mô tô được “thả” vào môi trường phù hợp nhưng chưa đủ “chất” sẽ dễ gây họa.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1705 2305
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (17/05 - 23/05)

    Cô gái thừa nhận dựng chuyện nhận nuôi con tử tù; Vụ giấu vàng qua sân bay: Vĩnh viễn không được làm việc trong ngành hàng không; Bé 6 tháng tuổi tử vong bất thường: Mũi tiêm hạ sốt oan nghiệt?; Chỉ rõ những bất thường vụ chi 18 tỷ chăm cây xanh... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tong hop Doi song tuan qua 185 235
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (18/5 - 23/5)

    Con hẻm miễn phí ở Sài Gòn, những SV làm tình nguyện vùng cao, cậu bé mua đồ ăn cho người vô gia cư là những câu chuyện về tình người thật đẹp. Nhiều chủ đề giáo dục con, những chuyện tình cảm động, nhiều bài viết đáng suy ngẫm và các thông tin an toàn thực phẩm bẩn, mỹ phẩm giả...là những vấn đề nổi bật tuần vừa qua...

  • Diem lai tin suc khoe nong trong tuan 185 245
    Điểm lại tin sức khỏe nóng trong tuần (18/5 - 24/5)

    Bộ Y tế xác minh thông tin gạo giả ở Việt Nam, Phát hiện vịt nuôi bị nhiễm virus H5N1 ở Ninh Thuận, Trẻ mắc tay chân miệng nhập viện tăng đột biến, Đã có câu trả lời vụ khăn ướt nhiễm khuẩn, Giữ sức khỏe ngày nắng nóng cho bé yêu,.... là các thông tin sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 175 235
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/5 -23/5)

    Tình báo Đức cung cấp thông tin quyết định để Mỹ tiêu diệt Bin Laden; Chính phủ Mỹ khẳng định không thay đổi chiến lược tại Iraq; Cựu Thủ tướng Yingluck ra hầu tòa; Mỹ và Cuba kết thúc vòng đàm phán thứ 4... là những tin đáng chú ý trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (17/5 -23/5), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-175-235/2147562992/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1705 2305
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (17/05 - 23/05)

    Cặp đôi khách Tây bị cướp gây xôn xao; Người mẹ trẻ nhẫn tâm sát hại đứa con hai tuổi; Cả trăm người thân bị hại gây náo loạn tòa; Mua ma túy về "ăn mừng ra tù", gặp ngay 141; Kế hoạch tiêu 5 triệu yên của 'tỷ phú ve chai'; Trung tướng rởm và chiêu bài lừa đảo chiếm đoạt 12 tỷ đồng;......là những tin đáng chú ý trong tuần.