Hoa của làng

Những cánh hoa giấy Thanh Tiên

Cánh hoa của đời sống tâm linh

Làng Thanh Tiên cách trung tâm kinh thành Huế chừng 10 km về phía Đông Bắc, mảnh đất chuyên nghề nông. Thế nhưng cứ độ đầu tháng chạp, không khí ở đây bắt đầu tấp nập hẳn lên vì xuất hiện thêm nghề mới: Nghề làm hoa giấy cho ngày Tết.

Làm hoa Tết đã trở thành thói quen ăn sâu trong tâm hồn của con người nơi đây. Có lẽ hết đời này đến đời khác vẫn không dứt được. Chú Phạm Hóa, một người con gắn bó nhiều với nghề, tâm sự: “Từ khi là một đứa trẻ, tôi đã biết làm hoa giấy, lớn lên có gia đình và vợ con rồi cũng thế. Gia đình tôi cũng phải qua mấy đời làm nghề rồi. Cực thì cực thiệt nhưng không sao dứt được nghề tổ tiên!”.

Độ đầu tháng 11 là người ta bắt đầu phơi tre, chọn lựa những cây tre vừa thẳng vừa nhẵn để chẻ và vót cho đẹp. Đây chỉ là những chuyện ngoài lề của việc làm hoa nhưng không kém phần quan trọng. Cuối tháng, mọi người lại bắt đầu nhuộm giấy. Tất cả chuẩn bị cho công việc chính khi tháng chạp đến. Để làm được những cánh hoa đủ loại, đủ kiểu như thế, người thợ phải khéo tay và có khả năng phối màu những cánh hoa.

Không biết tự bao giờ, cánh hoa giấy Thanh Tiên đã gắn sâu trong tâm linh của mỗi người dân cố đô. Dù công việc có bận rộn đến chừng nào đi nữa, người ta vẫn không quên mua vài cành hoa vào độ cuối năm để đặt trên bàn thờ tổ tiên. Hoa giấy được cắm đối xứng hai bên bàn thờ, nhiều kiểu cách và màu sắc trông rất bắt mắt, lại thêm một vài nén nhang thơm là “hương vị” ngày Tết như bao trùm cả không gian.

Nghề của giờ “ngoại khóa”

Vẻ đẹp của hoa là thế nhưng đằng sau nó lại là những nỗi thổn thức âm thầm của những người thợ. Chú Phạm Hóa thủ thỉ: “Làm hoa truyền thống như thế này chỉ “lấy công làm lãi” thôi, không thu được nhiều nhưng quen rồi không bỏ được, biết mần răng chừ!”.

Ngày làm đồng, đêm làm hoa hoặc tranh thủ những giờ rỗi việc. “Đó là nghề của những giờ ngoại khóa” - chú Nguyễn Loan đùa. Cũng có người ban ngày đi làm phụ hồ, đêm về vẫn cố gắng làm để “kiếm chút quà cho mấy đứa con ngày Tết”. Tháng chạp, thời tiết miền Trung mưa gió bất thường, công việc này sẽ thay thế cho chuyện đồng áng. Có như thế người làng mới có việc làm. Mỗi gia đình làm thêm cũng kiếm trung bình gần 1.000 cặp hoa trong dịp này. Nhà làm nhiều như chú Hóa thì lại đủng đỉnh hơn, kể ra cũng chừng độ 3.000 cặp là tối đa.

Giữ nghề truyền thống, người Thanh Tiên lấy công làm lãi

Cách đây chừng 10 năm, gia đình làm ra thì tự tiêu thụ lấy nhưng bây giờ thì khác. Tìm kiếm cả làng Thanh Tiên hiện nay không còn một hộ nào chuyên nghề này, bởi lẽ, dù cả gia đình cùng gia công thì một ngày cũng chỉ kiếm được chừng 12.000 đến 15.000 đồng. Chưa kể hoa giấy truyền thống còn phải cạnh tranh với hoa nhựa, hoa vải rực rỡ... Theo con số hiện tại, chỉ còn sót lại độ 20 hộ làm nghề trong tổng số 124 hộ của làng. “Nhưng cũng không biết năm sau, con số này liệu có giảm hay không”- chú Hóa thở dài.

“Nhiều người không có công ăn việc làm đến nhận hoa rồi đi bán kiếm thêm ít lãi, cũng có khi là mấy chị em tiểu thương trên chợ Đông Ba mua sỉ về để bán lại. Gia đình nào có con em rảnh rỗi thì tự đi bán để kiếm thêm khoản thu”- ông Thôi kể. Gia đình ông làm nghề cũng lâu rồi nhưng không có con cháu mang đi bán nên đành để lại cho một số mối hàng quen khi Tết đến. Có người cho rằng đây là cái nghề lận đận, nhưng làng cũng không bỏ được. Chú Hóa lại tâm sự: “Nghề này khi làm thì đau lưng, mỏi mắt, lúc đi bán lại đau nhức cả đôi bàn chân... Vừa làm vừa tiêu thụ, cực không chịu nổi...”. Cả mấy đứa con của chú trong dịp nghỉ Tết này cũng giúp gia đình mang những cánh hoa giấy đi bán, được chừng nào hay chừng đó.

Hồn hoa, tình người

Những ngày giáp Tết, lặn lội khắp các con phố hay hội chợ của vùng đất cố đô đều bắt gặp những sắc màu của hoa giấy Thanh Tiên. Mấy năm trước, hoa còn “phiêu du” cả ở những vùng chợ của đất Quảng Trị và Đà Nẵng, nhưng dần dà “lãi không đủ công”, người ta không ham đi xa nữa. Thời tiết miền Trung nắng mưa bất thường, không may những ngày cuối tháng chạp trời trở mưa thì những cánh hoa Thanh Tiên đi bán dạo cũng ngậm ngùi trở về. Chú Loan còn tâm sự: “Chiều 30 Tết mà không bán hết thì coi như bỏ”.

Người Thanh Tiên làm hoa bởi cái truyền thống nó thế, họ không dứt được, nhưng càng ngày sự phát triển của xã hội và cuộc sống của con người đã dần đẩy lùi nghề hoa Tết đi xa, dường như nó càng mai một dần. Mấy năm gần đây, nhiều gia đình đã bắt đầu quen với việc trồng thêm hoa tươi, đặc biệt là hoa cúc, để bán vào dịp Tết Nguyên đán nhưng là địa phương nằm ngay phần hạ lưu sông Hương và phải gánh chịu nhiều cơn lũ trong một tháng, số hoa tươi của nhiều hộ dân đã bị vùi lấp, cuốn trôi cả rồi, nỗi mong chờ ngày Tết chỉ còn hoa giấy.

Trang Thùy