Xử trí khi trẻ sốt cao

Chăm sóc, điều trị sốt do virut cho trẻ em

Trong thời gian vừa qua, tại khoa nhi các bệnh viện, số trẻ vào khám và nhập viện tăng đột biến. Nguyên nhân chủ yếu là viêm đường hô hấp, tiêu chảy, thủy đậu, sốt rubella…

Tuy nhiên, phần lớn các bệnh nhi đều có sốt thậm chí sốt cao, co giật. Bài viết sau đề cập vấn đề sốt cao ở trẻ và cách xử trí.

Những nguyên nhân gây sốt

Thông thường khi bị nhiễm khuẩn (vi khuẩn, virut, ký sinh trùng...) thì cơ thể bị sốt nóng. Ở trẻ em, thân nhiệt bình thường nằm trong khoảng 37-37,5^oC, khi lên đến 38^oC là có sốt. Với mức sốt vừa 38-38,5^oC thì cơ thể trẻ có thể chịu đựng được nhưng khó có thể chịu đựng nổi nhiệt độ trên 39-40^oC trong thời gian dài vì mất nước và các chất điện giải kèm theo, gây rối loạn thần kinh, thậm chí co giật...

Tuy nhiên, có những loại sốt do nhiễm virut như sốt xuất huyết chẳng hạn, thuốc trị nguyên nhân cũng như thuốc hạ sốt đều không có tác dụng, hoặc nếu có hạ sốt, cũng chỉ trong thời gian ngắn rồi sốt tái diễn và thường là sốt rất cao.

Cơ chế gây sốt

Ngày nay với tiến bộ của y học, người ta biết rằng sốt cũng có lợi cho cơ thể vì đó là cách tự vệ của cơ thể chống lại sự phát triển của vi khuẩn, nhất là virut. Khi cơ thể bị nhiễm khuẩn, hệ miễn dịch thông báo về trung tâm điều nhiệt ở não và tuyến dưới đồi. Tuyến dưới đồi sẽ nâng thân nhiệt cần thiết cho cơ thể ở trung tâm điều nhiệt lên vài độ. Thân nhiệt của người bệnh bây giờ là 38-39^oC hay 40^oC chứ không còn 37^oC như bình thường.

Lúc này cơ chế sinh nhiệt trong cơ thể bắt đầu hoạt động mạnh cho đến khi đạt thân nhiệt “nóng sốt” cần thiết. Vì thế cơ thể đang nóng sốt mà người bệnh lại cảm thấy rất lạnh. Đặc biệt cơ thể trẻ nhỏ rất bất lợi khi bị sốt cao vì tỷ số diện tích da/cân nặng rất lớn (so với người lớn) nên trẻ dễ bị mất nước và muối khoáng khiến hệ thần kinh bị rối loạn không điều chỉnh được thân nhiệt, khiến thân nhiệt bị lên, xuống quá mức cần thiết (khi sốt cao thì sốt rất nhanh mà khi hạ sốt cũng hạ rất nhanh). Dĩ nhiên sốt cao quá có hại cho cơ thể. Sốt cao dễ gây co giật, rất nguy hiểm, nhiều khi để lại di chứng bất lợi về sau.

Làm gì khi trẻ lên cơn sốt?

Khi trẻ càu nhàu, biếng ăn, ngủ gà ngủ gật, mặt đỏ hoặc tái mét, rùng mình, thường là trẻ lên cơn sốt.

Nên lấy nhiệt độ cho bé: Đặt nhiệt kế ở hậu môn là chính xác nhất hoặc đặt dưới nách cũng được. Nhiệt kế phải được giữ trong nách ít nhất 3 phút, cánh tay của trẻ áp sát vào ngực. Nhiệt độ của bé sẽ là số ghi trên nhiệt kế cộng thêm 0,3 - 0,4 độ. Thí dụ nhiệt kế ghi 38^oC thì thân nhiệt thực sự của bé là 38,4^oC. Nếu thân nhiệt của bé không quá 38^oC thì cởi bớt áo ấm mà chỉ mặc quần áo mỏng và theo dõi nhiệt độ của bé thường xuyên sau 1 giờ đo 1 lần, nếu nhiệt độ đã giảm sau vài giờ cũng phải đo lại. Trường hợp thân nhiệt trên 38^oC thì tùy tuổi của trẻ mà có thái độ xử trí như sau:

+ Đối với bé dưới 3 tháng tuổi, cho bé uống một liều paracetamol và mặc quần áo mỏng, đưa ngay bé đi khám bệnh. Với trẻ lớn hơn thì dùng thuốc hạ sốt nếu sốt cao trên 38,5^oC, ưu tiên dùng paracetamol uống, nếu bé bị ói mới dùng thuốc đạn (nhét hậu môn). Chú ý cho trẻ dùng đúng liều, tránh dùng quá liều (6h dùng 1 lần, liều lượng theo cân nặng của trẻ).

+ Cởi quần áo, bỏ bớt chăn cho trẻ khi đang sốt cao. Nhiều người trong lúc vận chuyển bệnh nhi đến bệnh viện mà quấn khăn, trùm quá kỹ bệnh nhi đang sốt nóng khiến bé bị co giật, đến nơi thì không cứu kịp.

+ Lau mát với khăn ướt nước ấm: Dùng khăn mềm, sạch, nhúng nước ấm (1 ly nước sôi + 3-3,5 ly nước nguội) lau lên khắp mình trẻ; chờ bốc hơi thì lau tiếp cho tới khi thân nhiệt xuống 37^oC. Điều quan trọng là phải theo dõi nếu sốt cao thì lau tiếp, nhiệt độ giảm, bé lạnh thì mặc áo vào. Nếu sốt lại thì lau nước ấm tiếp... Ta biết rằng 100g nước bốc hơi trên da làm giảm 1^oC. Nước ấm sẽ làm cho trẻ cảm thấy dễ chịu. Không nên chườm nước đá vì trẻ khó chịu, và điều này cũng làm sốt cao thêm do cơ chế co mạch ngoại vi. Chú ý không lau cồn vì nguy hiểm (dễ cháy).

+ Bù nước và điện giải: Nếu trẻ còn bú tiếp tục cho bú nhiều hơn bình thường, với trẻ lớn cho uống bù nước, như nước sôi để nguội hoặc nước có pha ít muối ăn (1 ly 200ml nước chanh nóng, pha một ít đường, 1 tí muối bằng hạt ngô) tốt nhất dùng 1 gói ORS (Oresol), pha với 1 lít nước chín ấm. Ngoài ra có thể cho uống nước vắt cam, quýt, chanh rất tốt nhưng lưu ý không cho đường quá ngọt sẽ mất tác dụng giải khát.

+ Trường hợp bé không uống được thì dùng bông sạch chấm nước trên vào môi, miệng bé liên tục để niêm mạc môi, miệng hấp thu nước, tránh thiếu nước và chất điện giải.

Tóm lại, cần theo sát trẻ bằng đo thân nhiệt kết hợp với các biện pháp chống sốt cao nêu trên. Tuy nhiên, phải đưa bé đến thầy thuốc để khám và chỉ định dùng thuốc thích hợp tùy nguyên nhân gây sốt.

Theo Sức khỏe & đời sống