Thứ bảy, 23 Tháng chín 2006, 13:53 GMT+7

Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Sau khi TS đăng bài " Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành ", nhiều bạn đọc đã gởi mail đề nghị cung cấp thêm thông tin về bệnh sán lá gan. Dưới đây là bài viết của PGS.TS Nguyễn Văn Đề, Phó trưởng Khoa Ký Sinh trùng-Viện Sốt rét-Ký Sinh trùng-Côn trùng Trung Ương trả lời bạn đọc xung quanh những thắc mắc thường gặp về sán lá gan.

Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành
Xét nghiệm sán lá gan: 24 giờ có kết quả

Sán lá gan: Từ đâu mà có?

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
Trong ảnh là con sán lá gan lớn đã chui ra từ ngực của một bệnh nhân nữ, 48 tuổi (Ảnh: N.V.Đề)

Bệnh sán lá gan lớn (fascioliasis) do loài sán lá Fasciola hepatica hoặc Fasciola gigantica gây nên.

Loài sán này chủ yếu ký sinh ở động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu, lạc đà...và có thể ký sinh gây bệnh ở người.

Sán ký sinh trong hệ thống gan mật, chúng đẻ trứng theo dịch mật xuống ruột và theo phân ra ngoài môi trường. Ở ngoài môi trường, trứng sán rơi xuống nước, nở ấu trùng lông chui vào ốc thích hợp (ốc Lymnae) phát triển thành ấu trùng đuôi bơi tự do trong nước và bám vào rau cỏ thuỷ sinh.

Người và động vật ăn phải thực vật thuỷ sinh hoặc uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn sẽ bị nhiễm sán lá gan lớn.

Như vậy, nguồn bệnh từ động vật ăn cỏ và người bệnh gây ô nhiễm rau, cỏ và nguồn nước bởi các ấu trùng sán lá gan lớn và tạo nên chu kỳ khép kín.

Sán lá gan nhiễm vào người như thế nào?

Người ăn phải các loại rau thuỷ sinh (loại rau mọc hoặc trồng dưới nước) như cải soong, rau cần, rau ngổ, rau đắng, rau muống ao, uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn là bị nhiễm bệnh.

Khi ăn phải ấu trùng sán lá gan lớn vào đường tiêu hoá, sau 1 giờ, ấu trùng thoát kén và xuyên qua thành ruột. Sau 2 giờ xuất hiện trong ổ bụng, chúng tiếp tục xuyên vào gan và đến gan vào ngày thứ 6.

Sau khi thoát kén, nếu vật chủ thích hợp, chúng tiếp tục di hành đến ký sinh trong đường mật. Thời gian từ khi nhiễm đến khi xuất hiện trứng trong phân tuỳ thuộc vật chủ, ở cừu và trâu bò là 2 tháng (6-13 tuần), ở người là 3-4 tháng. Thời gian này còn phụ thuộc số lượng sán (sán càng nhiều, thời gian trưởng thành càng dài). Tuổi thọ của sán lá gan lớn ở người từ 9-13,5 năm.

Người là vật chủ chưa thích hợp nên nhiều trường hợp sán lá gan lớn nằm trong nhu mô gan gây những ổ hoại tử lớn mà không đi vào đường mật để đẻ trứng. Có trường hợp sán non còn di chuyển xuống đại tràng hoặc ra thành ngực hoặc đến tuyến vú hoặc chui ra khớp gối đã gặp ở Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Văn Đề

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
PGS-TS Nguyễn Văn Đề (Ảnh: Ng. Huyền)

PGS.TS Nguyễn Văn Đề sinh năm 1952 tại Hà Tĩnh. Năm 1979, Tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội chuyên ngành Ký Sinh trùng. Năm 1995, bảo vệ luận án Tiến sĩ. Năm 2004, được phong Phó Giáo Sư. Năm 2005, được Bộ Y tế phong tặng danh hiệu "Thầy thuốc ưu tú". Từ năm 1979-1982: Trợ giảng Trường Đại học Y Hà Nội.

Từ năm 1983 đến nay, ông công tác tại Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương. Ông đã biên soạn hai quyển sách chuyên khảo về sán do Nhà xuất bản Y học xuất bản trong các năm 2004, 2005 và được phổ biến rộng rãi ở các bệnh viện và trường đại học y trên toàn quốc

PGS.TS Nguyễn Văn Đề còn thường xuyên biên soạn các giáo trình giảng dạy hệ Đại học và sau Đại học cho các Trường Đại học Y.

Triệu chứng nhiễm sán lá gan lớn

Tình trạng bệnh lý phụ thuộc thời gian mắc bệnh, vị trí ký sinh và phản ứng của người bệnh.

Khi ấu trùng xuyên qua thành ruột gây xuất huyết và viêm, các tổn thương có thể gây triệu chứng không rõ rệt. Sán chui vào cư trú ở tổ chức gan gây nên những thay đổi bệnh lý.

Ký sinh trùng gây tiêu huỷ các tổ chức gan lan rộng với các tổn thương chảy máu và phản ứng viêm, phản ứng miễn dịch.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp là đau hạ sườn phải (vùng gan), sốt, sụt cân, ậm ạch khó tiêu, rối loạn tiêu hoá, đau thượng vị, sẩn ngứa, biểu hiện triệu chứng viêm đường mật, viêm gan thể u và có liên quan đến lịch sử ăn sống rau thuỷ sinh (cải song và các loại khác). Sán có thể di chuyển ra ngoài gan (chui ra khớp gối, dưới da ngực, áp xe đại tràng, áp xe bụng chân...).

Bác sĩ phát hiện bệnh như thế nào?

Chẩn đoán xác định đối với sán lá gan lớn là xét nghiệm phân và phản ứng miễn dịch (kỹ thuật miễn dịch sử dụng cho tất cả các giai đoạn của bệnh nhưng tốt nhất là giai đoạn cấp tính).

Ngoài ra, có thể sử dụng một số chẩn đoán hỗ trợ như X quang, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ, xét nghiệm công thức máu (tăng bạch cầu ái toan).

Xét nghiệm phân tìm trứng sán lá gan là phương pháp chẩn đoán chính nhưng cần lưu ý mấy vấn đề sau:

+ Sán không trưởng thành (nói chung người không phải là vật chủ thích hợp) nên lúc này sán không đẻ và không tìm thấy trứng trong phân.

+ Giai đoạn mới nhiễm, các triệu trứng lâm sàng rõ, nhưng chưa đủ thời gian để sán đẻ trứng và xét nghiệm phân chưa thấy trứng, thường phải sau 3-4 tháng kể từ khi ăn ấu trùng.

+ Ở người sán lá gan lớn đẻ trứng và đào thải thất thường nên trứng có thể rất ít hoặc có khi không thấy trong một số mẫu phân theo các thời điểm khác nhau. Thường chỉ thấy trứng trong phân từ 10-25% trường hợp.

+ Sán lá gan lạc chỗ sẽ không bao giờ có trứng trong phân.

Tiêu chuẩn chẩn đoán sán lá gan ở Việt Nam là: Có trứng sán lá gan lớn trong phân hoặc có tổn thương gan trên hình ảnh siêu âm (hoặc CT) kèm theo ELISA (+) với kháng nguyên Fasciola hiệu giá từ 1/3.200 trở lên. Thường có bạch cầu ái toan tăng cao.

Cần chẩn đoán phân biệt với u gan, đặc biệt là ung thư gan hoặc áp xe gan do nguyên nhân khác như áp xe gan do amíp, do Toxocara, do Gnathostoma...

Tổn thương gan do sán lá gan lớn dưới hình ảnh siêu âm hay chụp cắt lớp vi tính gan hầu hết chẩn đoán nhầm là u gan hay áp xe gan nên dẫn đến xử lý không đúng nguyên nhân gây bệnh.

Những bệnh nhân được chẩn đoán nhầm là u gan sẽ được điều trị bằng phẫu thuật, chạy tia hay tiêm, chuyền hoá chất đều có hại cho sức khoẻ bệnh nhân. Đặc biệt, bệnh nhân thường bị suy sụp tinh thần khi được chẩn đoán là u gan (nhưng thực ra, trong nhiều trường hợp là bệnh nhân bị chẩn đoán nhầm!).

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam

Nốt đỏ phía trên ngực là nơi sán lá gan làm tổ. Còn nốt đỏ bên ngực trái là nơi sán... đục lỗ để chui ra ngoài. Ảnh chụp từ một một bệnh nhân nữ, 48 tuổi. (Ảnh: Nguyễn Văn Đề)

Một số bệnh nhân khác thì "may mắn" hơn khi được chẩn đoán nhầm là "áp xe gan do amíp".

Nói là "may mắn" hơn vì những bệnh nhân này khi đó sẽ được cho uống thuốc chống amíp, mà trong thuốc chống amíp thì lại có chứa metine (hay dehydro-emetine). Chính hoạt chất metine này cũng có tác dụng điều trị sán lá gan lớn. Tuy tác dụng của thuốc này trên sán lá gan không cao nhưng do tác dụng của thuốc, một số bệnh nhân cũng khỏi bệnh. Trong khi đó, cả bác sĩ và bệnh nhân vẫn cứ "tưởng" đã điều trị đúng bệnh áp xe gan do amíp!

Nhiều bệnh nhân phải nằm viện dài ngày hoặc chuyển viện nhiều lần làm tốn kém đáng kể cho bệnh nhân, gia đình và xã hội.

Thuốc đặc trị sán lá gan

Từ trước năm 2002, điều trị bệnh sán lá gan lớn còn là vấn đề khó khăn ở Việt Nam.

Vào thời điểm đó, người ta sử dụng Dehydro-emetine 1 mg/kg/ ngày x 10 ngày (tiêm bắp hoặc dưới da), Mebendazole 50mg/kg/ngày x 7-10 ngày để điều trị. Thế nhưng, các loại thuốc trên có hiệu quả điều trị thất thường.

Đến nay, đã có thuốc Triclabendasole (còn có tên biệt dược là Egaten do Hãng Dược phẩm Novartis, Thuỵ Sỹ sản xuất) dùng điều trị và có tác dụng tốt trong điều trị cho người bệnh nhiễm sán lá gan lớn.

Thuốc này mới được sử dụng ở Việt Nam từ năm 2003 với liều 10 mg/kg chia 2 lần cách nhau 6 - 8 giờ (uống sau khi ăn no). Có một số bệnh nhân dùng liều 20mg/kg, khỏi bệnh đạt 100%. Tác dụng phụ của Egaten không đáng kể và thuốc an toàn với người bệnh. Thuốc hiện chỉ có và sử dụng ở các cơ sở y tế chuyên khoa.

Ăn rau sống, coi chừng bị nhiễm sán

Nguyên tắc phòng chống sán lá gan lớn là cắt đứt các mắt xích trong vòng đời của sán. Nhưng biện pháp hữu hiệu nhất là phối hợp giáo dục truyền thông “không ăn sống rau thuỷ sinh” kết hợp với phát hiện bệnh nhân điều trị đặc hiệu.

Đồng thời, diệt mầm bệnh trên súc vật dự trữ bằng cách tẩy sán lá gan lớn định kỳ cho trâu, bò.

Đến đâu xét nghiệm nhiễm sán lá gan?

Khi bạn bị đau tức hạ sườn phải hoặc thượng vị, ậm ạch khó tiêu… và nghi ngờ mình bị nhiễm giun, sán, bạn nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa dưới đây để xét nghiệm:

Tại miền Bắc: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Trung ương, 245- Lương Thế Vinh, Hà Nội.

Tại miền Trung: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Quy Nhơn, 16- Nguyễn Thái Học, TP. Quy Nhơn. -

Tại miền Nam: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng TP. Hồ Chí Minh, 669- Trần Hưng Đạo, TP. Hồ Chí Minh. Hoặc Bộ môn Ký sinh học, Trường Đại học Y-Dược TP. Hồ Chí Minh, 217-Hồng Bàng, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh.

Bác sĩ sẽ làm gì để phát hiện bạn có bị nhiễm sán lá gan không?

Đến các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm tìm giun, sán nhiễm vào người, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn:

Trước hết, làm siêu âm gan.

Tiếp theo, xét nghiệm máu để làm công thức bạch cầu (đếm bạch cầu ái toan).

Bác sĩ cũng phải làm thêm một xét nghiệm gọi là ELISA để phát hiện sán lá gan lớn.

Cuối cùng, lấy phân xét nghiệm tìm trứng sán lá gan lớn.

  • PGS.TS Nguyễn Văn Đề (Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương)

Bạn có thắc mắc xung quanh bệnh sán lá gan, xin ghi vào khung dưới đây, chúng tôi sẽ chuyển đến chuyên gia để trả lời bạn đọc.

Việt Báo

Nhận xét tin Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Sức Khỏe của chuyên mục Sức Khỏe.

fascioliasis: parasites who live from 9-13 years
Dr Nguyen Van De, Fever Institute, Central Vietnam, Biomedical Sciences, parasites liver, medical schools, liver abscesses, parasites, Ho Chi Minh, stool examination, the patient, diagnosis, treatment, people

After TS-TS post "has spread to the liver fluke 45 provinces and cities ", many readers have been sending e-mail requests for more information on liver fluke disease. Here is the article by Dr. Nguyen Van De, Deputy Head of Department of Parasitology-Malaria-Name parasite-Con ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h3010 18 7 ty USD xay san bay Long Thanh
    Thời sự 24h(30/10): 18,7 tỷ USD xây sân bay Long Thành

    18,7 tỉ USD xây sân bay Long Thành; Kể lại lúc băng cướp đi ôtô xông vào tiệm vàng; Bắt giam giám đốc Công ty Xổ số Kiến thiết Lâm Đồng;Tin nhắn bí ẩn và cái chết của một thiếu nữ; Hào Anh cắm xe đi bar, giục mẹ bán đất... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 29/10.

  • Thoi su 24h2910 Ca xa di diet ran doc
    Thời sự 24h(29/10): Cả xã đi diệt rắn độc

    Formosa nói gì về yêu cầu tháo dỡ miếu thờ?; Sơ tán nhiều hộ dân vì ‘hố tử thần’ xuất hiện; 7 siêu xe sung công "ế" vì bán đấu giá quá cao; "Mổ xẻ" các phương án cầu mới cạnh cầu Long Biên...

  • Thoi su 24h2810 Tiem nham nuoc cat cho 60 tre
    Thời sự 24h(28/10): Tiêm nhầm nước cất cho 60 trẻ

    Nội Bài, Tân Sơn Nhất: Thừa nhận tồi tệ, quyết chấn chỉnh?; Tiêm nhầm nước cất thay vì vắcxin cho 60 trẻ; Giai thoại Thuyết "buôn vua": Mỗi ngày xài một tỷ; Nổ nồi hơi lò bánh tráng, mái nhà bay lả tả... 

  • Thoi su tuan qua thai nhi vang khoi bung me sau TNGT
    Thời sự tuần qua: thai nhi văng khỏi bụng mẹ sau TNGT

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Bắt tạm giam nguyên Chủ tịch HĐQT Ocean Bank; Mở lại phiên xử vụ TMV Cát Tường trong tháng 11; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn...

  • Thoi su 24h2610 Haivlcom bi rut giay phep vinh vien
    Thời sự 24h(26/10): Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn

    Tình hình chữa bệnh của ông Bá Thanh khả quan; Thực hư khối vàng 300 tỷ trấn yểm mộ nhà đại gia; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn"; Tai nạn giao thông, thai nhi văng khỏi bụng mẹ...

  • Ban tin suc khoe tuan tu 19 2510
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 19 - 25/10)

    Nhiều nghi vấn vụ bé gái chết bất thường tại bệnh viện Quốc Oai: Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, chết vì viêm màng não?; Bác sỹ "ế ẩm", giáo sư đông nghẹt “khách”; Bệnh viện K bị tố “nhũng nhiễu” bệnh nhân; Dầu bẩn Đài Loan nghi lấy nguyên liệu từ Việt Nam?; Bị cúm khi mang thai có nguy hiểm không?; Những cách giảm cân bằng bưởi hiệu quả nhất; Tác dụng phụ kỳ diệu của cực khoái với nam giới; Dùng nước hoa có thể gây ung thư?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1910 2510
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/10 - 25/10)

    Khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa 13; Bé gái chết bất thường ở bệnh viện; Nội Bài, Tân Sơn Nhất bị xếp hạng sân bay tệ nhất châu Á; Gửi iPhone qua bưu điện, nhận... 2 cục đá; Bác sĩ từ chối cấp cứu, bệnh nhân tử vong ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1910 2510
    Toàn cảnh Showbiz tuần (19/10 – 25/10)

    Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã Thu Minh dùng mật gấu tươi, Vương miện Hoa hậu Việt Nam 2014 trị giá 2,5 tỷ đồng, Vợ cũ tố Lam Trường là người cha thiếu trách nhiệm, Yanbi miệt thị người đồng tính, Hồ Ngọc Hà bị loại tại MTV EMA 2014, Giang Hồng Ngọc đăng quang X - Factor - Nhân tố bí ẩn 2014, Loki Bảo Long bị tố bỏ thi vì yêu lăng nhăng, Nhạc phim do Sơn Tùng M-TP sáng tác lại bị tố đạo nhạc Hàn, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Orlando Bloom đang bí mật hẹn hò với Selena Gomez,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1910 2510
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/10 - 25/10)

    Xót lòng những vụ giết con rồi tự tử; Vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường và những điều bất ngờ; Tử tù hiếp dâm tự tử 3 lần vì sợ tiêm thuốc độc; Chân tướng quân sư số một của ông trùm ma túy; “Siêu trộm” kim cương xuyên lục địa bị bắt giữ; Chuyện chưa kể về phiên toà xử “ông trùm” Khánh trắng;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin The gioi noi bat tuan qua tu 19102510
    Tin Thế giới nổi bật tuần qua (từ 19/10-25/10)

    Vụ xả súng kinh hoàng tại tòa nhà quốc hội Canada; Hải quân Thụy Điển đã phát động một cuộc săn tìm tàu lạ trên biển; Giải mã một loạt diễn biến bí ẩn ở Triều Tiên; Bình luận xung quanh việc Trung Quốc mở rộng bãi Đá Chữ Thập ở Trường sa; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.