Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Sau khi TS đăng bài " Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành ", nhiều bạn đọc đã gởi mail đề nghị cung cấp thêm thông tin về bệnh sán lá gan. Dưới đây là bài viết của PGS.TS Nguyễn Văn Đề, Phó trưởng Khoa Ký Sinh trùng-Viện Sốt rét-Ký Sinh trùng-Côn trùng Trung Ương trả lời bạn đọc xung quanh những thắc mắc thường gặp về sán lá gan.

Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành
Xét nghiệm sán lá gan: 24 giờ có kết quả

Sán lá gan: Từ đâu mà có?

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
Trong ảnh là con sán lá gan lớn đã chui ra từ ngực của một bệnh nhân nữ, 48 tuổi (Ảnh: N.V.Đề)

Bệnh sán lá gan lớn (fascioliasis) do loài sán lá Fasciola hepatica hoặc Fasciola gigantica gây nên.

Loài sán này chủ yếu ký sinh ở động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu, lạc đà...và có thể ký sinh gây bệnh ở người.

Sán ký sinh trong hệ thống gan mật, chúng đẻ trứng theo dịch mật xuống ruột và theo phân ra ngoài môi trường. Ở ngoài môi trường, trứng sán rơi xuống nước, nở ấu trùng lông chui vào ốc thích hợp (ốc Lymnae) phát triển thành ấu trùng đuôi bơi tự do trong nước và bám vào rau cỏ thuỷ sinh.

Người và động vật ăn phải thực vật thuỷ sinh hoặc uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn sẽ bị nhiễm sán lá gan lớn.

Như vậy, nguồn bệnh từ động vật ăn cỏ và người bệnh gây ô nhiễm rau, cỏ và nguồn nước bởi các ấu trùng sán lá gan lớn và tạo nên chu kỳ khép kín.

Sán lá gan nhiễm vào người như thế nào?

Người ăn phải các loại rau thuỷ sinh (loại rau mọc hoặc trồng dưới nước) như cải soong, rau cần, rau ngổ, rau đắng, rau muống ao, uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn là bị nhiễm bệnh.

Khi ăn phải ấu trùng sán lá gan lớn vào đường tiêu hoá, sau 1 giờ, ấu trùng thoát kén và xuyên qua thành ruột. Sau 2 giờ xuất hiện trong ổ bụng, chúng tiếp tục xuyên vào gan và đến gan vào ngày thứ 6.

Sau khi thoát kén, nếu vật chủ thích hợp, chúng tiếp tục di hành đến ký sinh trong đường mật. Thời gian từ khi nhiễm đến khi xuất hiện trứng trong phân tuỳ thuộc vật chủ, ở cừu và trâu bò là 2 tháng (6-13 tuần), ở người là 3-4 tháng. Thời gian này còn phụ thuộc số lượng sán (sán càng nhiều, thời gian trưởng thành càng dài). Tuổi thọ của sán lá gan lớn ở người từ 9-13,5 năm.

Người là vật chủ chưa thích hợp nên nhiều trường hợp sán lá gan lớn nằm trong nhu mô gan gây những ổ hoại tử lớn mà không đi vào đường mật để đẻ trứng. Có trường hợp sán non còn di chuyển xuống đại tràng hoặc ra thành ngực hoặc đến tuyến vú hoặc chui ra khớp gối đã gặp ở Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Văn Đề

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
PGS-TS Nguyễn Văn Đề (Ảnh: Ng. Huyền)

PGS.TS Nguyễn Văn Đề sinh năm 1952 tại Hà Tĩnh. Năm 1979, Tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội chuyên ngành Ký Sinh trùng. Năm 1995, bảo vệ luận án Tiến sĩ. Năm 2004, được phong Phó Giáo Sư. Năm 2005, được Bộ Y tế phong tặng danh hiệu "Thầy thuốc ưu tú". Từ năm 1979-1982: Trợ giảng Trường Đại học Y Hà Nội.

Từ năm 1983 đến nay, ông công tác tại Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương. Ông đã biên soạn hai quyển sách chuyên khảo về sán do Nhà xuất bản Y học xuất bản trong các năm 2004, 2005 và được phổ biến rộng rãi ở các bệnh viện và trường đại học y trên toàn quốc

PGS.TS Nguyễn Văn Đề còn thường xuyên biên soạn các giáo trình giảng dạy hệ Đại học và sau Đại học cho các Trường Đại học Y.

Triệu chứng nhiễm sán lá gan lớn

Tình trạng bệnh lý phụ thuộc thời gian mắc bệnh, vị trí ký sinh và phản ứng của người bệnh.

Khi ấu trùng xuyên qua thành ruột gây xuất huyết và viêm, các tổn thương có thể gây triệu chứng không rõ rệt. Sán chui vào cư trú ở tổ chức gan gây nên những thay đổi bệnh lý.

Ký sinh trùng gây tiêu huỷ các tổ chức gan lan rộng với các tổn thương chảy máu và phản ứng viêm, phản ứng miễn dịch.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp là đau hạ sườn phải (vùng gan), sốt, sụt cân, ậm ạch khó tiêu, rối loạn tiêu hoá, đau thượng vị, sẩn ngứa, biểu hiện triệu chứng viêm đường mật, viêm gan thể u và có liên quan đến lịch sử ăn sống rau thuỷ sinh (cải song và các loại khác). Sán có thể di chuyển ra ngoài gan (chui ra khớp gối, dưới da ngực, áp xe đại tràng, áp xe bụng chân...).

Bác sĩ phát hiện bệnh như thế nào?

Chẩn đoán xác định đối với sán lá gan lớn là xét nghiệm phân và phản ứng miễn dịch (kỹ thuật miễn dịch sử dụng cho tất cả các giai đoạn của bệnh nhưng tốt nhất là giai đoạn cấp tính).

Ngoài ra, có thể sử dụng một số chẩn đoán hỗ trợ như X quang, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ, xét nghiệm công thức máu (tăng bạch cầu ái toan).

Xét nghiệm phân tìm trứng sán lá gan là phương pháp chẩn đoán chính nhưng cần lưu ý mấy vấn đề sau:

+ Sán không trưởng thành (nói chung người không phải là vật chủ thích hợp) nên lúc này sán không đẻ và không tìm thấy trứng trong phân.

+ Giai đoạn mới nhiễm, các triệu trứng lâm sàng rõ, nhưng chưa đủ thời gian để sán đẻ trứng và xét nghiệm phân chưa thấy trứng, thường phải sau 3-4 tháng kể từ khi ăn ấu trùng.

+ Ở người sán lá gan lớn đẻ trứng và đào thải thất thường nên trứng có thể rất ít hoặc có khi không thấy trong một số mẫu phân theo các thời điểm khác nhau. Thường chỉ thấy trứng trong phân từ 10-25% trường hợp.

+ Sán lá gan lạc chỗ sẽ không bao giờ có trứng trong phân.

Tiêu chuẩn chẩn đoán sán lá gan ở Việt Nam là: Có trứng sán lá gan lớn trong phân hoặc có tổn thương gan trên hình ảnh siêu âm (hoặc CT) kèm theo ELISA (+) với kháng nguyên Fasciola hiệu giá từ 1/3.200 trở lên. Thường có bạch cầu ái toan tăng cao.

Cần chẩn đoán phân biệt với u gan, đặc biệt là ung thư gan hoặc áp xe gan do nguyên nhân khác như áp xe gan do amíp, do Toxocara, do Gnathostoma...

Tổn thương gan do sán lá gan lớn dưới hình ảnh siêu âm hay chụp cắt lớp vi tính gan hầu hết chẩn đoán nhầm là u gan hay áp xe gan nên dẫn đến xử lý không đúng nguyên nhân gây bệnh.

Những bệnh nhân được chẩn đoán nhầm là u gan sẽ được điều trị bằng phẫu thuật, chạy tia hay tiêm, chuyền hoá chất đều có hại cho sức khoẻ bệnh nhân. Đặc biệt, bệnh nhân thường bị suy sụp tinh thần khi được chẩn đoán là u gan (nhưng thực ra, trong nhiều trường hợp là bệnh nhân bị chẩn đoán nhầm!).

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam

Nốt đỏ phía trên ngực là nơi sán lá gan làm tổ. Còn nốt đỏ bên ngực trái là nơi sán... đục lỗ để chui ra ngoài. Ảnh chụp từ một một bệnh nhân nữ, 48 tuổi. (Ảnh: Nguyễn Văn Đề)

Một số bệnh nhân khác thì "may mắn" hơn khi được chẩn đoán nhầm là "áp xe gan do amíp".

Nói là "may mắn" hơn vì những bệnh nhân này khi đó sẽ được cho uống thuốc chống amíp, mà trong thuốc chống amíp thì lại có chứa metine (hay dehydro-emetine). Chính hoạt chất metine này cũng có tác dụng điều trị sán lá gan lớn. Tuy tác dụng của thuốc này trên sán lá gan không cao nhưng do tác dụng của thuốc, một số bệnh nhân cũng khỏi bệnh. Trong khi đó, cả bác sĩ và bệnh nhân vẫn cứ "tưởng" đã điều trị đúng bệnh áp xe gan do amíp!

Nhiều bệnh nhân phải nằm viện dài ngày hoặc chuyển viện nhiều lần làm tốn kém đáng kể cho bệnh nhân, gia đình và xã hội.

Thuốc đặc trị sán lá gan

Từ trước năm 2002, điều trị bệnh sán lá gan lớn còn là vấn đề khó khăn ở Việt Nam.

Vào thời điểm đó, người ta sử dụng Dehydro-emetine 1 mg/kg/ ngày x 10 ngày (tiêm bắp hoặc dưới da), Mebendazole 50mg/kg/ngày x 7-10 ngày để điều trị. Thế nhưng, các loại thuốc trên có hiệu quả điều trị thất thường.

Đến nay, đã có thuốc Triclabendasole (còn có tên biệt dược là Egaten do Hãng Dược phẩm Novartis, Thuỵ Sỹ sản xuất) dùng điều trị và có tác dụng tốt trong điều trị cho người bệnh nhiễm sán lá gan lớn.

Thuốc này mới được sử dụng ở Việt Nam từ năm 2003 với liều 10 mg/kg chia 2 lần cách nhau 6 - 8 giờ (uống sau khi ăn no). Có một số bệnh nhân dùng liều 20mg/kg, khỏi bệnh đạt 100%. Tác dụng phụ của Egaten không đáng kể và thuốc an toàn với người bệnh. Thuốc hiện chỉ có và sử dụng ở các cơ sở y tế chuyên khoa.

Ăn rau sống, coi chừng bị nhiễm sán

Nguyên tắc phòng chống sán lá gan lớn là cắt đứt các mắt xích trong vòng đời của sán. Nhưng biện pháp hữu hiệu nhất là phối hợp giáo dục truyền thông “không ăn sống rau thuỷ sinh” kết hợp với phát hiện bệnh nhân điều trị đặc hiệu.

Đồng thời, diệt mầm bệnh trên súc vật dự trữ bằng cách tẩy sán lá gan lớn định kỳ cho trâu, bò.

Đến đâu xét nghiệm nhiễm sán lá gan?

Khi bạn bị đau tức hạ sườn phải hoặc thượng vị, ậm ạch khó tiêu… và nghi ngờ mình bị nhiễm giun, sán, bạn nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa dưới đây để xét nghiệm:

Tại miền Bắc: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Trung ương, 245- Lương Thế Vinh, Hà Nội.

Tại miền Trung: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Quy Nhơn, 16- Nguyễn Thái Học, TP. Quy Nhơn. -

Tại miền Nam: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng TP. Hồ Chí Minh, 669- Trần Hưng Đạo, TP. Hồ Chí Minh. Hoặc Bộ môn Ký sinh học, Trường Đại học Y-Dược TP. Hồ Chí Minh, 217-Hồng Bàng, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh.

Bác sĩ sẽ làm gì để phát hiện bạn có bị nhiễm sán lá gan không?

Đến các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm tìm giun, sán nhiễm vào người, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn:

Trước hết, làm siêu âm gan.

Tiếp theo, xét nghiệm máu để làm công thức bạch cầu (đếm bạch cầu ái toan).

Bác sĩ cũng phải làm thêm một xét nghiệm gọi là ELISA để phát hiện sán lá gan lớn.

Cuối cùng, lấy phân xét nghiệm tìm trứng sán lá gan lớn.

  • PGS.TS Nguyễn Văn Đề (Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương)

Bạn có thắc mắc xung quanh bệnh sán lá gan, xin ghi vào khung dưới đây, chúng tôi sẽ chuyển đến chuyên gia để trả lời bạn đọc.

Việt Báo

Video được xem nhiều nhất

Hà Nội: Y tá bệnh viện năm sao tiêm nhầm thuốc cho trẻ?
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

Nhận xét tin Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Sức Khỏe.

fascioliasis: parasites who live from 9-13 years
Dr Nguyen Van De, Fever Institute, Central Vietnam, Biomedical Sciences, parasites liver, medical schools, liver abscesses, parasites, Ho Chi Minh, stool examination, the patient, diagnosis, treatment, people

After TS-TS post "has spread to the liver fluke 45 provinces and cities ", many readers have been sending e-mail requests for more information on liver fluke disease. Here is the article by Dr. Nguyen Van De, Deputy Head of Department of Parasitology-Malaria-Name parasite-Con ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Sức Khỏe


  • Xe may vo chu chua 1 6 ty dong
    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng

    Công an huyện Hương Sơn cho biết, mặc dù đã xác định được chủ đăng ký của chiếc xe máy có 1,6 tỉ đồng bỏ lại bên đường là ai. Tuy nhiên chủ chiếc xe cho biết đã chuyển chiếc xe lại cho chồng, người chồng đang thụ án tù về tội..

  • Be gai bi me tuoi xang thieu song
    Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống

    Chỉ vì bán không hết vé số, bé Nguyễn Thị Kim L. ( 13 tuổi ) bị mẹ ruột tưới xăng. Trong lúc bị phỏng nặng, cháu bé đã lao tới ôm lấy mẹ để cầu cứu.

  • Nghi van ban trai bi mat cua HH Ky Duyen
    Nghi vấn "bạn trai bí mật" của HH Kỳ Duyên

    Kỳ Duyên đã lên tiếng khi thông tin "bạn trai bí mật" bất ngờ được hé lộ.

  • Nhung vu canh sat giao thong bat cuop
    Những vụ cảnh sát giao thông bắt cướp

    Đã có rất nhiều trường hợp vận chuyển ma túy, đối tượng truy nã bị bắt giữ ngay trên đường di chuyển và dĩ nhiên ở góc độ này, Cảnh sát giao thông chính là những người đấu tranh trực tiếp với những kẻ phạm tội

  • Bangkok rung chuyen vi danh bom
    Bangkok rung chuyển vì đánh bom

    19 giờ tối 17/8, một quả bom được cài ngay bên trong khuôn viên ngôi đền Hindu giáo ở trung tâm thủ đô Bangkok của Thái Lan đã phát nổ, gây ra một cảnh tượng tang hoang, hỗn loạn. Chưa có tổ chức nào nhận trách nhiệm gây ra vụ..

  • Nghin le chuyen tuan qua 2308 2908
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08)

    Lịch cấm đường tại Hà Nội để phục vụ Quốc Khánh 2/9; Bữa ăn 5.000 đồng của bệnh nhân tâm thần; Taxi điên gây náo loạn phố Hà Nội; Bé gái bị mẹ tưới xăng thiêu sống; Chuyện lạ về 40 chiếc ví rơi ở Đà Nẵng, Hội An; Người Việt đang đầu độc cả trí óc con trẻ...là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2308-2908/2147593370/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2308 29082015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015

    Theo Cục Điều tiết điện lực, giá mua điện của EVN hiện là 1087,3 đ/kWh nhưng giá điện mà EVN bán ra thị trường tới 1.622,05 đồng/kW/h và từ năm 2016 thị trường bán buôn cạnh tranh sẽ chính thức vận hành nhưng mới chỉ là vận hành trên giấy; ngày 24/8 NHNN phát đi thông điệp khẳng định sẽ không tiến hành điều chỉnh tỉ giá nữa và sẽ áp dụng các biện pháp để ổn định tỉ giá cuối năm 2015 và đầu 2016; ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 23/08 - 29/08/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2308-29082015/2147593361/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2308 2908
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08)

    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng; Rùng mình với những quái chiêu đòi nợ 'vô tiền khoáng hậu'; Trộm cắp tài sản dịp nghỉ Lễ: Giúp bạn đề phòng; Đại gia mua dâm trẻ em ở miền Tây được tại ngoại; Phạm nhân hồi hộp chờ ngày đặc xá; Số phận đau thương của bé gái bị mẹ dùng xăng đốt;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/08 - 29/08), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2308-2908/2147593334/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Diem lai tin Suc khoe quan trong tuan qua 2208 2908
    Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08)

    Việt Nam là điểm nóng của các bệnh truyền nhiễm mới nổi; Bé sơ sinh bị đâm xuyên sọ đã xuất viện; Thực hư thông tin xem điện thoại trong đêm bị ung thư mắt; Tiếp tục cảnh báo mối nguy về bệnh sốt xuất huyết; Những lưu ý không thể bỏ qua khi ăn bánh Trung thu; Cảnh báo lỗi của bố mẹ khiến con dậy thì sớm;... là những tin Sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm lại tin Sức khỏe quan trọng tuần qua (22/08 - 29/08), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-lai-tin-Suc-khoe-quan-trong-tuan-qua-2208-2908/2147593388/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 238298
    Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8)

    Hai miền Triều Tiên đạt thỏa thuận 6 điểm nhằm giảm căng thẳng; Mỹ điều 3 máy bay ném bom tàng hình hỗ trợ Hàn Quốc; MC truyền hình Mỹ bị bắn chết khi đang dẫn trực tiếp; Xả súng kinh hoàng ở miền Bắc nước Pháp làm 7 người thương vong... là những tin chính trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Sự kiện quốc tế nổi bật (23/8-29-8), http://vietbao.vn/The-gioi/Su-kien-quoc-te-noi-bat-238298/2147593385/433/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn