Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Sau khi TS đăng bài " Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành ", nhiều bạn đọc đã gởi mail đề nghị cung cấp thêm thông tin về bệnh sán lá gan. Dưới đây là bài viết của PGS.TS Nguyễn Văn Đề, Phó trưởng Khoa Ký Sinh trùng-Viện Sốt rét-Ký Sinh trùng-Côn trùng Trung Ương trả lời bạn đọc xung quanh những thắc mắc thường gặp về sán lá gan.

Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành
Xét nghiệm sán lá gan: 24 giờ có kết quả

Sán lá gan: Từ đâu mà có?

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
Trong ảnh là con sán lá gan lớn đã chui ra từ ngực của một bệnh nhân nữ, 48 tuổi (Ảnh: N.V.Đề)

Bệnh sán lá gan lớn (fascioliasis) do loài sán lá Fasciola hepatica hoặc Fasciola gigantica gây nên.

Loài sán này chủ yếu ký sinh ở động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu, lạc đà...và có thể ký sinh gây bệnh ở người.

Sán ký sinh trong hệ thống gan mật, chúng đẻ trứng theo dịch mật xuống ruột và theo phân ra ngoài môi trường. Ở ngoài môi trường, trứng sán rơi xuống nước, nở ấu trùng lông chui vào ốc thích hợp (ốc Lymnae) phát triển thành ấu trùng đuôi bơi tự do trong nước và bám vào rau cỏ thuỷ sinh.

Người và động vật ăn phải thực vật thuỷ sinh hoặc uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn sẽ bị nhiễm sán lá gan lớn.

Như vậy, nguồn bệnh từ động vật ăn cỏ và người bệnh gây ô nhiễm rau, cỏ và nguồn nước bởi các ấu trùng sán lá gan lớn và tạo nên chu kỳ khép kín.

Sán lá gan nhiễm vào người như thế nào?

Người ăn phải các loại rau thuỷ sinh (loại rau mọc hoặc trồng dưới nước) như cải soong, rau cần, rau ngổ, rau đắng, rau muống ao, uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn là bị nhiễm bệnh.

Khi ăn phải ấu trùng sán lá gan lớn vào đường tiêu hoá, sau 1 giờ, ấu trùng thoát kén và xuyên qua thành ruột. Sau 2 giờ xuất hiện trong ổ bụng, chúng tiếp tục xuyên vào gan và đến gan vào ngày thứ 6.

Sau khi thoát kén, nếu vật chủ thích hợp, chúng tiếp tục di hành đến ký sinh trong đường mật. Thời gian từ khi nhiễm đến khi xuất hiện trứng trong phân tuỳ thuộc vật chủ, ở cừu và trâu bò là 2 tháng (6-13 tuần), ở người là 3-4 tháng. Thời gian này còn phụ thuộc số lượng sán (sán càng nhiều, thời gian trưởng thành càng dài). Tuổi thọ của sán lá gan lớn ở người từ 9-13,5 năm.

Người là vật chủ chưa thích hợp nên nhiều trường hợp sán lá gan lớn nằm trong nhu mô gan gây những ổ hoại tử lớn mà không đi vào đường mật để đẻ trứng. Có trường hợp sán non còn di chuyển xuống đại tràng hoặc ra thành ngực hoặc đến tuyến vú hoặc chui ra khớp gối đã gặp ở Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Văn Đề

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
PGS-TS Nguyễn Văn Đề (Ảnh: Ng. Huyền)

PGS.TS Nguyễn Văn Đề sinh năm 1952 tại Hà Tĩnh. Năm 1979, Tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội chuyên ngành Ký Sinh trùng. Năm 1995, bảo vệ luận án Tiến sĩ. Năm 2004, được phong Phó Giáo Sư. Năm 2005, được Bộ Y tế phong tặng danh hiệu "Thầy thuốc ưu tú". Từ năm 1979-1982: Trợ giảng Trường Đại học Y Hà Nội.

Từ năm 1983 đến nay, ông công tác tại Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương. Ông đã biên soạn hai quyển sách chuyên khảo về sán do Nhà xuất bản Y học xuất bản trong các năm 2004, 2005 và được phổ biến rộng rãi ở các bệnh viện và trường đại học y trên toàn quốc

PGS.TS Nguyễn Văn Đề còn thường xuyên biên soạn các giáo trình giảng dạy hệ Đại học và sau Đại học cho các Trường Đại học Y.

Triệu chứng nhiễm sán lá gan lớn

Tình trạng bệnh lý phụ thuộc thời gian mắc bệnh, vị trí ký sinh và phản ứng của người bệnh.

Khi ấu trùng xuyên qua thành ruột gây xuất huyết và viêm, các tổn thương có thể gây triệu chứng không rõ rệt. Sán chui vào cư trú ở tổ chức gan gây nên những thay đổi bệnh lý.

Ký sinh trùng gây tiêu huỷ các tổ chức gan lan rộng với các tổn thương chảy máu và phản ứng viêm, phản ứng miễn dịch.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp là đau hạ sườn phải (vùng gan), sốt, sụt cân, ậm ạch khó tiêu, rối loạn tiêu hoá, đau thượng vị, sẩn ngứa, biểu hiện triệu chứng viêm đường mật, viêm gan thể u và có liên quan đến lịch sử ăn sống rau thuỷ sinh (cải song và các loại khác). Sán có thể di chuyển ra ngoài gan (chui ra khớp gối, dưới da ngực, áp xe đại tràng, áp xe bụng chân...).

Bác sĩ phát hiện bệnh như thế nào?

Chẩn đoán xác định đối với sán lá gan lớn là xét nghiệm phân và phản ứng miễn dịch (kỹ thuật miễn dịch sử dụng cho tất cả các giai đoạn của bệnh nhưng tốt nhất là giai đoạn cấp tính).

Ngoài ra, có thể sử dụng một số chẩn đoán hỗ trợ như X quang, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ, xét nghiệm công thức máu (tăng bạch cầu ái toan).

Xét nghiệm phân tìm trứng sán lá gan là phương pháp chẩn đoán chính nhưng cần lưu ý mấy vấn đề sau:

+ Sán không trưởng thành (nói chung người không phải là vật chủ thích hợp) nên lúc này sán không đẻ và không tìm thấy trứng trong phân.

+ Giai đoạn mới nhiễm, các triệu trứng lâm sàng rõ, nhưng chưa đủ thời gian để sán đẻ trứng và xét nghiệm phân chưa thấy trứng, thường phải sau 3-4 tháng kể từ khi ăn ấu trùng.

+ Ở người sán lá gan lớn đẻ trứng và đào thải thất thường nên trứng có thể rất ít hoặc có khi không thấy trong một số mẫu phân theo các thời điểm khác nhau. Thường chỉ thấy trứng trong phân từ 10-25% trường hợp.

+ Sán lá gan lạc chỗ sẽ không bao giờ có trứng trong phân.

Tiêu chuẩn chẩn đoán sán lá gan ở Việt Nam là: Có trứng sán lá gan lớn trong phân hoặc có tổn thương gan trên hình ảnh siêu âm (hoặc CT) kèm theo ELISA (+) với kháng nguyên Fasciola hiệu giá từ 1/3.200 trở lên. Thường có bạch cầu ái toan tăng cao.

Cần chẩn đoán phân biệt với u gan, đặc biệt là ung thư gan hoặc áp xe gan do nguyên nhân khác như áp xe gan do amíp, do Toxocara, do Gnathostoma...

Tổn thương gan do sán lá gan lớn dưới hình ảnh siêu âm hay chụp cắt lớp vi tính gan hầu hết chẩn đoán nhầm là u gan hay áp xe gan nên dẫn đến xử lý không đúng nguyên nhân gây bệnh.

Những bệnh nhân được chẩn đoán nhầm là u gan sẽ được điều trị bằng phẫu thuật, chạy tia hay tiêm, chuyền hoá chất đều có hại cho sức khoẻ bệnh nhân. Đặc biệt, bệnh nhân thường bị suy sụp tinh thần khi được chẩn đoán là u gan (nhưng thực ra, trong nhiều trường hợp là bệnh nhân bị chẩn đoán nhầm!).

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam

Nốt đỏ phía trên ngực là nơi sán lá gan làm tổ. Còn nốt đỏ bên ngực trái là nơi sán... đục lỗ để chui ra ngoài. Ảnh chụp từ một một bệnh nhân nữ, 48 tuổi. (Ảnh: Nguyễn Văn Đề)

Một số bệnh nhân khác thì "may mắn" hơn khi được chẩn đoán nhầm là "áp xe gan do amíp".

Nói là "may mắn" hơn vì những bệnh nhân này khi đó sẽ được cho uống thuốc chống amíp, mà trong thuốc chống amíp thì lại có chứa metine (hay dehydro-emetine). Chính hoạt chất metine này cũng có tác dụng điều trị sán lá gan lớn. Tuy tác dụng của thuốc này trên sán lá gan không cao nhưng do tác dụng của thuốc, một số bệnh nhân cũng khỏi bệnh. Trong khi đó, cả bác sĩ và bệnh nhân vẫn cứ "tưởng" đã điều trị đúng bệnh áp xe gan do amíp!

Nhiều bệnh nhân phải nằm viện dài ngày hoặc chuyển viện nhiều lần làm tốn kém đáng kể cho bệnh nhân, gia đình và xã hội.

Thuốc đặc trị sán lá gan

Từ trước năm 2002, điều trị bệnh sán lá gan lớn còn là vấn đề khó khăn ở Việt Nam.

Vào thời điểm đó, người ta sử dụng Dehydro-emetine 1 mg/kg/ ngày x 10 ngày (tiêm bắp hoặc dưới da), Mebendazole 50mg/kg/ngày x 7-10 ngày để điều trị. Thế nhưng, các loại thuốc trên có hiệu quả điều trị thất thường.

Đến nay, đã có thuốc Triclabendasole (còn có tên biệt dược là Egaten do Hãng Dược phẩm Novartis, Thuỵ Sỹ sản xuất) dùng điều trị và có tác dụng tốt trong điều trị cho người bệnh nhiễm sán lá gan lớn.

Thuốc này mới được sử dụng ở Việt Nam từ năm 2003 với liều 10 mg/kg chia 2 lần cách nhau 6 - 8 giờ (uống sau khi ăn no). Có một số bệnh nhân dùng liều 20mg/kg, khỏi bệnh đạt 100%. Tác dụng phụ của Egaten không đáng kể và thuốc an toàn với người bệnh. Thuốc hiện chỉ có và sử dụng ở các cơ sở y tế chuyên khoa.

Ăn rau sống, coi chừng bị nhiễm sán

Nguyên tắc phòng chống sán lá gan lớn là cắt đứt các mắt xích trong vòng đời của sán. Nhưng biện pháp hữu hiệu nhất là phối hợp giáo dục truyền thông “không ăn sống rau thuỷ sinh” kết hợp với phát hiện bệnh nhân điều trị đặc hiệu.

Đồng thời, diệt mầm bệnh trên súc vật dự trữ bằng cách tẩy sán lá gan lớn định kỳ cho trâu, bò.

Đến đâu xét nghiệm nhiễm sán lá gan?

Khi bạn bị đau tức hạ sườn phải hoặc thượng vị, ậm ạch khó tiêu… và nghi ngờ mình bị nhiễm giun, sán, bạn nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa dưới đây để xét nghiệm:

Tại miền Bắc: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Trung ương, 245- Lương Thế Vinh, Hà Nội.

Tại miền Trung: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Quy Nhơn, 16- Nguyễn Thái Học, TP. Quy Nhơn. -

Tại miền Nam: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng TP. Hồ Chí Minh, 669- Trần Hưng Đạo, TP. Hồ Chí Minh. Hoặc Bộ môn Ký sinh học, Trường Đại học Y-Dược TP. Hồ Chí Minh, 217-Hồng Bàng, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh.

Bác sĩ sẽ làm gì để phát hiện bạn có bị nhiễm sán lá gan không?

Đến các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm tìm giun, sán nhiễm vào người, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn:

Trước hết, làm siêu âm gan.

Tiếp theo, xét nghiệm máu để làm công thức bạch cầu (đếm bạch cầu ái toan).

Bác sĩ cũng phải làm thêm một xét nghiệm gọi là ELISA để phát hiện sán lá gan lớn.

Cuối cùng, lấy phân xét nghiệm tìm trứng sán lá gan lớn.

  • PGS.TS Nguyễn Văn Đề (Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương)

Bạn có thắc mắc xung quanh bệnh sán lá gan, xin ghi vào khung dưới đây, chúng tôi sẽ chuyển đến chuyên gia để trả lời bạn đọc.

Việt Báo

Video nổi bật

Thêm 3 người tử vong do MERS tại Hàn Quốc
00:00 / --:--

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

Bi kịch cuối đời của người đàn ông béo nhất nước Anh

Bộ phim tài liệu về những ngày cuối đời của người đàn ông béo nhất nước Anh đã tiết lộ cách người này chi tới 22.000 bảng Anh (hơn 741 triệu đồng) để mua đồ ăn trong 6 năm qua.

Nhận xét tin Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Sức Khỏe của chuyên mục Sức Khỏe.

fascioliasis: parasites who live from 9-13 years
Dr Nguyen Van De, Fever Institute, Central Vietnam, Biomedical Sciences, parasites liver, medical schools, liver abscesses, parasites, Ho Chi Minh, stool examination, the patient, diagnosis, treatment, people

After TS-TS post "has spread to the liver fluke 45 provinces and cities ", many readers have been sending e-mail requests for more information on liver fluke disease. Here is the article by Dr. Nguyen Van De, Deputy Head of Department of Parasitology-Malaria-Name parasite-Con ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Sức Khỏe


  • Thoi su 24h287 HN ban 21 phat dai bac dip Quoc khanh
    Thời sự 24h(28/7): HN bắn 21 phát đại bác dịp Quốc khánh

     Hà Nội bắn 21 phát đại bác dịp Quốc khánh; 15 người chết trong lũ, Quảng Ninh xin ứng cứu; Ngưỡng xét tuyển đại học là 15 điểm; Người phụ nữ Indonesia kêu cứu vì chồng cũ "lừa" bắt con ở VN;

  • Thoi su 24h277 QN ngap nang sau tran mua lich su
    Thời sự 24h(27/7): QN ngập nặng sau trận mưa lịch sử

    Quảng Ninh ngập nặng sau trận mưa lịch sử; Biểu tượng sexy nhất của điện ảnh Việt thập niên 90; Vì sao hàng xóm không mua 'bức tường 1 tỷ'?; Hà Nội: Cảnh nhấc bổng xe tải mắc kẹt trên cầu vượt; Hàng chục cán bộ ngân hàng tại phiên xử đại gia nợ 1.600 tỷ...là những thông tin thời sự nổi bật ngày 27/7.

  • Thoi su tuan qua Dung thu phi duong bo voi xe may
    Thời sự tuần qua: Dừng thu phí đường bộ với xe máy

    Khách bị trói vì cố tình hút thuốc trên máy bay Vietnam Airlines; Thí sinh chật vật tra cứu điểm thi; Nữ đại gia bị thợ làm tóc lừa 288 tỷ đồng; Cán bộ Thanh tra Chính phủ bị bắt vì nghi vấn nhận 100 triệu đồng; Du khách Việt ăn cắp hàng hiệu ở Thụy Sĩ; Vụ giết 4 người ở Nghệ An: Bất ngờ về nghi phạm...là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.

  • Thoi su 24h257 Dai tuong Phung Quang Thanh ve den Ha Noi
    Thời sự 24h(25/7): Đại tướng Phùng Quang Thanh về đến Hà Nội

    Đại tướng Phùng Quang Thanh về đến Hà Nội; Triệt phá đường dây cực lớn, thu 5,5 tấn ma túy; LS nói về những 'bất thường' sau phiên xử Lý Nguyễn Chung; gần 40.000 điểm liệt môn Toán: ‘Tôi thấy choáng!’; nhiều người chết và bị thương vì tai nạn giao thông;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 25/7.

  • Thoi su 24h247 Hanh khach bi troi tren may bay
    Thời sự 24h(24/7): Hành khách bị trói trên máy bay

     Khi lương chủ tịch tập đoàn nhà nước "bất ngờ" bị lộ; Giọng đọc huyền thoại của VTV giờ ra sao?; Khách bị trói vì cố tình hút thuốc trên máy bay Vietnam Airlines; Trẻ sơ sinh chết bất thường: Bộ Y tế vào cuộc

  • Du khach Viet an cap o Thuy Si
    Du khách Việt ăn cắp ở Thụy Sĩ

    Chưa tìm được cách ngăn ngừa người ra nước ngoài buôn lậu, trộm cắp hoặc vi phạm thuần phong mỹ tục nước sở tại nên chúng ta sẽ còn xấu mặt dài dài

  • Bat nguyen Chu tich Tap doan Dau khi VN
    Bắt nguyên Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí VN

    Cựu Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (PetroVietnam - PVN) Nguyễn Xuân Sơn bị khởi tố để điều tra hành vi "thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" - tội danh được quy định tại điều 285 Bộ luật Hình sự. Báo điểm.. ------------ Xem thêm: Bắt nguyên Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí VN, http://vietbao.vn/tp/Bat-nguyen-Chu-tich-Tap-doan-Dau-khi-VN/12123701/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tuan Hung vang bay dap tra My Linh
    Tuấn Hưng "văng bậy", “đáp trả” Mỹ Linh

    Nhiều người tỏ ra không hài lòng với cách ứng xử của Tuấn Hưng, trong đó có diva Mỹ Linh. ------------ Xem thêm: Tuấn Hưng "văng bậy", nổi nóng với Bài hát yêu thích1, http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Tuan-Hung-vang-bay-noi-nong-voi-Bai-hat-yeu-thich1/350613756/235/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Trung Quoc giup Lao xay duong sat cao toc
    Trung Quốc giúp Lào xây đường sắt cao tốc

    Dự án giúp Lào có vốn nhưng cũng giúp chính TQ nhằm đạt được 3 mục đích lớn: Xuất khẩu vốn; xuất khẩu công nghệ và xuất khẩu con người.

  • Nu tho dan nguc tran xon xao dan mang
    'Nữ thổ dân ngực trần' xôn xao dân mạng

    Hot girl thổ dân xinh đẹp ngực trần đang trở thành từ khóa hot được cư dân mạng tìm kiếm, thông tin về cô gái này cũng nhanh chóng được tìm thấy.

  • Su kien quoc te noi bat 197257
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/7-25/7)

    Thỏa thuận hạt nhân Iran gặp trở ngại tại Quốc hội Mỹ; Hải quân Trung Quốc tập trận lớn trên Biển Đông; Sách trắng Nhật tố cáo trực tiếp Trung Quốc gây hấn ở Biển Đông; Tin chấn động: NASA công bố tìm thấy Trái đất thứ 2 là những tin chính trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 207 267
    Toàn cảnh Showbiz tuần (20/7 - 26/7)

    Fan thu thập 2.000 bằng chứng nói xấu Taeyeon (SNSD), Vụ "Lệ Quyên cho con đi tiểu trên máy bay": hết "sốt" báo Mỹ, lại lên báo Anh, Sơn Tùng MTP bị nghi ngờ về giới tính, Sau tin đồn chia tay Kim Lý, Trương Ngọc Ánh tình tứ bên trai lạ, "Trò cưng Mỹ Tâm hát hit Sơn Tùng M-TP vượt trội bản gốc".... là những tin chính nổi bật trong tuần.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1907 2507
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/07 - 25/07)

    Vụ chặt cây xanh: Hàng loạt cán bộ bị giáng chức, chuyển công tác; Du khách Việt ăn cắp ở Thụy Sĩ; Tranh cãi về màu sơn mới Nhà hát lớn Hà Nội; Bức tường 1 tỉ đồng sẽ bị thu hồi? ....là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/07 - 25/07), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-1907-2507/2147580278/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 1907 25072015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 19/07 - 25/07/2015

    Ông Nguyễn Xuân Sơn - nguyên Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam bị cho thôi chức và bắt tạm giam để điều tra về nguồn vốn 800 tỉ do PVN đầu tư vào Ocean Bank có nguy cơ bị mất trắng; giá xăng giảm "nhỏ giọt"260 đồng/lít, trong khi DN xăng dầu vẫn đang lãi 1.105 đồng/lít xăng còn người tiêu dùng thì vẫn mua xăng đắt và tiếp tục phải đóng vào quỹ Bình ổn giá; WB vừa công bố thông tin về nợ công khiến dư luận xã hội giật mình với con số nợ lên tới 110 tỷ USD, cao hơn nhiều so với các nguồn số liệu từng được công bố... Cùng với đó, những thông tin về BĐS, tài chinh- ngân hàng, thị trường tiêu dùng... tiếp tục là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 19/07 - 25/07/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-1907-25072015/2147580269/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1907 2507
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/07 - 25/07)

    Bắt nguyên Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí VN; Lý Nguyễn Chung bị tuyên án 12 năm tù; Cảnh báo tội phạm mới: ‘thôi miên, bỏ thuốc mê’ để gây án; Đánh sập đường dây mua bán, vận chuyển hơn 1.200 bánh heroin; Giáo viên cấu kết với người tình giết chồng; Nạn ném đá xe khách, vì sao dây dưa?;.....là những tin đáng chú ý trong tuần.