Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Sau khi TS đăng bài " Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành ", nhiều bạn đọc đã gởi mail đề nghị cung cấp thêm thông tin về bệnh sán lá gan. Dưới đây là bài viết của PGS.TS Nguyễn Văn Đề, Phó trưởng Khoa Ký Sinh trùng-Viện Sốt rét-Ký Sinh trùng-Côn trùng Trung Ương trả lời bạn đọc xung quanh những thắc mắc thường gặp về sán lá gan.

Sán lá gan đã lan ra 45 tỉnh, thành
Xét nghiệm sán lá gan: 24 giờ có kết quả

Sán lá gan: Từ đâu mà có?

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
Trong ảnh là con sán lá gan lớn đã chui ra từ ngực của một bệnh nhân nữ, 48 tuổi (Ảnh: N.V.Đề)

Bệnh sán lá gan lớn (fascioliasis) do loài sán lá Fasciola hepatica hoặc Fasciola gigantica gây nên.

Loài sán này chủ yếu ký sinh ở động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu, lạc đà...và có thể ký sinh gây bệnh ở người.

Sán ký sinh trong hệ thống gan mật, chúng đẻ trứng theo dịch mật xuống ruột và theo phân ra ngoài môi trường. Ở ngoài môi trường, trứng sán rơi xuống nước, nở ấu trùng lông chui vào ốc thích hợp (ốc Lymnae) phát triển thành ấu trùng đuôi bơi tự do trong nước và bám vào rau cỏ thuỷ sinh.

Người và động vật ăn phải thực vật thuỷ sinh hoặc uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn sẽ bị nhiễm sán lá gan lớn.

Như vậy, nguồn bệnh từ động vật ăn cỏ và người bệnh gây ô nhiễm rau, cỏ và nguồn nước bởi các ấu trùng sán lá gan lớn và tạo nên chu kỳ khép kín.

Sán lá gan nhiễm vào người như thế nào?

Người ăn phải các loại rau thuỷ sinh (loại rau mọc hoặc trồng dưới nước) như cải soong, rau cần, rau ngổ, rau đắng, rau muống ao, uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn là bị nhiễm bệnh.

Khi ăn phải ấu trùng sán lá gan lớn vào đường tiêu hoá, sau 1 giờ, ấu trùng thoát kén và xuyên qua thành ruột. Sau 2 giờ xuất hiện trong ổ bụng, chúng tiếp tục xuyên vào gan và đến gan vào ngày thứ 6.

Sau khi thoát kén, nếu vật chủ thích hợp, chúng tiếp tục di hành đến ký sinh trong đường mật. Thời gian từ khi nhiễm đến khi xuất hiện trứng trong phân tuỳ thuộc vật chủ, ở cừu và trâu bò là 2 tháng (6-13 tuần), ở người là 3-4 tháng. Thời gian này còn phụ thuộc số lượng sán (sán càng nhiều, thời gian trưởng thành càng dài). Tuổi thọ của sán lá gan lớn ở người từ 9-13,5 năm.

Người là vật chủ chưa thích hợp nên nhiều trường hợp sán lá gan lớn nằm trong nhu mô gan gây những ổ hoại tử lớn mà không đi vào đường mật để đẻ trứng. Có trường hợp sán non còn di chuyển xuống đại tràng hoặc ra thành ngực hoặc đến tuyến vú hoặc chui ra khớp gối đã gặp ở Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Văn Đề

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam
PGS-TS Nguyễn Văn Đề (Ảnh: Ng. Huyền)

PGS.TS Nguyễn Văn Đề sinh năm 1952 tại Hà Tĩnh. Năm 1979, Tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội chuyên ngành Ký Sinh trùng. Năm 1995, bảo vệ luận án Tiến sĩ. Năm 2004, được phong Phó Giáo Sư. Năm 2005, được Bộ Y tế phong tặng danh hiệu "Thầy thuốc ưu tú". Từ năm 1979-1982: Trợ giảng Trường Đại học Y Hà Nội.

Từ năm 1983 đến nay, ông công tác tại Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương. Ông đã biên soạn hai quyển sách chuyên khảo về sán do Nhà xuất bản Y học xuất bản trong các năm 2004, 2005 và được phổ biến rộng rãi ở các bệnh viện và trường đại học y trên toàn quốc

PGS.TS Nguyễn Văn Đề còn thường xuyên biên soạn các giáo trình giảng dạy hệ Đại học và sau Đại học cho các Trường Đại học Y.

Triệu chứng nhiễm sán lá gan lớn

Tình trạng bệnh lý phụ thuộc thời gian mắc bệnh, vị trí ký sinh và phản ứng của người bệnh.

Khi ấu trùng xuyên qua thành ruột gây xuất huyết và viêm, các tổn thương có thể gây triệu chứng không rõ rệt. Sán chui vào cư trú ở tổ chức gan gây nên những thay đổi bệnh lý.

Ký sinh trùng gây tiêu huỷ các tổ chức gan lan rộng với các tổn thương chảy máu và phản ứng viêm, phản ứng miễn dịch.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp là đau hạ sườn phải (vùng gan), sốt, sụt cân, ậm ạch khó tiêu, rối loạn tiêu hoá, đau thượng vị, sẩn ngứa, biểu hiện triệu chứng viêm đường mật, viêm gan thể u và có liên quan đến lịch sử ăn sống rau thuỷ sinh (cải song và các loại khác). Sán có thể di chuyển ra ngoài gan (chui ra khớp gối, dưới da ngực, áp xe đại tràng, áp xe bụng chân...).

Bác sĩ phát hiện bệnh như thế nào?

Chẩn đoán xác định đối với sán lá gan lớn là xét nghiệm phân và phản ứng miễn dịch (kỹ thuật miễn dịch sử dụng cho tất cả các giai đoạn của bệnh nhưng tốt nhất là giai đoạn cấp tính).

Ngoài ra, có thể sử dụng một số chẩn đoán hỗ trợ như X quang, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ, xét nghiệm công thức máu (tăng bạch cầu ái toan).

Xét nghiệm phân tìm trứng sán lá gan là phương pháp chẩn đoán chính nhưng cần lưu ý mấy vấn đề sau:

+ Sán không trưởng thành (nói chung người không phải là vật chủ thích hợp) nên lúc này sán không đẻ và không tìm thấy trứng trong phân.

+ Giai đoạn mới nhiễm, các triệu trứng lâm sàng rõ, nhưng chưa đủ thời gian để sán đẻ trứng và xét nghiệm phân chưa thấy trứng, thường phải sau 3-4 tháng kể từ khi ăn ấu trùng.

+ Ở người sán lá gan lớn đẻ trứng và đào thải thất thường nên trứng có thể rất ít hoặc có khi không thấy trong một số mẫu phân theo các thời điểm khác nhau. Thường chỉ thấy trứng trong phân từ 10-25% trường hợp.

+ Sán lá gan lạc chỗ sẽ không bao giờ có trứng trong phân.

Tiêu chuẩn chẩn đoán sán lá gan ở Việt Nam là: Có trứng sán lá gan lớn trong phân hoặc có tổn thương gan trên hình ảnh siêu âm (hoặc CT) kèm theo ELISA (+) với kháng nguyên Fasciola hiệu giá từ 1/3.200 trở lên. Thường có bạch cầu ái toan tăng cao.

Cần chẩn đoán phân biệt với u gan, đặc biệt là ung thư gan hoặc áp xe gan do nguyên nhân khác như áp xe gan do amíp, do Toxocara, do Gnathostoma...

Tổn thương gan do sán lá gan lớn dưới hình ảnh siêu âm hay chụp cắt lớp vi tính gan hầu hết chẩn đoán nhầm là u gan hay áp xe gan nên dẫn đến xử lý không đúng nguyên nhân gây bệnh.

Những bệnh nhân được chẩn đoán nhầm là u gan sẽ được điều trị bằng phẫu thuật, chạy tia hay tiêm, chuyền hoá chất đều có hại cho sức khoẻ bệnh nhân. Đặc biệt, bệnh nhân thường bị suy sụp tinh thần khi được chẩn đoán là u gan (nhưng thực ra, trong nhiều trường hợp là bệnh nhân bị chẩn đoán nhầm!).

San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam

Nốt đỏ phía trên ngực là nơi sán lá gan làm tổ. Còn nốt đỏ bên ngực trái là nơi sán... đục lỗ để chui ra ngoài. Ảnh chụp từ một một bệnh nhân nữ, 48 tuổi. (Ảnh: Nguyễn Văn Đề)

Một số bệnh nhân khác thì "may mắn" hơn khi được chẩn đoán nhầm là "áp xe gan do amíp".

Nói là "may mắn" hơn vì những bệnh nhân này khi đó sẽ được cho uống thuốc chống amíp, mà trong thuốc chống amíp thì lại có chứa metine (hay dehydro-emetine). Chính hoạt chất metine này cũng có tác dụng điều trị sán lá gan lớn. Tuy tác dụng của thuốc này trên sán lá gan không cao nhưng do tác dụng của thuốc, một số bệnh nhân cũng khỏi bệnh. Trong khi đó, cả bác sĩ và bệnh nhân vẫn cứ "tưởng" đã điều trị đúng bệnh áp xe gan do amíp!

Nhiều bệnh nhân phải nằm viện dài ngày hoặc chuyển viện nhiều lần làm tốn kém đáng kể cho bệnh nhân, gia đình và xã hội.

Thuốc đặc trị sán lá gan

Từ trước năm 2002, điều trị bệnh sán lá gan lớn còn là vấn đề khó khăn ở Việt Nam.

Vào thời điểm đó, người ta sử dụng Dehydro-emetine 1 mg/kg/ ngày x 10 ngày (tiêm bắp hoặc dưới da), Mebendazole 50mg/kg/ngày x 7-10 ngày để điều trị. Thế nhưng, các loại thuốc trên có hiệu quả điều trị thất thường.

Đến nay, đã có thuốc Triclabendasole (còn có tên biệt dược là Egaten do Hãng Dược phẩm Novartis, Thuỵ Sỹ sản xuất) dùng điều trị và có tác dụng tốt trong điều trị cho người bệnh nhiễm sán lá gan lớn.

Thuốc này mới được sử dụng ở Việt Nam từ năm 2003 với liều 10 mg/kg chia 2 lần cách nhau 6 - 8 giờ (uống sau khi ăn no). Có một số bệnh nhân dùng liều 20mg/kg, khỏi bệnh đạt 100%. Tác dụng phụ của Egaten không đáng kể và thuốc an toàn với người bệnh. Thuốc hiện chỉ có và sử dụng ở các cơ sở y tế chuyên khoa.

Ăn rau sống, coi chừng bị nhiễm sán

Nguyên tắc phòng chống sán lá gan lớn là cắt đứt các mắt xích trong vòng đời của sán. Nhưng biện pháp hữu hiệu nhất là phối hợp giáo dục truyền thông “không ăn sống rau thuỷ sinh” kết hợp với phát hiện bệnh nhân điều trị đặc hiệu.

Đồng thời, diệt mầm bệnh trên súc vật dự trữ bằng cách tẩy sán lá gan lớn định kỳ cho trâu, bò.

Đến đâu xét nghiệm nhiễm sán lá gan?

Khi bạn bị đau tức hạ sườn phải hoặc thượng vị, ậm ạch khó tiêu… và nghi ngờ mình bị nhiễm giun, sán, bạn nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa dưới đây để xét nghiệm:

Tại miền Bắc: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Trung ương, 245- Lương Thế Vinh, Hà Nội.

Tại miền Trung: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng Quy Nhơn, 16- Nguyễn Thái Học, TP. Quy Nhơn. -

Tại miền Nam: Viện Sốt rét-Ký sinh trùng -Côn trùng TP. Hồ Chí Minh, 669- Trần Hưng Đạo, TP. Hồ Chí Minh. Hoặc Bộ môn Ký sinh học, Trường Đại học Y-Dược TP. Hồ Chí Minh, 217-Hồng Bàng, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh.

Bác sĩ sẽ làm gì để phát hiện bạn có bị nhiễm sán lá gan không?

Đến các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm tìm giun, sán nhiễm vào người, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn:

Trước hết, làm siêu âm gan.

Tiếp theo, xét nghiệm máu để làm công thức bạch cầu (đếm bạch cầu ái toan).

Bác sĩ cũng phải làm thêm một xét nghiệm gọi là ELISA để phát hiện sán lá gan lớn.

Cuối cùng, lấy phân xét nghiệm tìm trứng sán lá gan lớn.

  • PGS.TS Nguyễn Văn Đề (Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung Ương)

Bạn có thắc mắc xung quanh bệnh sán lá gan, xin ghi vào khung dưới đây, chúng tôi sẽ chuyển đến chuyên gia để trả lời bạn đọc.

Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Phẫu thuật chuyển giới được thực hiện thế nào ?
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

7 lý do khiến bạn ‘xì hơi’ không ngừng

'Xì hơi' (trung tiện) nơi công cộng là việc gây khó xử nhưng không ai có thể kiềm chế được. Do đó, bạn nên chú ý đến những yếu tố gây "xì hơi" để tránh phải trở nên bối rối khi đang ở nơi công cộng, chốn đông người.

Nhận xét tin Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết San la gan lon Song ky sinh trong nguoi tu 9 13 nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sán lá gan lớn: Sống ký sinh trong người từ 9-13 năm ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Sức Khỏe.

fascioliasis: parasites who live from 9-13 years
Dr Nguyen Van De, Fever Institute, Central Vietnam, Biomedical Sciences, parasites liver, medical schools, liver abscesses, parasites, Ho Chi Minh, stool examination, the patient, diagnosis, treatment, people

After TS-TS post "has spread to the liver fluke 45 provinces and cities ", many readers have been sending e-mail requests for more information on liver fluke disease. Here is the article by Dr. Nguyen Van De, Deputy Head of Department of Parasitology-Malaria-Name parasite-Con ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Sức Khỏe


  • Thoi su 24h2804 Ca chet do thuy trieu do chua thuyet phuc
    Thời sự 24h(28/04): Cá chết do thủy triều đỏ chưa thuyết phục

    Xử lý nghiêm, thậm chí truy tố nếu để xảy ra ngộ độc do ăn cá chết; Nắng nóng bất thường tại TP.HCM: Trẻ nhỏ đổ bệnh, người già đột qụy; Chuyên gia phản bác nguyên nhân thuỷ triều đỏ làm chết cá; Phát hiện công nhân tráo đổi, làm mới hạn bánh quy hết date; Cháy chung cư ở Linh Đàm: Trẻ vạ vật ngủ ngoài đường

  • Thoi su 24h2704 Be trai bi me ep uong thuoc doc da chet
    Thời sự 24h(27/04): Bé trai bị mẹ ép uống thuốc độc đã chết

    Cá chết bất thường ở Vũng Áng: Thêm 5 thợ lặn nhập viện; Thảm án ở Hải Dương: Bé trai 8 tuổi bị mẹ đẻ ép uống thuốc độc đã chết; Giả mạo facebook nữ sinh bị cưa chân để lừa đảo: Lỗi tại nhà hảo tâm; Dân "tố" nước có mùi hôi, GĐ nước sạch bảo "Đun lên là hết"; Hành trình 18 năm vật vã tìm "tiếng người" cho con gái

  • Thoi su 24h2604 Nam thanh nien o HN bi sat hai da man
    Thời sự 24h(26/04): Nam thanh niên ở HN bị sát hại dã man

    Người nhái lặn 200m dưới kênh đen ngòm ô nhiễm để tìm két sắt; Có nên ăn hải sản khi cá chết hàng loạt ở miền Trung?; Thủy ngân trong không khí Hà Nội: "Khói xe chỉ là nghi ngờ"; Bỏ chất cấm độc hại: Thái Lan mất 6-7 năm, Việt Nam chỉ 6-7 tháng; Hà Nội: Lại một chung cư có nước sạch "sạch" như... nước cống!

  • Thoi su 24h2504 Tre bi bao hanh Noi dau tinh than
    Thời sự 24h(25/04): Trẻ bị bạo hành - Nỗi đau tinh thần

    Những cô gái bị xử tội... hiếp dâm; ‘Ai đầu độc cá cũng phải bị xử lý’!; Nằm rạp xuống đất khi thanh niên quăng mìn ra đường; Trẻ em bị bạo hành: Những nỗi đau về thể xác và tinh thần; Từ những vụ tống tình, tiền bằng ảnh 'nóng': Bài học cho giới trẻ... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 25/04/2016.

  • Thoi su 24h2204 Thanh nien lay bua giet nguoi yeu
    Thời sự 24h(22/04): Thanh niên lấy búa giết người yêu

    Công an nóng vội bỏ qua, còn ta nóng vội thì ra vào tù; Vì sao có những miếng thịt bò lại ánh lên màu 7 sắc cầu vồng?; Mỗi ngày cả trăm người đi taxi "thất lạc hành lý"; Số phận như bóng ma của các cô gái Việt bị bán sang Trung Quốc; Lún vào đa cấp liên tỉnh, tiền tỉ bốc hơi

  • Xon xao nhung vu chong danh vo gay phan no
    Xôn xao những vụ chồng đánh vợ gây phẫn nộ

    Bạo lực gia đình từ lâu là một vấn đề nhức nhối trong xã hội, trong đó đáng báo động nhất là tình trạng bạo lực phụ nữ.

  • Sot virus trieu chung va cach dieu tri
    Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị

    Bệnh nhân sốt virus có thể khỏi sau 5-7 ngày điều trị. Tuy nhiên, nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. ------------ Xem thêm: Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị, http://vietbao.vn/tp/Sot-virus-trieu-chung-va-cach-dieu-tri/13168970/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dan ba Viet kho nhat the gioi
    Đàn bà Việt khổ nhất thế giới?

    Trên đời này, chỉ có cha mẹ mới có thể hi sinh vì con cái! Đừng nghĩ mình có thể thay đổi được người khác. Sống vì mình đi, thương mình đi, sáng suốt lên, đừng vì sợ thị phi, sợ không làm được mà sống chịu đựng cả đời. Ai bị..

  • Vu chu quan bi xu ly hinh su
    Vụ 'chủ quán bị xử lý hình sự"

    Ông Tấn thuê mặt bằng ở huyện Bình Chánh để bán cà phê, ăn sáng, cơm trưa... nhưng lại bị phạt tiền vì nhiều lý do rồi bị truy tố vì chậm đăng ký kinh doanh...

  • Tang thue moi truong voi xang dau
    Tăng thuế môi trường với xăng dầu?

    Đại diện Bộ Tài chính khẳng định, hiện Bộ Tài chính chưa có kế hoạch trình Chính phủ về điều chỉnh tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu.

  • Toan canh kinh te tuan 244 3004
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/4 -30/04)

    Trong buổi lễ Kỷ niệm 65 năm ngày thành lập ngành Ngân hàng Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu ngành điều hành linh hoạt lãi suất, kiềm chế lạm phát, đẩy mạnh tái cơ cấu; theo cách tính của Việt Nam, sau 4 tháng, lạm phát đang dừng ở mức 1,33%; mức lương của người lao động tại Việt Nam là 384-582 USD/tháng.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2404 29042016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 24/04 - 29/04/2016

    Cá chết hàng loạt tại vùng biển miền Trung; Sự thật về thông tin có thủy ngân lơ lửng trong không khí Hà Nội; Gió thổi đổ cột điện cao thế 500kV; Phản cảm cảnh chân dài mặc bikini 2 mảnh câu khách ở siêu thị tại HN; Cá chết, thuỷ ngân, chất cấm - người Việt sống sao... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 244304
    Sự kiện quốc tế nổi bật (24/4-30/4)

    Mỹ chi 38 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa trong 5 năm tới; một phần tài liệu Panama bí mật sẽ được công bố vào tháng 5; Bà Clinton, ông Trump đứng trước chiến thắng lớn ở 5 bang; Nhật Bản ngơ ngác mất hợp đồng tàu ngầm 39 tỷ USD... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 244 304
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/4 - 30/4)

    Tác động khủng khiếp của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; 100% xúc xích Vietfoods chứa chất gây ung thư; Những món khoái khẩu mùa hè dễ gây ngộ độc nhất; Bé 6 tuổi dậy thì sớm vì được mẹ cho ăn một món liên tục trong 2 năm;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 2443042016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/4-30/4/2016)

    Nhiều khi cha mẹ đã vô tình 'xâm hại' con mà không hay biết; cảnh giác trước những chiêu 'móc túi' của thợ điều hòa; vấn nạn dùng chất cấm trong chăn nuôi; cá chết khiến người dân không dám ăn hải sản...Cùng với những câu chuyện về tình yêu, hạnh phúc gia đình với ý nghĩa sâu xa khiến chúng ta phải suy ngẫm nhiều hơn là các