Thứ tư, 04 Tháng mười 2006, 09:09 GMT+7

Sán lá gan: Lây, ngừa và trị

Nhiều bạn đọc tiếp tục gởi câu hỏi thắc mắc về các phòng, trị bệnh sán lá gan lớn. Đáp ứng nhu cầu của bạn đọc, chúng tôi đã tập hợp nội dung những thắc mắc mà bạn đọc thường gặp nhất trong cuộc sống và chuyển đến PGS.TS Nguyễn Văn Đề, một chuyên gia về bệnh ký sinh trùng để trả lời.

Dưới đây là nội dung trả lời của PGS.TS Nguyễn Văn Đề...

Sán lá gan lớn: Ngâm rau trong nước muối, không diệt được trứng sán

San la gan Lay ngua va tri
PGS.TS Nguyễn Văn Đề

Thưa bác sỹ, bệnh sán lá gan lớn có vắc-xin tiêm phòng không? Nếu có thì tiêm ở đâu và độ tuổi nào tiêm phòng là tốt nhất?

Bệnh sán lá gan lớn cũng như các bệnh giun sán khác hiện nay chưa có vắc-xin tiêm phòng. Đáp ứng miến dịch của cơ thể con người đối với giun sán chỉ đủ để chẩn đoán bệnh nhưng không đủ để chống lại giun sán như đối với vi trùng và siêu vi trùng.

Bệnh sán lá gan lớn có lây từ người sang người bằng giao tiếp sinh hoạt không, đặc biệt là sán lá gan lớn?

Bệnh sán lá gan lớn không lây truyền trực tiếp giữa người bệnh sang người lành.

Đường lây là trứng sán lá gan lớn từ phân người bệnh ra môi trường ngoài, xuống nước, qua ốc phát triển thành ấu trùng đuôi. Lúc này, nếu người uống nước lã có ấu trùng sẽ bị nhiếm bệnh hoặc ấu trùng đuôi bám vào rau thuỷ sinh và người ăn sống rau thuỷ sinh có ấu trùng mới bị nhiễm bệnh.

Thuốc tẩy giun sán thông thường trên thị trường có ngăn ngăn ngừa được bệnh sán lá gan lớn không? Các loại thuốc rửa rau trên thị trường có diệt được ấu trùng sán lá gan lớn không? Bác sỹ nói nên ăn chín uống sôi, không ăn rau sống, nhưng đây là lại món khoái khẩu của người Việt Nam ... vậy ngâm rau sống trong nước muối có thể loại được trứng giun sán ra khỏi rau?

Trong y học, việc chẩn đoán đúng nguyên nhân gây bệnh là tối cần thiết đối với một người thầy thuốc. Chẩn đoán đúng bệnh, điều trị đúng thuốc sẽ đưa lại hiệu quả khỏi bệnh cao và ít ảnh hưởng đến sức khoẻ bệnh nhân. Trong lĩnh vực giun sán cũng vậy, cần xác định người bệnh bị nhiễm loài giun sán nào để chọn thuốc đặc hiệu.

Thường, thuốc điều trị sán lại không ra giun và thuốc điều trị giun lại ít tác dụng với sán.

Hiện nay, trên thị trường có lưu hành nhiều loại thuốc giun, hầu hết thuộc nhóm Benzimidazole như Albendazole và Mebendazole có tác dụng với các loại giun đường ruột như giun đũa, giun tóc, giun móc, giun kim, giun lươn… nhưng tác dụng với sán lá gan lớn rất kém.

Các loại thuốc rửa rau trên thị trường hiện nay, kể cả nước muối không diệt được trứng giun sán và ấu trùng sán lá gan lớn. Muốn loại bỏ trứng giun sán trong rau cần rửa nhiều lần để trôi trứng, nhưng ấu trùng sán lá gan lớn bám chắc vào rau nên rất khó loại bỏ. Tốt nhất là các loại rau thuỷ sinh ta không nên ăn sống.

San la gan Lay ngua va tri
Từ trái sang phải: Sán lá gan nhỏ ở miền Trung; sán lá gan nhỏ ở miền Nam; sán lá gan lớn.

Tại sao thuốc đặc trị sán lá gan lại khó mua và thuốc cũng chỉ có ở các trung tâm y tế chuyên khoa? Bao nhiêu tiền một liều thuốc đặc trị? Thời gian chữa trị có lâu không? Khi nào loại thuốc đặc trị bệnh này bán rộng rãi ở ngoài thị trường để người dân mua về uống tự điều trị hoặc uống phòng bệnh vì không phải ai cũng có điều kiện tới bệnh viện... Bao lâu tôi nên tẩy giun sán một lần?

Thuốc điều trị sán lá gan lớn Triclabendazole (Egaten) mới đưa vào Việt Nam năm 2003 do Tổ chức Y tế thể giới (WHO) tài trợ.

Thuốc đã được đánh giá tác dụng điều trị sán lá gan lớn trên người Việt Nam và cho đến nay nguồn thuốc này vẫn thông qua Tổ chức Y tế thế giới. Liều sử dụng điều trị hầu hết chỉ uống trong 1 ngày và thuốc được đào thải ra khỏi cơ thể sau 24 giờ nên không có tác dụng uống phòng ngừa bệnh sán lá gan lớn.

Tháng 8/2006, Bộ Y tế ban hành “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sán lá gan lớn ở Việt Nam” trong toàn quốc và đã lên kế hoạch nhập thuốc Triclabendazole vào Việt Nam. Đồng thời, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng có kế hoạch tài trợ cho Việt Nam với số lượng thuốc đủ cung cấp cho đến tuyến huyện và tập huấn chuyên môn cho tuyến huyện xử lý bệnh sán lá gan lớn.

Trong thời gian tới, sẽ có đủ thuốc cho nhu cầu điều trị sán lá gan lớn trong cả nước.

Bệnh sán lá gan lớn đã có từ lâu ở Việt Nam, nhưng nay mới phát hiện nhiều hơn do thông tin về chuyên môn và kỹ thuật chẩn đoán tốt hơn.

Việc tẩy giun định kỳ 6 tháng 1 lần là để giải quyết giun đường ruột.

Còn đối với sán lá và sán dây từ trước đến nay vẫn chỉ điều trị những người bị nhiễm sán.

Năm 2006, lần đầu tiên chúng tôi tiến hành cho uống thuốc sán lá gan nhỏ (Clonorcchis/Opisthorchis) tại cộng đồng cho tất cả những người ăn gỏi cá ở xã Nga An, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hoá và xã Mỹ Chánh, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định do WHO tài trợ.

Theo tôi, bạn không cần tẩy sán định kỳ nếu bạn không ăn gỏi cá. Riêng thuốc Praziquantel mà nhiều bạn đọc hỏi, đây là thuốc điều trị sán lá gan nhỏ. Thuốc này không có tác dụng với sán lá gan lớn.

Thuốc sán lá gan lớn hiện nay chưa có ở thị trường, nhưng trong tương lai gần sẽ có, nguồn gốc thuốc từ Thuỵ Sĩ (Hãng Novartis), gía cả chưa xác định cụ thể.

Có thể phát hiện sán lá gan lớn ở trâu bò thông qua quá trình kiểm định thực phẩm không?

Sán lá gan lớn ký sinh trong đường mật của gan trâu bò nên muốn phát hiện sán lá gan lớn thông qua kiểm định thực phẩm cần kiểm tra gan trâu bò. Nếu kiểm tra thịt trâu bò sẽ không thấy sán lá gan lớn (trừ trường hợp sán non lạc chỗ).

Nếu tôi có người thân ở nước ngoài tôi có thể nhờ mua thuốc trị sán ở nước ngoài gửi về để uống được không? Xin bác sỹ hướng dẫn cho tôi dùng thuốc này điều trị sán lá gan?

Nếu bạn có người ở nước ngoài mua được thuốc Triclabendazole 0,25mg để điều trị sán lá gan lớn thì quá tốt nhưng cần kiểm tra đúng thuốc và chất lượng thuốc trước khi sử dụng.

Nếu bạn tham khảo được “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sán lá gan lớn ở Việt Nam” do Bộ Y tế ban hành năm 2006 thì việc sử dụng thuốc dễ dàng hơn. Nếu không, bạn uống liều duy nhất 10mg/kg sau bữa ăn, nếu sau 3 tháng chưa khỏi sẽ uống tiếp liều gấp đôi.

Trong thực tế gia đình chúng tôi ở vùng xa, khong thể đến các Viện Sốt rét - Ký Sinh trùng – Côn trùng ở các thành phố lớn hoặc các bệnh viện lớn để xét nghiệm được, xin bác sỹ cho biết, tôi có thể đến các phòng xét nghiệm tư nhân ở các địa phương để nhờ họ làm dịch vụ xét nghiệm tìm giun sán có được không? Nhờ bác sỹ hướng dẫn, tôi cần phải nói với phòng xét nghiệm tư nhân để được xét nghiệm những gì (máu, phân...). Liệu các phòng xét nghiệm tư nhân ở địa phương có thể cho kết quả xét nghiệm đáng tin cậy không, để trên cơ sở đó chúng tôi mua thuốc về tự trị nhiễm giun sán?

Đối với giun đường ruột có thể uống thuốc tại nhà (trừ lúc có bệnh cấp tính như sốt, tiêu chảy, huyết áp quá cao hay tụt huyết áp hoặc suy tim, suy gan, suy thận…).

Đối với các bệnh sán, người bệnh cần được điều trị tại cơ sở y tế có bác sỹ theo dõi, đặc biệt là ấu trùng sán lợn. Việc chẩn đoán bệnh giun sán tuỳ thuộc vào loài giun sán mà bác sỹ cho chỉ định các xét nghiệm cần thiết.

Ví dụ, giun đường ruột, sán lá gan nhỏ, sán lá ruột chủ yếu xét nghiệm phân tìm trứng để chẩn đoán; sán lá phổi chủ yếu xét nghiệm đờm tìm trứng sán, riêng sán lá gan lớn do chúng ít đẻ trứng và trong phân ít khi thấy trứng nên cần phối hợp nhiều xét nghiệm, trong đó chủ yếu là siêu âm gan, làm chẩn đoán huyết thanh (ELISA) và bạch cầu ái toan.

Siêu âm và bạch cầu ái toan có thể làm tại các bệnh viện huyện (hoặc cơ sở y tế tư nhân), nếu nghi ngờ sán lá gan lớn mới đến tỉnh hoặc trung ương để xác định.

Xin bác sỹ cho biết các xét nghiệm để truy tìm giun sán sống ký sinh trong người thì hết khoảng bao nhiêu tiền? Trong một bài viết của bác sỹ, có đề cập phải làm tới 4 xét nghiệm như siêu âm, xét nghiệm máu; xét nghiệm ELISA và xét nghiệm phân?

Các xét nghiệm trên là cần thiết để chẩn đoán sán lá gan lớn, giá cả của từng xét nghiệm nói chung không cao và tuỳ thuộc vào từng cơ sở khám chữa bệnh nhưng trong khuôn khổ cho phép của Bộ Y tế.

Xin bác sỹ cho biết cách phòng ngừa trước bệnh sán lá gan lớn như thế nào?

Như các bài đăng trên TS trước đây đã nói, người nhiễm sán lá gan lớn do ăn phải ấu trùng sán lá gan lớn trong rau (chủ yếu rau thuỷ sinh như rau ngổ, rau cần, rau đắng, rau cải soong, rau muống ao…) hoặc uống nước lã có ấu trùng sán lá gan lớn.

Do vậy, phòng bệnh sán lá gan lớn là không ăn sống rau thuỷ sinh hay uống nước lã, đồng thời điều trị người bệnh và trâu bò bị bệnh sán lá gan lớn để chống gây ô nhiễm nguồn rau và nước bởi ấu trùng sán lá gan lớn.

Sán lá gan nhỏ "lây truyền" từ... gỏi cá!

Xin bác sỹ cho biết ăn những loại cá nào sẽ bị nhiễm sán lá gan? Những con vật nuôi như chó, mèo có bị lây nhiẽm sán không? Nếu có xin bác sỹ cho biết nó các lây sang người không và tẩy giun sán cho chúng như thế nào? Sán lá gan nhỏ có trong các loài động vậy thủy sinh như: cá, cua, tôm, chai chai, hến không? Thưa bác sỹ, có bao nhiêu người bị mắc bệnh sán lá gan nhỏ? Triệu trứng của bệnh sán lá gan nhỏ như thế nào? Cách chữa trị và phòng ngừa? Sán lá gan thường ký sinh ở đâu trong động vật ? Xin bác sỹ cho biết cách phòng ngừa và cách chế biến thực phẩm để ký sinh sán lá gan không có trong thực phẩm chín?

Câu hỏi trên đều có nội dung của bệnh sán lá gan nhỏ, nên tôi xin trả lời chung về vấn đề này.

Sán lá gan nhỏ là sán lá truyền qua cá (Fishborne Trematode), người nhiễm do ăn cá sống có ấu trùng sán. Khi ấu trùng sán lá gan nhỏ được người ăn phải, chúng vào dạ dày, xuống tá tràng rồi chui lên đường mật của gan để phát triển trưởng thành, ký sinh vĩnh viễn tại đó.

Trong đường mật, sán lá gan nhỏ đẻ trứng, trứng theo dịch mật xuống ruột và theo phân ra ngoài môi trường. Trứng sán lá gan nhỏ trôi xuống nước được ốc thích hợp ăn phải, chúng phát triển thành trùng đuôi rồi rời khỏi ốc để chui vào cá tạo ấu trùng nang trong cơ (thịt), vây, mang cá. Khi người ăn phải ấu trùng này từ cá sẽ bị mắc bệnh sán lá gan nhỏ. Nhiều loài các nước ngọt đều là vật chủ trung gian của sán lá gan nhỏ.

San la gan Lay ngua va tri
Ảnh một số lọai cá thường bị nhiễm ấu trùng sán lá gan nhỏ.

Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương đã điều tra và xác định các loài cá như cá mè, cá chép, cá diếc, cá rô phi, cá trắm, cá trôi đều bị nhiễm ấu trùng sán lá gan nhỏ.

Các động vật như mèo, chó nếu ăn sống cá có ấu trùng sán lá gan nhỏ đều bị bệnh giống như ở người, sán cũng sống trong đường mật của gan.

Chúng không lây nhiễm sang người mà trứng sán cũng ra môi trường để thực hiện vòng đời như đối với sán lá gan nhỏ ký sinh ở người. Điều trị sán lá gan nhỏ cho chó mèo cũng giống như với người.

Chỉ có ăn cá sống có ấu trùng sán lá gan nhỏ mới bị nhiễm bệnh, còn ăn ốc sống hay uống nước lã có ấu trùng sán lá gan nhỏ đều không bị bệnh. Tuy vậy, trong ốc lại có nhiều ấu trùng giun sán khác gây nhiễm cho người nên ta cũng không ăn sống. Cách chế biến thực phẩm (cá) để đề phòng nhiễm sán lá gan nhỏ là nấu chín.

San la gan Lay ngua va tri

1.270 con sán lá gan nhỏ thu được trên người một bệnh nhân tại Ba Vì, Hà Tây

Bệnh sán lá gan nhỏ hiện nay đã được xác định lưu hành ở ít nhất 24 tỉnh trong cả nước.

Tỷ lệ nhiễm phụ thuộc tập quán ăn gỏi cá, tỷ lệ nhiễm cao ở các địa phương như Ba Vì, Hà Tây (40%), Nga Sơn, Thanh Hoá (38%), Hải Hậu, Nam Định (37%), Nghĩa Hưng, Nam Định (34%), Kim Sơn, Ninh Bình (30%), Tuy An, Phú Yên (37%), Phù Mỹ, Bình Định (12%).

Chẩn đoán sán lá gan nhỏ chủ yếu xét nghiệm phân tìm trứng sán, cần lưu ý phân biệt với trứng sán lá ruột nhỏ. Các triệu chứng lâm sàng chỉ điểm như rối loạn tiêu hoá, ậm ạch khó tiêu, đau tức vùng gan, đặc biệt là đã từng ăn gỏi cá hoặc sống trong vùng có tập quán ăn gỏi cá.

Nếu bị nhiễm sán lá gan nhỏ cần điều trị sớm bằng Praziquantel 75mg/kg/ngày, chia 3 lần, uống sau bữa ăn, kiêng rượu, bia và chất kích thích, nghỉ ngơi trong thời gian uống thuốc. Phòng bệnh bằng cách không ăn gỏi cá hoặc cá chưa nấu chín.

PGS.TS Nguyễn Văn Đề (Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương)
Việt Báo

Chủ đề liên quan

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

Cẩn thận với những thực phẩm phổ biến dễ gây dị ứng

Đối với người bình thường, những thực phẩm này hầu như là vô hại đến sức khỏe, nhưng với nhiều người có hệ miễn dịch yếu và cơ địa không hợp với thức ăn đó thì việc dị ứng là hoàn toàn có thể.

Nhận xét tin Sán lá gan: Lây, ngừa và trị

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sán lá gan: Lây, ngừa và trị bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết San la gan Lay ngua va tri ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sán lá gan: Lây, ngừa và trị ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Sức Khỏe của chuyên mục Sức Khỏe.

liver fluke: Transmission, prevention and treatment
Vietnam, Dr. Nguyen Van De, Fever Institute, Ministry of Health, the small liver fluke disease, needs, parasites, stool tests, especially, abroad, cure, larvae, treatment, worms, doctors, large

TS-Many readers continue to send questions questions about the prevention and treatment of liver fluke disease. Meeting the needs of readers, we have gathered the contents that you read the questions most often life and moved to Dr. Nguyen Van De, a ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2310 Nu tai xe dam 10 nguoi nhap vien
    Thời sự 24h(23/10): Nữ tài xế đâm 10 người nhập viện

    Tách huyện Phú Quốc, Kiên Giang bầu Phó chủ tịch; Sở Y tế báo cáo khẩn vụ bé gái tử vong ở Quốc Oai; Khoảnh khắc hiếm thấy của các BTV nổi tiếng VTV; Nữ tài xế đâm 10 người nhận đạp nhầm chân ga

  • Thoi su 24h2110 Ong Ba Thanh vang mat tai ky hop QH
    Thời sự 24h(21/10): Ông Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Dư luận trái chiều về cái chết của TTGT nhảy lầu; Trưởng phòng y tế huyện bị chém vỡ sọ...

  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Ban tin suc khoe tuan tu 19 2510
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 19 - 25/10)

    Nhiều nghi vấn vụ bé gái chết bất thường tại bệnh viện Quốc Oai: Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, chết vì viêm màng não?; Bác sỹ "ế ẩm", giáo sư đông nghẹt “khách”; Bệnh viện K bị tố “nhũng nhiễu” bệnh nhân; Dầu bẩn Đài Loan nghi lấy nguyên liệu từ Việt Nam?; Bị cúm khi mang thai có nguy hiểm không?; Những cách giảm cân bằng bưởi hiệu quả nhất; Tác dụng phụ kỳ diệu của cực khoái với nam giới; Dùng nước hoa có thể gây ung thư?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1910 2510
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/10 - 25/10)

    Khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa 13; Bé gái chết bất thường ở bệnh viện; Nội Bài, Tân Sơn Nhất bị xếp hạng sân bay tệ nhất châu Á; Gửi iPhone qua bưu điện, nhận... 2 cục đá; Bác sĩ từ chối cấp cứu, bệnh nhân tử vong ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1910 2510
    Toàn cảnh Showbiz tuần (19/10 – 25/10)

    Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã Thu Minh dùng mật gấu tươi, Vương miện Hoa hậu Việt Nam 2014 trị giá 2,5 tỷ đồng, Vợ cũ tố Lam Trường là người cha thiếu trách nhiệm, Yanbi miệt thị người đồng tính, Hồ Ngọc Hà bị loại tại MTV EMA 2014, Giang Hồng Ngọc đăng quang X - Factor - Nhân tố bí ẩn 2014, Loki Bảo Long bị tố bỏ thi vì yêu lăng nhăng, Nhạc phim do Sơn Tùng M-TP sáng tác lại bị tố đạo nhạc Hàn, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Orlando Bloom đang bí mật hẹn hò với Selena Gomez,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1910 2510
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/10 - 25/10)

    Xót lòng những vụ giết con rồi tự tử; Vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường và những điều bất ngờ; Tử tù hiếp dâm tự tử 3 lần vì sợ tiêm thuốc độc; Chân tướng quân sư số một của ông trùm ma túy; “Siêu trộm” kim cương xuyên lục địa bị bắt giữ; Chuyện chưa kể về phiên toà xử “ông trùm” Khánh trắng;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin The gioi noi bat tuan qua tu 19102510
    Tin Thế giới nổi bật tuần qua (từ 19/10-25/10)

    Vụ xả súng kinh hoàng tại tòa nhà quốc hội Canada; Hải quân Thụy Điển đã phát động một cuộc săn tìm tàu lạ trên biển; Giải mã một loạt diễn biến bí ẩn ở Triều Tiên; Bình luận xung quanh việc Trung Quốc mở rộng bãi Đá Chữ Thập ở Trường sa; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.