Ngành dược Việt Nam còn thiếu định hướng

Hiện nay, ngành dược Việt Nam còn thiếu định hướng và đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức. Mặc dù nước ta là một quốc gia có nguồn dược liệu đa dạng và phong phú cả về số lượng, chất lượng, chủng loại nhưng vẫn chưa được khai thác tốt để đáp ứng nhu cầu xã hội. Bên cạnh đó, mạng lưới cung ứng, phân phối dược vẫn mang tính tự phát, thiếu chuyên nghiệp và tiêu chuẩn hóa nên chưa đóng vai trò chủ đạo để bình ổn thị trường thuốc trong nước cả về nguồn cung cấp, cũng như giá cả... Đó là những nhận xét được nhiều đại biểu nhận xét, đánh giá tại Hội nghị ngành dược năm 2009.

90% nguyên liệu sản xuất thuốc phải nhập khẩu

Bộ trưởng Y tế Nguyễn Quốc Triệu cho biết, năm 2008 thuốc sản xuất trong nước đạt 715,435 triệu USD chiếm 52% giá trị tiền thuốc sử dụng và đã tăng 19,6 % so với năm 2007, góp phần tăng tiền thuốc bình quân đầu người lên 16,45USD/năm.

Hiện thuốc sản xuất trong nước đang hướng tới những nhóm thuốc có tỷ lệ sử dụng cao, thuốc chuyên khoa. Các dạng thuốc bào chế cũng được đầu tư sản xuất khá mạnh mẽ. Hệ thống sản xuất, kiểm tra chất lượng, tồn trữ bảo quản, lưu thông phân phối thuốc không ngừng được xây dựng theo các tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và tiêu chuẩn quốc tế, tính đến hết tháng 3/2009 đã có 92 doanh nghiệp trong nước đạt tiêu chuẩn để sản xuất thuốc.

Nhưng đến nay, năng lực sản xuất trong nước còn yếu, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thị trường, thị trường dược ở nước ta còn phụ thuộc khá nhiều từ nhập khẩu, với khoảng 90% nguyên liệu sản xuất thuốc phải nhập khẩu, thuốc sản xuất trong nước chủ yếu là thuốc điều trị bệnh thông thường với các dạng bào chế đơn giản, hiệu quả kinh tế chưa cao. Thuốc ngoại vẫn được sử dụng ngày càng nhiều.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, năm 2006 cả nước đã dành 956 triệu USD để mua thuốc tân dược, năm 2007 là 1,136 tỷ USD và năm 2008 cả nước đã chi 1,425 tỷ USD (chỉ số này đã vượt dự báo của WHO) để đáp ứng nhu cầu này. Trong đó, trị giá thuốc nhập khẩu năm 2008 là hơn 923 triệu USD.

Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và hành chính, tỷ lệ thuốc giả, thuốc không đạt chất lượng không ngừng giảm, chiếm một tỷ lệ thấp so với khu vực và thế giới. Vấn đề giá thuốc bước đầu đã được kiểm tra, kiểm soát tương đối ổn định, không có sự tăng giá thuốc đột biến, bất hợp lý; đảm bảo cung cấp đầy đủ thuốc cho công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân, phòng chống dịch bệnh.

Được biết, hiện nay trên cả nước có trên 300 đơn vị tham gia sản xuất thuốc. Tuy nhiên, ngành dược nước ta vẫn có sự chênh lệch đáng kể về mức đầu tư và mặt bằng về khoa học phát triển so với khu vực. Ngành dược Việt Nam vẫn chủ yếu sản xuất thuốc generic (thuốc gốc). Do vậy, thuốc chuyên khoa đặc trị, thuốc mới vẫn phải nhập khẩu để phục vụ công tác điều trị tại các bệnh viện.

Trong khi đó, ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới khiến giá trị thuốc xuất khẩu cũng như đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đều giảm. Nguồn dược liệu sản xuất thuốc, trình độ tay nghề, phương tiện kỹ thuật còn nhiều bất cập, chưa tương xứng với trách nhiệm được giao…cũng đang là thách thức lớn đối với ngành dược Việt Nam.

Đa số các nhà thuốc còn thiếu dược sĩ

Theo báo cáo của Bộ Y tế, hiện mới có hơn 5% tổng số nhà thuốc trên toàn quốc đạt tiêu chuẩn GPP, trong đó chỉ có hơn 1/3 số nhà thuốc trong bệnh viện đạt tiêu chuẩn GPP. Đa số các nhà thuốc còn thiếu dược sĩ, thầy thuốc kê đơn, quy chế kê đơn không được thực thi nghiêm, tình trạng lạm dụng thuốc và cho thuốc một cách tùy tiện của các bác sĩ kê đơn... khá phổ biến và đang trở thành thách thức đối với ngành dược Việt Nam hiện nay.

Bốn thành phố lớn được xem là những thành phố tiêu thụ nhiều thuốc nhất trong cả nước (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ) và 33 tỉnh triển khai thực hiện GPP, tính đến 31/3/2009, có 444/8.434 nhà thuốc đạt GPP, bằng 5,3%; trong đó nhà thuốc bệnh viện là 140/406 đạt GPP, bằng 34%; có 15 doanh nghiệp tổ chức chuỗi nhà thuốc bán lẻ. Như vậy so với yêu cầu thì tỷ lệ đạt yêu cầu đề ra còn rất thấp.

Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, đại diện cho ý kiến từ Sở Y tế TPHCM, hiện nay vẫn còn tình trạng lợi dụng kinh doanh thương hiệu bệnh viện. Một số nhà thuốc bệnh viện liên kết hay đấu thuầ nhà thuốc cho các đưn vị, cá nhân bên ngoài, oàn toàn phó mặc mọi hoạt động. Hậu quả là nhà thuốc bệnh viện không đảm bảo về nguồn thuóoc và giá thuốc. Thuốc kém chất lượng vẫn trà trộng vào và giá thuốc bệnh viện thường cao hơn bên ngoài.

Bên cạnh đó, theo bà Phạm Khánh Phong Lan là sự cạnh tranh không lành mạnh của các nhà thuốc non – GPP. Các nhà thuốc non – GPP với cơ chế thuế khoán và thường xuyên bán thuốc không hóa đơn chứng từ thu được lợi nhuận rất lớn. Trong một số trường hợp còn có sự cấu kết với các bác sĩ trong bệnh viên để kê toa thuốc, nâng giá trục lợi.

Vì vậy, Bộ Y tế cần sớm ban hành các chính sách ưu đãi khuyến khích cho nhà thuốc GPP và cs sự chỉ đạ quyết liệt, nhất là Cục Quản lý dược cần hành động khẩn trương và chủ động hơn trong việc điều phối chung. Bộ Y tế cũng cần ban hành các biện pháp chế tài hiệu quả hơn đối với các hành vi vi phạm, đặc biệt về quy định giá thuốc.

Bà Phạm Khánh Phong Lan đưa ra một thí dụ như yêu cầu các nhà thuốc bệnh viện phải tuân thủ quyết định 24 về thặng số tối đa, nhưng một số bệnh viện tư không thành lập nhà thuốc vẫn lén lút bán thuốc giá rất cao, song chỉ bị phạt tội kinh doanh không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thuốc (với mức phạt từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng). Vì vậy, cần có chế tài xử phạt mạnh hơn.

Thùy Hoa