Migraine - bệnh đau nửa đầu ở phụ nữ

Loại đau nửa đầu này tương đối phổ biến trong xã hội (6,12% dân số) và thường thấy (2/3) là ở phụ nữ, có mang tính chất gia đình (35 - 72%) và hay có kèm theo nôn mửa, mù mắt tạm thời.

Bệnh Migraine là gì?

Bệnh thường xuất hiện do một số yếu tố khởi phát như stress tâm lý, trạng thái âu lo, buồn phiền, thay đổi thời tiết, khí hậu, trước chu kỳ kinh nguyệt, dùng thuốc ngừa thai, rượu, chocolate... Hay gặp hơn ở tuổi dậy thì và tiền mãn kinh nhưng lại hiếm thấy trong lúc đang mang thai hay khi đã mãn kinh hẳn.

Về cơ chế sinh bệnh của Migraine hiện vẫn còn có nhiều bàn cãi giữa các luận thuyết về rối loạn vận mạch gây thiếu (giai đoạn đầu) hay tăng lưu lượng máu não (giai đoạn sau) với các học thuyết về ức chế lan tỏa của thần kinh hay về vai trò của serotonin trong nhiệm vụ là chất trung gian thần kinh của não hay vai trò của dây thần kinh số V và hệ thần kinh thực vật.

Dù là theo cơ chế nào đi nữa thì người bệnh vẫn thấy có xuất hiện cơn đau ở một bên đầu (ít khi cả hai bên hay một bên nhưng thay đổi xen kẽ) hay gặp nhiều vào buổi sáng hoặc buổi tối. Thường là cơn đau dữ dội buộc người bệnh phải ngừng ngay mọi công việc, đau tăng lên khi gắng sức hay có ánh sáng, tiếng ồn, đau cùng với nhịp mạch đập và lan từ vùng chẩm ra phía trước, đặc biệt là ở vùng hốc mắt. Kèm theo với đau đầu là buồn nôn hay nôn mửa, thay đổi tính khí (thường cáu gắt, khó tập trung suy nghĩ, khó nhớ) và cảm giác đầu trống rỗng, rối loạn vận mạch vùng mặt và đau ở động mạch thái dương cùng phía. Các cơn đau thường xuất hiện thành những cơn kịch phát, hồi quy và có các chu kỳ khác nhau - thời gian đau cũng thay đổi tùy từng người và tùy lúc nhưng ra khỏi cơn thì thấy hoàn toàn hết đau. Có một thể bệnh tuy hiếm gặp nhưng rất điển hình của Migraine là hiện tượng Aura gồm:

+ Aura thị giác: Mắt thấy lấp lánh như đom đóm xuất hiện ở vùng nhìn trung tâm sau lan rộng ra ngoại vi và thị trường di chuyển chậm, có hình gãy khúc, có thể có ảo giác, bán manh... kéo dài trong 5 - 30 phút.

+ Aura cảm giác: Có dị cảm tăng dần ở một bên tay và miệng - có cảm giác như kiến bò, dòng điện chạy... và hay có lặp lại.

+ Aura ngôn ngữ: Xuất hiện nói khó hay mất ngôn ngữ, rối loạn ngôn ngữ, nói những câu vô nghĩa...

+ Aura vận động: Liệt khu trú ở mức độ nhẹ và thoáng qua, yếu ở ngọn chi hơn gốc chi, đôi khi có yếu cả nửa người.

Ngoài những rối loạn trên, đôi khi còn thấy kèm theo cả rối loạn tiêu hóa, rối loạn tiền đình và rối loạn tâm thần. Trên thực tế còn gặp cả những người có các biểu hiện Aura nhưng không có đau đầu hay Migraine kèm liệt vận nhãn hoặc thấy tối và mù tạm thời. Có những người có Migraine kèm với Aura kéo dài nhiều giờ, nhiều ngày dù sau đó vẫn phục hồi hoàn toàn.

Điều trị

Chủ yếu là tìm cách dự phòng không cho cơn xảy ra tiếp theo. Trong lúc đang có cơn đau thì có thể cho các thuốc giảm đau thông thường, nhóm chống viêm giảm đau không Steroid (Paracetamol, Efferalgan, Ibuprophen, Alaxan...), các thuốc giãn mạch và tăng tuần hoàn não (nhóm dẫn chất của Flunarizine: Hepen, Sibelium, Sobelin...) và sử dụng các dẫn xuất của Ergotamin (thuốc điều trị đặc hiệu).

Để phòng cơn có thể dùng hằng ngày Dihydroergotamine 9 mg/ngày (hay Tamik 2 - 3 viên/ngày) chia đều 3 lần kèm các thuốc chống tác dụng của serotonin như Oxetorome, Pizotifene, Divascan, Periactin và các thuốc ức chế (ức chế canxi)...

Bệnh Migraine có liên quan nhiều đến các nội tiết tố nữ do đó không chỉ ở nữ giới mà ngay cả những người chuyển giới tính từ nam thành nữ do có sử dụng nhiều Estrogen (gây nữ hóa) nên cũng có 26 - 40% số họ bị mắc loại bệnh này.

Tuy nhiên các thuốc để điều trị Migraine đều thuộc loại nguy hiểm và có thể có các tác dụng phụ nên phải dùng dưới sự hướng dẫn và theo dõi kỹ của bác sĩ, không nên tự mua dùng vì có thể gây hại cho bản thân.

Bùi Mạnh Hà