Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người: Không thương mại hóa những cơ hội sống

Hai bố con cháu bé Nguyễn Thị Diệp - bệnh nhân được ghép gan tại Việt Nam

Ở Việt Nam, hàng ngàn bệnh nhân đang cần được chữa bệnh bằng ghép tạng. Tuy nhiên, vì chưa có một khuôn khổ pháp lý về hiến mô tạng và thực tế cũng chưa có ngân hàng mô tạng nên nhiều bệnh nhân đã không thể được điều trị bằng ghép tạng.

Một hội thảo lấy ý kiến về dự thảo "Pháp lệnh hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người" đã được Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), Nhà pháp luật Việt - Pháp tổ chức trong hai ngày 24-25/6, tại Hà Nội.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Ngọc Trọng, "12 năm ghép thận nhưng ta mới có 133 bệnh nhân được ghép trong nước, trong khi hơn 200 bệnh nhân khác phải ra ghép ở nước ngoài". Trong khi đó, chi phí cho ghép thận ở nước ngoài cao hơn hàng chục lần so với trong nước. Nguyên nhân một phần là do chưa có cơ sở pháp lý cho việc lấy tạng từ người chết, khiến cho việc ghép tạng, đặc biệt là ghép thận, ở nước ta đã được thực hiện rất tốt về chuyên môn nhưng không thể phát triển, và còn rất xa nhu cầu điều trị bằng ghép tạng.

Điều này sẽ được khắc phục sau khi Pháp lệnh hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người được thông qua. Bà Trịnh Thị Lê Trâm, Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, theo dự thảo pháp lệnh (PL) này, mọi người đều có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người khi còn sống nếu đủ sức khỏe đảm bảo an toàn khi lấy mô, bộ phận cơ thể. Đối với người từ đủ 18 tuổi phải có đơn tự nguyện hiến; người dưới 18 tuổi phải có văn bản đồng ý của bố, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp. Với người hiến ở người chết: có đơn tự nguyện hiến trước khi chết hoặc có di chúc về hiến mô, bộ phận cơ thể. Ngoài ra, việc dự thảo PL đề cập đến chết não và cho phép lấy mô, tạng hiến từ người chết não cũng sẽ tạo thêm nguồn mô, tạng cho người cần ghép.

Tuy nhiên, để chống thương mại hoá trong cho - nhận tạng, dự thảo nêu rõ: "Nghiêm cấm các hành vi mua, bán, lấy trộm mô, bộ phận cơ thể người; cấm ép buộc người khác phải cho mô, bộ phận cơ thể người nhằm mục đích cá nhân vụ lợi". GS Sadek Beloucif, thành viên Ủy ban Tư vấn đạo đức quốc gia CH Pháp tỏ ra đồng tình với quy định trên và chia sẻ: "Có quốc gia đã định giá đến 30.000 USD một quả thận, 100.000 USD một mảnh gan giành cho ghép. Tuy nhiên, không thể thương mại hóa việc cho - nhận tạng. Bởi như vậy, sẽ tăng thêm hố sâu ngăn cách giàu nghèo. Người nghèo sẽ chết vì không thể có những khoản tiền lớn cho mua tạng ghép".

Bù lại, dự thảo PL quy định những ưu đãi dành cho những người hy sinh vì cộng đồng: "Người hiến mô, bộ phận khi còn sống, sau hiến được chăm sóc sức khỏe miễn phí tại các cơ sở y tế của Nhà nước; được ưu tiên ghép mô, bộ phận cơ thể người khi mắc bệnh cần ghép. Với người hiến sau khi chết, bố mẹ hoặc vợ chồng hoặc con của người chết đã hiến mô, bộ phận cơ thể được hưởng chế độ ưu tiên trong chăm sóc sức khỏe".

Các chuyên gia Pháp lưu ý Việt Nam nên thành lập một đầu mối tiếp nhận thông tin về việc đăng ký tham gia hiến mô, tạng sau khi chết. Người dân cần được biết về việc hiến mô, tạng để quyết định tham gia. Tại Pháp, người từ 13 tuổi trở lên đã được tiếp nhận các thông tin liên quan đến hiến tạng.

Vấn đề kinh phí cho ghép bộ phận cơ thể được quan tâm nhiều tại hội thảo. Tại Pháp, bảo hiểm y tế chi trả 100% cho các trường hợp này. Còn theo dự thảo PL, "Chính phủ sẽ quy định cụ thể về chế độ viện phí đối với việc ghép mô, bộ phận cơ thể người". Tuy nhiên, giới chuyên môn trong nước cho rằng, bảo hiểm y tế cần tiến tới việc chi trả một phần cho người ghép tạng, giảm gánh nặng chi trả và cũng là thêm cơ hội được sống cho người bệnh hiểm nghèo".

Liên Châu