Cách dự phòng sẹo khi có vết thương

Sẹo lồi thường rất khó điều trị.

Để vết thương không để lại sẹo xấu, cần chăm sóc đúng cách và theo dõi kỹ lưỡng, đều đặn (nếu có điều kiện, nên thay băng ở cơ sở y tế). Với vết thương chứa đầy mô hoại tử, cần cắt lọc các mô này; nếu không, tổn thương sẽ không thể lành được.

Sẹo là kết quả của quá trình liền da ở các vết thương (chỉ được tạo ra khi da đã lành hoàn toàn). Thay vì phục hồi mô tổn thương với các mô tái sinh cùng loại, cơ thể lại làm đầy vết thương bằng sẹo. Nếu chỉ bị thương ở ngoài da, quá trình tái tạo sẽ đơn giản, sẹo sẽ phẳng hay mờ. Nếu tổn thương sâu xuống mô dưới da, quá trình tái tạo sẽ phức tạp hơn, vết sẹo lớn và xấu hơn.

Các yếu tố có thể gây sẹo bao gồm:

- Vết thương bị viêm trầm trọng hay kéo dài (nhiễm trùng, có dị vật trong vết thương...).

- Vết thương bị đè ép hay căng giãn, co kéo (thường do ở gần các vị trí vận động nhiều như các khớp, vùng giữa ngực, vai, lưng, bụng...).

- Vết thương do bỏng: 91% trường hợp bỏng sẽ để lại sẹo xấu.

- Cơ địa dễ bị sẹo do di truyền.

Ngoài việc chăm sóc tốt vết thương như đã nói ở trên, để tránh sẹo, bệnh nhân cần tuân thủ các nguyên tác sau:

- Khâu vết thương lại càng sớm càng tốt (nếu không bị nhiễm trùng và điều kiện cho phép) ở cơ sở y tế.

- Uống thuốc theo đơn bác sĩ và dùng kháng sinh khi cần.

- Tránh làm co kéo, căng giãn vết thương hay vận động nhiều làm ảnh hưởng đến vết thương.

- Cung cấp đủ năng lượng và chất dinh dưỡng cần thiết. Những chất cần cho quá trình lành vết thương là các vitamin C, A, B, kali, kẽm, đồng. Một chế độ ăn đa dạng với nhiều trái cây và rau quả thường có đủ các chất kể trên.

Trong những trường hợp đặc biệt, có thể nhờ đến phẫu thuật để điều trị sẹo. Tuy nhiên, không nên đặt quá nhiều hy vọng vào điều này vì hiện không liệu pháp nào có thể xóa hoàn toàn một vết sẹo, chỉ có thể làm sẹo mờ hay phẳng đi mà thôi (và không phải trường hợp nào cũng đạt kết quả này).

Một số loại sẹo thường gặp:

- Sẹo phẳng, mờ: Đầu tiên, chúng có màu đỏ hay nâu sậm và nhô lên mặt da. Khi vết thương đã lành, chúng sẽ nhạt màu và bằng phẳng dần sau 6 tháng đến 2 năm.

- Sẹo phì đại: Trong quá trình làm lành vết thương, cơ thể xuất ra các sợi collagen mới tương đương với lượng collagen đã mất đi. Sự sản sinh quá mức collagen sẽ tạo ra sẹo phì đại hay sẹo lồi. Sẹo phì đại có màu đỏ hay nâu, nhô cao lên mặt da, có thể gây đau hay ngứa, không bao giờ vượt quá ranh giới của vết thương ban đầu, dù vẫn có thể tiếp tục lồi thêm lên. Trong một số trường hợp, sẹo sẽ tự cải thiện sau 6 tháng đến 2 năm.

- Sẹo lồi: Giống sẹo phì đại về cơ chế tạo thành và hình dạng, nhưng nó vượt quá ranh giới của vết thương ban đầu và có thể tiếp tục phát triển không giới hạn. Chúng cũng có thể gây ngứa hay đau nhưng triệu chứng này không giảm đi theo thời gian. Sẹo lồi có thể phát sinh từ bất kỳ tổn thương nào ở da, ngay cả vết cào gãi, tiêm chích, côn trùng cắn, xăm mình... Sẹo lồi và sẹo phì đại thường xuất hiện do cơ địa, không thể ngăn ngừa hoàn toàn. Vì vậy, người có cơ địa dễ bị 2 loại sẹo này nên báo cho bác sĩ biết trước khi phải phẫu thuật.

- Sẹo lõm: Là những vết sẹo bị trũng vào trong da, thường là hậu quả của chấn thương hay tiêm chích sai nguyên tắc một số thuốc (K-cort, thuốc dầu). Nguyên nhân gây sẹo lõm có thể là da bị dính vào những cấu trúc sâu bên dưới (như cơ bắp), hoặc lớp mỡ dưới da bị mất.

BS Huỳnh Bá Long, Sài Gòn Tiếp Thị