Thứ bảy, 07 Tháng năm 2005, 05:24 GMT+7

Trái tim người sống

Trai tim nguoi song
Buổi tọa đàm
Cuộc tọa đàm của gần 40 nhà khoa học, quản lý, nhân chứng... về nạn đói năm 1945 do báo TS và Hội Khoa học lịch sử tổ chức với những công trình, những tiếng nói và cả những giọt nước mắt... đã cho thấy hai triệu vong hồn của chúng ta không cô quạnh trong tâm khảm Việt...

Đài tưởng niệm trong tâm khảm Việt

Giáo sư Vũ Khiêu mở đầu cuộc tọa đàm bằng giọng đọc thống thiết, nghẹn ngào bài văn tế những nạn nhân chết đói:

...Có kẻ tìm bãi cỏ nằm xiêu
Có người đến bên cây ngã vật
Có khi ngõ vắng gieo mình
Có lúc vườn sau thở hắt
Có những quán hàng bao xác lạnh bỏ ruồi bâu bọ khoét chửa ai khiêng
Có nhiều nơi một nắm xương khô từng nắng dãi mưa dầu không kẻ nhặt.
Mỗi người manh chiếu bó bó chôn chôn
Từng đống trên xe chồng chồng chất chất.
Ôi nói ra những toát mồ hôi
Mà nghĩ lại thêm tràn nước mắt!

Ông nói: “Tôi là một nhân chứng sống trong thời điểm đó... Khi viết những dòng này, tôi như thấy muốn oan hồn gào réo bên tai, chập chờn dưới cửa. Thê thảm vô cùng! Nay chúng ta có thể tổ chức mittinh, chào mừng, kỷ niệm... từ Nam chí Bắc, từ xuân sang đông thì chúng ta càng không thể quên ngày tháng đen tối ấy của dân tộc”.

Giáo sư Văn Tạo - nguyên viện trưởng Viện Sử học, người chủ trì công trình nghiên cứu sâu sắc nhất về sự kiện này - nói: “Tôi sinh ra từ một xóm nhỏ có tới hơn nửa số người chết đói. Lớn lên, tôi trở thành nhà sử học. Tôi muốn lịch sử phải công minh. Tôi muốn đồng bào, người thân của tôi được chia sẻ. Dù sự thật và sự chia sẻ ấy mãi mãi vô hình đối với người đã khuất. Chúng tôi tìm đến sự thật không phải vì thù hận hay đòi hỏi đền bù mà đó là vì hương hồn người chết, tình cảm với giống nòi và vì hòa bình, phát triển của nhân loại".

Giáo sư Phan Huy Lê, chủ tịch Hội Khoa học lịch sử VN, nói: “Trên đường thỉnh thoảng chúng ta vẫn thấy những gò, đống gạch đá xếp gọn có cắm vài nén hương hay mảnh gỗ làm bàn thờ. Đó là những nấm mồ tượng trưng để tưởng nhớ, cúng tế người chết vì tai nạn giao thông. Quang Trung xưa đánh quân Thanh xâm lược xong còn lập đàn, xướng văn tế cho những vong hồn chết trận... Đó là nhân bản tâm linh Việt. Nên 2 triệu nạn nhân chết đói là điều không bao giờ được phai nhạt trong tiềm thức dân tộc”.

Giáo sư Phong Lê, nguyên viện trưởng Viện Văn học, xúc động mạnh, nói lạc giọng: “Tại sao đến tận hôm nay chúng ta mới nói về nạn đói. Có phải khi biết no rồi ta mới nhớ đến cha ông mình chết đói không?”.

Cả hội trường nín lặng... Hồi lâu sau, ông Huỳnh Sơn Phước, phó tổng biên tập báo TS, nói: “Dù hôm nay chúng ta mới bàn về đền thờ và ngày giỗ cho đồng bào, nhưng từ khi báo TS đề cập chuyện này, trong lòng bạn đọc đã có một đài tưởng niệm những vong hồn nạn đói năm 1945”.

Một đền thờ theo truyền thống Việt

Một trong những nội dung chính của buổi tọa đàm là chúng ta sẽ xây dựng khu tưởng niệm nạn đói ở đâu, theo hình thức nào và hoạt động lễ thức ra sao.

Giáo sư Văn Tạo đề nghị xây công trình tưởng niệm ở Hà Nội. Cụ thể là phường Giáp Bát (quận Hai Bà Trưng), nơi từng là trại tế bần với 30- 40 người chết đói mỗi ngày và hàng trăm người cũng phải vùi xương dưới hố chôn tập thể nơi này.

Công trình này xây ở Hà Nội vì đây là bộ mặt quốc gia lại nằm trên đường xuyên Việt, xuyên Á. Người Việt khắp nơi cũng như khách quốc tế có thể dễ đến viếng và cảm nhận. Các tỉnh cũng có thể xây khu tưởng niệm cho riêng mình...

Hầu hết ý kiến các đại biểu đều tán thành quan điểm này. Một số người đưa ra sự lựa chọn thứ hai là xây công trình đó ở Thái Bình. Ông Nguyễn Quang Ân - cán bộ nghiên cứu của Viện Sử học, người trực tiếp thực hiện công trình khoa học về nạn đói - nói: ngoài công trình ở Hà Nội mang tính quốc gia, nếu các tỉnh Thái Bình, Hải Phòng, Nam Định (những nơi nhiều nạn nhân) có thể xây thì cũng rất nên.

Ngoài các giáo sư, nhà nghiên cứu trong và ngoài ngành sử học, cuộc tọa đàm còn có lãnh đạo, đại diện các ngành: tư tưởng, văn hóa - ngoại giao; các địa phương: Hà Nội, Thái Bình, Hải Phòng… tham dự.

Xây công trình gì, đền thờ, nhà tưởng niệm, hay đài tưởng niệm và xây ra sao... là phần thu hút nhiều ý kiến nhất. Nhà nghiên cứu kinh tế Đặng Phong khẳng định thẳng thắn là không nên xây đài tưởng niệm.

Lý do: từ Nam đến Bắc có rất nhiều đài tưởng niệm với nhiều tầm cỡ, qui mô nhưng gần như chưa một công trình nào được nhân dân và giới chuyên môn đánh giá cao.

Ta nên xây theo hình thức: một bức phù điêu lớn đắp hình tượng biểu thị sự đau đớn, tính khủng khiếp của nạn đói. Mặt tiền công trình có thể là một miếu thờ. Đồng quan điểm này, giáo sư Phan Huy Lê nói: theo tâm lý truyền thống của dân ta thì miếu thờ nghiêm kính hơn là tượng đài.

Ông Nguyễn Quang Ân nêu quan điểm: lịch sử nước ta có nhiều nạn đói khủng khiếp. Thời phong kiến cũng từng có hàng triệu người chết đói trong một năm. Sau năm 1945 chúng ta vẫn còn gia đình chết đói không còn ai.

Mặt khác, để tránh sự hiểu lầm, ảnh hưởng tiêu cực đến ngoại giao, chúng ta nên xây công trình tưởng niệm cho tất cả những nạn nhân là người Việt chết đói trong lịch sử dân tộc và không xoáy sâu vào trách nhiệm ai gây ra thảm họa này, tuy nhiên lấy chủ đề chính là nạn nhân năm 1945.

Một trong những thông điệp của công trình tưởng niệm là chuyển tải đến các vị lãnh đạo chính quyền các cấp rằng: lịch sử đã từng đau thương vì nạn đói. Chúng ta phải làm sao để không bao giờ người Việt chết đói nữa.

Về kinh phí xây dựng, các ý kiến chung là nên xã hội hóa để tăng thêm ý nghĩa tưởng niệm. Cụ thể là phát động các phong trào đóng góp tự nguyện trong và ngoài nước tham gia.

Một ngày giỗ của người dân lúa nước

Cuộc tọa đàm muốn tìm đến một ngày giỗ trong năm dành cho các nạn nhân. Giáo sư Văn Tạo cho rằng: ngày được chọn phải sau Tết Ất Dậu và trước Cách mạng Tháng Tám. Theo ông, có thể là ngày 12-3 vì đó là ngày Đảng có chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.

Đây cũng là văn bản chính thức mở màn phong trào phá kho thóc Nhật, tuyên chiến với nạn đói, khởi đầu công tác cứu đói. Nhà nghiên cứu Đặng Phong cho rằng ngày Bác Hồ phát động tuần lễ cứu đói là tốt nhất vì sau khi có cách mạng thì cứu đói không chỉ mang tính thụ động là “nhường cơm sẻ áo” mà còn có tính chủ động, lâu dài bằng phát triển nông nghiệp, tăng gia sản xuất “tấc đất tấc vàng”...

Giáo sư Phan Huy Lê có ý khác: nên chọn ngày nằm trong chu kỳ sản xuất sinh hoạt của văn minh lúa nước. Những ngày đói của nhà nông là ngày giáp hạt. Dân gian gọi là ngày 8 tháng 3 (âm lịch). Giáo sư Phong Lê muốn chọn ngày trong tháng thanh minh vì dân ta có tục lệ tảo mộ và tưởng nhớ người đã khuất.

Một số ý kiến khác chọn ngày rằm tháng bảy âm lịch là ngày xá tội vong nhân. Tóm gọn các ý kiến chung: chọn ngày tưởng niệm căn cứ theo truyền thống dân tộc chứ không theo mốc lịch sử cách mạng hay lịch sử ngành, hội nào đó.

Bàn về lễ thức tưởng niệm, ông Đặng Văn Bài, cục trưởng Cục Di sản văn hóa - Bộ VHTT, nói: “Chắc chắn chúng ta xây nên những công trình, đặt ra những lễ thức, bộ máy... không phải chỉ để sử dụng một lần duy nhất trong năm rồi để đó. Tốt nhất ta nghiên cứu để sự tưởng niệm này gắn liền với các hoạt động văn hóa hiện đại.

Ví dụ gần khu du lịch, công viên... để vừa có ý nghĩa thiết thực, ý nghĩa giáo dục và cũng có thể phát huy tinh thần tương ái ở đây qua hình thức quyên góp nào đó”. Giáo sư Phong Lê nói: “Ngoài các nghi lễ cộng đồng, chúng ta có thể tự nguyện nhịn đói một bữa trong ngày tưởng niệm để phần nào thấu hiểu nghĩa thực của khổ nạn đó”.

Các đại biểu đồng tình việc quyết định chọn ngày, địa điểm, hình thức tưởng niệm sẽ được thực hiện đúng các qui trình, thủ tục hiện hành. Xã hội hóa nhưng dưới sự quản lý, điều hành của chính quyền sở tại (nơi xây công trình tưởng niệm).

Bà Nguyễn Thị Hồng Hà, chánh văn phòng UBND TP Hà Nội, phát biểu: “Trước cuộc tọa đàm này, hằng năm thành phố vẫn tưởng nhớ và “chăm sóc” các vong hồn xấu số đó bằng các lễ thức trang trọng của quận Hai Bà Trưng nhân mỗi dịp thanh minh. Thành phố sẽ có những hoạt động tích cực nhất góp phần vun đắp cho ý tưởng của cuộc tọa đàm cũng như của tất cả những người VN về những nạn nhân đó trở thành hiện thực”.

Giáo sư Vũ Khiêu trước khi rời phòng họp đã ôm chặt ông Huỳnh Sơn Phước, phó tổng biên tập báo TS, nói: “ Cảm ơn báo TS, những người trẻ đã thắp lại ngọn lửa tưởng nhớ về người quá khứ!”.

QUANG THIỆN (Ghi từ cuộc tọa đàm về nạn đói Ất Dậu - 1945)

Việt Báo

Chủ đề liên quan

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Tục lệ phơi xác trong đám tang ở Hà Giang

Không chỉ mổ hơn chục con trâu, bò để làm đám, người Mông ở Hà Giang còn làm lễ treo xác người chết trong nhà nhiều ngày rồi mới mang ra phơi nắng và đem chôn cất.

Nhận xét tin Trái tim người sống

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Trái tim người sống bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Trai tim nguoi song ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Trái tim người sống ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Bài Báo Hay của chuyên mục Phóng Sự.

Heart of Life
Hanoi, The Faculty, Pacific, Phan Huy Le, Van Tao, Phong Le, Famine, 1945, Science history, seminars, memorials, scientists, research works, we, teachers, construction

The talk of nearly 40 scientists, managers, witnesses ... famine in 1945 by Dr. and Science report history for its organization, the voice and the tears ... showed that two million of our souls not feel lonely ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2910 Ca xa di diet ran doc
    Thời sự 24h(29/10): Cả xã đi diệt rắn độc

    Formosa nói gì về yêu cầu tháo dỡ miếu thờ?; Sơ tán nhiều hộ dân vì ‘hố tử thần’ xuất hiện; 7 siêu xe sung công "ế" vì bán đấu giá quá cao; "Mổ xẻ" các phương án cầu mới cạnh cầu Long Biên...

  • Thoi su 24h2810 Tiem nham nuoc cat cho 60 tre
    Thời sự 24h(28/10): Tiêm nhầm nước cất cho 60 trẻ

    Nội Bài, Tân Sơn Nhất: Thừa nhận tồi tệ, quyết chấn chỉnh?; Tiêm nhầm nước cất thay vì vắcxin cho 60 trẻ; Giai thoại Thuyết "buôn vua": Mỗi ngày xài một tỷ; Nổ nồi hơi lò bánh tráng, mái nhà bay lả tả... 

  • Thoi su tuan qua thai nhi vang khoi bung me sau TNGT
    Thời sự tuần qua: thai nhi văng khỏi bụng mẹ sau TNGT

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Bắt tạm giam nguyên Chủ tịch HĐQT Ocean Bank; Mở lại phiên xử vụ TMV Cát Tường trong tháng 11; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn...

  • Thoi su 24h2610 Haivlcom bi rut giay phep vinh vien
    Thời sự 24h(26/10): Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn

    Tình hình chữa bệnh của ông Bá Thanh khả quan; Thực hư khối vàng 300 tỷ trấn yểm mộ nhà đại gia; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn"; Tai nạn giao thông, thai nhi văng khỏi bụng mẹ...

  • Thoi su 24h2510 Mien nhiem Chu tich Ocean Bank
    Thời sự 24h(25/10): Miễn nhiệm Chủ tịch Ocean Bank

    Nguyễn Văn Hải được xuất cảnh đi Mỹ vì lý do nhân đạo’; Ông Hà Văn Thắm mất chức chủ tịch Ocean Bank; Bất chấp lệnh cấm, Formosa vẫn tự ý xây miếu thờ; Rúng động mẫu nude Việt tố nhiếp ảnh gia sàm sỡ; Kẻ ném xác chị Huyền mơ thấy 2 con nạn nhân; Hà Nội: Xe chở tiền đâm chết người qua đường...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 24/10.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 19 2510
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 19 - 25/10)

    Nhiều nghi vấn vụ bé gái chết bất thường tại bệnh viện Quốc Oai: Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, chết vì viêm màng não?; Bác sỹ "ế ẩm", giáo sư đông nghẹt “khách”; Bệnh viện K bị tố “nhũng nhiễu” bệnh nhân; Dầu bẩn Đài Loan nghi lấy nguyên liệu từ Việt Nam?; Bị cúm khi mang thai có nguy hiểm không?; Những cách giảm cân bằng bưởi hiệu quả nhất; Tác dụng phụ kỳ diệu của cực khoái với nam giới; Dùng nước hoa có thể gây ung thư?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1910 2510
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/10 - 25/10)

    Khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa 13; Bé gái chết bất thường ở bệnh viện; Nội Bài, Tân Sơn Nhất bị xếp hạng sân bay tệ nhất châu Á; Gửi iPhone qua bưu điện, nhận... 2 cục đá; Bác sĩ từ chối cấp cứu, bệnh nhân tử vong ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1910 2510
    Toàn cảnh Showbiz tuần (19/10 – 25/10)

    Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã Thu Minh dùng mật gấu tươi, Vương miện Hoa hậu Việt Nam 2014 trị giá 2,5 tỷ đồng, Vợ cũ tố Lam Trường là người cha thiếu trách nhiệm, Yanbi miệt thị người đồng tính, Hồ Ngọc Hà bị loại tại MTV EMA 2014, Giang Hồng Ngọc đăng quang X - Factor - Nhân tố bí ẩn 2014, Loki Bảo Long bị tố bỏ thi vì yêu lăng nhăng, Nhạc phim do Sơn Tùng M-TP sáng tác lại bị tố đạo nhạc Hàn, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Orlando Bloom đang bí mật hẹn hò với Selena Gomez,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1910 2510
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/10 - 25/10)

    Xót lòng những vụ giết con rồi tự tử; Vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường và những điều bất ngờ; Tử tù hiếp dâm tự tử 3 lần vì sợ tiêm thuốc độc; Chân tướng quân sư số một của ông trùm ma túy; “Siêu trộm” kim cương xuyên lục địa bị bắt giữ; Chuyện chưa kể về phiên toà xử “ông trùm” Khánh trắng;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin The gioi noi bat tuan qua tu 19102510
    Tin Thế giới nổi bật tuần qua (từ 19/10-25/10)

    Vụ xả súng kinh hoàng tại tòa nhà quốc hội Canada; Hải quân Thụy Điển đã phát động một cuộc săn tìm tàu lạ trên biển; Giải mã một loạt diễn biến bí ẩn ở Triều Tiên; Bình luận xung quanh việc Trung Quốc mở rộng bãi Đá Chữ Thập ở Trường sa; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.