Thư viện... nông dân

Các em thiếu nhi thôn Đồng Phúc với thư viện của làng mình

Thư viện có đến ba phòng đọc khang trang nằm trong một khu vườn cây trái xum xuê giữa cánh đồng thôn Đồng Phúc, xã Đồng Mai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây, mở cửa liên tục từ sáng sớm đến tối mịt mỗi ngày để phục vụ hoàn toàn miễn phí cho bà con nông dân. Chủ nhân của nó cũng là một anh nông dân mới học hết lớp 3 trường làng...

Có sách cho luận án tiến sĩ!

Chưa tới 6g sáng, trời rét căm căm, nhưng trên con đường đê đã thấy các cụ cao niên hai, ba lớp áo xuýt xoa vì lạnh, những ông trung niên vác theo cái cuốc, cái liềm, những chị phụ nữ tay bị, tay thúng rôm rả, í ới, mấy đứa trẻ chân trần tung tăng kéo nhau đi… thư viện.

“Tranh thủ trời còn sớm, ghé vào tìm xem tờ báo nào có hướng dẫn cách phòng chống cúm gia cầm, tí còn phải ra đồng nữa bác ạ” - anh Nguyễn Văn Tiến, một người dân thôn Đồng Phúc đang loay hoay nhờ “thủ thư” tìm giúp mình tờ báo, trả lời tôi như vậy. Anh Tiến bảo rằng chữ nghĩa của anh chẳng là bao nhưng cũng đọc tàm tạm được các loại sách, báo, kiến thức về nông nghiệp. Bây giờ có thư viện làng này, cần tìm hiểu gì đến hỏi là có ngay, thật tiện lợi.

Chị Trần Thị Vân và mấy phụ nữ cùng thôn trên đường đi chợ phiên ghé vào đây chẳng cần ngồi trên ghế, mà lấy tay quệt quệt sàn nhà rồi ngồi bệt xuống say sưa đọc. Ba phòng đọc của thư viện có sức chứa trên dưới 100 người nhưng gần như lúc nào cũng quá tải người đến đọc sách. Ngoài các phòng đọc, thư viện tại gia Hưng Phúc còn có một sảnh đường dành cho các cụ trong thôn hằng ngày đến uống trà, đọc sách, ngâm thơ.

Thư viện làng mang tên Hưng Phúc chính thức khai trương cuối tháng 3-2005 sau nhiều năm công phu sưu tầm, đi xin, mua sách ở khắp nơi với gần 3.800 đầu sách, báo. Sách báo được phân chia theo thư mục, chủ đề rất khoa học: chính trị, xã hội, khoa học đời sống, văn hóa nghệ thuật, pháp luật… Nhưng phong phú nhất là sách cập nhật kiến thức phổ thông phục vụ bà con nông dân, như: Mẹo vặt hằng ngày, Chăm sóc và dạy con (toàn tập), Kiến thức nông nghiệp (toàn tập), Đạo làm người và xử thế, 1.000 truyện cổ tích VN… Đến cả sách nghiên cứu, tra khảo cho các em học sinh, cán bộ công chức trong thôn như Triết học Mác-Lênin, Hồ Chí Minh toàn tập, Đại Việt sử ký toàn thư… cũng có đầy đủ ở đây.

Anh Trần Văn Chín, chủ nhân thư viện nông dân, với pho sách quí trị giá hàng chục triệu đồng

Mang tiếng là thư viện làng nhưng có những đầu sách rất quí hiếm xuất bản từ đầu thế kỷ 20, những sách chữ Nôm, chữ Hán đời Lý-Trần… Nhiều sách, tài liệu mà ngay cả những thư viện lớn trong cả nước cũng không có. Từng có vài nghiên cứu sinh ngành ngữ văn từ Hà Nội nghe giới thiệu đã đến đây xin được đọc nhờ tài liệu phục vụ việc thực hiện luận án tiến sĩ. Cho đến giờ có nhiều pho sách quí ở đây được nhiều người tìm đến trả giá đến vài chục triệu nhưng chủ nhân của nó không bán vì đây là “tài sản của nông dân”.

Nghe đồn thôn Đồng Phúc có thư viện oai ra phết, nhiều nông dân ở các xã khác của huyện Thanh Oai cũng đạp xe hàng chục cây số đến đây để đọc sách, tìm tư liệu kiến thức nhà nông...

Vốn chữ ít, nên phải kiếm tiền mua sách

Anh Trần Văn Chín, người khởi xướng và là “chủ xị” của thư viện làng này, kể: “Nhà nghèo, đông anh em, bản thân tôi cũng phải nghỉ học đi phụ làm lò rèn trong thôn để kiếm sống. Nhưng tôi đam mê sách, báo từ thuở nhỏ và hiểu được những khó khăn, trở ngại nhiều mặt của người nông dân khi thiếu kiến thức. Ở quê đâu phải nhà nào cũng có tivi, đài, tiền ăn còn phải dè sẻn từng đồng lấy đâu mà mua sách báo!”.

Cuộc sống ít vốn chữ của anh Chín đã đẩy đưa anh trôi nổi, lưu lạc khắp nơi, vào Nam, ra Bắc với đủ nghề buôn thúng bán mẹt, làm thợ thuyền để mưu sinh. Anh kể: cái chữ là cần lắm, tất cả những kiến thức mà anh học được trong cuộc sống đều từ sách, báo mà hễ rảnh tay là anh mượn sách, báo đọc ngấu nghiến. Anh Chín vào TP.HCM làm thuê gần chục năm, học được cái nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ từ những người chủ tốt bụng. Chắt chiu, dành dụm ít lưng vốn anh về Bắc từng bước tạo dựng sự nghiệp và mở được một xưởng mộc nhỏ ở huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Khi cái đói không còn hành hạ cái bụng nữa thì anh lại nghĩ về ý định lập một thư viện cho làng mình. Làm được đồng nào, ngoài việc trang trải cho kinh tế gia đình, anh Chín đều dồn vào mua sách, sưu tầm sách. Ở đâu có sách hay, sách quí anh đều tìm đến mua cho bằng được. Có khi anh bỏ công đi xin lại các sách, báo cũ mà các cơ quan đã thanh lý, bỏ đi.

Chị Vân, vợ anh Chín, kể chị rất ngạc nhiên khi thấy chồng mình hằng ngày cặm cụi đóng kệ sách ở xưởng mộc, lâu lâu chở về một cái tủ, cái kệ to bất thường, rồi tự tay dọn các phòng, kê kệ, kê tủ, liệt kê sách. Khi hỏi ra, chị muốn té xỉu vì chồng quyết biến tư gia đầm ấm của gia đình làm nơi sinh hoạt công cộng của hàng trăm nông dân trong thôn! Chị nói: “Ban đầu khó chịu lắm nhưng anh ấy đã quyết tâm rồi, và tôi dần dần cũng thấm những câu chuyện khát khao kiến thức của bà con nông dân mà anh hay kể cho tôi nghe”.

Mà cái gia đình này cũng lạ. Anh Chín chỉ mới học tới lớp 3 trường làng, còn chị Vân là một thạc sĩ kinh tế đang công tác ở ngân hàng trên tận Hà Nội. Không chỉ thuyết phục được vợ cho mở thư viện tại gia cho bà con nông dân, anh Chín lại tiếp tục nài nỉ, thuyết phục vợ nghỉ việc ở ngân hàng để về làm “thủ thư” tại nhà! Anh Chín nói với chị Vân: “Vợ chồng mình cũng đủ sống, mình tôi cáng đáng công việc kiếm tiền được rồi. Em nên dành thời gian trông nom thư viện, hướng dẫn bà con mình đến với chữ nghĩa, sách báo vì em là người sáng chữ nhất làng ta…”. Vậy mà chị Vân đã nhận lời và đã “lên chức” thủ thư làng!...

VŨ BÌNH