Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ 2):

O Du bo toc 300 nguoi
Già Mằn - người cao niên nhất trong cộng đồng Ơ Đu
Lại bắt đầu một chuyến ngược sông - con sông Nậm Nơn với hàng loạt thác, những con thác đã nhiều phen đe dọa người yếu bóng vía như thác Canh Tạng, thác Bại, thác Nhãn Hà, Nhãn Hơn đang cuồn cuộn sóng nước như muốn thử sức khách đường xa. Tôi tìm đường vào các bản làng hẻo lánh của tộc người Ơ Đu...

“Người em út” đất Việt

Thật quá đen đủi khi tôi ghé bản Com - bản trung tâm của xã Kim Đa, để tìm người dẫn đường vào bản người Ơ Đu, hôm nay là thứ bảy, cán bộ xã đều nghỉ để lên rừng tăng gia sản xuất.

Tôi liều mình ngược lên bản Pủng với hi vọng sẽ tìm được đường đi bản Kim Hòa. Nhưng cuối cùng hướng đi này bị tắc tị bởi sau 13 giờ không còn thuyền ngược lên bản Pủng.

Đêm phải nằm lại Kim Đa để sáng hôm sau ngồi nhờ bè mét của dân sơn tràng, nhâm nhi hết hai bánh lương khô loại 702 để ngược lên bản Kim Hòa. Đến tối mịt những túp lều be bé của người Ơ Đu mới hiện lên trong nhập nhòa ánh điện cù (bóng đèn được thắp sáng nhờ tuôcbin nhỏ đặt dưới suối) ở lưng chừng ngọn núi cao.

Theo kết quả khảo sát do Hội đồng dân tộc Quốc hội tiến hành, cộng đồng dân tộc Ơ Đu chỉ còn hơn 300 người.

Họ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơme nhưng hiện nay ngôn ngữ của họ đã mai một, hầu như không còn ai sử dụng.

Họ chỉ còn ý thức tự giác một cách mơ hồ về nguồn gốc tộc người do ngôn ngữ đã biến mất (cả bộ tộc chỉ một vài người biết tiếng mẹ đẻ) và chịu ảnh hưởng về ngôn ngữ cũng như sinh hoạt của người Thái và người Khơ Mú, thậm chí nhiều người Ơ Đu tự khai mình là người Thái hoặc Khơ Mú…

Người Ơ Đu sống trong cộng đồng nhỏ với tục ở rể và họ có cách tính năm, lịch riêng.

Tiếng sấm đầu tiên trong năm (dương lịch) được tính là ngày đầu năm của một năm mới (!?) và họ tin rằng con người có linh hồn, khi người chết thì linh hồn vẫn sống trong nhà và chi phối các hoạt động của người sống...

(Theo Việt Nam - cộng đồng 54 dân tộc)

Tập tục của người Ơ Đu không bao giờ cho người lạ mặt trọ qua đêm nếu như không có sự đồng ý của trưởng bản. Thảo nào trèo núi muốn đứt hơi, gặp một số người dân tộc đi rừng, đi suối trong đêm nhưng họ vẫn không dừng lại hỏi tôi lấy một câu mà cứ lầm lũi đi thẳng.

Nhà trưởng bản Phong đã ngay trước mặt nhưng tôi vẫn chưa được dừng chân, chưa được cơm nước, trưởng bản Phong lại dẫn tôi tiếp tục trèo lên cái dốc thẳng đứng có những bậc đất vừa đủ dúi nửa bàn chân vào để bước lên nhà già Mằn - bậc cao niên nhất của cộng đồng nhỏ bé này.

Gặp tôi, già Mằn rất vui vì “lâu lắm rồi mới thấy người dưới xuôi vượt núi lên thăm người Ơ Đu, người Ơ Đu còn ít lắm mày ạ…”. Già Mằn nhanh chóng gọi người nhà mang mấy ống nứa ra đãi khách đường xa, ông bảo: “Pá bọc đấy!”. Đó là những ống nứa có hoa văn khá đẹp nhưng bên trong là rau, cà, hoa chuối, lá môn được trộn chung với cá, lòng cá đã ươn và thịt heo, thịt chuột cũng đã lên mùi...

Già Mằn lấy que chọc trong ống nứa cho mọi thứ nhỏ vụn ra rồi hơ bên bếp lửa. Khi ống nứa sôi lên, ứa nước ra, ông mới mời tôi ăn. Từ sáng tới giờ chỉ có lương khô với nước suối trong bụng, vậy mà khi thấy món đặc sản này với cái mùi tổng hợp của nó, tôi đã bắt đầu thấy… no rồi!

Già Mằn cười hềnh hệch khi thấy tôi chưa chạm vào món pá bọc, ông bảo: “Đây là món ăn người Ơ Đu thích nhất, thường chỉ dành đãi cán bộ từ huyện lên công tác, mà lâu lắm rồi chưa có cán bộ vào cùng ăn!”. Cùng với ăn là uống. Già Mằn lại lôi ra hũ rượu mà ông gọi là “lậu sả thô” - loại rượu chỉ dùng trong lễ cưới hỏi.

Với một cộng đồng chỉ có hơn 300 người, chưa bằng sĩ số học sinh một trường tiểu học ở huyện thì chuyện cưới xin của tộc người này quả là hiếm hoi. Nhắc đến chuyện cưới xin, già Mằn thở dài: “Lâu lắm rồi cả làng này có được uống lậu sả thô đâu, có đám cưới nào đâu mà uống rượu.

Không biết từ bao giờ con gái Ơ Đu không kết hôn với con trai cùng tộc bởi họ quan niệm con trai Ơ Đu cùng họ Lo nên không thể lấy nhau được. Vì thế đã bao đời nay con gái Ơ Đu chỉ lấy con trai Thái hoặc Khơ Mú cho nên giống nòi Ơ Đu cứ ít dần đi”.

Đêm cúng “ma” người

Nửa đêm, không tài nào chợp được mắt bởi cái lạnh ghê người của vùng rừng núi, tôi bật dậy đi lang thang trong bản Ơ Đu. Khi đi qua căn nhà rách nát ở cuối bản, bất chợt tôi nghe thấy tiếng ai đó rì rầm trong ánh đèn dầu leo lét, tôi liều bước vào bên trong: người đàn ông đang xếp bằng trước một bàn cúng gồm một bộ áo, váy Thái mới nguyên, bên cạnh có một chiếc đĩa con đựng một nhúm lông chó.

O Du bo toc 300 nguoi
Dãy nhà của người Ơ Đu ở trên cao

Ơ Đu theo tiếng Thái nghĩa là “thương lắm” (hay có tên gọi khác là Tày Hạt, có nghĩa là “Người đói rách”). Không thương sao khi dân tộc này chỉ có vỏn vẹn 69 hộ, 317 nhân khẩu, xếp thứ 54/54 trong cộng đồng các dân tộc VN.

Theo thống kê dân số vào tháng 4-1999, người Ơ Đu có 300 người, trong sáu năm cả dân tộc này chỉ tăng được 17 người.

Xưa kia người Ơ Đu cư trú suốt hai bên bờ sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, do nhiều biến cố lịch sử diễn ra, họ phải dời đi nơi khác hoặc ở lẫn vào cư dân mới.

Hiện nay họ sống rải rác trong nhiều bản vùng sâu vùng xa như Xốp Cộp, Kim Hòa, Kim Đa... thuộc huyện Tương Dương, Nghệ An. Cũng giống như người Đan Lai, người Ơ Đu có tục đẻ ngồi tại góc nhà.

Tuổi của đứa bé được tính từ ngày có tiếng sấm đầu tiên trong năm. Khi đó đứa bé mới được bố mẹ làm lễ đặt tên...

“Im lặng nào, để thầy mo mời con ma về nhà tao” - chủ nhà là Lo Văn Hậu mà tôi gặp ban chiều tỏ vẻ không bằng lòng khi tôi bước vào. Đứa con của Hậu bệnh nặng mấy hôm nay, hôm trước anh phải lặn lội về tận bản Com xem bói và được biết con “ma pí luông” đã vào nhà và đòi ăn con chó - phải cúng con chó, con anh mới hết bệnh được.

Do nhà nghèo, không thể cúng hẳn một con chó nên Lo Văn Hậu chỉ dám cúng một... nhúm lông chó!... Thầy cúng ú ớ... ú ớ mấy cái rồi phán: “Con ma sẽ đi, nhưng nếu đứa nhỏ khỏi bệnh thật thì tuần sau, giờ này, mày phải cúng cho tao một con chó thật nhé, nếu không, con ma sẽ bắt đứa nhỏ đi mất...”. Vợ chồng Lo Văn Hậu líu ríu gật đầu...

Trong mắt tôi, cuộc sống của người Ơ Đu còn cô tịch và âm u làm sao!

Nhưng buồn hơn là người Ơ Đu không còn chữ viết, thậm chí không nhớ mình là người Ơ Đu. Theo già Mằn, hiện cả bản chỉ có ba cụ lão làng còn nhớ tiếng, nhớ chuyện của dân tộc mình.

Một số thanh niên biết “tròm trèm” đôi tiếng, ngoài ra đa số nói không thạo tiếng Ơ Đu. Già Mằn bảo giờ già phải nói nhiều và bắt buộc nhiều người cùng nói tiếng của dân tộc mình cho quen cái miệng mới mong bảo tồn được tiếng nói.

Tôi hiểu nỗi lòng của người Ơ Đu, một dân tộc quá ít người, lại còn bị chia lẻ ra với nhiều bản làng cách biệt, rải rác và liên tục di chuyển, ở lẫn vào các tộc người khác. Già Mằn cho biết thêm: sắp tới trong kế hoạch dời dân bản vùng lòng hồ thủy điện bản Vẽ, tất cả các bản người Thái, Khơ Mú di dời về vùng rừng huyện Thanh Chương.

Riêng 69 hộ gia đình người Ơ Đu được chuyển vào bản Văng Môn, xã Nga My cách xã Kim Đa không xa để bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người Ơ Đu. Đó là một việc làm mà già Mằn mong đợi, quần tụ lại để bảo tồn cái hồn dân tộc, cho dù người ta gọi Ơ Đu là gì đi nữa, là “người đói rách” hay người tha phương, nhưng cũng cần có cái gốc chứ!

VŨ TOÀN

--------

+ Kỳ sau: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Day

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”

Comment :Ơ Đu - bộ tộc 300 người
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ơ Đu - bộ tộc 300 người bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết O Du bo toc 300 nguoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ơ Đu - bộ tộc 300 người ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự
paw paw - 300 tribes
Old Man Kim, Nam Helmet, Kho Mu, Lo Van Hau, Kim Hoa, The Umbrellas, rogue, ethnic, tribal, ethnic groups, of the community, starting, operation
start a trip back Back River - the river cone with a series operation, the falls have been threatened many times as the rogue operators rising edge, waterfall Loses, Brand Ha waterfall, Labels are rolling over the waves like to try the remote client. I find ...
Kỳ án rúng động và chuyện nghề của người "bắt tử thi lên tiếng"
Kỳ án rúng động và chuyện nghề của người "bắt tử thi lên tiếng"

Một lần tận thấy ông Tiếp làm việc, nhiều người đã tởn đến già. Tuy nhiên, với chuyên gia pháp y này thì chuyện vày vò, mổ xẻ tử thi là việc quá đỗi bình thường.

  • Thoi su 24h2306 Cha om con 28 thang tuoi nhay lau tu tu
    Thời sự 24h(23/06): Cha ôm con 28 tháng tuổi nhảy lầu tự tử

    Tai nạn thảm khốc trên đèo Prenn: Cấm xe lưu thông vào ban đêm; Nhân viên BV Bạch Mai "buôn" điện thoại: "Buôn" 4 phút; Cặp bồ với "chồng nhà người ta", cô gái trẻ bị lột áo ngay tại nơi làm việc; Thảm sát Bình Phước: Gian nan nộp tiền khắc phục hậu quả; Thanh Hoá: Phát hiện nhầm con sau 4 năm vì cha mẹ trắng trẻo, con ngăm đen

  • Thoi su 24h2206 Hung thu giet hai nu sinh lop 12
    Thời sự 24h(22/06): Hung thủ giết hại nữ sinh lớp 12

    Nhận đỡ đầu con của Đại tá Trần Quang Khải tới năm 18 tuổi; Đằng sau người đàn bà chạy xe ôm 'ghê gớm' ở bến xe Gia Lâm; Nữ sinh trường Cao đẳng Công thương mất tích bí ẩn hơn nửa tháng; Trục lợi từ video khoe thân qua Facebook Live ở Việt Nam; Tai nạn kinh hoàng, xe cứu thương nát đầu, 10 người thương vong

  • Thoi su 24h2106 100 dan choi phe ma tuy trong khach san
    Thời sự 24h(21/06): 100 dân chơi phê ma túy trong khách sạn

    Hàng loạt bé trai Hà Nội dưới 5 tuổi dễ trở thành “thái giám”; Phạt nặng xe không treo khẩu hiệu: Nặng bệnh hình thức; Đã có ‘vòng kim cô’, chủ dự án BOT hết thời ‘tay không bắt giặc’; TNGT 7 người chết: Hàng nghìn HS nghẹn ngào tiễn đưa 3 cô giáo; Hi hữu ở HN: Chủ say rượu ngủ giữa đường, chó nhất quyết đứng trông

  • Thoi su 24h2006 Co dau xinh dep mat tich khi tam
    Thời sự 24h(20/06): Cô dâu xinh đẹp mất tích khi tắm

    Máy bay CASA 212 bị nạn: Ngóng đợi tin các anh trở về đất Mẹ; Tai nạn ở đèo Prenn 7 người chết: Nhiều sai phạm cần khởi tố vụ án ; Vỡ hồ chứa nước đãi titan: Hàng loạt sai phạm chỉ được coi là "thiếu sót"?; Vụ đánh ghen tại bigc quận Hà Đông, Hà Nội: Hành vi “có tổ chức” sẽ bị xử lý nghiêm!;

  • Thoi su 24h1706 Phan no co giao tat bom bop vao mat tre
    Thời sự 24h(17/06): Phẫn nộ cô giáo tát bôm bốp vào mặt trẻ

    Máy bay chở chín người tìm Su-30MK2 mất tích; Nửa đêm, bị kẻ lạ mặt ném mắm tôm vào nhà "khủng bố" tinh thần?; Đã tìm được thi thể phi công Trần Quang Khải; Phẫn nộ clip cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi; Bùng nổ các vụ đánh ghen: Trước hả hê, sau hối hận; CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt: Bức xúc!

  • Thoi su 24h1606 Danh ghen kinh hoang o Ha Dong
    Thời sự 24h(16/06): Đánh ghen kinh hoàng ở Hà Đông

    CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt; Mẹ 9x bỏ xác con gái ở bụi keo: Bán xe máy, quay lại xin làm phụ hồ; Cuộc sống hiện tại của 3 cha con bé trai bị bỏ rơi ở quán phở; Hơn 1.000 người tìm phi công Su-30 từ Hà Tĩnh đến Thái Bình; Gia cảnh của mẹ trẻ bị tố giả khổ lên mạng xin sữa cho con rồi đem bán

  • Thoi su 24h1506 Con rai vang ma quanh dam cuoi bo
    Thời sự 24h(15/06): Con rải vàng mã quanh đám cưới bố

    Chốt hạn đường sắt Cát Linh-Hà Đông:Phi thường hay phi thực tế?; Dòi trong cơm KTX ĐHQG: Chắc nuốt vài chục con vào bụng rồi!; Sữa Meiji Nhật Bản ở Việt Nam có thể là hàng giả; "Cò" dịch vụ đăng ký xe máy: Đưa 3,8 triệu đồng, 30 phút sau có giấy tờ!; Bé trai bị cắn tím người: Hiệu trưởng trường MN đến tận nhà xin lỗi

  • Thoi su 24h1406 MB tiem kich Su30MK2 mat lien lac
    Thời sự 24h(14/06): MB tiêm kích Su30-MK2 mất liên lạc

    Đường sắt Cát Linh-Hà Đông lại thất hứa: Lỗi phía Việt Nam?; Phượt thủ người Anh mắc sai lầm gì khi leo núi ở Sa Pa?; Máy bay tiêm kích Su30-MK2 mất liên lạc trong khi bay huấn luyện; Nữ sinh tử vong sau truyền nước: Phòng khám Thành Mỹ chịu trách nhiệm?; Rò rỉ khí độc amoniac ở hãng nước đá, nhiều người chạy tán loạn;

  • Thoi su 24h1306 Co gai bi sat hai nhet trong bao tai
    Thời sự 24h(13/06): Cô gái bị sát hại, nhét trong bao tải

    Tranh cãi về chất phenol "cực độc" trên cá nục; Báo động giới trẻ hồn nhiên mua "bóng cười" bằng mạng sống; Chồng nổi máu ghen dùng dao kề cổ vợ gây náo loạn Hà Nội; Đã xác định nguyên nhân nữ sinh 20 tuổi tử vong sau khi truyền nước; Dân xếp hàng chờ nhân viên BV Bạch Mai "buôn" điện thoại

  • Nghin le chuyen tuan qua 1906 25062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 19/06 - 25/06/2016

    9 quân nhân trên Casa 212 đã hy sinh; Tai nạn thảm khốc ở đèo Prenn - Đà Lạt; An toàn hàng không sân bay Nội Bài bị uy hiếp vì tia lazer; Một giáo viên “phản pháo” việc tuyển dụng vợ phi công Khải; Những vụ đánh ghen lột trần tình địch giữa phố ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 196 256
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (19/6 - 25/6)

    Căn bệnh cướp mạng gần 5.000 phụ nữ Việt mỗi năm; Sử dụng điều hòa quá lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ và tử vong; 10 thực phẩm Trung Quốc chuyên gia Mỹ khuyên tránh xa; Chuyên gia chia sẻ bài thuốc hạ sốt cho trẻ bằng cây nhà lá vườn;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 196256
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/6-25/6)

    Người Anh lựa chọn rời EU; bão tử thần tấn công Trung Quốc, 898 người thương vong; Chủ tịch Kim Jong Un tự tin tên lửa Triều Tiên đã có thể đánh trúng Mỹ'; Tổng thống Indonesia họp kín bàn cách phá 'đường lưỡi bò'... là những tin đáng chú ý trong tuần này.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 126 186
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (12/6 - 18/6)

    Cô gái 20 tuổi tử vong sau khi được truyền dịch; Cá nục nhiễm chất cực độc phenol; Bé gái 5 tuổi liệt mặt vì mẹ bật điều hoà suốt đêm; Con bị tật bẩm sinh, đừng chậm trễ... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1206 18062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 12/06 - 18/06/2016

    Máy bay Su-30, CASA gặp nạn trên biển; Bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi cùng lá thư tuyệt vọng; Cá nục nghi nhiễm chất Phenol cực độc; Hot girl bị đánh ghen lột đồ tại siêu thị Big C Hà Đông; Cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1206 1806
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/06 - 18/06)

    Đánh ghen "hội đồng" trước BigC Hà Đông; Toàn cảnh vụ dùng ô tô truy sát, nã đạn ở Hải Dương; Những bí mật đường dây cá độ nghìn tỷ của chủ salon ôtô; Từ chối chuyện chăn gối, chồng bị vợ đánh đến chết; Thầy tu trẻ vướng chuyện ái tình đẫm máu và nước mắt;....là những tin đáng chú ý.

  • Su kien quoc te noi bat 56116
    Sự kiện quốc tế nổi bật (5/6-11/6)

    Trung Quốc ráo riết xây dựng hải đăng ở Trường Sa; Nga có thể đánh bại NATO trong 60 giờ; Tổng thống Obama hậu thuẫn mạnh mẽ cho bà Hillary Clinton; Trung Quốc sẽ xây trạm nghiên cứu khổng lồ dưới Biển Đông... là những tin đáng chú ý trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 0506 11062016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (05/06 - 11/06/2016)

    Bộ Tài chính tiếp tục yêu cầu BIDV, Vietinbank phải trả cổ tức bằng tiền mặt; Vinalines xin thanh lý 6 con tàu; Bầu Đức viết tâm thư xin cổ đông thời gian vượt khó; lãi suất cho vay mua nhà ở xã hộixuống còn 4,8%...Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện

  • Nghin le chuyen tuan qua 0506 11062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 05/06 - 11/06/2016

    Phượt thủ người anh tử nạn khi leo Fansipan; Chìm tàu du lịch trên sông Hàn; Cá chết nổi trắng hồ Hoàng Cầu; Cột điện mọc xuyên nhà dân giữa Hà Nội; Ớn lạnh thứ ma dược mới núp bóng thuốc lá thơm; Lộ diện đường dây mua chứng chỉ tiếng Anh có 1-0-2 tại Ninh Bình... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.