Thứ ba, 10 Tháng năm 2005, 06:02 GMT+7

Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ 2):

O Du bo toc 300 nguoi
Già Mằn - người cao niên nhất trong cộng đồng Ơ Đu
Lại bắt đầu một chuyến ngược sông - con sông Nậm Nơn với hàng loạt thác, những con thác đã nhiều phen đe dọa người yếu bóng vía như thác Canh Tạng, thác Bại, thác Nhãn Hà, Nhãn Hơn đang cuồn cuộn sóng nước như muốn thử sức khách đường xa. Tôi tìm đường vào các bản làng hẻo lánh của tộc người Ơ Đu...

“Người em út” đất Việt

Thật quá đen đủi khi tôi ghé bản Com - bản trung tâm của xã Kim Đa, để tìm người dẫn đường vào bản người Ơ Đu, hôm nay là thứ bảy, cán bộ xã đều nghỉ để lên rừng tăng gia sản xuất.

Tôi liều mình ngược lên bản Pủng với hi vọng sẽ tìm được đường đi bản Kim Hòa. Nhưng cuối cùng hướng đi này bị tắc tị bởi sau 13 giờ không còn thuyền ngược lên bản Pủng.

Đêm phải nằm lại Kim Đa để sáng hôm sau ngồi nhờ bè mét của dân sơn tràng, nhâm nhi hết hai bánh lương khô loại 702 để ngược lên bản Kim Hòa. Đến tối mịt những túp lều be bé của người Ơ Đu mới hiện lên trong nhập nhòa ánh điện cù (bóng đèn được thắp sáng nhờ tuôcbin nhỏ đặt dưới suối) ở lưng chừng ngọn núi cao.

Theo kết quả khảo sát do Hội đồng dân tộc Quốc hội tiến hành, cộng đồng dân tộc Ơ Đu chỉ còn hơn 300 người.

Họ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơme nhưng hiện nay ngôn ngữ của họ đã mai một, hầu như không còn ai sử dụng.

Họ chỉ còn ý thức tự giác một cách mơ hồ về nguồn gốc tộc người do ngôn ngữ đã biến mất (cả bộ tộc chỉ một vài người biết tiếng mẹ đẻ) và chịu ảnh hưởng về ngôn ngữ cũng như sinh hoạt của người Thái và người Khơ Mú, thậm chí nhiều người Ơ Đu tự khai mình là người Thái hoặc Khơ Mú…

Người Ơ Đu sống trong cộng đồng nhỏ với tục ở rể và họ có cách tính năm, lịch riêng.

Tiếng sấm đầu tiên trong năm (dương lịch) được tính là ngày đầu năm của một năm mới (!?) và họ tin rằng con người có linh hồn, khi người chết thì linh hồn vẫn sống trong nhà và chi phối các hoạt động của người sống...

(Theo Việt Nam - cộng đồng 54 dân tộc)

Tập tục của người Ơ Đu không bao giờ cho người lạ mặt trọ qua đêm nếu như không có sự đồng ý của trưởng bản. Thảo nào trèo núi muốn đứt hơi, gặp một số người dân tộc đi rừng, đi suối trong đêm nhưng họ vẫn không dừng lại hỏi tôi lấy một câu mà cứ lầm lũi đi thẳng.

Nhà trưởng bản Phong đã ngay trước mặt nhưng tôi vẫn chưa được dừng chân, chưa được cơm nước, trưởng bản Phong lại dẫn tôi tiếp tục trèo lên cái dốc thẳng đứng có những bậc đất vừa đủ dúi nửa bàn chân vào để bước lên nhà già Mằn - bậc cao niên nhất của cộng đồng nhỏ bé này.

Gặp tôi, già Mằn rất vui vì “lâu lắm rồi mới thấy người dưới xuôi vượt núi lên thăm người Ơ Đu, người Ơ Đu còn ít lắm mày ạ…”. Già Mằn nhanh chóng gọi người nhà mang mấy ống nứa ra đãi khách đường xa, ông bảo: “Pá bọc đấy!”. Đó là những ống nứa có hoa văn khá đẹp nhưng bên trong là rau, cà, hoa chuối, lá môn được trộn chung với cá, lòng cá đã ươn và thịt heo, thịt chuột cũng đã lên mùi...

Già Mằn lấy que chọc trong ống nứa cho mọi thứ nhỏ vụn ra rồi hơ bên bếp lửa. Khi ống nứa sôi lên, ứa nước ra, ông mới mời tôi ăn. Từ sáng tới giờ chỉ có lương khô với nước suối trong bụng, vậy mà khi thấy món đặc sản này với cái mùi tổng hợp của nó, tôi đã bắt đầu thấy… no rồi!

Già Mằn cười hềnh hệch khi thấy tôi chưa chạm vào món pá bọc, ông bảo: “Đây là món ăn người Ơ Đu thích nhất, thường chỉ dành đãi cán bộ từ huyện lên công tác, mà lâu lắm rồi chưa có cán bộ vào cùng ăn!”. Cùng với ăn là uống. Già Mằn lại lôi ra hũ rượu mà ông gọi là “lậu sả thô” - loại rượu chỉ dùng trong lễ cưới hỏi.

Với một cộng đồng chỉ có hơn 300 người, chưa bằng sĩ số học sinh một trường tiểu học ở huyện thì chuyện cưới xin của tộc người này quả là hiếm hoi. Nhắc đến chuyện cưới xin, già Mằn thở dài: “Lâu lắm rồi cả làng này có được uống lậu sả thô đâu, có đám cưới nào đâu mà uống rượu.

Không biết từ bao giờ con gái Ơ Đu không kết hôn với con trai cùng tộc bởi họ quan niệm con trai Ơ Đu cùng họ Lo nên không thể lấy nhau được. Vì thế đã bao đời nay con gái Ơ Đu chỉ lấy con trai Thái hoặc Khơ Mú cho nên giống nòi Ơ Đu cứ ít dần đi”.

Đêm cúng “ma” người

Nửa đêm, không tài nào chợp được mắt bởi cái lạnh ghê người của vùng rừng núi, tôi bật dậy đi lang thang trong bản Ơ Đu. Khi đi qua căn nhà rách nát ở cuối bản, bất chợt tôi nghe thấy tiếng ai đó rì rầm trong ánh đèn dầu leo lét, tôi liều bước vào bên trong: người đàn ông đang xếp bằng trước một bàn cúng gồm một bộ áo, váy Thái mới nguyên, bên cạnh có một chiếc đĩa con đựng một nhúm lông chó.

O Du bo toc 300 nguoi
Dãy nhà của người Ơ Đu ở trên cao

Ơ Đu theo tiếng Thái nghĩa là “thương lắm” (hay có tên gọi khác là Tày Hạt, có nghĩa là “Người đói rách”). Không thương sao khi dân tộc này chỉ có vỏn vẹn 69 hộ, 317 nhân khẩu, xếp thứ 54/54 trong cộng đồng các dân tộc VN.

Theo thống kê dân số vào tháng 4-1999, người Ơ Đu có 300 người, trong sáu năm cả dân tộc này chỉ tăng được 17 người.

Xưa kia người Ơ Đu cư trú suốt hai bên bờ sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, do nhiều biến cố lịch sử diễn ra, họ phải dời đi nơi khác hoặc ở lẫn vào cư dân mới.

Hiện nay họ sống rải rác trong nhiều bản vùng sâu vùng xa như Xốp Cộp, Kim Hòa, Kim Đa... thuộc huyện Tương Dương, Nghệ An. Cũng giống như người Đan Lai, người Ơ Đu có tục đẻ ngồi tại góc nhà.

Tuổi của đứa bé được tính từ ngày có tiếng sấm đầu tiên trong năm. Khi đó đứa bé mới được bố mẹ làm lễ đặt tên...

“Im lặng nào, để thầy mo mời con ma về nhà tao” - chủ nhà là Lo Văn Hậu mà tôi gặp ban chiều tỏ vẻ không bằng lòng khi tôi bước vào. Đứa con của Hậu bệnh nặng mấy hôm nay, hôm trước anh phải lặn lội về tận bản Com xem bói và được biết con “ma pí luông” đã vào nhà và đòi ăn con chó - phải cúng con chó, con anh mới hết bệnh được.

Do nhà nghèo, không thể cúng hẳn một con chó nên Lo Văn Hậu chỉ dám cúng một... nhúm lông chó!... Thầy cúng ú ớ... ú ớ mấy cái rồi phán: “Con ma sẽ đi, nhưng nếu đứa nhỏ khỏi bệnh thật thì tuần sau, giờ này, mày phải cúng cho tao một con chó thật nhé, nếu không, con ma sẽ bắt đứa nhỏ đi mất...”. Vợ chồng Lo Văn Hậu líu ríu gật đầu...

Trong mắt tôi, cuộc sống của người Ơ Đu còn cô tịch và âm u làm sao!

Nhưng buồn hơn là người Ơ Đu không còn chữ viết, thậm chí không nhớ mình là người Ơ Đu. Theo già Mằn, hiện cả bản chỉ có ba cụ lão làng còn nhớ tiếng, nhớ chuyện của dân tộc mình.

Một số thanh niên biết “tròm trèm” đôi tiếng, ngoài ra đa số nói không thạo tiếng Ơ Đu. Già Mằn bảo giờ già phải nói nhiều và bắt buộc nhiều người cùng nói tiếng của dân tộc mình cho quen cái miệng mới mong bảo tồn được tiếng nói.

Tôi hiểu nỗi lòng của người Ơ Đu, một dân tộc quá ít người, lại còn bị chia lẻ ra với nhiều bản làng cách biệt, rải rác và liên tục di chuyển, ở lẫn vào các tộc người khác. Già Mằn cho biết thêm: sắp tới trong kế hoạch dời dân bản vùng lòng hồ thủy điện bản Vẽ, tất cả các bản người Thái, Khơ Mú di dời về vùng rừng huyện Thanh Chương.

Riêng 69 hộ gia đình người Ơ Đu được chuyển vào bản Văng Môn, xã Nga My cách xã Kim Đa không xa để bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người Ơ Đu. Đó là một việc làm mà già Mằn mong đợi, quần tụ lại để bảo tồn cái hồn dân tộc, cho dù người ta gọi Ơ Đu là gì đi nữa, là “người đói rách” hay người tha phương, nhưng cũng cần có cái gốc chứ!

VŨ TOÀN

--------

+ Kỳ sau: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Day

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”


Nhận xét tin Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ơ Đu - bộ tộc 300 người bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết O Du bo toc 300 nguoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ơ Đu - bộ tộc 300 người ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Bài Báo Hay của chuyên mục Phóng Sự.

paw paw - 300 tribes
Old Man Kim, Nam Helmet, Kho Mu, Lo Van Hau, Kim Hoa, The Umbrellas, rogue, ethnic, tribal, ethnic groups, of the community, starting, operation

start a trip back Back River - the river cone with a series operation, the falls have been threatened many times as the rogue operators rising edge, waterfall Loses, Brand Ha waterfall, Labels are rolling over the waves like to try the remote client. I find ...



  • Thoi su 24h184 De cu nguoi thay Tuong Ngo
    Thời sự 24h(18/4): Đề cử người thay Tướng Ngọ

    Cả nước hơn 7.000 ca sởi, Hà Nội đang đỉnh dịch; Bộ Công an đề cử người thay Tướng Ngọ; Bầu Kiên: Từ siêu xe đến dép tổ ong ngày ra tòa; Thảm cảnh gia đình vụ nổ mìn kinh hoàng 2 người chết

  • Thoi su trong ngay Ong Gia khai ve bau Kien
    Thời sự trong ngày: Ông Giá khai về bầu Kiên

    Nạn nhân vụ Cát Tường bị rạch bụng sau khi chết?; Hoãn phiên xử bầu Kiên và đồng phạm; Ông Trần Xuân Giá khai gì về bầu Kiên?; Nổ súng xối xả trong nhà nghỉ chấn động Cần Thơ; Tai nạn thảm khốc trên cao tốc, 5 người chết...

  • Thoi su 24h164 Xe cho xang chay giua pho
    Thời sự 24h(16/4): Xe chở xăng cháy giữa phố

    Ông Võ Văn Thưởng nhậm chức Phó bí thư TP.HCM; Hợp long cầu dây văng lớn nhất Việt Nam; Hoang mang số liệu trẻ tử vong do dịch sởi; Hà Nội: Cháy lớn tại khu công nghiệp Vĩnh Tuy

  • Thoi su trong ngay 2 ca si bi cuop giua Sai Gon
    Thời sự trong ngày: 2 ca sĩ bị cướp giữa Sài Gòn

    Bộ Giáo dục xin 34 nghìn tỷ đổi mới chương trình; Dừng xử vụ Cát Tường, trả hồ sơ điều tra bổ sung; Chết tức tưởi sau khi bác sĩ rút 3 lọ tủy sống; Hai ca sỹ bị cướp giữa Sài Gòn...

  • Thoi su tuan qua Ca nha bi cuon vao gam oto
    Thời sự tuần qua: Cả nhà bị cuốn vào gầm ôtô

    Đường Trường Chinh bị nắn cong như thế nào; Nóng trước phiên xử vụ Cát Tường; Kỳ lạ hai xe ô tô chung biển số xanh “san bằng tất cả”; Nữ sinh mang thai ngất ở lớp rồi tử vong; Vì sao không công bố dịch sởi?...

  • Nghin le chuyen tuan qua 134 204 Benh soi lan rong hang tram tre tu vong
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (13/4 - 20/4): Bệnh sởi lan rộng, hàng trăm trẻ tử vong

    Số trẻ mắc sởi tăng cao, số ca tử vong do sởi và các biến chứng do sởi chưa có dấu hiệu dừng lại khiến người dân hoang mang, còn các cơ sở y tế thì phải gồng mình chống quá tải trong suốt một tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1304 1904
    Tin An ninh – Pháp luật tuần qua (13/04 – 19/04)

    Hà Tĩnh: dân bắt công an, phá nhà cán bộ; Tòa trả hồ sơ, yêu cầu điều tra lại vụ Cát Tường; Hoãn phiên tòa xét xử \'Bầu Kiên\' và đồng phạm; Xả súng kinh hoàng vào cảnh sát ở Cần Thơ; Dương Chí Dũng có \'cửa\' thoát án tử?; Thiêu sống người tình vì ngoại tình với con trai;..........là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Toan canh Showbiz tuan 134 194
    Toàn cảnh Showbiz tuần (13/4 – 19/4)

    NSND Trịnh Thịnh qua đời, cuộc chia tay gây tiếc nuối của "cặp đôi vàng" Trương Ngọc Ánh - Trần Bảo Sơn, ca sĩ Minh Quân phanh phui sự hào nhoáng giả tạo của showbiz, người mẫu Phương Mai, Nathan Lee bị lên án vì "mạt sát" Huyền Chip, hay HH Trúc Diễm, Bà Tưng, diễn viên Kim Hiền, ca sĩ Lâm Chi Khanh đều liên tiếp bật mí tình yêu với người hâm mộ là những thông tin nổi bật của showbiz Việt trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 13 1942014
    Toàn cảnh kinh tế tuần 13 - 19/4/2014

    Kể từ ngày 16/04, Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội sẽ bắt đầu xét xử bầu Kiên và những con số trong vụ án này thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận. Ngoài ra, những thông tin xung quanh làn sóng sáp nhập ngân hàng, gói tín dụng 50.000 tỷ đồng... cũng là những sự kiện tài chính nóng hổi được dự luận quan tâm.

  • Tong hop Doi song tuan qua 134 204
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (13/4 - 20/4)

    Dịch sởi hoành hành gây ra những nỗi đau xé lòng và nhiều câu chuyện đáng bàn khác; Số phận của những em bé bị đẩy vào nạn tảo hôn; Tâm sự đắng lòng của những người đồng tính; Xót xa những phận gái bị lừa trở thành gái mại dâm; Những cách dạy con hay, mẹo vặt hữu ích cho gia đình; Nhức nhối vấn đề thực phẩm bẩn là những tin tức nổi bật tuần qua...