Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ 2):

O Du bo toc 300 nguoi
Già Mằn - người cao niên nhất trong cộng đồng Ơ Đu
Lại bắt đầu một chuyến ngược sông - con sông Nậm Nơn với hàng loạt thác, những con thác đã nhiều phen đe dọa người yếu bóng vía như thác Canh Tạng, thác Bại, thác Nhãn Hà, Nhãn Hơn đang cuồn cuộn sóng nước như muốn thử sức khách đường xa. Tôi tìm đường vào các bản làng hẻo lánh của tộc người Ơ Đu...

“Người em út” đất Việt

Thật quá đen đủi khi tôi ghé bản Com - bản trung tâm của xã Kim Đa, để tìm người dẫn đường vào bản người Ơ Đu, hôm nay là thứ bảy, cán bộ xã đều nghỉ để lên rừng tăng gia sản xuất.

Tôi liều mình ngược lên bản Pủng với hi vọng sẽ tìm được đường đi bản Kim Hòa. Nhưng cuối cùng hướng đi này bị tắc tị bởi sau 13 giờ không còn thuyền ngược lên bản Pủng.

Đêm phải nằm lại Kim Đa để sáng hôm sau ngồi nhờ bè mét của dân sơn tràng, nhâm nhi hết hai bánh lương khô loại 702 để ngược lên bản Kim Hòa. Đến tối mịt những túp lều be bé của người Ơ Đu mới hiện lên trong nhập nhòa ánh điện cù (bóng đèn được thắp sáng nhờ tuôcbin nhỏ đặt dưới suối) ở lưng chừng ngọn núi cao.

Theo kết quả khảo sát do Hội đồng dân tộc Quốc hội tiến hành, cộng đồng dân tộc Ơ Đu chỉ còn hơn 300 người.

Họ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơme nhưng hiện nay ngôn ngữ của họ đã mai một, hầu như không còn ai sử dụng.

Họ chỉ còn ý thức tự giác một cách mơ hồ về nguồn gốc tộc người do ngôn ngữ đã biến mất (cả bộ tộc chỉ một vài người biết tiếng mẹ đẻ) và chịu ảnh hưởng về ngôn ngữ cũng như sinh hoạt của người Thái và người Khơ Mú, thậm chí nhiều người Ơ Đu tự khai mình là người Thái hoặc Khơ Mú…

Người Ơ Đu sống trong cộng đồng nhỏ với tục ở rể và họ có cách tính năm, lịch riêng.

Tiếng sấm đầu tiên trong năm (dương lịch) được tính là ngày đầu năm của một năm mới (!?) và họ tin rằng con người có linh hồn, khi người chết thì linh hồn vẫn sống trong nhà và chi phối các hoạt động của người sống...

(Theo Việt Nam - cộng đồng 54 dân tộc)

Tập tục của người Ơ Đu không bao giờ cho người lạ mặt trọ qua đêm nếu như không có sự đồng ý của trưởng bản. Thảo nào trèo núi muốn đứt hơi, gặp một số người dân tộc đi rừng, đi suối trong đêm nhưng họ vẫn không dừng lại hỏi tôi lấy một câu mà cứ lầm lũi đi thẳng.

Nhà trưởng bản Phong đã ngay trước mặt nhưng tôi vẫn chưa được dừng chân, chưa được cơm nước, trưởng bản Phong lại dẫn tôi tiếp tục trèo lên cái dốc thẳng đứng có những bậc đất vừa đủ dúi nửa bàn chân vào để bước lên nhà già Mằn - bậc cao niên nhất của cộng đồng nhỏ bé này.

Gặp tôi, già Mằn rất vui vì “lâu lắm rồi mới thấy người dưới xuôi vượt núi lên thăm người Ơ Đu, người Ơ Đu còn ít lắm mày ạ…”. Già Mằn nhanh chóng gọi người nhà mang mấy ống nứa ra đãi khách đường xa, ông bảo: “Pá bọc đấy!”. Đó là những ống nứa có hoa văn khá đẹp nhưng bên trong là rau, cà, hoa chuối, lá môn được trộn chung với cá, lòng cá đã ươn và thịt heo, thịt chuột cũng đã lên mùi...

Già Mằn lấy que chọc trong ống nứa cho mọi thứ nhỏ vụn ra rồi hơ bên bếp lửa. Khi ống nứa sôi lên, ứa nước ra, ông mới mời tôi ăn. Từ sáng tới giờ chỉ có lương khô với nước suối trong bụng, vậy mà khi thấy món đặc sản này với cái mùi tổng hợp của nó, tôi đã bắt đầu thấy… no rồi!

Già Mằn cười hềnh hệch khi thấy tôi chưa chạm vào món pá bọc, ông bảo: “Đây là món ăn người Ơ Đu thích nhất, thường chỉ dành đãi cán bộ từ huyện lên công tác, mà lâu lắm rồi chưa có cán bộ vào cùng ăn!”. Cùng với ăn là uống. Già Mằn lại lôi ra hũ rượu mà ông gọi là “lậu sả thô” - loại rượu chỉ dùng trong lễ cưới hỏi.

Với một cộng đồng chỉ có hơn 300 người, chưa bằng sĩ số học sinh một trường tiểu học ở huyện thì chuyện cưới xin của tộc người này quả là hiếm hoi. Nhắc đến chuyện cưới xin, già Mằn thở dài: “Lâu lắm rồi cả làng này có được uống lậu sả thô đâu, có đám cưới nào đâu mà uống rượu.

Không biết từ bao giờ con gái Ơ Đu không kết hôn với con trai cùng tộc bởi họ quan niệm con trai Ơ Đu cùng họ Lo nên không thể lấy nhau được. Vì thế đã bao đời nay con gái Ơ Đu chỉ lấy con trai Thái hoặc Khơ Mú cho nên giống nòi Ơ Đu cứ ít dần đi”.

Đêm cúng “ma” người

Nửa đêm, không tài nào chợp được mắt bởi cái lạnh ghê người của vùng rừng núi, tôi bật dậy đi lang thang trong bản Ơ Đu. Khi đi qua căn nhà rách nát ở cuối bản, bất chợt tôi nghe thấy tiếng ai đó rì rầm trong ánh đèn dầu leo lét, tôi liều bước vào bên trong: người đàn ông đang xếp bằng trước một bàn cúng gồm một bộ áo, váy Thái mới nguyên, bên cạnh có một chiếc đĩa con đựng một nhúm lông chó.

O Du bo toc 300 nguoi
Dãy nhà của người Ơ Đu ở trên cao

Ơ Đu theo tiếng Thái nghĩa là “thương lắm” (hay có tên gọi khác là Tày Hạt, có nghĩa là “Người đói rách”). Không thương sao khi dân tộc này chỉ có vỏn vẹn 69 hộ, 317 nhân khẩu, xếp thứ 54/54 trong cộng đồng các dân tộc VN.

Theo thống kê dân số vào tháng 4-1999, người Ơ Đu có 300 người, trong sáu năm cả dân tộc này chỉ tăng được 17 người.

Xưa kia người Ơ Đu cư trú suốt hai bên bờ sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, do nhiều biến cố lịch sử diễn ra, họ phải dời đi nơi khác hoặc ở lẫn vào cư dân mới.

Hiện nay họ sống rải rác trong nhiều bản vùng sâu vùng xa như Xốp Cộp, Kim Hòa, Kim Đa... thuộc huyện Tương Dương, Nghệ An. Cũng giống như người Đan Lai, người Ơ Đu có tục đẻ ngồi tại góc nhà.

Tuổi của đứa bé được tính từ ngày có tiếng sấm đầu tiên trong năm. Khi đó đứa bé mới được bố mẹ làm lễ đặt tên...

“Im lặng nào, để thầy mo mời con ma về nhà tao” - chủ nhà là Lo Văn Hậu mà tôi gặp ban chiều tỏ vẻ không bằng lòng khi tôi bước vào. Đứa con của Hậu bệnh nặng mấy hôm nay, hôm trước anh phải lặn lội về tận bản Com xem bói và được biết con “ma pí luông” đã vào nhà và đòi ăn con chó - phải cúng con chó, con anh mới hết bệnh được.

Do nhà nghèo, không thể cúng hẳn một con chó nên Lo Văn Hậu chỉ dám cúng một... nhúm lông chó!... Thầy cúng ú ớ... ú ớ mấy cái rồi phán: “Con ma sẽ đi, nhưng nếu đứa nhỏ khỏi bệnh thật thì tuần sau, giờ này, mày phải cúng cho tao một con chó thật nhé, nếu không, con ma sẽ bắt đứa nhỏ đi mất...”. Vợ chồng Lo Văn Hậu líu ríu gật đầu...

Trong mắt tôi, cuộc sống của người Ơ Đu còn cô tịch và âm u làm sao!

Nhưng buồn hơn là người Ơ Đu không còn chữ viết, thậm chí không nhớ mình là người Ơ Đu. Theo già Mằn, hiện cả bản chỉ có ba cụ lão làng còn nhớ tiếng, nhớ chuyện của dân tộc mình.

Một số thanh niên biết “tròm trèm” đôi tiếng, ngoài ra đa số nói không thạo tiếng Ơ Đu. Già Mằn bảo giờ già phải nói nhiều và bắt buộc nhiều người cùng nói tiếng của dân tộc mình cho quen cái miệng mới mong bảo tồn được tiếng nói.

Tôi hiểu nỗi lòng của người Ơ Đu, một dân tộc quá ít người, lại còn bị chia lẻ ra với nhiều bản làng cách biệt, rải rác và liên tục di chuyển, ở lẫn vào các tộc người khác. Già Mằn cho biết thêm: sắp tới trong kế hoạch dời dân bản vùng lòng hồ thủy điện bản Vẽ, tất cả các bản người Thái, Khơ Mú di dời về vùng rừng huyện Thanh Chương.

Riêng 69 hộ gia đình người Ơ Đu được chuyển vào bản Văng Môn, xã Nga My cách xã Kim Đa không xa để bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người Ơ Đu. Đó là một việc làm mà già Mằn mong đợi, quần tụ lại để bảo tồn cái hồn dân tộc, cho dù người ta gọi Ơ Đu là gì đi nữa, là “người đói rách” hay người tha phương, nhưng cũng cần có cái gốc chứ!

VŨ TOÀN

--------

+ Kỳ sau: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Day

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”

Video được xem nhiều nhất

Rùng mình với cô gái khóc ra máu khi đang ngủ
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Bóc mẽ thủ đoạn xem bói chữa bệnh của nhóm 'thần y'

Một nhóm người tự xưng là có khả năng chữa bách bệnh bằng thuốc gia truyền hoạt động khắp các quận/huyện tại TP.HCM. Chúng chào mời, o ép người dân mua các thang thuốc không rõ nguồn gốc, chức năng...

'Siêu thị gái mại dâm' cung cấp chân dài khét tiếng xứ Kinh Bắc

Không giăng biển hiệu quảng cáo rầm rộ như nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ cà phê đèn mờ khác, nhưng nơi đây được nhiều dân chơi biết đến với “độc chiêu" khiến nhiều người sẽ sởn da gà…

Uống rượu 'ôm' giá 100.000 đồng ở Phú Quốc

Không massage tới Z như những người nhiều tiền, dân chơi có mức sống trung bình ở huyện đảo muốn nhậu với tiếp viên thường đến những quán rượu đế "ôm" ven bìa rừng.

Nỗi đau ‘hồn Trương Ba, da hàng thịt’

Xuất phát từ ước mơ được sở hữu một thân thể hòa hợp với tâm hồn, nhưng những người chuyển giới đang phải đối mặt với cuộc sống quẩn quanh, bế tắc, bị kỳ thị, phân biệt đối xử, bạo hành…

Nhận xét tin Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ơ Đu - bộ tộc 300 người bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết O Du bo toc 300 nguoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ơ Đu - bộ tộc 300 người ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự.

paw paw - 300 tribes
Old Man Kim, Nam Helmet, Kho Mu, Lo Van Hau, Kim Hoa, The Umbrellas, rogue, ethnic, tribal, ethnic groups, of the community, starting, operation

start a trip back Back River - the river cone with a series operation, the falls have been threatened many times as the rogue operators rising edge, waterfall Loses, Brand Ha waterfall, Labels are rolling over the waves like to try the remote client. I find ...

Xem tiếp: Phóng Sự


  • Lo nang vi ty gia
    Lỗ nặng vì tỷ giá

    Chênh lệch tỷ giá trong tháng 8 khiến Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) phát sinh lỗ khoảng 1.200 tỷ đồng. TKV kiến nghị tính khoản này vào giá thành điện.

  • Dau dau voi chuyen vo chong Duong Yen Ngoc to nhau
    "Đau đầu" với chuyện vợ chồng Dương Yến Ngọc tố nhau

    Á hậu Phụ nữ Việt Nam qua Ảnh Dương Yến Ngọc là cái tên vẫn còn sức nóng khi gần đây bủa vây cô là những scandal liên quan tới quỵt tiền và lột trần cuộc hôn nhân sóng gió của mình.

  • Triet pha duong day logo xe vua
    Triệt phá đường dây 'logo xe vua'

    Những người bán logo khẳng định việc thay đổi logo là để thương hiệu mạnh hơn và tránh sự bắt chước của những xe không mua logo.

  • Lum xum vu viec nu cong nhan nhat duoc vang
    Lùm xùm vụ việc nữ công nhân nhặt được vàng

    Nhặt được 5 lượng vàng, chị Phạm Tuyết Mai không những bị cho nghỉ việc, cuộc sống khó khăn mà còn vất vả “đáo tụng đình” trong hơn 1 năm qua.

  • Xe may vo chu chua 1 6 ty dong
    Xe máy 'vô chủ' chứa 1,6 tỷ đồng

    Công an huyện Hương Sơn cho biết, mặc dù đã xác định được chủ đăng ký của chiếc xe máy có 1,6 tỉ đồng bỏ lại bên đường là ai. Tuy nhiên chủ chiếc xe cho biết đã chuyển chiếc xe lại cho chồng, người chồng đang thụ án tù về tội..

  • Nghin le chuyen tuan qua 3108 0509
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (31/08 - 05/09).

    Diễu binh, diễu hành mừng Quốc khánh; Chốt mức tăng lương tối thiểu vùng 2016 là 12,4%; Bị bắn vào bụng, sản phụ đang mang thai 33 tuần nguy kịch; Chặn đoàn diễu binh để chụp ảnh, 2 phụ nữ bị chỉ trách gay gắt; Chính sách có hiệu lực từ tháng 9...là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 3008 05092015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 30/08 - 05/09/2015

    Hội đồng tiền lương Quốc gia đã thống nhất “chốt” mức đề xuất tăng lương tối thiểu vùng là 12,4%; nhiều ngành lớn của nền kinh tế đang phải đối mặt với rủi ro tỷ giá; giá xăng và gas đồng loạt giảm trong tuần qua nhưng giá cước vận tải vẫn tiếp tục 'im lìm'.... Cùng với đó, những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng... tiếp tục là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 30/08 - 05/09/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2906-04072015/2147595317/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 3008 0509
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (30/08 - 05/09)

    Triệt phá đường dây 'logo xe vua'; Đặc xá dịp Quốc Khánh 2.9; Không cứu giúp người bị tai nạn: vô cảm hay thiếu kĩ năng?; Nhiều vụ giả danh cảnh sát hình sự để lừa đảo; Thú chơi ngông của đại ca giang hồ khiến đại gia ngàn tỉ hết hồn; Làm gì khi bị vu khống trên mạng Facebook?.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (30/08 - 05/09), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-3008-0509/2147595287/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nhin lai tin Suc khoe tuan qua 2908 0509
    Nhìn lại tin Sức khỏe tuần qua (29/08 - 05/09)

    Hà Nội ghi nhận gần 1.300 trường hợp mắc sốt xuất huyết; Bệnh quai bị ở phụ nữ có thể dẫn tới viêm buồng trứng; Chế độ ăn của mẹ có liên quan khuyết tật bẩm sinh ở trẻ?; Sơ cứu, xử trí khi trẻ bị chấn thương vùng đầu; Sau khi "yêu" nên uống nước ấm 40°C;... là những thông tin Sức khỏe được nhiều người quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nhìn lại tin Sức khỏe tuần qua (29/08 - 05/09), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Nhin-lai-tin-Suc-khoe-tuan-qua-2908-0509/2147595203/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh Showbiz tuan 318 69
    Toàn cảnh Showbiz tuần (31/8 - 6/9)

    Tuấn Hưng bức xúc khi bị đồn nợ nần, cá độ phải sống bám nhà vợ, MC Huyền Ny bất ngờ công khai chồng và 3 con, Ngô Kiến Huy khổ sở "mang bầu" vì Miu Lê, Chi Pu bối rối vì tình cảm trên mức bạn bè với Gil Lê, Bà Tưng tấn công showbiz bằng MV 10.000 USD,.... là những tin nổi bạt trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (31/8 - 6/9), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-318-69/2147595224/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn