Thứ ba, 10 Tháng năm 2005, 06:02 GMT+7

Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ 2):

O Du bo toc 300 nguoi
Già Mằn - người cao niên nhất trong cộng đồng Ơ Đu
Lại bắt đầu một chuyến ngược sông - con sông Nậm Nơn với hàng loạt thác, những con thác đã nhiều phen đe dọa người yếu bóng vía như thác Canh Tạng, thác Bại, thác Nhãn Hà, Nhãn Hơn đang cuồn cuộn sóng nước như muốn thử sức khách đường xa. Tôi tìm đường vào các bản làng hẻo lánh của tộc người Ơ Đu...

“Người em út” đất Việt

Thật quá đen đủi khi tôi ghé bản Com - bản trung tâm của xã Kim Đa, để tìm người dẫn đường vào bản người Ơ Đu, hôm nay là thứ bảy, cán bộ xã đều nghỉ để lên rừng tăng gia sản xuất.

Tôi liều mình ngược lên bản Pủng với hi vọng sẽ tìm được đường đi bản Kim Hòa. Nhưng cuối cùng hướng đi này bị tắc tị bởi sau 13 giờ không còn thuyền ngược lên bản Pủng.

Đêm phải nằm lại Kim Đa để sáng hôm sau ngồi nhờ bè mét của dân sơn tràng, nhâm nhi hết hai bánh lương khô loại 702 để ngược lên bản Kim Hòa. Đến tối mịt những túp lều be bé của người Ơ Đu mới hiện lên trong nhập nhòa ánh điện cù (bóng đèn được thắp sáng nhờ tuôcbin nhỏ đặt dưới suối) ở lưng chừng ngọn núi cao.

Theo kết quả khảo sát do Hội đồng dân tộc Quốc hội tiến hành, cộng đồng dân tộc Ơ Đu chỉ còn hơn 300 người.

Họ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơme nhưng hiện nay ngôn ngữ của họ đã mai một, hầu như không còn ai sử dụng.

Họ chỉ còn ý thức tự giác một cách mơ hồ về nguồn gốc tộc người do ngôn ngữ đã biến mất (cả bộ tộc chỉ một vài người biết tiếng mẹ đẻ) và chịu ảnh hưởng về ngôn ngữ cũng như sinh hoạt của người Thái và người Khơ Mú, thậm chí nhiều người Ơ Đu tự khai mình là người Thái hoặc Khơ Mú…

Người Ơ Đu sống trong cộng đồng nhỏ với tục ở rể và họ có cách tính năm, lịch riêng.

Tiếng sấm đầu tiên trong năm (dương lịch) được tính là ngày đầu năm của một năm mới (!?) và họ tin rằng con người có linh hồn, khi người chết thì linh hồn vẫn sống trong nhà và chi phối các hoạt động của người sống...

(Theo Việt Nam - cộng đồng 54 dân tộc)

Tập tục của người Ơ Đu không bao giờ cho người lạ mặt trọ qua đêm nếu như không có sự đồng ý của trưởng bản. Thảo nào trèo núi muốn đứt hơi, gặp một số người dân tộc đi rừng, đi suối trong đêm nhưng họ vẫn không dừng lại hỏi tôi lấy một câu mà cứ lầm lũi đi thẳng.

Nhà trưởng bản Phong đã ngay trước mặt nhưng tôi vẫn chưa được dừng chân, chưa được cơm nước, trưởng bản Phong lại dẫn tôi tiếp tục trèo lên cái dốc thẳng đứng có những bậc đất vừa đủ dúi nửa bàn chân vào để bước lên nhà già Mằn - bậc cao niên nhất của cộng đồng nhỏ bé này.

Gặp tôi, già Mằn rất vui vì “lâu lắm rồi mới thấy người dưới xuôi vượt núi lên thăm người Ơ Đu, người Ơ Đu còn ít lắm mày ạ…”. Già Mằn nhanh chóng gọi người nhà mang mấy ống nứa ra đãi khách đường xa, ông bảo: “Pá bọc đấy!”. Đó là những ống nứa có hoa văn khá đẹp nhưng bên trong là rau, cà, hoa chuối, lá môn được trộn chung với cá, lòng cá đã ươn và thịt heo, thịt chuột cũng đã lên mùi...

Già Mằn lấy que chọc trong ống nứa cho mọi thứ nhỏ vụn ra rồi hơ bên bếp lửa. Khi ống nứa sôi lên, ứa nước ra, ông mới mời tôi ăn. Từ sáng tới giờ chỉ có lương khô với nước suối trong bụng, vậy mà khi thấy món đặc sản này với cái mùi tổng hợp của nó, tôi đã bắt đầu thấy… no rồi!

Già Mằn cười hềnh hệch khi thấy tôi chưa chạm vào món pá bọc, ông bảo: “Đây là món ăn người Ơ Đu thích nhất, thường chỉ dành đãi cán bộ từ huyện lên công tác, mà lâu lắm rồi chưa có cán bộ vào cùng ăn!”. Cùng với ăn là uống. Già Mằn lại lôi ra hũ rượu mà ông gọi là “lậu sả thô” - loại rượu chỉ dùng trong lễ cưới hỏi.

Với một cộng đồng chỉ có hơn 300 người, chưa bằng sĩ số học sinh một trường tiểu học ở huyện thì chuyện cưới xin của tộc người này quả là hiếm hoi. Nhắc đến chuyện cưới xin, già Mằn thở dài: “Lâu lắm rồi cả làng này có được uống lậu sả thô đâu, có đám cưới nào đâu mà uống rượu.

Không biết từ bao giờ con gái Ơ Đu không kết hôn với con trai cùng tộc bởi họ quan niệm con trai Ơ Đu cùng họ Lo nên không thể lấy nhau được. Vì thế đã bao đời nay con gái Ơ Đu chỉ lấy con trai Thái hoặc Khơ Mú cho nên giống nòi Ơ Đu cứ ít dần đi”.

Đêm cúng “ma” người

Nửa đêm, không tài nào chợp được mắt bởi cái lạnh ghê người của vùng rừng núi, tôi bật dậy đi lang thang trong bản Ơ Đu. Khi đi qua căn nhà rách nát ở cuối bản, bất chợt tôi nghe thấy tiếng ai đó rì rầm trong ánh đèn dầu leo lét, tôi liều bước vào bên trong: người đàn ông đang xếp bằng trước một bàn cúng gồm một bộ áo, váy Thái mới nguyên, bên cạnh có một chiếc đĩa con đựng một nhúm lông chó.

O Du bo toc 300 nguoi
Dãy nhà của người Ơ Đu ở trên cao

Ơ Đu theo tiếng Thái nghĩa là “thương lắm” (hay có tên gọi khác là Tày Hạt, có nghĩa là “Người đói rách”). Không thương sao khi dân tộc này chỉ có vỏn vẹn 69 hộ, 317 nhân khẩu, xếp thứ 54/54 trong cộng đồng các dân tộc VN.

Theo thống kê dân số vào tháng 4-1999, người Ơ Đu có 300 người, trong sáu năm cả dân tộc này chỉ tăng được 17 người.

Xưa kia người Ơ Đu cư trú suốt hai bên bờ sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, do nhiều biến cố lịch sử diễn ra, họ phải dời đi nơi khác hoặc ở lẫn vào cư dân mới.

Hiện nay họ sống rải rác trong nhiều bản vùng sâu vùng xa như Xốp Cộp, Kim Hòa, Kim Đa... thuộc huyện Tương Dương, Nghệ An. Cũng giống như người Đan Lai, người Ơ Đu có tục đẻ ngồi tại góc nhà.

Tuổi của đứa bé được tính từ ngày có tiếng sấm đầu tiên trong năm. Khi đó đứa bé mới được bố mẹ làm lễ đặt tên...

“Im lặng nào, để thầy mo mời con ma về nhà tao” - chủ nhà là Lo Văn Hậu mà tôi gặp ban chiều tỏ vẻ không bằng lòng khi tôi bước vào. Đứa con của Hậu bệnh nặng mấy hôm nay, hôm trước anh phải lặn lội về tận bản Com xem bói và được biết con “ma pí luông” đã vào nhà và đòi ăn con chó - phải cúng con chó, con anh mới hết bệnh được.

Do nhà nghèo, không thể cúng hẳn một con chó nên Lo Văn Hậu chỉ dám cúng một... nhúm lông chó!... Thầy cúng ú ớ... ú ớ mấy cái rồi phán: “Con ma sẽ đi, nhưng nếu đứa nhỏ khỏi bệnh thật thì tuần sau, giờ này, mày phải cúng cho tao một con chó thật nhé, nếu không, con ma sẽ bắt đứa nhỏ đi mất...”. Vợ chồng Lo Văn Hậu líu ríu gật đầu...

Trong mắt tôi, cuộc sống của người Ơ Đu còn cô tịch và âm u làm sao!

Nhưng buồn hơn là người Ơ Đu không còn chữ viết, thậm chí không nhớ mình là người Ơ Đu. Theo già Mằn, hiện cả bản chỉ có ba cụ lão làng còn nhớ tiếng, nhớ chuyện của dân tộc mình.

Một số thanh niên biết “tròm trèm” đôi tiếng, ngoài ra đa số nói không thạo tiếng Ơ Đu. Già Mằn bảo giờ già phải nói nhiều và bắt buộc nhiều người cùng nói tiếng của dân tộc mình cho quen cái miệng mới mong bảo tồn được tiếng nói.

Tôi hiểu nỗi lòng của người Ơ Đu, một dân tộc quá ít người, lại còn bị chia lẻ ra với nhiều bản làng cách biệt, rải rác và liên tục di chuyển, ở lẫn vào các tộc người khác. Già Mằn cho biết thêm: sắp tới trong kế hoạch dời dân bản vùng lòng hồ thủy điện bản Vẽ, tất cả các bản người Thái, Khơ Mú di dời về vùng rừng huyện Thanh Chương.

Riêng 69 hộ gia đình người Ơ Đu được chuyển vào bản Văng Môn, xã Nga My cách xã Kim Đa không xa để bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người Ơ Đu. Đó là một việc làm mà già Mằn mong đợi, quần tụ lại để bảo tồn cái hồn dân tộc, cho dù người ta gọi Ơ Đu là gì đi nữa, là “người đói rách” hay người tha phương, nhưng cũng cần có cái gốc chứ!

VŨ TOÀN

--------

+ Kỳ sau: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Day

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”


TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Tục lệ phơi xác trong đám tang ở Hà Giang

Không chỉ mổ hơn chục con trâu, bò để làm đám, người Mông ở Hà Giang còn làm lễ treo xác người chết trong nhà nhiều ngày rồi mới mang ra phơi nắng và đem chôn cất.

Nhận xét tin Ơ Đu - bộ tộc 300 người

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ơ Đu - bộ tộc 300 người bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết O Du bo toc 300 nguoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ơ Đu - bộ tộc 300 người ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Bài Báo Hay của chuyên mục Phóng Sự.

paw paw - 300 tribes
Old Man Kim, Nam Helmet, Kho Mu, Lo Van Hau, Kim Hoa, The Umbrellas, rogue, ethnic, tribal, ethnic groups, of the community, starting, operation

start a trip back Back River - the river cone with a series operation, the falls have been threatened many times as the rogue operators rising edge, waterfall Loses, Brand Ha waterfall, Labels are rolling over the waves like to try the remote client. I find ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h3110 Nhat vang giup nguoi bi cuop o SG
    Thời sự 24h(31/10): Nhặt vàng giúp người bị cướp ở SG

    Ông Bá Thanh vẫn điều hành công việc qua thư ký; Hàng chục người nhặt vàng giúp người phụ nữ bị cướp ở Sài Gòn; Lẻn vào các nhà đại gia, ăn no ngủ say rồi trộm; Vỡ đập thủy lợi tại Quảng Ninh...

  • Thoi su 24h3010 18 7 ty USD xay san bay Long Thanh
    Thời sự 24h(30/10): 18,7 tỷ USD xây sân bay Long Thành

    18,7 tỉ USD xây sân bay Long Thành; Kể lại lúc băng cướp đi ôtô xông vào tiệm vàng; Bắt giam giám đốc Công ty Xổ số Kiến thiết Lâm Đồng;Tin nhắn bí ẩn và cái chết của một thiếu nữ; Hào Anh cắm xe đi bar, giục mẹ bán đất... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 29/10.

  • Thoi su 24h2910 Ca xa di diet ran doc
    Thời sự 24h(29/10): Cả xã đi diệt rắn độc

    Formosa nói gì về yêu cầu tháo dỡ miếu thờ?; Sơ tán nhiều hộ dân vì ‘hố tử thần’ xuất hiện; 7 siêu xe sung công "ế" vì bán đấu giá quá cao; "Mổ xẻ" các phương án cầu mới cạnh cầu Long Biên...

  • Thoi su 24h2810 Tiem nham nuoc cat cho 60 tre
    Thời sự 24h(28/10): Tiêm nhầm nước cất cho 60 trẻ

    Nội Bài, Tân Sơn Nhất: Thừa nhận tồi tệ, quyết chấn chỉnh?; Tiêm nhầm nước cất thay vì vắcxin cho 60 trẻ; Giai thoại Thuyết "buôn vua": Mỗi ngày xài một tỷ; Nổ nồi hơi lò bánh tráng, mái nhà bay lả tả... 

  • Thoi su tuan qua thai nhi vang khoi bung me sau TNGT
    Thời sự tuần qua: thai nhi văng khỏi bụng mẹ sau TNGT

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Bắt tạm giam nguyên Chủ tịch HĐQT Ocean Bank; Mở lại phiên xử vụ TMV Cát Tường trong tháng 11; "Haivl.com bị rút giấy phép vĩnh viễn...

  • Ban tin suc khoe tuan tu 19 2510
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 19 - 25/10)

    Nhiều nghi vấn vụ bé gái chết bất thường tại bệnh viện Quốc Oai: Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, chết vì viêm màng não?; Bác sỹ "ế ẩm", giáo sư đông nghẹt “khách”; Bệnh viện K bị tố “nhũng nhiễu” bệnh nhân; Dầu bẩn Đài Loan nghi lấy nguyên liệu từ Việt Nam?; Bị cúm khi mang thai có nguy hiểm không?; Những cách giảm cân bằng bưởi hiệu quả nhất; Tác dụng phụ kỳ diệu của cực khoái với nam giới; Dùng nước hoa có thể gây ung thư?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1910 2510
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/10 - 25/10)

    Khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa 13; Bé gái chết bất thường ở bệnh viện; Nội Bài, Tân Sơn Nhất bị xếp hạng sân bay tệ nhất châu Á; Gửi iPhone qua bưu điện, nhận... 2 cục đá; Bác sĩ từ chối cấp cứu, bệnh nhân tử vong ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1910 2510
    Toàn cảnh Showbiz tuần (19/10 – 25/10)

    Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã Thu Minh dùng mật gấu tươi, Vương miện Hoa hậu Việt Nam 2014 trị giá 2,5 tỷ đồng, Vợ cũ tố Lam Trường là người cha thiếu trách nhiệm, Yanbi miệt thị người đồng tính, Hồ Ngọc Hà bị loại tại MTV EMA 2014, Giang Hồng Ngọc đăng quang X - Factor - Nhân tố bí ẩn 2014, Loki Bảo Long bị tố bỏ thi vì yêu lăng nhăng, Nhạc phim do Sơn Tùng M-TP sáng tác lại bị tố đạo nhạc Hàn, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Orlando Bloom đang bí mật hẹn hò với Selena Gomez,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1910 2510
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/10 - 25/10)

    Xót lòng những vụ giết con rồi tự tử; Vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường và những điều bất ngờ; Tử tù hiếp dâm tự tử 3 lần vì sợ tiêm thuốc độc; Chân tướng quân sư số một của ông trùm ma túy; “Siêu trộm” kim cương xuyên lục địa bị bắt giữ; Chuyện chưa kể về phiên toà xử “ông trùm” Khánh trắng;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin The gioi noi bat tuan qua tu 19102510
    Tin Thế giới nổi bật tuần qua (từ 19/10-25/10)

    Vụ xả súng kinh hoàng tại tòa nhà quốc hội Canada; Hải quân Thụy Điển đã phát động một cuộc săn tìm tàu lạ trên biển; Giải mã một loạt diễn biến bí ẩn ở Triều Tiên; Bình luận xung quanh việc Trung Quốc mở rộng bãi Đá Chữ Thập ở Trường sa; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.