Nhớ lại bài thơ “Chống tham ô lãng phí” của Phùng Quán

Trong một chuyến đi thực tế về, Phùng Quán đã viết bài thơ “Chống tham ô lãng phí”. Bài thơ tự sự dài 76 câu như một tiếng thét đau đớn, một lời hiệu triệu chống tham ô, lãng phí lay động lòng người...

Bùi Tiến Dũng “con bạc triệu đô” bằng tiền tham nhũng (phải) khi bị bắt

Với chất lửa hừng hực sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Phùng Quán đã xung phong vào Sầm Sơn, Thanh Hóa trong dịp đón tiếp tù nhân Côn Đảo.

Sau chuyến đi ấy, anh đã hoàn thành tiểu thuyết “Vượt Côn Đảo” và trường ca về liệt sĩ Võ Thị Sáu “Tiếng hát trên địa ngục Côn Đảo”, cùng với tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội” viết sau này, thành bộ ba tác phẩm nổi tiếng được trao tặng giải thưởng VHNT Nhà nước năm nay.

Thời gian đó, miền Bắc đang hàn gắn vết thương chiến tranh. Phùng Quán đã lặn lội trong cuộc sống bộn bề của đất nước. Nhà thơ cùng với nhân dân thắt lưng buộc bụng, chịu đựng gian khổ để làm nên hạt lúa, củ khoai. Trong đó một số ít cán bộ nhà nước lại sống xa hoa trên mồ hôi nước mắt của đồng bào.

Năm 1956, trong một chuyến đi thực tế về, Phùng Quán đã viết bài thơ “Chống tham ô lãng phí”. Bài thơ tự sự dài 76 câu như một tiếng thét đau đớn, một lời hiệu triệu chống tham ô, lãng phí lay động lòng người.

51 năm rồi, đọc lại “Chống tham ô lãng phí” ta vẫn nghe sục sôi, nóng bỏng như vừa mới viết hôm qua. Trong cao trào chống tham nhũng đang được Đảng phát động hiện nay, mỗi cán bộ, đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam nên đọc to lên bài thơ “Chống tham ô, lãng phí” của cố nhà thơ Phùng Quán để tiếp thêm niềm tin, sức mạnh trong cuộc chiến đấu chống “nạn nội xâm” khốc liệt này.

Bài thơ mở đầu bằng những hình ảnh đau khổ, đói kém của người dân sau chiến tranh:

Tôi đã đi qua
Những xóm làng chiến tranh vừa chấm dứt

Tôi đã gặp
Những bà mẹ quấn giẻ rách

Da đen đúa như củ cháy giữa rừng

Kéo dây thép gai tay máu ròng ròng

Bởi đồn giặc, trồng ngô trỉa lúa…

Điệp từ “Tôi đã đi…” và “Tôi đã gặp” là những hình ảnh “quay” trực tiếp từ thực tế cuộc sống không hề hư cấu, không vu khống ai, nhưng không thể làm ngơ, mà tác giả muốn báo động với mọi người.

Tôi đã đi qua/ Những xóm làng vùng Kiến An, Hồng Quảng/ Nước biển dâng cao ướp muối các cánh đồng/ Hai mùa rồi lúa không có một bông/ Phân người toàn vỏ khoai tím đỏ…

“Phân người toàn vỏ khoai tím đỏ” là chi tiết rất xúc động, đắt giá. Con người không có cơm ăn, chỉ ăn toàn khoai. Đó là thôn quê, còn giữa Hà Nội thì: Đường mùa đông nước nhọn tựa dao găm/ Chị em công nhân đổ thùng/ Run lẩy bẩy chui hầm xí thối/ Vác những thùng phân/ Thuê một vạn một thùng/ Mấy ai dám vác/ Các chị suốt đêm quần quật/ Sáng ngày vừa đủ nuôi con…

Trong lúc nhân dân thì “một triệu bài thơ không nói hết nhọc nhằn…/ Đang buộc bụng, thắt lưng để sống/ Để dựng xây kiến thiết nước nhà/ Để yêu thương, nuôi nấng chúng ta…” như thế, còn một số cán bộ là “Những con chó sói quan liêu/ Nhe răng cắn rứt thịt da Cách mạng”:

Các đồng chí ơi

Tôi không nói quá

Về Nam Định mà xem

“Đài xem lễ” họ cao hứng dựng lên

Nửa chừng bỏ dở

Mười một triệu đồng dầm mưa giãi gió

Mồ hôi máu đỏ mốc rêu…

Tính thời giá 1956, số tiền 11 triệu đồng là vô cùng lớn, có thể hơn 11 tỷ đồng hiện nay. Nhưng hồi đó vừa kết thúc chiến tranh, đất nước đang rất nghèo, thì 11 triệu đồng đó càng có giá trị gấp bội phần.

Chưa hết: Tôi đã dự những phiên tòa xử tội/ Có con chuột mặc áo quần bộ đội/ Đục cơm khoét áo chúng ta/ ăn cắp máu dân đổi chác đồng hồ/ Kim phút kim giờ lép gầy như bụng đói/ Những mẹ già, em trai, chị gái… / Còng lưng rỏ máu lấn vành đai!”.

“Con chuột mặc áo quần bộ đội đó” là đại tá Cục trưởng Cục quân nhu quân đội Trần Dụ Châu, do tham nhũng, đã bị Bác Hồ ra lệnh xử bắn. “Chứng cớ rành rành” mà Phùng Quán nêu ra là thực tế không thể cãi được.

Đó chỉ là những kẻ bị phát hiện. “Còn bao tên chưa ai biết ai hay?/ Lớn, bé, nhỏ, to, cao, thấp, béo, gầy…/ Chúng nảy nòi sinh sôi như dòi bọ/ Khắp đất nước đâu đâu chẳng có!”. Đau đớn lắm. Xót xa lắm.

Phùng Quán tiên đoán: Đến một ngày Đảng muốn phê bình tất cả/ E phải nghìn số báo Nhân dân!.

Rõ ràng đến nay, không chỉ nghìn số báo Nhân Dân mà cả nhiều nghìn tờ báo lớn như Tiền phong, Lao động, Thanh Niên, Tuổi Trẻ… lên tiếng chống tham nhũng suốt ngày, tham nhũng vẫn không thuyên giảm !

Thưa nhà thơ Phùng Quán kính yêu, 51 năm sau, bọn “dòi bọ” đó còn sinh sôi dữ dội hơn, đục khoét dữ dội hơn. Chúng đánh bạc một đêm hết cả triệu “đô” tiền Nhà nước vay nước ngoài; chỉ một chữ ký, chúng biến biệt thự triệu “đô” của Nhà nước thành nhà riêng, chúng lấy đất của dân cấp cho nhau mỗi đứa năm bảy trăm mét vuông.v.v… Đến nỗi Quốc hội đã phải ban hành “Luật chống tham nhũng”.

Là một chiến sĩ Điện Biên vừa từ mặt trận về, nỗi đau đớn căm tức của Phùng Quán trước bọn tham ô, lãng phí và tâm trạng chung của người dân. Nhưng lúc đó mọi người đang hân hoan chiến thắng sau 9 năm “trường kỳ kháng chiến”, chỉ có tâm hồn nhạy cảm, trung thực của người lính, không khoan nhượng với cái xấu, nhà thơ Phùng Quán mới làm bài thơ dõng dạc tuyên chiến với nạn tham nhũng .

Vì những lẽ đó

Tôi quyết tâm rời bỏ

Những vườn thơ đầy bướm đầy hoa

Những vần thơ trang kim vàng mã

Dán lên quân trang đẫm mồ hôi và máu tươi Cách mạng!

Đó là thái độ sống “thái độ thơ” cực kỳ Con Người. Thơ là tiếng hát của cái đẹp, thơ là hoa, là bướm, nhưng khi cần, thơ cũng là nắm đấm, là tiếng thét căm hờn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Thơ xưa yêu cảnh thiên nhiên đẹp/Mây gió trăng hoa tuyết núi sông/ Nay ở trong thơ nên có thép/ Nhà thơ cũng phải biết xung phong”. Phùng Quán đã “xung phong” bằng ngòi bút nhân văn cao cả của mình. Bức xúc trước vấn nạn tham ô đến độ, anh khẩn thiết đề nghị:

Trung ương Đảng ơi!

Lũ chuột mặt người chưa hết

Đảng cần lập những đội quân trừ diệt

Có tôi
Đi trong hàng ngũ tiên phong!

Đó là đoạn kết bài thơ rất có hậu, rất bản lĩnh và trách nhiệm. Nhà thơ chiến sĩ mới 22 tuổi mà có tầm cao về tư tưởng thật quý hiếm. Nhà thơ không chỉ đề nghị “Lập đội quân trừ diệt tham nhũng”, mà còn “Có tôi/ Trong hàng ngũ tiên phong”. Đó là thái độ chính trị kiên quyết, “Một mất một còn”, không khoan nhượng với tham nhũng.

Mới đây, Quốc hội đã lập “đội quân trừ diệt” tham nhũng như Phùng Quán đề nghị, do Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đứng đầu, gọi là “Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng”. Và một lực lượng cảnh sát đặc nhiệm, toàn những chiến sĩ công an giỏi đã ra mắt, làm lễ tuyên thệ dưới cờ ! Chứng tỏ bài thơ “Chống tham ô, lãng phí” của Phùng Quán là lời tiên tri kỳ diệu! Tầm nhìn của nhà thơ xa rộng biết bao nhiêu.

Đáng tiếc là lời cảnh báo vô cùng tâm huyết này đã gây cho Phùng Quán biết bao điều oan khiên cay đắng.

Trong thơ ca cách mạng Việt Nam, thơ châm, thơ đả kích thì nhiều, còn thơ trữ tình về đề tài chính trị xã hội như chống tiêu cực thì rất hiếm. Có lẽ “Chống tham ô, lãng phí” của Phùng Quán là bài thơ chống tiêu cực đầu tiên xuất hiện trên văn đàn Việt Nam sau cách mạng tháng Tám.

Mỗi lần đọc lại bài thơ “Chống tham ô lãng phí” tôi vẫn nghe nóng rần rật trong từng li ti huyết quản!

Nhà thơ Ngô Minh