vietbao

Nghịch lý trên dòng sông ngược Sêrêpôk

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

TPCN - Thời buổi này mà nghe ai thề “Sông cạn, đá mòn”, hay “Nước đổi dòng, sông đổi khúc”, nhiều người sẽ không còn tin nữa.

Nghich ly tren dong song nguoc Serepok
Lên đường trong mưa (tác giả phía ngồi trước)
Riêng tôi đã thấy chỉ trong vòng 30 năm ngắn ngủi, con sông ngàn tuổi chảy ngược kia đã gánh chịu biết bao nghịch lý, đổi thay.

- Mời ra thuyền. Ma Phen, Ma Thiêu, khởi hành thôi!

Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Yok Đôn Hà Văn Cầu hô lớn, thoăn thoắt bước xuống bến sông. Theo sau anh là 3 nhà báo, 1 doanh nhân cùng mấy cán bộ kiểm lâm khệ nệ ôm phao bạt, túi xách đựng máy ảnh, sổ bút.

Mưa lất phất, mỗi lúc một nặng hạt. Đất bùn nhem nhép, cỏ ướt, dốc trơn, người trước níu người sau cho khỏi ngã. Ma Phen, Ma Thiêu cười sáng lóa, răng tăm tắp trắng đều nổi bật trên gương mặt nâu sậm, đứng trụ giữ cho 2 con thuyền đỡ chòng chành khi có thêm một bàn chân loạng quạng đặt xuống. Sông mênh mang bờ xa tít, nước lớn đục ngầu. Nữ nhà báo kiêm văn sĩ đến từ thủ đô ngần ngừ:

- Có cái gì để ngồi không anh?

Ma Phen vui vẻ xỉa tay xuống lòng thuyền gỗ trống trơn nhớp nháp:

- Ngồi xuống đây nè. Vịn cho chắc, không chút nữa qua mấy cái ngầm té xuống sông đó!

Nàng nhìn tôi thất sắc. Tôi nhún vai tỉnh bơ “ở đây nhà báo đi công tác toàn phong trần vậy thôi à. Chịu khó mặc áo mưa rồi quàng phao ra ngoài cho đỡ ướt, lỡ thuyền lật khỏi sợ chìm ”.

Làm oai để... động viên người đẹp, sự thực tôi cũng không... rành bơi, đành liều phó mặc số phận vì chuyến đi này chốt sẵn từ tuần nắng ráo. Hạt phải xếp lịch, liên hệ thuê thuyền, hẹn với các đồn biên phòng dọc tuyến.

Đột ngột trời đổ mưa dầm không kịp báo hoãn, đòi hủy thì phiền các anh quá. Hạt trưởng Cầu trấn an “Mấy chị yên tâm, anh em kiểm lâm tháp tùng bơi lội như cá kình. Hai bác lái thuyền đều là tay chèo giỏi, lũ này ăn thua gì!”.

Thuyền xịt khói đen sì, nổ bành bành kinh động cả lòng sông vắng. Mà sông ngày lũ vắng thật. Phóng hết tầm nhìn vẫn chỉ thấy mỗi một nhóm người chia nhau ngồi thu lu trên 2 chiếc thuyền càng trôi ra giữa dòng càng mỏng manh như chiếc lá giữa muôn chiều xoáy nước cuồn cuộn.

***

Sêrêpôk dài 315 km, diện tích lưu vực 30.100km2, là dòng sông lớn thứ hai trên Tây Nguyên, sau Sê San ở Gia Lai- Kon Tum.

Hợp thành bởi 2 nhánh Krông Ana (sông Cái), Krông Knô (sông Đực) bắt nguồn từ nhiều lũng núi Nam Trường Sơn, Sêrêpôk không đổ thẳng ra biển Đông như các con sông khác mà chảy ngược sang Campuchia, vòng vèo hết cao nguyên tới đồng bằng rồi mới hòa vào Mê Kông chảy ra biển.

Trên đất Việt, 125 km của Sêrêpôk chảy qua địa bàn 2 tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông là nguồn tiềm năng cho nông nghiệp, du lịch và thủy điện.

Tôi đã có một thời thơ ấu gắn bó với dòng sông gọi mãi chưa biết nghĩa của tên. Đã ngồi thuyền nhiều chặng để ngắm Sêrêpôk khi hiền hòa, lúc cuộn trào hùng vĩ.

Nhưng sẽ chẳng bao giờ được xuôi thuyền một mạch từ đầu sông tới cuối sông vì Sêrêpôk quá nhiều thác ghềnh hiểm trở, mà chỉ vài năm nữa thôi 7 bậc thang thủy điện hoàn thành với hàng loạt dự án, tổng trị giá hàng chục nghìn tỉ đồng sẽ chia cắt con sông thành từng khúc, khó hình dung toàn cảnh Sêrêpôk khi ấy sẽ ra sao.

Nhớ những năm tháng đầy biến động sau mùa xuân 1975, làn sóng thị dân từ nhiều ngả đổ về lập làng, cày cấy trên những cánh đồng mới khai hoang đậm màu phù sa đôi bờ Sêrêpôk.

Lòng sông giàu thủy sản thời bấy giờ đã bồi bổ sinh khí cho hàng vạn dân kinh tế mới suy dinh dưỡng. Gần buôn Trấp có vùng nước đọng um tùm lau lách gọi là bàu Sấu, mỗi sáng cá sấu trườn lên phơi nắng ngổn ngang như đống gỗ mục. Người ta đánh bắt đủ kiểu.

Chiến tranh mới qua, cánh đàn ông mặc sức nổ ầm oàng khắp dòng sông vốn ngàn năm yên tĩnh. Mỗi trái lựu đạn ném xuống, hàng tạ cá nổi trôi trắng bụng vớt không kịp. Cánh đàn bà gánh cá đi đổi lúa bắp, đầu này quệt thõng thượt một con cá sấu mõm dài, đầu kia lổm ngổm rùa, ba ba, tràu trê trắm chép.

Đồng bào Ê đê định canh lâu đời ở buôn D’ray thì lặng lẽ giăng lưới thả câu, chặt cây thuốc say dụ cá nhỏ kết đàn rồi xúc. Cá lăng vàng ươm đếm theo xâu, cá đắng đầy gùi đong bằng chén...

Hai mươi năm sau tôi cùng nhóm chuyên viên nông lâm tỉnh Đăk Lăk đi thuyền ngược Sêrêpôk về phía thượng nguồn Krông Ana, xót xa thấy dòng sông loang lở thương tích.

Rừng đã lui vào quá khứ, đôi bờ trơ trụi nồng mùi xăng dầu máy bơm tranh nhau hút nước tưới tiêu cho chuỗi cánh đồng Quảng Điền, Bình Hòa, Du K’măl mùa nắng cháy khô, mùa mưa ngập úng. Không bóng ngư dân, chỉ còn vài cánh cò hốt hoảng chấp chới quanh giàn sàlan thản nhiên khai thác cát, nạo vét đục ngầu cả đoạn sông dài.

***

Tự hào với viễn cảnh cả 6 nhà máy thuỷ điện Dray Hling, Buôn Kuốp, Buôn Tua Srah, Sêrêpôk 3, Sêrêpôk 4 và Đức Xuyên kết thành chuỗi vận hành hùng mạnh cùng phát điện lên lưới quốc gia trong vài năm tới, Tổng giám đốc Tổng Cty Điện lực Việt Nam Đào Văn Hưng tâm đắc gọi Sêrêpôk là “dòng sông ánh Sáng”.

Quả là nguồn lợi đáng kể. Chỉ tính riêng thủy điện Buôn Kuốp với tổng mức đầu tư hơn bốn ngàn sáu trăm tỉ đồng, công suất lắp máy 280 MW, sau khi hoàn thành công trình vào năm 2009 sẽ mang lại nguồn thu khoảng 700 tỉ đồng/năm, gần bằng giá trị sản lượng công nghiệp của cả tỉnh Đăk Lăk.

Thế nhưng, từng chứng kiến dòng sông có những năm cạn kiệt nước vào cao điểm mùa khô đến nỗi có thể bước thoăn thoắt trên đá từ bờ này sang tận bờ kia, tôi gõ cửa nhiều cơ quan chức năng với câu hỏi: Có dự án nào giữ được rừng đầu nguồn, bảo vệ hữu hiệu các vùng sinh thủy cho sông Sêrêpôk? Có phương án nào cho chuỗi nhà máy đắt giá ngần kia hoạt động khi sông cạn hết nước? Chỉ nhận được những cái lắc đầu, chưa và chưa.

Ngành Du lịch nhiều năm rồi vẫn tận dụng cảnh quan thiên nhiên sẵn có của những dòng thác hùng vĩ dọc sông Sêrêpôk, trong đó đẹp nhất là cụm thác liên hoàn trên phần đất giáp ranh giữa 2 tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông.

Thác Gia Long, Dray Nu, Dray Sáp đổ sầm sập từ trên cao, quanh năm mịt mờ bụi nước toả bay như sương khói. Thác Trinh Nữ ấn tượng với dải nước trong vắt như dải lụa giữa những bãi đá to nhỏ đủ hình thù chồng chất thành hang động kỳ bí.

Nghich ly tren dong song nguoc Serepok
Thuyền khẳm
Vài năm gần đây các doanh nghiệp bắt đầu mở dịch vụ ăn uống vui chơi bán vé phục vụ khách tham quan và tiếp tục rót tiền xây dựng thêm cầu treo, nhà nghỉ .

Thế nhưng ông Phạm Tấn Hà, phó đoàn tư vấn kỹ thuật của Dự án quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông Sêrêpôk, trước ngày Dự án hết thời hạn hoạt động vào tháng 6/2006 đã không khỏi băn khoăn nói với tôi: Đường ống ngầm của thủy điện Buôn Kuốp sẽ thu hết nước sông cả đoạn dài mười mấy cây số để xả xuống tuốcbin.

Bốn thác đẹp đều nằm trên đoạn sông bị hút cạn nước này. Mùa mưa mới có nước, mùa khô chủ thủy điện cam kết trích bớt cho 5m3/giây. Mấy anh Du lịch tự tin về con số 5m3 mà không hình dung lưu lượng đó hẻo tới cỡ nào, chỉ đủ thấm ướt lòng sông, còn nước đâu mà đổ xuống thác!

***

Sông vẫn miên man chảy. Ma Phen và Ma Thiêu khéo léo lái 2 con thuyền lách qua những đoạn ngầm cuộn sóng. Nằm sâu dưới những bậc nước lũ đột ngột chênh lệch về độ cao chính là thác ghềnh! Chặng 40 cây số đường sông chúng tôi đang qua là đoạn cuối của Sêrêpôk trên đất Việt Nam.

Sông chảy xuyên qua bạt ngàn rừng xanh trùng điệp của Vườn quốc gia rộng lớn nhất nước: Yok Đôn, với 115.545 hecta vùng lõi và 133.983 hecta vùng đệm nằm trên địa bàn 7 xã, 3 huyện thuộc 2 tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông.

Thuyền trôi ven bờ, thơm thoảng hương rừng nguyên thủy. Từng vạt tre nứa trổ hoa, chuẩn bị lụi tàn để tái sinh vòng đời mới xen lẫn những mảng rừng hỗn giao rậm rì thấp cao nhiều tầng lớp.

Bằng lăng vừa thay vỏ trắng muốt. Trái cơm nguội căng đầy mật ngọt chín đỏ ruộm trên cành. Gà rừng vỗ cánh phần phật. Tiếng chim líu lo thảnh thơi trong vắt.Cách quãng vài cây số lại hiển hiện một dòng suối nhỏ rẽ tán lá xanh tối từ đâu đó giữa rừng già lặng lẽ đổ ra sông.

Lực lượng quản lý khu Vườn khổng lồ này có 118 người, trong đó lực lượng kiểm lâm là 75, chia thành 8 trạm, vị chi mỗi người phải bảo vệ hơn một ngàn rưỡi hecta rừng vùng lõi và chịu trách nhiệm tuyên truyền hướng dẫn bà con ý thức bảo vệ rừng trên hơn một ngàn bảy trăm hecta vùng đệm! Con số không tưởng.

Kèm theo đó là một hệ thống pháp luật lỏng lẻo đầy kẽ hở, thực thi chưa nghiêm, tỉ lệ dân nghèo còn cao. Vì vậy, nguyên tắc dù con ong cái kiến của Vườn Quốc gia cũng không ai được mang về, nhưng thực tế suốt 15 năm qua từ ngày Vườn Quốc gia được chính thức thành lập, gỗ quý thú hiếm từ đây vẫn rỉ rả bị khai thác, săn bắn trái phép tuồn đi mọi nẻo.

Bên phải bờ chợt la đà khói bếp. Buôn Đrăng Phôk! Sáu mươi mái nhà, gần 400 nhân khẩu. Đồng bào định cư tại đây từ những năm sáu mươi. Khi Vườn thành lập, buôn bỗng trở thành 1 điểm dân cư trái khoáy tọa lạc giữa những phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn Quốc Gia.

Đồng bào không chịu di dời, nhà nước ưu ái đầu tư điện đường trường trạm, dựng nhà chia đất. Một con đường cấp phối rộng rãi chạy xuyên qua Vườn giúp đồng bào sinh hoạt thuận tiện, nhưng cũng giúp lâm tặc thênh thang ra vào.

Trạm kiểm lâm số 4 đóng ngay cạnh buôn, thường xuyên vất vả đối phó với các cánh lâm tặc rủ rê lôi kéo dân buôn khai thác, cho thuê voi kéo gỗ lậu. Ngay cuối chuyến đi, chúng tôi tình cờ trở thành chứng nhân của cuộc xô xát vừa xảy ra: nhóm trai làng tấn công mấy cán bộ trạm vừa thu giữ của họ một giàn cưa mâm xẻ gỗ trái phép.

Lãnh đạo huyện cùng Ban giám đốc Vườn quốc gia vào cuộc, một tuần sau mới hòa giải thành công, 2 bên trao đổi vòng tay thay lời cam kết không tái phạm. Vườn còn tốn thêm 1 triệu đồng cùng hiện vật để bồi thường cho người bị thương và cúng lễ theo đúng phong tục tập quán của buôn.

***

Vẫy chào Ma Phen, Ma Thiêu đúng vào lúc đoạn sông giáp biên giới Campuchia vừa hửng nắng, chúng tôi khoác ba lô ghé thăm các đồn biên phòng. Hạt trưởng Hà Văn Cầu hào hứng cho biết sắp tới sẽ khai trương tuyến du lịch sinh thái Vườn quốc gia bằng đường sông.

Nữ đồng nghiệp vừa cởi áo phao vừa thì thầm: Có cho kẹo mình cũng chẳng dám đi nữa! Tôi thầm nghĩ: Bấy nhiêu nghịch lý, liệu mỗi lần quay lại, Sêrêpôk sẽ còn đổi khác đến chừng nào?

Ký sự của Hoàng Thiên Nga

Việt Báo

Comment :Nghịch lý trên dòng sông ngược Sêrêpôk
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nghịch lý trên dòng sông ngược Sêrêpôk bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nghich ly tren dong song nguoc Serepok ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nghịch lý trên dòng sông ngược Sêrêpôk ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự
River opposite paradox Serepok
Phen Ma, Ma Thieu, Commercial Kuop, Dak Nong, National Parks, Dak Lak province, the river, paradoxically, forest protection, hydropower, people, rivers and shallow, Countries
TPCN - The meeting heard anyone swear this "shallow river, rock wear," or "water diversion, river song change", many people will not believe anymore ..
Sự thật kinh hoàng về người phụ nữ thuê người chặt chân, tay lấy tiền bảo hiểm
Sự thật kinh hoàng về người phụ nữ thuê người chặt chân, tay lấy tiền bảo hiểm

Người thân, chính quyền địa phương cũng phải ngỡ ngàng trước việc làm của chị N. thuê người chặt chân, tay để lấy tiền bảo hiểm. Họ chỉ biết thông tin duy nhất về N. từng bị kết án về tội môi giới mại dâm.

  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Thoi su 24h238 Gai tre thue chat chan tay truc loi
    Thời sự 24h(23/8): Gái trẻ thuê chặt chân tay trục lợi

    Xé áo, cắt tóc nhân tình ở phố: Nhân tình là "osin" của kẻ chủ mưu; Giám định ADN để nhận dạng 150 ngôi mộ bị xâm phạm; Vụ "tháp nghiêng" chờ sập: 3/4 hộ dân đã di dời; Dân không có quyền kiểm tra CSGT': Giám sát khác kiểm tra; Bạn gái trễ giờ lên máy bay, nam thanh niên xông vào đánh nhân viên hàng không

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t