vietbao

Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Báu vật nhân văn sống (Kỳ 1)

Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho
Hội Văn nghệ dân gian VN đến nay đã khảo sát, xem xét công nhận phong tặng 104 nghệ nhân dân gian. Phần lớn trong số này tuổi đều đã cao, các "bảo tàng sống" đó có nguy cơ mất dần, đồng nghĩa với việc các môn nghệ thuật dân gian có nguy cơ thất truyền. Mới đây, Tổ chức UNESCO đã khuyến cáo VN nên phong tặng danh hiệu

"Báu vật nhân văn sống" (Living human treasures) cho các nghệ nhân dân gian, có những chế độ hỗ trợ kinh phí lưu truyền, bảo tồn... nếu không muốn mất đi những giá trị đáng phải gìn giữ, nâng niu.

TT đã đi tìm gặp họ, những người mà cuộc đời chỉ tóm gọn trong mấy chữ: Đời người - đời nghề.

Ông là Nguyễn Hữu Sam, một trong những nghệ nhân cuối cùng làng tranh Đông Hồ (xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh). Làng tranh giờ gần như đã tan nát, người dân phải quay lưng lại với nghề làng để xoay cuộc mưu sinh bằng nghề làm vàng mã, duy chỉ có ông Sam và vài người khác vẫn bám trụ với nghề. Ông bảo: "Cả đời tôi đã gắn bó với nghề làng và coi đó là cái nghiệp của mình. Tôi cố giữ nó chỉ mong góp phần giữ lại cái hồn dân tộc".

Phiên chợ tranh cuối cùng

Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho
Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam hằng ngày vẫn kèm cặp những đứa cháu của mình đến với tranh truyền thống của gia đình, của làng - Ảnh: Đức Bình

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam năm nay đã 77 tuổi (sinh năm 1930), nhưng đã có tới 70 năm làm nghề. Ông Sam hồi tưởng: "Từ những năm 1940, nghề tranh Đông Hồ cực thịnh. Từ Nghệ An, Thanh Hóa trở ra, nhà nào tết đến dù nghèo mấy cũng mua mấy bức tranh Đông Hồ về lấy may.

Làng có 17 dòng họ bám nghề tranh mà sống. Những người làm tranh bằng hoặc hơn tuổi tôi thì không thể quên được những ngày mùa làm tranh và những phiên chợ bán tranh vào dịp tết. Vào khoảng cuối tháng bảy, đầu tháng tám hằng năm, cả làng đã tất bật để chuẩn bị cho mùa tranh tết, khắp làng rực rỡ sắc màu của giấy điệp".

Lên 5 tuổi, nghề làm tranh đã bắt đầu ngấm vào máu cậu bé Sam.

Vào mùa tranh, suốt ngày cậu bé lon ton giúp cha sơn hồ, quết điệp lên giấy dó, thu dọn giấy khô rồi chập chững học cách in tranh sao cho đúng màu sắc. Chợ tranh làng Hồ - chợ Hồ trở nên nhộn nhịp và tấp nập nhất vào tháng chạp với năm phiên họp vào các ngày 6, 11, 16, 21 và 26. Ông Sam kể hôm họp chợ, khách thập phương kéo đến đông nghịt. Những người trong làng đi làm ăn khắp nơi nhớ câu ca của làng Dù ai buôn bán trăm nghề/ Nhớ đến tháng chạp thì về buôn tranh, cũng lũ lượt trở về họp chợ. Tết năm Dậu 1945, giữa nạn đói khủng khiếp hoành hành khắp Bắc kỳ, chợ tranh làng Hồ vẫn mở. Năm ấy, cậu bé Sam phải một mình ra chợ bán.

Ông Sam nhớ lại: "Chợ tranh xơ xác tiêu điều, chợ họp mà chẳng còn ai đủ hơi sức chú ý và mua tranh nữa, chỉ lo kiếm miếng ăn. Đôi bồ tranh tôi quảy đi lại quảy về nặng trĩu. Năm ấy nhà tôi không có tết". Rồi vài năm sau, khi toàn quốc bắt đầu kháng chiến, quân Pháp kéo lên bờ bên này sông Đuống, người dân làng Hồ phải lũ lượt gồng gánh di tản. Riêng cậu bé Sam, đồ đạc trong nhà bỏ lại cả, chỉ gánh theo những bản khắc gỗ in tranh. Ông Sam xót xa: "Sau chiến tranh, hòa bình lập lại, kể cả lúc cuộc sống dễ thở hơn nhưng chưa năm nào làng tổ chức lại chợ tranh vào dịp tết như xưa. Không ngờ phiên chợ tranh tết năm Dậu đói kém lại là phiên chợ tranh cuối cùng của đời tôi".

Sống, chết cũng phải giữ nghề

Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho
Làng Đông Hồ ngày nay khắp ngõ ngách đều phơi giấy hồng giấy đỏ, nhưng không phải là giấy dó làm tranh mà là giấy làm vàng mã - Ảnh: Lê Bích

Ông Sam nói: "Bao nhiêu năm trời tôi chờ cơ hội hồi phục làng tranh. Cơ hội rồi cũng đến, năm 1967, tôi được Sở Văn hóa tỉnh Hà Bắc (cũ) mời lên bàn kế hoạch khôi phục dòng tranh dân gian truyền thống Đông Hồ. Trên đường về mà lòng vui phơi phới với hi vọng làng tranh sẽ được sống lại".

Một tổ hơn 50 người toàn có nghề cả được ông Sam nhanh chóng tuyển chọn, tập hợp đem theo cùng hàng nghìn bản khắc gỗ cổ năm xưa gìn giữ thành lập một hợp tác xã sản xuất tranh. Sau đó là những ngày, người làng Hồ thấy ông Sam "ăn cùng tranh, ngủ cùng tranh" để "truyền lửa" cho các anh em khác. Tranh Đông Hồ được khôi phục dần, nhiều hộ trong làng cũng theo đó mà quay trở lại nghề xưa. Những bức tranh đậm màu dân tộc: Đám cưới chuột, Đàn lợn âm dương, Gà trống, Đánh ghen, Vinh hoa - phú quí... với những đường nét truyền thống được sống lại.

Nhưng niềm vui của "chủ nhiệm Sam" chẳng được lâu. Đến năm 1990, cơ chế thay đổi, tranh khó tiêu thụ, người trong nước cũng không mặn mà lắm với thú chơi tao nhã treo tranh ngày tết, hợp tác xã tranh làng Hồ phải tự giải tán. Nhiều nhà làm tranh đem những ván khắc ra đóng chuồng gà hay đem đun. "Không thể để vốn quí của làng cũng là vốn quí của dân tộc mất đi" - ông Sam tự nhủ. Ông và một số nghệ nhân khác như Nguyễn Đăng Chế, Trần Nhật Tuấn... đi từng nhà vận động thuyết phục người dân bán lại những bản khắc ấy.

Riêng ông Sam đã lưu lại được hơn 600 bản khắc cổ và sáng tạo một số bản khắc mới vừa mang tính dân gian và cả tranh hiện đại như Đến hẹn lại lên, Lý Thái Tổ hạ chiếu dời đô, Múa quạt quan họ, Tấm áo mẹ vá năm xưa... Nhiều khách du lịch nước ngoài hỏi mua với giá vài chục USD/bản để mang về nước trưng bày ông cũng không bán. Ông tâm sự: "Khi nào làng tranh trở lại ngày xưa, tôi xin tặng lại cả cho những người tâm huyết".

Ông Sam có ba con trai, một người đã hi sinh trong kháng chiến chống Mỹ, hai con trai còn lại ông đều hướng cho nghề làm tranh. Mấy đứa cháu nội, ngoại lớn nhỏ của ông cũng được ông dạy từng công đoạn làm tranh: làm giấy, pha màu, in, vẽ... nên cũng thạo nghề. Ông vẫn nói với con cháu: "Nghề làng cũng là nghề nhà, con cháu trong nhà phải biết làm, sống chết cũng phải cố giữ lấy nó”. Cơ sở sản xuất tranh của ông Sam giờ còn là điểm du lịch của nhiều tour du lịch trong và ngoài nước.

Đến làng tranh Đông Hồ bây giờ, chúng tôi thấy khắp trong làng ngoài xóm, các ngõ ngách của làng tranh đều có phơi "giấy hồng, giấy đỏ”. Nhưng không phải là giấy dó làm tranh, mà là giấy để làm vàng mã chuẩn bị Tết Nguyên đán sắp đến. Ông Nguyễn Đăng Hùng, chủ tịch xã Song Hồ, ngậm ngùi: "Cả làng bây giờ có tới 90% người dân chuyển sang làm vàng mã, chỉ còn mấy nhà cố trụ với nghề tranh. Nghề làng có nguy cơ không còn mà xã cũng chưa tìm ra cách gì”.

TRẦN ĐÌNH TÚ - ĐỨC BÌNH

-----------------

Ở VN có lẽ không còn nhiều người có thể thổi sáo bằng lỗ mũi, nhất là loại sáo làm bằng nứa chỉ có một lỗ. Vậy mà trên đỉnh Châu Quế Thượng vẫn còn một người.

Kỳ tới:"Báu vật" của người Xa Phó

Việt Báo
Rùng mình với cô gái khóc ra máu khi đang ngủ
Comment :Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự
Artisan finally at East Lake
Mr. Sam, Nguyen Huu Sam, Song Ho, Thuan Thanh, Bac Ninh, Dong Ho Village, turned his back, artisans, finally, folk, votive, people, engravings, craft
He is Nguyen Huu Sam, one of the last artisans Dong Ho Village (Song Ho Commune, Thuan Thanh District, Bac Ninh). Village competition has now almost in ruins, people have turned away from the villages to craft rotate the survive as a votive, single ...
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Thoi su 24h238 Gai tre thue chat chan tay truc loi
    Thời sự 24h(23/8): Gái trẻ thuê chặt chân tay trục lợi

    Xé áo, cắt tóc nhân tình ở phố: Nhân tình là "osin" của kẻ chủ mưu; Giám định ADN để nhận dạng 150 ngôi mộ bị xâm phạm; Vụ "tháp nghiêng" chờ sập: 3/4 hộ dân đã di dời; Dân không có quyền kiểm tra CSGT': Giám sát khác kiểm tra; Bạn gái trễ giờ lên máy bay, nam thanh niên xông vào đánh nhân viên hàng không

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t