vietbao

Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Báu vật nhân văn sống (Kỳ 1)

Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho
Hội Văn nghệ dân gian VN đến nay đã khảo sát, xem xét công nhận phong tặng 104 nghệ nhân dân gian. Phần lớn trong số này tuổi đều đã cao, các "bảo tàng sống" đó có nguy cơ mất dần, đồng nghĩa với việc các môn nghệ thuật dân gian có nguy cơ thất truyền. Mới đây, Tổ chức UNESCO đã khuyến cáo VN nên phong tặng danh hiệu

"Báu vật nhân văn sống" (Living human treasures) cho các nghệ nhân dân gian, có những chế độ hỗ trợ kinh phí lưu truyền, bảo tồn... nếu không muốn mất đi những giá trị đáng phải gìn giữ, nâng niu.

TT đã đi tìm gặp họ, những người mà cuộc đời chỉ tóm gọn trong mấy chữ: Đời người - đời nghề.

Ông là Nguyễn Hữu Sam, một trong những nghệ nhân cuối cùng làng tranh Đông Hồ (xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh). Làng tranh giờ gần như đã tan nát, người dân phải quay lưng lại với nghề làng để xoay cuộc mưu sinh bằng nghề làm vàng mã, duy chỉ có ông Sam và vài người khác vẫn bám trụ với nghề. Ông bảo: "Cả đời tôi đã gắn bó với nghề làng và coi đó là cái nghiệp của mình. Tôi cố giữ nó chỉ mong góp phần giữ lại cái hồn dân tộc".

Phiên chợ tranh cuối cùng

Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho
Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam hằng ngày vẫn kèm cặp những đứa cháu của mình đến với tranh truyền thống của gia đình, của làng - Ảnh: Đức Bình

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam năm nay đã 77 tuổi (sinh năm 1930), nhưng đã có tới 70 năm làm nghề. Ông Sam hồi tưởng: "Từ những năm 1940, nghề tranh Đông Hồ cực thịnh. Từ Nghệ An, Thanh Hóa trở ra, nhà nào tết đến dù nghèo mấy cũng mua mấy bức tranh Đông Hồ về lấy may.

Làng có 17 dòng họ bám nghề tranh mà sống. Những người làm tranh bằng hoặc hơn tuổi tôi thì không thể quên được những ngày mùa làm tranh và những phiên chợ bán tranh vào dịp tết. Vào khoảng cuối tháng bảy, đầu tháng tám hằng năm, cả làng đã tất bật để chuẩn bị cho mùa tranh tết, khắp làng rực rỡ sắc màu của giấy điệp".

Lên 5 tuổi, nghề làm tranh đã bắt đầu ngấm vào máu cậu bé Sam.

Vào mùa tranh, suốt ngày cậu bé lon ton giúp cha sơn hồ, quết điệp lên giấy dó, thu dọn giấy khô rồi chập chững học cách in tranh sao cho đúng màu sắc. Chợ tranh làng Hồ - chợ Hồ trở nên nhộn nhịp và tấp nập nhất vào tháng chạp với năm phiên họp vào các ngày 6, 11, 16, 21 và 26. Ông Sam kể hôm họp chợ, khách thập phương kéo đến đông nghịt. Những người trong làng đi làm ăn khắp nơi nhớ câu ca của làng Dù ai buôn bán trăm nghề/ Nhớ đến tháng chạp thì về buôn tranh, cũng lũ lượt trở về họp chợ. Tết năm Dậu 1945, giữa nạn đói khủng khiếp hoành hành khắp Bắc kỳ, chợ tranh làng Hồ vẫn mở. Năm ấy, cậu bé Sam phải một mình ra chợ bán.

Ông Sam nhớ lại: "Chợ tranh xơ xác tiêu điều, chợ họp mà chẳng còn ai đủ hơi sức chú ý và mua tranh nữa, chỉ lo kiếm miếng ăn. Đôi bồ tranh tôi quảy đi lại quảy về nặng trĩu. Năm ấy nhà tôi không có tết". Rồi vài năm sau, khi toàn quốc bắt đầu kháng chiến, quân Pháp kéo lên bờ bên này sông Đuống, người dân làng Hồ phải lũ lượt gồng gánh di tản. Riêng cậu bé Sam, đồ đạc trong nhà bỏ lại cả, chỉ gánh theo những bản khắc gỗ in tranh. Ông Sam xót xa: "Sau chiến tranh, hòa bình lập lại, kể cả lúc cuộc sống dễ thở hơn nhưng chưa năm nào làng tổ chức lại chợ tranh vào dịp tết như xưa. Không ngờ phiên chợ tranh tết năm Dậu đói kém lại là phiên chợ tranh cuối cùng của đời tôi".

Sống, chết cũng phải giữ nghề

Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho
Làng Đông Hồ ngày nay khắp ngõ ngách đều phơi giấy hồng giấy đỏ, nhưng không phải là giấy dó làm tranh mà là giấy làm vàng mã - Ảnh: Lê Bích

Ông Sam nói: "Bao nhiêu năm trời tôi chờ cơ hội hồi phục làng tranh. Cơ hội rồi cũng đến, năm 1967, tôi được Sở Văn hóa tỉnh Hà Bắc (cũ) mời lên bàn kế hoạch khôi phục dòng tranh dân gian truyền thống Đông Hồ. Trên đường về mà lòng vui phơi phới với hi vọng làng tranh sẽ được sống lại".

Một tổ hơn 50 người toàn có nghề cả được ông Sam nhanh chóng tuyển chọn, tập hợp đem theo cùng hàng nghìn bản khắc gỗ cổ năm xưa gìn giữ thành lập một hợp tác xã sản xuất tranh. Sau đó là những ngày, người làng Hồ thấy ông Sam "ăn cùng tranh, ngủ cùng tranh" để "truyền lửa" cho các anh em khác. Tranh Đông Hồ được khôi phục dần, nhiều hộ trong làng cũng theo đó mà quay trở lại nghề xưa. Những bức tranh đậm màu dân tộc: Đám cưới chuột, Đàn lợn âm dương, Gà trống, Đánh ghen, Vinh hoa - phú quí... với những đường nét truyền thống được sống lại.

Nhưng niềm vui của "chủ nhiệm Sam" chẳng được lâu. Đến năm 1990, cơ chế thay đổi, tranh khó tiêu thụ, người trong nước cũng không mặn mà lắm với thú chơi tao nhã treo tranh ngày tết, hợp tác xã tranh làng Hồ phải tự giải tán. Nhiều nhà làm tranh đem những ván khắc ra đóng chuồng gà hay đem đun. "Không thể để vốn quí của làng cũng là vốn quí của dân tộc mất đi" - ông Sam tự nhủ. Ông và một số nghệ nhân khác như Nguyễn Đăng Chế, Trần Nhật Tuấn... đi từng nhà vận động thuyết phục người dân bán lại những bản khắc ấy.

Riêng ông Sam đã lưu lại được hơn 600 bản khắc cổ và sáng tạo một số bản khắc mới vừa mang tính dân gian và cả tranh hiện đại như Đến hẹn lại lên, Lý Thái Tổ hạ chiếu dời đô, Múa quạt quan họ, Tấm áo mẹ vá năm xưa... Nhiều khách du lịch nước ngoài hỏi mua với giá vài chục USD/bản để mang về nước trưng bày ông cũng không bán. Ông tâm sự: "Khi nào làng tranh trở lại ngày xưa, tôi xin tặng lại cả cho những người tâm huyết".

Ông Sam có ba con trai, một người đã hi sinh trong kháng chiến chống Mỹ, hai con trai còn lại ông đều hướng cho nghề làm tranh. Mấy đứa cháu nội, ngoại lớn nhỏ của ông cũng được ông dạy từng công đoạn làm tranh: làm giấy, pha màu, in, vẽ... nên cũng thạo nghề. Ông vẫn nói với con cháu: "Nghề làng cũng là nghề nhà, con cháu trong nhà phải biết làm, sống chết cũng phải cố giữ lấy nó”. Cơ sở sản xuất tranh của ông Sam giờ còn là điểm du lịch của nhiều tour du lịch trong và ngoài nước.

Đến làng tranh Đông Hồ bây giờ, chúng tôi thấy khắp trong làng ngoài xóm, các ngõ ngách của làng tranh đều có phơi "giấy hồng, giấy đỏ”. Nhưng không phải là giấy dó làm tranh, mà là giấy để làm vàng mã chuẩn bị Tết Nguyên đán sắp đến. Ông Nguyễn Đăng Hùng, chủ tịch xã Song Hồ, ngậm ngùi: "Cả làng bây giờ có tới 90% người dân chuyển sang làm vàng mã, chỉ còn mấy nhà cố trụ với nghề tranh. Nghề làng có nguy cơ không còn mà xã cũng chưa tìm ra cách gì”.

TRẦN ĐÌNH TÚ - ĐỨC BÌNH

-----------------

Ở VN có lẽ không còn nhiều người có thể thổi sáo bằng lỗ mũi, nhất là loại sáo làm bằng nứa chỉ có một lỗ. Vậy mà trên đỉnh Châu Quế Thượng vẫn còn một người.

Kỳ tới:"Báu vật" của người Xa Phó

Việt Báo
Comment :Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nghe nhan cuoi cung o Dong Ho ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nghệ nhân cuối cùng ở Đông Hồ ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự
Artisan finally at East Lake
Mr. Sam, Nguyen Huu Sam, Song Ho, Thuan Thanh, Bac Ninh, Dong Ho Village, turned his back, artisans, finally, folk, votive, people, engravings, craft
He is Nguyen Huu Sam, one of the last artisans Dong Ho Village (Song Ho Commune, Thuan Thanh District, Bac Ninh). Village competition has now almost in ruins, people have turned away from the villages to craft rotate the survive as a votive, single ...
Khoảng tối đằng sau những quán cafe có phục vụ là chân dài để khách… “rửa mắt”
Khoảng tối đằng sau những quán cafe có phục vụ là chân dài để khách… “rửa mắt”

Trong ánh sáng lờ mờ của những bóng đèn led, hàng loạt “chân dài” cười nói vui vẻ. Thỉnh thoảng, một vài cô còn đưa tay ra vẫy khách: “Vào cà rồi phê anh ơi…”.

  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h287 Bao quet o Ha Noi Cay do la liet
    Thời sự 24h(28/7): Bão quét ở Hà Nội: Cây đổ la liệt

    Thắt tim cảnh người cha kiệt sức gục chết giữa cánh đồng; Bão quét tới Hà Nội: Cây đè ô tô, xe máy đổ cả loạt; Góc khuất nghề đẻ thuê: Nỗi ân hận tột cùng của người đàn bà dẫn gái về cho chồng; Sập giàn giáo cao ốc Dream Home Luxury, 3 người thương vong; Vụ Formosa: 9 dòng kiểm điểm và quyết tâm của Chính phủ

  • Thoi su 24h277 co gai tre tu vong duoi song To Lich
    Thời sự 24h(27/7): cô gái trẻ tử vong dưới sông Tô Lịch

    Formosa chôn chất thải: Nghi vấn bao che sai phạm cho cán bộ các cấp; Thương bé tròn một tuổi mà phẫu thuật chân 12 lần chưa khỏi; “Người mẹ ma” ở TP HCM: 'Ước gì tôi biết vì sao mình bị tạt axit'; Nỗi đau khôn cùng của người cha chôn 12 con trong cát trắng; Vợ chết, chồng bị thương: Nạn nhân nhắn gì cho bố mẹ trước lúc mất?

  • Thoi su 24h267 An mang dau long tu viec ly hon gia hoa that
    Thời sự 24h(26/7): Án mạng đau lòng từ việc ly hôn giả hóa thật

    Sự thật sốc về cô gái “hở bạo” tiếp thị Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam; Mẹ nạn nhân bị cưa chân phản bác kết luận của Sở Y tế; Vụ trao nhầm con: Nước mắt vẫn chưa ngừng rơi!; Người đàn ông bỏ xe bánh mỳ, nhảy sông Đà vì bị truy sát?; Bệnh nhân phải đóng trước 220 nghìn mới được đi vệ sinh ở bệnh viện

  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 247307
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/7-30/7)

    Sản phụ từ chối điều trị ung thư để cứu con đã qua đời; Thực hư những cách chữa khỏi ung thư từ Đông y; 7 loại đồ ăn mà "chuyên gia ngộ độc" không bao giờ động đũa; 'Mẹ nhỏ, con to' nhờ ăn uống đúng cách khi mang bầu;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 240730072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/07-30/07/2016)

    Sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, câu chuyện tình mẫu tử thiêng liêng hay góc khuất gia đình làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 2407 30072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/07- 30/07/2016)

    Phi công, tiếp viên hàng không buôn lậu vàng, CPI tháng 7 tiếp tục tăng nhẹ, VASEP đề nghị đánh thuế thương lái TQ, tỷ giá tiếp tục tĩnh lặng đến bất ngờ, TP HCM công bố 77 dự án đang thế chấp ngân hàng, nông hải sản đứng đầu bảng về chứa chất cấm, kháng sinh... Cùng với đó là những thông tin bất động sản, tài chính- ngân hàng, thị trường tiêu d

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.