Ngày cúng bản

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ cuối):

Ngay cung ban
Bữa "nhậu" dã chiến ngay bìa rừng trong ngày cúng bản
Ông thầy mo Lì Chà Ché cười khà khà với tôi: “Cúng bản là ngày lễ linh thiêng nhất của người Si La (nhằm cầu sức khỏe, yên bình và mùa màng tươi tốt). Mấy năm trước Sở Văn hóa - thông tin có về, tổ chức lễ cúng bản nhưng đó chỉ là diễn tập, biểu diễn lại. Còn bây giờ là thật. Mày là thằng người Kinh đầu tiên được tham dự lễ cúng bản thật sự của người Si La đấy”.

“Ngày con hổ của tháng giêng…”

Bảy giờ tối. Ông trưởng bản ra sân, lụi cụi leo lên tảng đá cao nhất bắc tay lên miệng làm loa, phát ra một tràng tiếng Si La vang vọng cả bản. Từ xa có tiếng í ới trả lời, rồi lại vang lên những tiếng khác kêu nhà bên cạnh. Chỉ một lát sau, nhà trưởng bản đã chật ních. Những bà già xúm quanh bếp thiêng đốt lửa lên sưởi ấm. Mấy chị địu con ngồi nép vào sát vách lặng im chờ đợi.

Cánh đàn ông cũng ghé bên bếp thiêng, kéo thuốc lào sòng sọc rồi nhả khói mù mịt. Dưới ngọn đèn vàng tù mù, ông trưởng bản trịnh trọng khoác thêm chiếc áo vest đã sờn (chỉ dùng cho những ngày quan trọng), đeo thêm cặp kính lão, ông cắm cúi mở quyển sổ chi tiêu ra và nói một tràng (thỉnh thoảng lại chêm thêm tiếng Kinh) về tình hình thu chi trong bản và yêu cầu quyên góp cho ngày cúng bản.

Những bàn tay sần sùi đầy vết chai ngồi tỉ mẩn lôi ra từng tờ bạc đã nhàu được xếp cẩn thận trong người: 1.000, 2.000, 3.500 đồng... “Cúng bản không bắt buộc, người nào có bao nhiêu góp bấy nhiêu thôi”.

Buổi sáng hôm sau các trai bản đều tập trung lại, chặt tre, gỗ để dựng cổng bản. Cổng chính thường được dựng ở đầu làng, theo hướng tây (người Si La cho rằng mình đi từ hướng tây (Tây Tạng sang) nên bao giờ hướng đó cũng được coi là hướng gốc). Cổng chính gồm hai cọc chôn hai bên đường. Trên thanh gỗ ngang buộc phía trên có quấn dây bện từ cỏ tranh, cây sa nhân rồi cắm vào đó các loại súng, giáo nhọn, dao đẽo bằng gỗ và giắt các phên đan mắt cáo.

Lễ cúng bản hằng năm được tổ chức trong tháng giêng vào ngày con hổ (vì hổ là vật thiêng của người Si La). Một tuần của người Si La có 12 ngày (tính theo 12 con giáp của người Kinh nhưng ngày con mèo được thay bằng ngày con dê và ngày con dê được thay bằng ngày con người). Tôi rủ cô bé trong nhà cùng đi dự lễ, em lắc đầu: “Phụ nữ phải ở nhà, không được bén mảng đến khu làm lễ vì sẽ làm ô uế (?!)”.

Năm nay không tổ chức cúng bản vào sáng sớm như thường lệ mà làm vào buổi trưa (để đợi tụi nhỏ đi học về hết). Trong hai ngày cúng bản thì nội bất xuất ngoại bất nhập, cấm mọi gia đình trong bản chuẩn bị đồ ăn bằng cách nướng, rán, xào...; không ai được cãi cọ, giã gạo, say rượu. Chà Tư cười nói với tôi: “Anh có muốn về thì phải sau hai ngày cúng bản mới được phép đi. Nếu vi phạm phải nộp phạt 2 hào bạc và một chai rượu đấy”...

Thầy mo bệ vệ đi xuống, dắt theo con chó trắng 17kg và một con gà trắng (mua tận bên bản của người Mông) để làm lễ vật cúng. Thầy mo mặc áo đen nhưng quần lại là quần soọc kaki bước đến thân cây to, cạnh cổng mới dựng. Pờ Chà Tư cầm sẵn một khúc cây lớn. Chỉ một cái đập dứt khoát, con chó nằm lăn ra, không kịp kêu một tiếng.

Thầy mo tay cầm con dao cắt tiết con chó, người dân trong bản cũng cắt cổ con gà rồi tất cả rưới máu lên những tấm phên, vũ khí (bằng tre, gỗ) làm sẵn từ sáng. Thầy mo lấy trong lon gạo một con ốc tiền (vỏ ốc, rất có giá trị với người Si La để cầu may, lấy phước) và vài sợi lông gà. Tay rải gạo, miệng lâm râm đọc thần chú.

Nói đến đây, ông châm lửa đốt lông con chó, khói bốc khét lẹt để xua đuổi ma quỉ rồi mang con chó, con gà đi thui. Người dân trong bản cũng lấy những tấm phên, vũ khí đã tẩm máu chó, gà về treo trước nhà, chính máu chó trắng, gà trắng sẽ xua đuổi tà ma ra khỏi bản.

Một hồi, từ khắp nẻo, mỗi người tay cầm nắm xôi (nếp được ngâm bằng nước luộc hoa vè hư để khi nấu xong sẽ có một màu vàng óng, ăn rất thơm), nách cắp chai rượu đi ra cổng bản để cùng nhau dùng cho hết số rượu và con chó vừa thui mới được phép về nhà. Một bãi nhậu dã chiến được bày ra trên lá chuối, giữa rừng núi âm u, ngổn ngang xung quanh là lá cây, vũ khí tre nứa vương vãi máu, giữa những con người chất phác thật thà, cảm giác vừa ấm cúng vừa rờn rợn khó quên.

Thầy mo thời hiện đại

Ngay cung ban
Thiếu nữ Si La

Khác với tưởng tượng của tôi về một thầy mo mặt chuột, hàng ria cá chốt, trong bộ đồ bà ba cổ đứng có hai hoặc ba túi màu chàm xanh, đôi mắt ti hí đầy gian xảo luôn liếc nhìn mọi người như trong phim ảnh...; thầy mo Lì Chà Ché ở bản Xì Thau Chải là một người đàn ông 49 tuổi, vạm vỡ, tiếng nói rổn rảng, đeo đồng hồ điện tử, nói chuyện tiếu lâm “mặn” một cây.

Biết tôi là nhà báo, thầy mo nói chuyện khá dè dặt, hỏi gì mới nói. Năm 15 tuổi đã đi làm cầu đường, rồi lái xe, lái máy nổ... Đến năm 1986, khi phong trào đào vàng lên cao, Chà Ché là một trong những chủ đãi vàng trên sông Đà đã quản lý, thu mua vàng của biết bao người. Điều này Chà Tư - người trong bản - đã nói với tôi từ trước: “Người đãi vàng giỏi nhất, giàu nhất bản Xì Thau Chải là thầy mo Lì Chà Ché đấy”.

Nhà của thầy mo khá rộng, có cả ao nuôi cá. Nếu như nhà trưởng bản có cái tivi 14 inch do Sở Văn hóa - thông tin tặng chung cho cả làng cùng xem thì nhà thầy mo có riêng một tivi Vitek 21 inch cùng với dàn đầu đĩa CD khá hiện đại. Có máy thủy điện nhỏ phát điện cho cả nhà. Thậm chí giữa núi rừng bạt ngàn, giữa những người dân nghèo khổ như vậy thì nhà thầy mo “chơi” luôn cái ăngten chảo bắt được 60 đài.

Văn minh rồi nhưng thầy mo vẫn đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống tâm linh của người Si La. Nhắc đến thầy mo, ai trong bản cũng đều nói với một vẻ nể sợ. Không nể sợ sao được khi thầy mo Lì Chà Ché mới học đến lớp 2 nhưng có thể nói được đến tám thứ tiếng: Hà Nhì, Thái, Mông, Cống, Quan hỏa (tiếng Hoa)... từng đi qua đến... Lào cúng, làm ăn.

Một già làng trong bản nói: “Muốn trở thành thầy mo phải thuộc hết 36 qui cách cúng trừ tà ma, 17 cách cúng người chết. Mỗi cách có một bài thần chú khác nhau, bài ngắn như cúng bản cũng gồm 46 câu. Bài dài (cúng người chết) thì đọc liên tục gần bốn tiếng mới hết. Tất cả đều được truyền miệng. Vì thế, không phải ai cũng làm được thầy mo đâu”.

Khi đã quen thân rồi, thầy mo Chà Ché mới mạnh dạn nói chuyện với tôi, ông kể: “Hồi đó, tôi thường theo ông nội (cũng làm thầy mo) đi cúng. Riết rồi quen. Lớn lên, tự nhiên thích làm thầy mo. Tuy là cháu nhưng tôi cũng phải “làm lý” (thủ tục): lễ vật bái sư là hai hào bạc, một chai rượu, một con sóc để tổ tiên phù hộ cho mình sáng suốt, học không quên.

Ông thầy mo sẽ ngồi đọc hết các bài cúng từ 7g tối đến 3g sáng, liên tục trong ba đêm. Sau đó, đứa học trò phải đọc lại tất cả không được sai một chữ thầy mới cho “xuống núi”. Sợ nhất là cúng trừ tà ma một cái cây trên nương bị sét đánh. Đọc sai một chữ là “cứng” người, té xuống liền. Muốn giải thì phải có người khác thuộc đọc tiếp thì người kia mới hết. Thời của ông tôi đã có người bị rồi đấy”.

Si La ơi! Tôi về...

Chuyến xe duy nhất từ Mường Tè đi Điện Biên xuất phát lúc 5g30. Vì thế, ở Xì Thau Chải, vừa rạng sáng tôi đã phải dậy để chuẩn bị đồ đạc, vậy mà cả nhà trưởng bản đã thức dậy trước đợi tôi. Trên bàn đã chuẩn bị sẵn một gói cơm nếp nấu bằng thứ gạo ngon, đẹp nhất của người Si La (chỉ dùng trong những ngày lễ đặc biệt), một quả trứng luộc, một ít thịt gà rừng mà tối qua Chà Dong đã vào rừng đến tận khuya để bắn làm thức ăn đãi tôi lên đường.

Balô của tôi giờ đầy ắp quà: cặp sừng hoẵng treo trang trọng trong nhà mà Chà Thọ tự hào khoe với tôi đã săn được từ khi mười mấy tuổi giờ cũng được xếp gọn trong túi; một cái túi lưới xinh xắn từ vỏ dây sắn rừng được bà mẹ và đứa con gái đan thâu đêm liên tục trong hai ngày khi tôi bất ngờ thông báo ngày ra đi...

Tôi vốn ghét tiểu thuyết ủy mị với những cuộc chia tay sướt mướt, nhưng trời ạ, lần này thì tôi không cầm lòng được, tự nhiên sống mũi thấy cay cay. Tôi nhớ lắm cái đêm cuối cùng, thật khuya, Cố Thuy - cô bé Si La dễ thương luôn quay mặt trốn mỗi khi tôi bắt chuyện - hẹn tôi ra bờ suối.

Lần đầu tiên trong suốt một tuần ở tại Xì Thau Chải, cô nhìn thẳng vào mắt tôi và hỏi: “Khi nào anh trở lại?”. Lần này thì chính tôi lại quay mặt đi, không dám trả lời... Si La ơi, chúng mình đều là người VN cả mà...

NGUYỄN TẬP

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 10: Đi "mò" đêm
- Kỳ 9: Một tuần trong bản người Si La
- Kỳ 8: Người Pu Péo “đi trước về sau”
- Kỳ 7: Nỗi buồn Rơ Mâm
- Kỳ 6: Người Brâu ở Đăk Mế
- Kỳ 5: Ngược bản Ma Coong, xuôi về đất Rục
- Kỳ 4: Khi người A Rem rời hang đá...
- Kỳ 3: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Đay
- Kỳ 2: Ơ Đu - bộ tộc 300 người
- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”

Việt Báo

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Cảnh tượng kinh hoàng trong "phòng" "hành quyết" gia cầm

Những nồi nước nóng to, bốc khói nghi ngút. Dưới nền căn phòng giết mổ gia cầm, mùi tanh thối bốc lên nồng nặc. Tiết và lông gà vương vãi, tung tóe khắp sàn, gia cầm đã chết được các “phu gà” vứt la liệt chờ vặt lông.

Kinh hoàng lò giết mổ gia cầm lớn nhất Thủ đô

Dưới nền phòng giết mổ bốc mùi tanh thối bởi tiết và lông gà, các “phu gà” để các sản phẩm nằm la liệt. Việc hứng tiết gà được sử dụng bằng một chiếc chậu duy nhất (dùng cho tất cả các con gà) mà không hề có vật dụng khác thay thế.

Xóm nghèo nhớ tết quê

Năm hết tết đến, dù lo lắng mưu sinh nhưng những xóm người xa quê lập nghiệp luôn mong mỏi về với gia đình. Không phải mong ước nào cũng toại nguyện.

Nhận xét tin Ngày cúng bản

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ngày cúng bản bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Ngay cung ban ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ngày cúng bản ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Bài Báo Hay của chuyên mục Phóng Sự.

Date worship the
Li Cha Tea, Chai Thau Cigars, Department of Culture - Information, The Si La, performance, the oracles, the people, dog, organizations, first, the teacher, the offerings

oracles Mr. Li Cha laughed quite a bit to me: "Worship is the most sacred holiday of the Si La (to bridge the health, peace and better weather). Several years ago the Department of Culture - information on organizations sacrifice but that's just a rehearsal, said ...

Xem tiếp: Phóng Sự


  • Thoi su 24h282 Dam dai phan cach o to bi xuyen toac
    Thời sự 24h(28/2): Đâm dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc

    'Để công an xã điều tra dễ bỏ lọt, oan sai'; Đâm vào dải phân cách, ô tô bị xuyên toạc trên cao tốc; Tịch thu bán đấu giá hòn đá gần 30 tấn, giá chục tỷ đồng;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 27/2.

  • Thoi su 24h272 Giang chuc 2 PGD So
    Thời sự 24h(27/2): Giáng chức 2 PGĐ Sở

    Giảm gần 3 tỷ USD xây sân bay Long Thành; Bán sân bay Phú Quốc lấy vốn xây sân bay Long Thành; Thanh Hóa bắt xe giường nằm ‘nhồi" 117 khách; Hai PGĐ sở đánh nhau bị giáng chức, cảnh cáo;Đắk Nông: Đào được hòn đá quý 27 tấn...

  • Thoi su 24h 262 Vietjet muon mua lai nua san bay Noi Bai
    Thời sự 24h (26/2): Vietjet muốn mua lại nửa sân bay Nội Bài

    ATM của Agribank bị phá, lấy đi gần 1 tỷ đồng; Vietjet muốn mua lại nửa sân bay quốc tế Nội Bài; Phá sàn vàng "hút" 180 tỷ đồng của nhà đầu tư; Ùn tắc kéo dài: Hà Nội tháo rào chắn; Tháng 3, có 4 đợt không khí lạnh...

  • Thoi su trong ngay Cuong do la len tieng ve vu tai nan
    Thời sự trong ngày: Cường đô la lên tiếng về vụ tai nạn

    Ông Nguyễn Quang Lập được tại ngoại điều tra; Siêu xe gây tai nạn đứng tên sở hữu Cường “đô la”; Sáp nhập ngân hàng: Những chuyện hậu trường; Cụ ông tử vong sau một giờ thuê khách sạn...

  • Thoi su 24h092 Hai xe khach tong nhau 10 nguoi chet
    Thời sự 24h(09/2): Hai xe khách tông nhau, 10 người chết

    Hai xe khách tông nhau, 10 người chết; Đề nghị cách chức TBT báo Người cao tuổi; Sập hầm khai thác đá xanh, 3 người tử vong; 2 người Việt lọt danh sách tỷ phú thế giới; Nơi củ sâm to bằng… củ sắn... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 9/2.

  • Su kien quoc te noi bat 222 282
    Sự kiện quốc tế nổi bật (22/2 - 28/2)

    Lãnh đạo Đảng đối lập Nga bị ám sát ngay tại Moscow; kết quả vòng đám phán thứ 2 giữa Mỹ và Cuba; Mỹ xác nhận thông tin Trung Quốc đang tiến hành xây dựng các cảng hải quân và sân bay trên các đảo trên Biển Đông... là những tin chính trong tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2202 2802
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (22/02 - 28/02)

    Hàng loạt tai nạn thảm khốc trong 9 ngày nghỉ Tết; Mùng 6 Tết, dân làng Ném Thượng vẫn chém lợn ở sân đình; Hỗn chiến tại Lễ hội Đền Gióng; Tiền lẻ, chen lấn: Nét đặc trưng “mới” của lễ hội Việt? ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------

  • Toan canh Showbiz tuan 2202 2802
    Toàn cảnh Showbiz tuần (22/02 – 28/02)

    ó nên chỉ trích hình ảnh GS Vũ Khiêu 'thơm' má hoa hậu Kỳ Duyên?,Vợ Baggio tiết lộ sảy thai 2 lần, bị 'cắm vài ba chục cái sừng', Các ngôi sao tranh cãi về “Chiếc váy màu gì?”, Kim Hyun Joong sắp có con với bạn gái bị hành hung, “Thiên thần” Karlie Kloss bỏ Victoria’s Secret,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2202 2802
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02)

    Ly kỳ chuyện đời các tướng cướp; Bị cáo về nhà ăn tết với… người bị hại; Vụ án khó điều tra bậc nhất lịch sử phá án Công an Hải Phòng; Những lá thư xin lỗi nức nở từ trại giam; 200 bánh heroin và những người đón Tết muộn; Các tổ 141 bắt nhiều vụ vận chuyển ma túy trong dịp Tết;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/02 - 28/02), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2202-2802/2147540033/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tong hop Doi song tuan qua 232 292
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2)

    Dư âm của Tết Nguyên Đán vẫn còn đọng lại trong những câu chuyện gia đình, không khí lễ hội khắp mọi nơi. Những phong tục thờ cúng, giải hạn đầu năm trong dân gian; Những câu chuyện về ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2; Nhiều tấm gương sáng trong đời sống... và những tin tức an toàn thực phẩm bẩn là những thông tin nổi bật tuần vừa qua... ------------ Xem thêm: Tổng hợp Đời sống tuần qua (23/2 - 29/2), http://vietbao.vn/Doi-song-Gia-dinh/Tong-hop-Doi-song-tuan-qua-232-292/2147540036/111/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn