Chủ nhật, 24 Tháng tám 2003, 08:04 GMT+7

Mỹ - cuộc đảo chính Diệm Nhu: Ngày đầu tiên của Cabot Lodge tại Sài Gòn

Kỳ 2:Ngày đầu tiên của Cabot Lodge tại Sài Gòn

My cuoc dao chinh Diem Nhu Ngay dau tien cua Cabot Lodge tai Sai Gon

Sân bay Tân Sơn Nhất 1963

TTCN - Từ cách bờ biển VN 150km, chiếc máy bay của không lực Hoa Kỳ chở đại sứ Lodge đến Sài Gòn đã được một phi đội chiến đấu cơ Mỹ nghênh tiếp và hộ tống. Song Lodge không được đưa ngay đến Sài Gòn, mà được các quan chức sứ quán Mỹ mời đi “kinh lý” ngay đồng bằng sông Cửu Long.

Tài liệu chính thức của Bộ Ngoại giao Mỹ vừa giải mật (FRUS) cho biết đại sứ Lodge đang ở tại Tokyo trên đường đến VN. Ông định ghé ở Hong Kong trước khi đến Sài Gòn. Nửa đêm 21-8 ông nhận được một cú điện thoại từ Nhà Trắng báo cho biết việc Diệm ban bố tình trạng thiết quân luật, lệnh cho Lodge đến ngay Sài Gòn càng sớm càng tốt, rằng tổng thống cho phép không quân cung cấp ngay một máy bay quân sự cho Lodge. Sáng 22-8 vào khoảng 11g, Lodge lên máy bay trực chỉ Sài Gòn. Ông đến Tân Sơn Nhất vào lúc 9g30 tối.

Morris West, trong tác phẩm L"ambassadeur (bản tiếng Pháp của Nhà xuất bản Plon, 1965), đã thuật lại những ghi nhận ban đầu của Lodge như sau:
“Người ta giải thích với tôi là để cho tôi có một cái nhìn đầu tiên về tình hình chiến sự. Khu vực đồng bằng này là bãi chiến trường của một trong những trận đánh nghiêm trọng nhất của cuộc chiến tranh. Bi kịch tàn nhẫn của cuộc nội chiến hiện ra trong đời sống của từng gia đình. Tối đến, dân làng rút về sau lũy tre cùng với bầy gia súc của mình. Mỗi gia đình góp một ngọn đèn dầu rọi sáng ngôi làng và một người canh gác ngăn ngừa Việt cộng từ ngoài ruộng bò vào tấn công.

Thế nhưng, người đang canh gác bên trong làng và người đang bò ngoài kia lại là anh em hoặc bà con với nhau. Thế là ngọn đèn dầu tắt ngúm và một bàn tay giơ ra để giúp kẻ bên ngoài kia bò vào trong làng. Tiếp tế gạo, thuốc men. Có khi bằng một thỏa hiệp ngầm, Việt cộng nghỉ ngơi trong bụi chuối trong khi dân làng ngủ yên sau lũy tre. Đối với bộ chỉ huy quân đội (Hoa Kỳ), đó quả là một cơn ác mộng. Đối với dân làng trong các ấp chiến lược này, đó chẳng qua chỉ là một sự thích ứng với hoàn cảnh.

Chúng tôi bay qua khu vực ở độ cao khoảng 5.000m vì lý do an ninh. Một viên thiếu tá chỉ cho tôi xem một ngôi làng nhỏ. Một đàn trực thăng quần đảo bên trên như một bầy chim hoảng loạn. Chúng tôi nhìn thấy những làn khói trắng từ sau các quả tên lửa, những tia chớp của các loạt đạn và khói bốc lên từ các lùm cây.

Sau khoảng 10 phút lượn vòng, chúng tôi quay lại hướng bắc hướng về Sài Gòn. Khi đến gần sân bay, tốp máy bay hộ tống “buông” chúng tôi và chúng tôi hạ cánh. Quá nhanh, theo cảm nhận của tôi. Viên thiếu tá lạnh lùng giải thích rằng do Việt cộng hoạt động ngay sát sân bay và đã có lần bắn trúng một chiếc máy bay đang hạ cánh. Khi máy bay dừng hẳn và cửa mở ra, mới thấy đang ở ngay giữa một doanh trại bít bùng. Khắp sân bay đầy trực thăng và máy bay chiến đấu”.

Đoạn văn trên là một “dẫn nhập” đưa Lodge vào bối cảnh chiến tranh Việt Nam năm 1963 trong bề nổi và bề sâu của nó. Thật ra, chiến tranh không là một điều xa lạ đối với Lodge. Trong Thế chiến thứ hai, Lodge đã từng là trung tá hiện dịch từng chiến đấu ở các chiến trường Địa Trung Hải và châu Âu, sau này leo lên đến cấp bậc thiếu tướng thuộc lực lượng dự bị.

Lodge cũng không xa lạ gì với đề tài chiến tranh VN: năm 1962, Lodge đã viết nhiều bài phân tích về chính sách Hoa Kỳ tại VN (nguồn: Death of a generation: How the assassinations of Diem and JFK prolonged the Vietnam war). Có xa lạ chăng chính là tính chất kỳ lạ của cuộc chiến tranh này: vì sao những người bên này và bên kia lũy tre xanh của các ấp chiến lược lại bảo bọc nhau, bất chấp sự ngăn cách đó?

Đoạn văn trên còn cho thấy Diệm - Nhu , thừa rõ quá khứ binh nghiệp của Lodge cũng như ý nghĩa của việc bổ nhiệm Lodge thay thế Nolting, nên đã tổ chức đón tiếp với lễ nghi quân cách: các tướng lĩnh ra đón cùng với đạo binh danh dự gồm lính dù. Một cuộc đón tiếp không thường tình dành cho một đại sứ ! Một nhắn nhủ của Diệm gửi đến ngài tân đại sứ: ngài đến đây là để tiếp tục cuộc chiến tranh chứ không để làm “công chuyện” gì khác.

Diễn biến tình hình ngày 22-8-1963 đó rất nghiêm trọng cho chính phủ Diệm: cả bộ trưởng ngoại giao Vũ Văn Mẫu lẫn đại sứ VN tại Mỹ, Trần Văn Chương (cha ruột của Trần Lệ Xuân, tức Madame Nhu) lần lượt từ chức cùng trong ngày hôm đó để phản đối Diệm. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tất nhiên đã không bỏ qua những diễn biến này. Phụ tá ngoại trưởng George W. Ball gửi cho Averell Harriman, thứ trưởng ngoại giao đặc trách chính trị và chủ tịch nhóm công tác đặc biệt chống lật đổ, một mẩu nhắn nội dung như sau:

“Washington, 22-8-1963,
Averell,
Tôi thật sự lo ngại về việc chúng ta sẽ giữ quan hệ giữa Washington với Sài Gòn như thế nào, nay khi Lodge đã có mặt tại chỗ. Tôi rất muốn bàn với ông về việc này. Hãy gọi cho tôi.
Tôi nghĩ rằng bức điện đầu tiên gửi cho tân đại sứ của chúng ta tại Sài Gòn sẽ không dài dòng và trịnh trọng sáo ngữ theo cung cách của bộ ngoại giao.Chúng ta cần chậm rãi khuyến cáo Lodge rằng loại bỏ gia đình Nhu sẽ là một trong những hành động đầu tiên của ông ta.Hãy để cho ông ta cơ hội đánh giá tình hình rồi cho chúng ta một bản báo cáo mới mẻ.Tôi nghĩ rằng Lodge sẽ bực dọc nếu chúng ta quá lộ liễu ra lệnh.
Ký tên
George (Ball).

Qua bức điện trên có thể thấy quyết định bổ nhiệm Lodge sang Sài Gòn của Kennedy đã gây lúng túng như thế nào cho Bộ Ngoại giao Mỹ: không thể không ra lệnh cho Lodge, nhưng kể ra cũng ngài ngại khi phải ra lệnh cho Lodge. Quyết định bổ nhiệm này thật ra là một nước cờ chính trị của Kennedy.

Sau khi liên danh Kennedy-Johnson của Đảng Dân chủ chiến thắng liên danh Nixon - Lodge của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử tổng thống năm1960, Lodge đã phải nhường ghế đại sứ Mỹ tại LHQ cho người của Đảng Dân chủ là đại sứ Stevenson, sau khi đã giữ chức vụ này trong gần hai nhiệm kỳ của tổng thống Eisenhower thuộc Đảng Cộng hòa. Việc Kennedy bổ nhiệm “cựu đối thủ” của mình vào chức vụ đại sứ tại “điểm nóng” Sài Gòn chính là để “gắp lửa bỏ tay người”, một khi cần phải dứt khoát với Diệm.

Trong hồ sơ giải mật FRUS của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ không thấy có lưu cuộc đàm đạo sau đó giữa Ball và Harriman, song có lưu hồ sơ đánh số POL 2-4 S VIEI Secret, tức bức điện của Bộ Ngoại giao Mỹ gửi cho Lodge. Bức điện này còn được gửi cho CINCPAC, bộ tư lệnh Thái Bình Dương của hải quân Hoa Kỳ, “để theo dõi”:

Washington, 22-8-1963, 7g56 tối.
Hilsman gửi Lodge. Chúng tôi tin rằng ông sẽ nhất trí rằng hiện có ba khả năng để ngỏ là: (a) cánh quân đội đang kiểm soát tất cả trong thực tế và rằng Diệm vẫn miễn cưỡng tiếp tục là tổng thống - (b) Diệm và quân đội đang cộng tác với nhau, điều này càng làm tăng vị thế của Diệm - (c) Nhu ra lệnh trong tất cả mọi việc. Còn có khả năng là cho dù cánh quân nhân không chịu trách nhiệm về tình hình thiết quân luật, song họ có thể đang tận dụng cơ hội này để thủ lợi. Nếu quả là như thế, hãy khôn khéo đừng gây sức ép buộc tháo bỏ lệnh thiết quân luật.

Chúng tôi sẽ hoan nghênh đánh giá của ông về tình hình cán cân quyền lực hiện nay giữa các nhóm và cá nhân khác nhau, cả quân sự lẫn dân sự.

Bất luận ai đang là chủ chốt, chúng ta cũng phải tiếp tục đeo đuổi các mục tiêu sau. Đó là một chính phủ có tinh thần trách nhiệm hơn và mang tính đại diện hơn, có khả năng tiến hành chiến tranh một cách có hiệu quả. Nếu chúng ta nhấn mạnh được yêu cầu này nơi mọi cấp chính phủ và quân đội VN, chúng ta có thể đạt được một số tiến bộ không chỉ trong cuộc khủng hoảng hiện tại mà còn về lâu về dài. Chúng tôi nghĩ rằng chúng ta cần tạo ảnh hưởng để giảm thiểu hoặc loại khỏi quyền hành vợ chồng Nhu”.

Lodge đã dành cả ngày hôm sau để thu thập tin tức từ các cộng sự của mình và để soạn bức điện trả lời sau đây:

“Sài Gòn, 23-8-1963, 8g tối.
Ngay lúc này, chúng tôi có đủ lý lẽ để tin chắc rằng không có đảo chính và rằng dinh (Gia Long) đang kiểm soát tình hình. Vai trò chính xác của Diệm, Nhu và bà Nhu chưa rõ rệt song các bằng chứng hiển nhiên cho thấy ảnh hưởng của Nhu vẫn chưa giảm. Đài phát thanh quân đội vẫn phát thanh hậu thuẫn Nhu. Cũng ghi nhận rằng trong 24 giờ qua, đài phát thanh vẫn phát đi lời kêu gọi của Nhu gửi đến tổ chức Thanh niên Cộng hòa yêu cầu hậu thuẫn hành động của chính phủ.

Cánh quân nhân có vẻ như đang cộng tác với nhau và chúng tôi không thấy có sự bất đồng nào giữa họ. Tuy nhiên, chúng tôi không tin rằng quân đội có thể được xem như là một cơ cấu thuần nhất. Đặc biệt, chúng tôi tin rằng ít nhất cũng có ba nhóm quyền lực trong quân đội mà đại diện là tướng Đôn, tướng Đính và đại tá Tung.

Chúng tôi biết chắc rằng tướng Đính và đại tá Tung sẽ không tuân lệnh tướng Đôn. Đính và Tung, được biết là ghét nhau, cùng có quân trong Sài Gòn. Nếu quân đội quyết định ra tay lật đổ Diệm, khả năng đánh nhau to trong Sài Gòn sẽ là rất lớn. Do lẽ đại tá Tung nhất định sẽ bảo vệ Diệm. Tung bị quân đội ghét và không tin tưởng do lẽ tất cả quyền hành đã chỉ có được từ nơi dinh (Gia Long).
Lodge”.

Qua bức điện này, có thể hình dung lại tình hình Sài Gòn vào thời điểm đó. Tại sao Lodge lại báo cáo ngay rằng “đài phát thanh quân đội vẫn phát thanh hậu thuẫn Nhu”? Trong chế độ cũ, đài phát thanh quân đội luôn là hiện thân cho sức mạnh của quân đội. Quân đội ngả bên nào bên đó mạnh. Hồi Diệm mới lên làm thủ tướng, rồi sau đó truất phế Bảo Đại, đài phát thanh quân đội lúc đó, do thoát thai từ quân đội thuộc Pháp, đã nghiêng về phe Bình Xuyên kịch liệt chống Diệm.

Thế cho nên, lần này cũng thế, trong tình hình thiết quân luật ở Sài Gòn, dấu chỉ đầu tiên của cán cân quyền lực cần theo dõi, chính là đài phát thanh quân đội. Đã thành cái lệ: hễ có biến cố chính trị, người dân đều nghe đài này để xem phe nào đang làm chủ tình hình. Ngày 22-8-1963, đài phát thanh quân đội còn cất tiếng ủng hộ Diệm, có nghĩa là Diệm còn chưa đến nỗi nào, ít nhất cũng trên bề nổi.

Thế nhưng, chi tiết “Nhu kêu gọi Thanh niên Cộng hòa hậu thuẫn chính phủ” lại là một chi tiết đáng chú ý. Tại sao Nhu không kêu gọi quân đội hay “Liên đoàn Công chức cách mạng quốc gia” hậu thuẫn mình mà lại gọi đến “Thanh niên Cộng hòa”? Tám ngày trước, ngày 15-8-1963, Nhu cũng đã từng lên tiếng “kêu gọi Thanh niên Cộng hòa hậu thuẫn chính phủ”. Chi tiết này cho thấy Nhu đang quẫn trí, ở vào thế cùng đường, nên mới nghĩ rằng, trong giờ phút khó khăn đó, có thể dựa vào cái đoàn thể hữu danh vô thực này.

Ghi nhận thứ nhì là việc Lodge nêu tên Đính, Đôn, Tung trong bức điện. Đôn lúc đó là tư lệnh Quân đoàn III và đang là quyền tổng tham mưu trưởng thay cho tướng Lê Văn Tỵ đang công cán ở nước ngoài. Đính là tổng trấn Sài Gòn từ ngày hôm trước, 21-8. Tung, đại tá chỉ huy trưởng lực lượng đặc biệt, được xem là rất trung thành với Diệm - Nhu. Dự báo của tòa đại sứ Mỹ tại Sài Gòn về mối quan hệ thù ghét nhau giữa các tướng tá Sài Gòn với Tung là chính xác. Tung sẽ là người đầu tiên bị phe đảo chính bắn bỏ để trừ hậu hoạn ngay tại bộ tổng tham mưu vào những giờ đầu tiên của cuộc đảo chính.

HỮU NGHỊ

______________________________________

Kỳ tới:Tướng Harkins, tư lệnh Bộ chỉ huy quân viện Mỹ tại Sài Gòn, đã tiếp xúc như thế nào với tướng Đôn?

Việt Báo

Nhận xét tin Mỹ - cuộc đảo chính Diệm Nhu: Ngày đầu tiên của Cabot Lodge tại Sài Gòn

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Mỹ - cuộc đảo chính Diệm Nhu: Ngày đầu tiên của Cabot Lodge tại Sài Gòn bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết My cuoc dao chinh Diem Nhu Ngay dau tien cua Cabot Lodge tai Sai Gon ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Mỹ - cuộc đảo chính Diệm Nhu: Ngày đầu tiên của Cabot Lodge tại Sài Gòn ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Phóng Sự Tổng Hợp của chuyên mục Phóng Sự.

United States - the Diem coup: First day of the Cabot Lodge in Saigon
Saigon, Henry Cabot Lodge, Diem Nhu, Cuu Long, VN 150km, Song Lodge, Radio Army, U.S. Air Force, radio, the diplomatic coup, the first day, our ambassador, aircraft, to

craft - VN 150km from the coast, the air force plane carrying U.S. Ambassador Lodge in Saigon Gon was an American fighter squadrons to welcome and escort. Song Lodge is not immediately taken to Saigon, where the U.S. embassy officials invited to "experience ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2811 Bao so 4 do bo Binh DinhKhanh Hoa
    Thời sự 24h(28/11): Bão số 4 đổ bộ Bình Định-Khánh Hòa

    Chỉ lấy phiếu 1 lần/nhiệm kỳ, giữ nguyên 3 mức; Xem xét lại hành vi kinh doanh trái phép của ‘bầu’ Kiên; Bão số 4 di chuyển nhanh, đổ bộ Bình Định - Khánh Hòa; Vung 300 triệu nhờ “vợ hờ” đẻ con trai; Xem xét khởi tố người chồng vụ cô dâu 14 tuổi... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 28/11.

  • Thoi su 24h2711 Xu phuc tham bau Kien
    Thời sự 24h(27/11): Xử phúc thẩm bầu Kiên

    Kiểm tra tài sản con trai ông Trần Văn Truyền; Dừng dự án của nhà đầu tư TQ ở đèo Hải Vân; Xét xử phúc thẩm vụ bầu Kiên; Nữ sinh chết trong nhà nghỉ vì cuộc tình tay ba?; Nổ súng trấn áp 2 kẻ cướp giật ở trung tâm Sài Gòn; Áp thấp nhiệt đới vào biển Đông... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 27/11.

  • Thoi su 24h2611 Bang cuop chat tay lay 50 cay vang
    Thời sự 24h(26/11): Băng cướp chặt tay lấy 50 cây vàng

    Dẹp xe quá tải: Hà Tĩnh đang ‘nợ’ một lời hứa; Băng nhóm chặt tay cướp 50 cây vàng gây chấn động; Nữ sinh lớp 10 chết bất thường trong nhà nghỉ; Nhiều tình tiết mới vụ mất điện hàng không hy hữu...

  • Thoi su 24h2511 Ung ho phuong an nghi Tet 9 ngay
    Thời sự 24h(25/11): Ủng hộ phương án nghỉ Tết 9 ngày

    Chi tiền triệu mua tin về tham nhũng; “Mất điện tại sân bay do UPS hỏng là nói sai!”; Ủng hộ phương án nghỉ Tết 9 ngày; Phó giám đốc bệnh viện E trung ương bị bắt tại nhà nghỉ; Bị dồn ép, cước taxi, vận tải giảm tới trên 30%; Cha ruột giết con gái đang mang thai... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 25/11.

  • Thoi su trong ngay Danh ghen tren may bay
    Thời sự trong ngày: Đánh ghen trên máy bay

    Bến Tre, TPHCM thu hồi đất, dỡ nhà ông Trần Văn Truyền; Bộ trưởng Thăng: Sự cố mất điện có phải phá hoại?; SGK tiếng Anh: "Làm ầm ĩ là...không biết gì"; "Hố tử thần" sụt lún trở lại; "2 bà, 1 ông" đánh nhau trên máy bay...

  • Nghin le chuyen tuan qua 2311 2911
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (23/11 - 29/11)

    Ông Trần Văn Truyền và những câu nói chống tham nhũng nổi bật; Sự cố mất điện sân bay: Chờ thanh lọc cán bộ yếu kém; Hai máy bay Việt Nam suýt đâm nhau; Vì sao rắn lục xuất hiện ồ ạt ở nhiều nơi? ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 232911
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 23-29/11)

    65 tiêu chí đánh giá năng lực cơ bản bác sĩ đa khoa; Những trường hợp không được hưởng bảo hiểm y tế; Dịch hạch có nguy cơ lây lan vào Việt Nam là rất lớn; “Chỉ mặt” thuốc thúc chín trái cây; Không phải ăn cháo là sẽ tốt cho dạ dày; Lưu ý khi mẹ bầu tập thể dục mùa đông; 10 bệnh bé dễ mắc vào mùa đông các mẹ nên đề phòng; 8 lý do khiến bạn không nên từ chối sex; Giảm cân kiểu Nhật: Đơn giản mà hiệu quả; Cải cúc - Món rau ngon, trị bệnh ngày đông... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 2311 2911
    Toàn cảnh Showbiz tuần (23/11 – 29/11)

    Đám cưới trong mơ của Doãn Tuấn - Quỳnh Nga, Lam Trường - Yến Phương, Hai người đẹp rút lui khỏi cuộc thi Hoa hậu Việt Nam, Giáng My diện đầm xuyên thấu dự khai mạc liên hoan phim, Nguyễn Thị Loan bị chê khả năng nói Tiếng Anh, Trương Thị Ma

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2311 2911
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (23/11 - 29/11)

    Bắt đầu xét xử phúc thẩm Nguyễn Đức Kiên và đồng phạm; Câu chuyện hoàn lương sau những tội ác; Những lỗi vi phạm giao thông và mức xử phạt; Bắt chước phim hành động, đào hầm trộm ngân hàng gây chấn động; Những “chiêu trò” lừa đảo qua Facebook; Vì sao án oan Nguyễn Thanh Chấn chưa được giải hết?.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Su kien quoc te noi bat 2311 2911
    Sự kiện quốc tế nổi bật (23/11 - 29/11)

    Bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, Chuck Hagel từ chức; bạo lực bùng phát trở lại ở Ferguson; một thời hạn mới lại được đưa ra cho thỏa thuận về vấn đề hạt nhân Iran... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.

1