Kỳ 2: Lần tìm dấu chân người lính Việt trên đất Lào

Đội tìm mộ đã vượt qua thiên nhiên khốc liệt, rừng xanh núi thẳm và vô vàn khó khăn gian khổ. Ai cũng chung một khát khao rất linh thiêng: Lần tìm theo từng dấu chân người lính tình nguyện Việt Nam đã ngã xuống trên đất bạn Lào.

Dọc đường tìm mộ

Mỗi lần xuất quân với chiến sỹ đội 192 là một lần ra trận. Cũng súng đạn, cuốc xẻng, tăng, võng, gạo và những đồ vật không thể thiếu cho việc cất bốc mộ liệt sỹ: hương, đèn, cồn rửa, túi hài cốt...

Hành quân đường dài đội cũng có xe ôtô. Nói xe ôtô cho oai, chứ ba chiếc xe của đội, chiếc nào cũng đại tu vài ba lần, nếu chiếu theo qui định thì đã hết hạn sử dụng cả chục năm trước. Nhiều lúc đang vi vu, bỗng xịch một cái, chiếc Gaz 69 trở chứng. Cả đội xuống đẩy. Đẩy không được lại ba lô trên vai và đi bộ. Chuyện này không phải là hiếm!

Nâng niu từng mảnh xương đồng đội

Thắng - người nói giỏi tiếng Lào nhất đội kể: Trong cái khó ló cái khôn! Bọn em sáng kiến lắm. Ví dụ như chôn gạo dọc đường hành quân chẳng hạn. Đấy là thủ thuật của lính. Anh em khi hành quân đều ước lượng thời gian đi đến điểm tập kết. Dọc đường, cứ mỗi trạm dừng chân lại lấy gạo đem chôn. Đêm thứ nhất chôn một ngày gạo, đêm thứ hai cũng chôn một ngày gạo. Cứ thế mỗi điểm dừng chân vai người lính nhẹ đi hai ngày gạo.

Anh em chôn chỗ nào có dấu chỗ nấy. Chôn rất kỹ, không sợ thú rừng phá. Bà con Lào thấy gạo chôn biết ngay là của bộ đội Việt Nam đi tìm liệt sỹ, chẳng ai nỡ lấy.

Nhờ sáng kiến này, anh em chiến sỹ mới đủ sức đào bới chục ngày liền giữa rừng sâu. Cả đội 192 có 25 cán bộ chiến sỹ, toàn là những chiến sỹ khoẻ mạnh, nhiều kinh nghiệm hành quân, được lựa chọn từ các đơn vị chiến đấu. Ấy vậy, có những lúc hành quân vào đến địa điểm, cũng không nhấc nổi chân.

Dọc đường hành quân gặp chuyện hiểm nguy không còn là chuyện lạ đối với họ. Thắng kể chuyện vượt suối gặp lũ cứ như đùa. Mới đây, hồi tháng 5/2007, Thắng dẫn một nhóm vào bản Bạc tỉnh Sê Kông. Cả đội vượt qua con suối hiền hòa. Anh em tranh thủ giặt khăn, rửa mặt.

Bỗng đâu, từ đầu nguồn vọng về tiếng ầm ầm như một đàn ngựa phi nước đại. Khi cả đoàn chưa qua hết con suối, nước ào ào đổ về như muốn cuốn phăng tất cả. Thắng chỉ kịp hét: ”Lũ! Nhanh lên!” thì cả đội đã chìm trong nước. Bằng kinh nghiệm dày dạn, lấy ba lô làm phao, cả đội thả trôi theo lũ. Đến đoạn có dây rừng sà xuống suối thì bám lại. Anh em được một trận tắm nước lũ! Thắng kể giọng cứ tỉnh khô!

Gặp lũ là chuyện... nhỏ, bị lũ lật thuyền mới sợ. Lần Trần Trung Thành dẫn quân đi tìm hài cốt liệt sỹ ở Tọc Ôn Kẹo, để rút ngắn đường đi, đỡ vất vả, anh quyết định kết mảng thả theo dòng suối. Anh em đi được mấy tiếng xuôi chèo mát mái. Ầm một cái lũ về! Mảng cứ trôi vùn vụt. Được trăm mét, mảng xoay ngang lật nhào. Cả đội chìm nghỉm giữa dòng nước xoáy. Vật lộn cả tiếng đồng hồ mới ngoi được lên bờ. Điểm quân thấy không thiếu một ai, mừng rơi nước mắt.

Nhiều khi, đến bản Lào đặt vấn đề tìm mộ liệt sỹ, cả bản nhiệt tình giúp đỡ, không từ chối điều gì. Nhưng khi tìm được hài cốt, cả đội phải ra... bờ suối để ngủ! Vì tập quán của các bộ tộc Lào là vậy, không từ một ai. Ngủ bên bờ suối sợ nhất là mưa. Nếu mưa, lũ về nhanh, sẽ trôi mất hài cốt liệt sỹ. Anh em có sáng kiến, treo hài cốt trên cây, cả đội ngủ xung quanh dưới gốc để giữ!

Liệt sĩ... chỉ dẫn!

Đội trưởng – Trung tá Trần Trung Thành vẫn nhớ như in cái lần tìm được 20 hài cốt liệt sỹ ở bản Xoong Khả Loong, huyện Xa La Van. Nguồn tin báo về tại đây có một ngôi mộ tập thể của các liệt sỹ quân tình nguyện Việt Nam. Sau khi xác định chính xác nguồn tin, cả đội hành quân qua Lào, đến bản Xoong Khả Loong. Xem lại toạ độ, ngôi mộ chung nay là một bãi đất trống.

Khoanh vùng xong, cả đội tập trung đào bới, tìm kiếm. Lần thứ nhất không thấy. Lần thứ hai cũng không. Lần thứ ba lại tiếp tục đào bới những chỗ nghi vấn. Cũng không tìm thấy một dấu vết nhỏ nào của các liệt sỹ. Không nản chí, Thành quyết định cho cả đội tiếp tục đào bới đến lần thứ tư. Cũng chẳng có kết quả gì. Lúc này khối lượng đất đào lên đã hơn 100m³.

Bà con các bộ tộc Lào tiễn đưa các liệt sĩ Việt Nam về nước

Thất vọng, cả đội bỏ cơm. Chiều cuối cùng trước khi đội rút quân, ông Khăm Phên – cán bộ dân vận huyện đến chia tay. Thành và Khăm Phên đứng tần ngần trước bãi đất đã được lật tung mà buồn, chẳng ai nói với ai câu nào.

Thế rồi như một câu chuyện cổ tích. Một con cua chui lên từ lòng đất ngay dưới chân Khăm Phên. Khăm Phên nhìn, có cái gì là lạ: ở càng cua vướng một đoạn dây dù. Khăm Phên giật giọng gọi Thành: “Đây rồi!”. Thành nhìn đoạn dây bật khóc. Cả đội tập trung đào đúng vị trí ấy. Và 20 hài cốt liệt sỹ được cất bốc nguyên vẹn.

Rồi có lần tìm mộ ở địa điểm Trạm xá Bắc. Nguồn tin của dân chỉ chính xác rằng có 16 ngôi mộ liệt sỹ nằm trên một quả đồi có bia mộ đàng hoàng. Đội đến nơi, dân báo quả đồi mới được phát quang để làm rẫy hồi tháng trước. Nay cỏ tranh chỉ mới mọc ngang ngực người.

Quả đồi không lớn, cả đội chia nhau đi tìm. Hai ngày trời, vạch từng bụi tranh tìm kiếm nhưng không ra. Vô vọng, Đại uý Hải - đội phó đi bộ xuống suối dưới chân đồi rửa mặt. Anh thắp một nén nhang khấn: ”Các chú, các bác có ở đây xin chỉ đường cho chúng cháu. Chúng cháu sẽ đưa các chú, các bác về quê hương!”. Khấn vậy thôi để thoả lòng, chứ Hải cũng tin rằng đã tìm như thế chắc chắn là không có.

Hải leo lên đồi để cùng anh em rút quân. Đến nửa chừng anh bị vấp ngã bổ chửng. Hải nhìn thấy ngay trước mặt mình một dãy bia mộ đủ 15 cái. Cất bốc xong, dân nói còn một cái nữa, lại đổ lên tìm, quả thật còn một ngôi mộ nằm sát đấy.

Những câu chuyện ấy, Trung tá Thành kể nhiều lắm. Gần như mỗi địa điểm các anh đều gặp một điều gì đó linh ứng để tìm được mộ liệt sỹ. Những điều linh ứng ấy là sự giúp đỡ, là sử chỉ dẫn của đồng đội để các anh hoàn thành nhiệm vụ.

Lần theo từng dấu chân người đã khuất

Trung tá Thành nói: “Mỗi lần tìm được mộ liệt sỹ đã mừng, khi đào lên thấy còn hài cốt càng mừng hơn”. Quả thật theo thống kê của đội, tỷ lệ mộ còn hài cốt chỉ chiếm trên 30%.

Khi cất bốc mỗi nhát cuốc, nhát xẻng anh em đều phải nhẹ nhàng. Có khi để giữ nguyên vẹn hài cốt, các anh phải dùng tay đào bới. Bàn tay các anh toé máu nhưng hài cốt liệt sỹ nguyên vẹn. Khi hy sinh, các liệt sỹ không được khâm liệm cẩn thận, thậm chí chỉ được quấn một tấm khăn dù, nên qua thời gian dài hài cốt bị phân huỷ gần hết.

“Có lần cất bốc, thi hài liệt sỹ còn nguyên, rạch tăng ra, thấy như đang nằm ngủ”. Gặp trường hợp như vậy nếu ở Việt Nam thì dễ cải táng, còn ở Lào xa xôi, làm thế nào đây? Có nhiều đội ở các nơi khác dùng cách hoả táng, nhưng với Thành thì không. Anh nghĩ hoả táng nhỡ sơ sót thì không đem hết được hài cốt về! Thành dùng cách khác.

Đưa hài cốt liệt sỹ về quê hương

Hoả táng ư? Thành nhất quyết không. Còn được như thế này là một điều hiếm, phải đem nguyên vẹn về cho gia đình liệt sỹ. Thành quyết định như vậy. Anh cùng y tá Oanh bàn bạc và quyết định tháo khớp đôi chân của liệt sỹ, bỏ tất cả vào 5 lớp túi đựng hài cốt, làm cáng khênh ra địa điểm tập kết bên bờ suối.

Đêm ấy mấy anh lính trẻ không ai dám ngủ, nằm cuộn tròn trong võng vì... sợ. Thành vẫn ngủ ngon lành. Anh đã làm được việc mà tấm lòng anh mong muốn.

Khi đội đưa thi thể liệt sỹ Văn Thị Tính về quê hương ở xã Quảng Phú, Quảng Điền TT-Huế, gia đình chị cứ ôm lấy Thành mà khóc. Nhờ anh, sau 37 năm người con gái của gia đình trở về, nguyên vẹn.

15 năm, đội 192 đã tìm kiếm và đưa về đất mẹ 490 liệt sỹ. Họ tự hào: “Ở đâu có dấu chân các bậc cha anh đã đi qua trong chiến tranh, thì ngày nay có dấu chân chúng tôi, lần tìm bằng được nơi chôn cất liệt sỹ đưa về quê hương”.

• Kỳ Nhân

Sẻ chia của bạn?