Khi người A Rem rời hang đá...

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ 4):

Khi nguoi A Rem roi hang da

Y Đan - cô gái xinh nhất bản A Rem chưa chịu cho trai bản "bỏ của" - đang địu cháu

A Rem nghĩa là vòm đá, mái đá. Những vòm, mái đá ấy được người Arem (Quảng Bình) xem như mái nhà che nắng, che mưa trong suốt đời sống khốn khó của họ.

Năm 1956, khi lần đầu tiên người ta phát hiện người A Rem, dân tộc này chỉ còn 18 người. Rồi vì chiến tranh, người A Rem lại chạy vào sống trong các hang đá, đến năm 1992 tìm lại họ cũng chỉ có tổng cộng 98 người. Dạo đó nhiều người đồn thổi nói rằng đó là người rừng, ma rừng vì từ trước đến nay những người đi rừng chỉ thấy bóng họ chập chờn trong những hang đá giữa rừng sâu...

Tài sản của dòng họ

Tôi hết sức bất ngờ và cảm động khi tận mắt nhìn thấy những mái nhà tôn đỏ của tộc người A Rem quần tụ bên nhau. Trước mỗi ngôi nhà phấp phới bay lá cờ đỏ sao vàng tít trên ngọn cây vều khẳng khiu mà dẻo dai đến lạ.

Chị Y Chu - chủ tịch hội phụ nữ xã - khoe: “Ngày 1-3-2004 khi vào cắt băng khánh thành 42 ngôi nhà này cho dân bản A Rem vào ở, ông Nguyễn Minh Triết - ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM - còn tặng bà con mỗi nhà một lá cờ Tổ quốc để treo. Những lá cờ ấy đã được bà con treo liên tục từ năm ngoái đến nay mà vẫn không rách, không phai màu. Ông bí thư hứa không bao giờ ông quên tạo điều kiện giúp đỡ đồng bào A Rem”.

Y Chu đi chân đất, miệng ngậm điếu thuốc vấn hình sâu kèn, ngực địu đứa trẻ chưa đầy một tuổi. Cách đây sáu năm, chồng Y Chu là Đinh Nhuôn khi hấp hối đã trăng trối: “Sau khi ta mất, mày sẽ lấy cháu ruột ta là Đinh Rầu”. Hiện Đinh Rầu đang làm chủ tịch mặt trận tổ quốc xã, đã có ba con với Y Chu.

Kể lại câu chuyện ly kỳ này, Y Chu nói: “Mặc dù Đinh Rầu ít tuổi hơn ta và đã có vợ, ba con nhưng được chú cho thì lấy vì đây là “tài sản” của chú để lại. Mặt khác Đinh Rầu phải có trách nhiệm gìn giữ “tài sản” trong dòng họ chứ. Khi chồng còn sống ta là vợ cội, Đinh Rầu gọi bằng thím. Bây giờ lấy nhau Đinh Rầu không gọi ta là thím mà gọi... vợ ngọn”. Y Chu đưa mắt cười thật vô tư rồi quay sang bật lửa châm thuốc hút tiếp. Chị nói với tôi: “Đó là tục nối dây của đồng bào A Rem “thủ trưởng” ạ”.

Y Chu tự hào: “Làm thân con gái A Rem sướng lắm đó. Phụ nữ nào đẻ được con gái họ rất mừng vì có con gái là có lễ “bỏ của”, lễ “mượn vợ” và còn được làm “tài sản” quí bên nhà chồng. Thế mà Y Đan, 16 tuổi, vừa học xong lớp 5, xinh gái nhất bản vẫn chưa chịu cho người ta “bỏ của” mặc cho lễ “bỏ của” đã được ngấm ngầm thông báo trước sẽ lớn nhất từ xưa đến nay - 10 triệu đồng kèm theo mười hũ rượu, năm nén bạc cơ đấy!”.

Nói vậy nhưng Y Chu vẫn lộ vẻ rầu rầu khi chính chị là bà đỡ duy nhất của bản nhưng đã bao lần không cứu được những đứa trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng do tay chị cắt rốn bằng cật nứa. Đã thế trẻ con A Rem mới sinh được vài ba ngày đã phải ngồi vào trong địu để mẹ địu đi nương rẫy nên tỉ lệ tử vong thường chiếm một nửa tỉ lệ sinh.

Tục thờ ma mót

Biết chúng tôi đến thăm bản, già làng Đinh Đe cho người đi tìm về nói chuyện. Già Đe bưng ra một hũ rượu cần đặt giữa chiếu rồi bước đến quì trước cột nhà thờ ma mót chắp hai tay khấn bằng tiếng A Rem. Trung tá Phú - người bộ đội biên phòng có nhiều năm gắn bó với người A Rem, cùng đi với tôi vào bản - cho biết: ông già đang báo cáo với ma mót để ma mót chứng kiến hôm nay có khách quí đến chơi nhà, gia chủ muốn mời khách cùng uống một hũ rượu cần. Khi ấy hũ rượu đã được cắm cần, nước suối đã đổ đầy miệng hũ và một cái que nhỏ đang đặt ngang trên miệng hũ rượu.

Trung tá Phú đưa tay cầm lấy cái que nhỏ thay cho sự nhận lời mời của gia chủ. Từ đó hũ rượu thuộc quyền khách và do khách ưng mời ai uống tùy ý. Thấy tôi băn khoăn khi cả bản không ai giải thích được hai từ “ma mót” nghĩa là gì, vì sao đồng bào A Rem lại có tục xem tất cả thổ thần, tổ tiên, ông bà mình đều nằm trong cái cột ma mót ấy, già Đe nói “từ xa xưa đã nghe ông bà truyền lại như vậy nên ta chỉ biết có từng đó thôi”.

Cách cột nhà thờ ma mót là ô cửa sổ, gọi là “cửa sổ ma”. Đây là cửa để người A Rem đưa xác chết trong nhà ra chôn ngoài “rừng ma”. Người A Rem từ khi còn ở trong hang đá cũng như cho đến giờ đều rất sợ ma rừng. Sau khi chôn người chết xong, họ chạy thật xa, thật nhanh và không cất một tiếng khóc than vì sợ ma rừng “theo tiếng” về theo!

Và sứ mạng bảo vệ rừng

Câu chuyện của trung tá Nguyễn Thành Phú - đồn trưởng đồn biên phòng 593 - đã giúp tôi hình dung phần nào 50 năm trước, khi lần đầu tiên được tin có “người rừng sống trong hang đá”. Các cán bộ huyện Bố Trạch ngày đó đã băng rừng vào hang Va, hang So Đũa và hang Bồng Cù ở sâu trong vùng rừng Phong Nha - Kẻ Bàng hàng chục cây số để vận động 18 người A Rem trong cảnh ăn lông ở lỗ ra khỏi các hang đá, nhưng hễ nghe động là từng cụm người A Rem bỏ chạy thục mạng vô rừng sâu.

Tiếp đến năm 1982, cán bộ huyện Bố Trạch lại lội rừng vào thuyết phục bằng được người A Rem ra sống định canh dọc đường 20 thuộc xã Tân Trạch, nhưng bốn năm sau cả bản người A Rem bỏ trốn vào hang đá. Đến lúc bộ đội biên phòng đồn Cà Roòng 593 vô hang năm1992 vẫn thấy người A Rem ăn mặc rách rưới và sống theo từng cụm nhỏ trong các hang đá ẩm ướt.

Khác với những lần trước, bộ đội biên phòng cắt cử từng tổ bám trụ từng hang, chia đều quần áo, gạo, thuốc và cùng ăn ở với đồng bào cho đến khi vận động được gần 98 người ra sống định cư tại bản 39 bây giờ. Theo trung tá Phú, do dịch sốt rét và dịch tả cộng với sự cận huyết do tục “nối dây” của họ nên mãi tới năm 2005 cả bản 39 mới có 42 hộ, 185 khẩu.

Sống định cư, người A Rem phải tập đủ thứ, tập cầm cuốc, cầm dao, tập trồng cây, học cách ăn uống đồ nấu chín, cách nuôi gia súc, học cả cách sống trong những ngôi nhà của riêng họ. Mà cũng rất khó khăn, nhiều lần cán bộ định canh định cư tỉnh Quảng Bình và chiến sĩ bộ đội biên phòng đã phải đi tìm người A Rem, vì chỉ sau một biến cố nào đó, cả bản lại bỏ trốn vào rừng, vào lại những hang đá ẩm ướt giữa rừng Phong Nha - Kẻ Bàng.

Khi được hỏi, họ đều hoảng hốt cho rằng thần rừng sẽ trừng trị họ nếu bỏ rừng, bỏ hang mà đi. Như năm 1991, một trận dịch làm đến 20 người A Rem mất mạng, họ cho đó là sự trừng phạt của thần linh nên kéo nhau vào lại hang đá; cán bộ lại vào theo và động viên họ trở lại bản. Con đường từ hang đá bước vào nhà của tộc người A Rem sao quá truân chuyên!

Cái gì người A Rem cũng phải học, chỉ duy nhất một việc họ không cần học mà làm tốt, thậm chí là rất tốt so với các dân tộc phía tây Quảng Bình, đó là giữ rừng!

Để bảo vệ vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (rộng 85.000ha, một tài sản quí hiếm của quốc gia, vì không chỉ là rừng mà còn là nơi ẩn mình của hệ thống hang động Phong Nha - được quốc tế công nhận là hệ thống hang động nước đẹp nhất thế giới và Tổ chức Unesco công nhận là di sản thiên nhiên thế giới), ban quản lý đã triển khai nhiều dự án, trong đó có việc khoán cho người dân sống trong các vị trí xung yếu việc chăm sóc và bảo vệ một diện tích 10.000ha.

40 hộ A Rem cũng tham gia chương trình này và ai cũng ngạc nhiên khi họ nhận tới 1.000ha. Trong khi nhiều khu vực khác rừng vẫn bị khai thác, khu vực của người A Rem rừng không chỉ được bảo vệ gần như nguyên vẹn mà người A Rem còn trồng thêm cả rừng. Tôi hỏi: “Thế tiền công trả cho người A Rem đi giữ rừng có cao không?”. Già làng ậm ừ: “Thì cũng có tiền đấy, mỗi tháng người A Rem ta được cán bộ nhà nước trả cho 3,5 triệu đồng, cũng có tiền mua gạo, mua muối cho bà con...”.

Tôi nhẩm tính: 3,5 triệu đồng chia đều 1.000 ha rừng, vậy cứ mỗi ha rừng bảo vệ 365 ngày, bà con được nhận 50.000 đồng và lại chia đều cho 40 hộ tham gia giữ rừng thì mỗi hộ chỉ được vài chục ngàn!”. Nhưng người A Rem chỉ được trả bằng lương thực chứ không trả bằng tiền, đây là cách để người A Rem tồn tại và không phải đói vì tệ uống rượu.

Không hiểu vì lý do gì mà từ khi rời khỏi hang đá, khỏi những khu rừng rậm, cái gì người A Rem học cũng chậm, lâu thích ứng với các điều kiện sống, chỉ riêng việc làm quen với rượu và uống rượu thì lại rất nhanh! Đàn ông, người già uống rượu đã đành, đàn bà, con nít cũng tập uống rượu, họ uống rất khỏe và nhiều người hầu như lúc nào cũng say. Uống có thể đến bỏ cơm, bỏ làm, uống từ sáng đến khuya, uống đến kiệt sức mà chết.

Tôi nhớ năm 1996, khi lần đầu tiên đặt chân lên Tân Trạch thăm bản người A Rem, khi ấy con đường 20 “quyết thắng” vẫn còn là đường rừng, tôi đã chứng kiến một người A Rem đã uống rượu liền tù tì nhiều năm, không cần ăn cơm, uống cho đến kiệt sức, suy gan mà chết. Do đó việc chuyển thẳng gạo đến tay người A Rem là một việc làm hợp lý!

Lần này, tôi rời bản A Rem với nhiều thông tin vui: con đường 20 đã mở rộng 8m, hơn 20km còn lại vào tận bản sẽ làm xong trong năm 2005 và tương lai còn vươn xa hơn nữa, vượt qua Thượng Trạch đến tận nước Lào bên kia dãy Trường Sơn. 11 em nhỏ người A Rem được đưa về thành phố Đồng Hới để học trường dân tộc nội trú đã có những kết quả khả quan trong học tập - đây chính là những hạt giống ươm mầm cho người A Rem trong tương lai…

VŨ TOÀN

--------

+ Kỳ sau: Ngược bản Ma Coong, xuôi về đất Rục

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 3: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Đay
- Kỳ 2: Ơ Đu - bộ tộc 300 người
- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”

Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Tổng hợp những tình huống thoát chết trong gang tấc
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

15 năm ‘cò’ đẻ thuê của gã xe ôm trước cổng bệnh viện

15 năm “cò” mối đẻ thuê, bơm tinh trùng, mua bán tinh trùng... Nghề nào hắn cũng thạo, dịch vụ nào hắn cũng hay và quan trọng hắn có thể chu toàn được tất cả giấy tờ cho bệnh nhân.

Thâm nhập lò "sản xuất thánh" siêu hạng của "thánh" U60

Bằng những lời lẽ ma mị, “thánh bà” không chỉ nhồi nhét vào đầu “tín đồ” đủ thứ mê tín dị đoan mà còn gieo mộng “làm thánh” cho nhiều người với giá hàng trăm triệu đồng...

Nhận xét tin Khi người A Rem rời hang đá...

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Khi người A Rem rời hang đá... bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Khi nguoi A Rem roi hang da ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Khi người A Rem rời hang đá... ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự.

When A Rem left the cave ...
A Rem, Y Chu, Quang Binh Dinh Rau, Phong Nha Ke Bang, the border guards, the first time, cave, wine jars, protect assets and personnel, to forests

A Rem mean arch, stone roof. The vaults, stone that is the Arem (Quang Binh) as a sun roof, rain during the hardships of their lives ..

Xem tiếp: Phóng Sự


  • Thoi su 24h2804 Ca chet do thuy trieu do chua thuyet phuc
    Thời sự 24h(28/04): Cá chết do thủy triều đỏ chưa thuyết phục

    Xử lý nghiêm, thậm chí truy tố nếu để xảy ra ngộ độc do ăn cá chết; Nắng nóng bất thường tại TP.HCM: Trẻ nhỏ đổ bệnh, người già đột qụy; Chuyên gia phản bác nguyên nhân thuỷ triều đỏ làm chết cá; Phát hiện công nhân tráo đổi, làm mới hạn bánh quy hết date; Cháy chung cư ở Linh Đàm: Trẻ vạ vật ngủ ngoài đường

  • Thoi su 24h2704 Be trai bi me ep uong thuoc doc da chet
    Thời sự 24h(27/04): Bé trai bị mẹ ép uống thuốc độc đã chết

    Cá chết bất thường ở Vũng Áng: Thêm 5 thợ lặn nhập viện; Thảm án ở Hải Dương: Bé trai 8 tuổi bị mẹ đẻ ép uống thuốc độc đã chết; Giả mạo facebook nữ sinh bị cưa chân để lừa đảo: Lỗi tại nhà hảo tâm; Dân "tố" nước có mùi hôi, GĐ nước sạch bảo "Đun lên là hết"; Hành trình 18 năm vật vã tìm "tiếng người" cho con gái

  • Thoi su 24h2604 Nam thanh nien o HN bi sat hai da man
    Thời sự 24h(26/04): Nam thanh niên ở HN bị sát hại dã man

    Người nhái lặn 200m dưới kênh đen ngòm ô nhiễm để tìm két sắt; Có nên ăn hải sản khi cá chết hàng loạt ở miền Trung?; Thủy ngân trong không khí Hà Nội: "Khói xe chỉ là nghi ngờ"; Bỏ chất cấm độc hại: Thái Lan mất 6-7 năm, Việt Nam chỉ 6-7 tháng; Hà Nội: Lại một chung cư có nước sạch "sạch" như... nước cống!

  • Thoi su 24h2504 Tre bi bao hanh Noi dau tinh than
    Thời sự 24h(25/04): Trẻ bị bạo hành - Nỗi đau tinh thần

    Những cô gái bị xử tội... hiếp dâm; ‘Ai đầu độc cá cũng phải bị xử lý’!; Nằm rạp xuống đất khi thanh niên quăng mìn ra đường; Trẻ em bị bạo hành: Những nỗi đau về thể xác và tinh thần; Từ những vụ tống tình, tiền bằng ảnh 'nóng': Bài học cho giới trẻ... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 25/04/2016.

  • Thoi su 24h2204 Thanh nien lay bua giet nguoi yeu
    Thời sự 24h(22/04): Thanh niên lấy búa giết người yêu

    Công an nóng vội bỏ qua, còn ta nóng vội thì ra vào tù; Vì sao có những miếng thịt bò lại ánh lên màu 7 sắc cầu vồng?; Mỗi ngày cả trăm người đi taxi "thất lạc hành lý"; Số phận như bóng ma của các cô gái Việt bị bán sang Trung Quốc; Lún vào đa cấp liên tỉnh, tiền tỉ bốc hơi

  • Xon xao nhung vu chong danh vo gay phan no
    Xôn xao những vụ chồng đánh vợ gây phẫn nộ

    Bạo lực gia đình từ lâu là một vấn đề nhức nhối trong xã hội, trong đó đáng báo động nhất là tình trạng bạo lực phụ nữ.

  • Sot virus trieu chung va cach dieu tri
    Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị

    Bệnh nhân sốt virus có thể khỏi sau 5-7 ngày điều trị. Tuy nhiên, nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. ------------ Xem thêm: Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị, http://vietbao.vn/tp/Sot-virus-trieu-chung-va-cach-dieu-tri/13168970/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dan ba Viet kho nhat the gioi
    Đàn bà Việt khổ nhất thế giới?

    Trên đời này, chỉ có cha mẹ mới có thể hi sinh vì con cái! Đừng nghĩ mình có thể thay đổi được người khác. Sống vì mình đi, thương mình đi, sáng suốt lên, đừng vì sợ thị phi, sợ không làm được mà sống chịu đựng cả đời. Ai bị..

  • Vu chu quan bi xu ly hinh su
    Vụ 'chủ quán bị xử lý hình sự"

    Ông Tấn thuê mặt bằng ở huyện Bình Chánh để bán cà phê, ăn sáng, cơm trưa... nhưng lại bị phạt tiền vì nhiều lý do rồi bị truy tố vì chậm đăng ký kinh doanh...

  • Tang thue moi truong voi xang dau
    Tăng thuế môi trường với xăng dầu?

    Đại diện Bộ Tài chính khẳng định, hiện Bộ Tài chính chưa có kế hoạch trình Chính phủ về điều chỉnh tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu.

  • Toan canh kinh te tuan 244 3004
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/4 -30/04)

    Trong buổi lễ Kỷ niệm 65 năm ngày thành lập ngành Ngân hàng Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu ngành điều hành linh hoạt lãi suất, kiềm chế lạm phát, đẩy mạnh tái cơ cấu; theo cách tính của Việt Nam, sau 4 tháng, lạm phát đang dừng ở mức 1,33%; mức lương của người lao động tại Việt Nam là 384-582 USD/tháng.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2404 29042016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 24/04 - 29/04/2016

    Cá chết hàng loạt tại vùng biển miền Trung; Sự thật về thông tin có thủy ngân lơ lửng trong không khí Hà Nội; Gió thổi đổ cột điện cao thế 500kV; Phản cảm cảnh chân dài mặc bikini 2 mảnh câu khách ở siêu thị tại HN; Cá chết, thuỷ ngân, chất cấm - người Việt sống sao... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 244304
    Sự kiện quốc tế nổi bật (24/4-30/4)

    Mỹ chi 38 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa trong 5 năm tới; một phần tài liệu Panama bí mật sẽ được công bố vào tháng 5; Bà Clinton, ông Trump đứng trước chiến thắng lớn ở 5 bang; Nhật Bản ngơ ngác mất hợp đồng tàu ngầm 39 tỷ USD... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 244 304
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/4 - 30/4)

    Tác động khủng khiếp của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; 100% xúc xích Vietfoods chứa chất gây ung thư; Những món khoái khẩu mùa hè dễ gây ngộ độc nhất; Bé 6 tuổi dậy thì sớm vì được mẹ cho ăn một món liên tục trong 2 năm;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 2443042016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/4-30/4/2016)

    Nhiều khi cha mẹ đã vô tình 'xâm hại' con mà không hay biết; cảnh giác trước những chiêu 'móc túi' của thợ điều hòa; vấn nạn dùng chất cấm trong chăn nuôi; cá chết khiến người dân không dám ăn hải sản...Cùng với những câu chuyện về tình yêu, hạnh phúc gia đình với ý nghĩa sâu xa khiến chúng ta phải suy ngẫm nhiều hơn là các