Khi người A Rem rời hang đá...

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Những bộ tộc nhỏ bé giữa đại ngàn (kỳ 4):

Khi nguoi A Rem roi hang da

Y Đan - cô gái xinh nhất bản A Rem chưa chịu cho trai bản "bỏ của" - đang địu cháu

A Rem nghĩa là vòm đá, mái đá. Những vòm, mái đá ấy được người Arem (Quảng Bình) xem như mái nhà che nắng, che mưa trong suốt đời sống khốn khó của họ.

Năm 1956, khi lần đầu tiên người ta phát hiện người A Rem, dân tộc này chỉ còn 18 người. Rồi vì chiến tranh, người A Rem lại chạy vào sống trong các hang đá, đến năm 1992 tìm lại họ cũng chỉ có tổng cộng 98 người. Dạo đó nhiều người đồn thổi nói rằng đó là người rừng, ma rừng vì từ trước đến nay những người đi rừng chỉ thấy bóng họ chập chờn trong những hang đá giữa rừng sâu...

Tài sản của dòng họ

Tôi hết sức bất ngờ và cảm động khi tận mắt nhìn thấy những mái nhà tôn đỏ của tộc người A Rem quần tụ bên nhau. Trước mỗi ngôi nhà phấp phới bay lá cờ đỏ sao vàng tít trên ngọn cây vều khẳng khiu mà dẻo dai đến lạ.

Chị Y Chu - chủ tịch hội phụ nữ xã - khoe: “Ngày 1-3-2004 khi vào cắt băng khánh thành 42 ngôi nhà này cho dân bản A Rem vào ở, ông Nguyễn Minh Triết - ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM - còn tặng bà con mỗi nhà một lá cờ Tổ quốc để treo. Những lá cờ ấy đã được bà con treo liên tục từ năm ngoái đến nay mà vẫn không rách, không phai màu. Ông bí thư hứa không bao giờ ông quên tạo điều kiện giúp đỡ đồng bào A Rem”.

Y Chu đi chân đất, miệng ngậm điếu thuốc vấn hình sâu kèn, ngực địu đứa trẻ chưa đầy một tuổi. Cách đây sáu năm, chồng Y Chu là Đinh Nhuôn khi hấp hối đã trăng trối: “Sau khi ta mất, mày sẽ lấy cháu ruột ta là Đinh Rầu”. Hiện Đinh Rầu đang làm chủ tịch mặt trận tổ quốc xã, đã có ba con với Y Chu.

Kể lại câu chuyện ly kỳ này, Y Chu nói: “Mặc dù Đinh Rầu ít tuổi hơn ta và đã có vợ, ba con nhưng được chú cho thì lấy vì đây là “tài sản” của chú để lại. Mặt khác Đinh Rầu phải có trách nhiệm gìn giữ “tài sản” trong dòng họ chứ. Khi chồng còn sống ta là vợ cội, Đinh Rầu gọi bằng thím. Bây giờ lấy nhau Đinh Rầu không gọi ta là thím mà gọi... vợ ngọn”. Y Chu đưa mắt cười thật vô tư rồi quay sang bật lửa châm thuốc hút tiếp. Chị nói với tôi: “Đó là tục nối dây của đồng bào A Rem “thủ trưởng” ạ”.

Y Chu tự hào: “Làm thân con gái A Rem sướng lắm đó. Phụ nữ nào đẻ được con gái họ rất mừng vì có con gái là có lễ “bỏ của”, lễ “mượn vợ” và còn được làm “tài sản” quí bên nhà chồng. Thế mà Y Đan, 16 tuổi, vừa học xong lớp 5, xinh gái nhất bản vẫn chưa chịu cho người ta “bỏ của” mặc cho lễ “bỏ của” đã được ngấm ngầm thông báo trước sẽ lớn nhất từ xưa đến nay - 10 triệu đồng kèm theo mười hũ rượu, năm nén bạc cơ đấy!”.

Nói vậy nhưng Y Chu vẫn lộ vẻ rầu rầu khi chính chị là bà đỡ duy nhất của bản nhưng đã bao lần không cứu được những đứa trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng do tay chị cắt rốn bằng cật nứa. Đã thế trẻ con A Rem mới sinh được vài ba ngày đã phải ngồi vào trong địu để mẹ địu đi nương rẫy nên tỉ lệ tử vong thường chiếm một nửa tỉ lệ sinh.

Tục thờ ma mót

Biết chúng tôi đến thăm bản, già làng Đinh Đe cho người đi tìm về nói chuyện. Già Đe bưng ra một hũ rượu cần đặt giữa chiếu rồi bước đến quì trước cột nhà thờ ma mót chắp hai tay khấn bằng tiếng A Rem. Trung tá Phú - người bộ đội biên phòng có nhiều năm gắn bó với người A Rem, cùng đi với tôi vào bản - cho biết: ông già đang báo cáo với ma mót để ma mót chứng kiến hôm nay có khách quí đến chơi nhà, gia chủ muốn mời khách cùng uống một hũ rượu cần. Khi ấy hũ rượu đã được cắm cần, nước suối đã đổ đầy miệng hũ và một cái que nhỏ đang đặt ngang trên miệng hũ rượu.

Trung tá Phú đưa tay cầm lấy cái que nhỏ thay cho sự nhận lời mời của gia chủ. Từ đó hũ rượu thuộc quyền khách và do khách ưng mời ai uống tùy ý. Thấy tôi băn khoăn khi cả bản không ai giải thích được hai từ “ma mót” nghĩa là gì, vì sao đồng bào A Rem lại có tục xem tất cả thổ thần, tổ tiên, ông bà mình đều nằm trong cái cột ma mót ấy, già Đe nói “từ xa xưa đã nghe ông bà truyền lại như vậy nên ta chỉ biết có từng đó thôi”.

Cách cột nhà thờ ma mót là ô cửa sổ, gọi là “cửa sổ ma”. Đây là cửa để người A Rem đưa xác chết trong nhà ra chôn ngoài “rừng ma”. Người A Rem từ khi còn ở trong hang đá cũng như cho đến giờ đều rất sợ ma rừng. Sau khi chôn người chết xong, họ chạy thật xa, thật nhanh và không cất một tiếng khóc than vì sợ ma rừng “theo tiếng” về theo!

Và sứ mạng bảo vệ rừng

Câu chuyện của trung tá Nguyễn Thành Phú - đồn trưởng đồn biên phòng 593 - đã giúp tôi hình dung phần nào 50 năm trước, khi lần đầu tiên được tin có “người rừng sống trong hang đá”. Các cán bộ huyện Bố Trạch ngày đó đã băng rừng vào hang Va, hang So Đũa và hang Bồng Cù ở sâu trong vùng rừng Phong Nha - Kẻ Bàng hàng chục cây số để vận động 18 người A Rem trong cảnh ăn lông ở lỗ ra khỏi các hang đá, nhưng hễ nghe động là từng cụm người A Rem bỏ chạy thục mạng vô rừng sâu.

Tiếp đến năm 1982, cán bộ huyện Bố Trạch lại lội rừng vào thuyết phục bằng được người A Rem ra sống định canh dọc đường 20 thuộc xã Tân Trạch, nhưng bốn năm sau cả bản người A Rem bỏ trốn vào hang đá. Đến lúc bộ đội biên phòng đồn Cà Roòng 593 vô hang năm1992 vẫn thấy người A Rem ăn mặc rách rưới và sống theo từng cụm nhỏ trong các hang đá ẩm ướt.

Khác với những lần trước, bộ đội biên phòng cắt cử từng tổ bám trụ từng hang, chia đều quần áo, gạo, thuốc và cùng ăn ở với đồng bào cho đến khi vận động được gần 98 người ra sống định cư tại bản 39 bây giờ. Theo trung tá Phú, do dịch sốt rét và dịch tả cộng với sự cận huyết do tục “nối dây” của họ nên mãi tới năm 2005 cả bản 39 mới có 42 hộ, 185 khẩu.

Sống định cư, người A Rem phải tập đủ thứ, tập cầm cuốc, cầm dao, tập trồng cây, học cách ăn uống đồ nấu chín, cách nuôi gia súc, học cả cách sống trong những ngôi nhà của riêng họ. Mà cũng rất khó khăn, nhiều lần cán bộ định canh định cư tỉnh Quảng Bình và chiến sĩ bộ đội biên phòng đã phải đi tìm người A Rem, vì chỉ sau một biến cố nào đó, cả bản lại bỏ trốn vào rừng, vào lại những hang đá ẩm ướt giữa rừng Phong Nha - Kẻ Bàng.

Khi được hỏi, họ đều hoảng hốt cho rằng thần rừng sẽ trừng trị họ nếu bỏ rừng, bỏ hang mà đi. Như năm 1991, một trận dịch làm đến 20 người A Rem mất mạng, họ cho đó là sự trừng phạt của thần linh nên kéo nhau vào lại hang đá; cán bộ lại vào theo và động viên họ trở lại bản. Con đường từ hang đá bước vào nhà của tộc người A Rem sao quá truân chuyên!

Cái gì người A Rem cũng phải học, chỉ duy nhất một việc họ không cần học mà làm tốt, thậm chí là rất tốt so với các dân tộc phía tây Quảng Bình, đó là giữ rừng!

Để bảo vệ vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (rộng 85.000ha, một tài sản quí hiếm của quốc gia, vì không chỉ là rừng mà còn là nơi ẩn mình của hệ thống hang động Phong Nha - được quốc tế công nhận là hệ thống hang động nước đẹp nhất thế giới và Tổ chức Unesco công nhận là di sản thiên nhiên thế giới), ban quản lý đã triển khai nhiều dự án, trong đó có việc khoán cho người dân sống trong các vị trí xung yếu việc chăm sóc và bảo vệ một diện tích 10.000ha.

40 hộ A Rem cũng tham gia chương trình này và ai cũng ngạc nhiên khi họ nhận tới 1.000ha. Trong khi nhiều khu vực khác rừng vẫn bị khai thác, khu vực của người A Rem rừng không chỉ được bảo vệ gần như nguyên vẹn mà người A Rem còn trồng thêm cả rừng. Tôi hỏi: “Thế tiền công trả cho người A Rem đi giữ rừng có cao không?”. Già làng ậm ừ: “Thì cũng có tiền đấy, mỗi tháng người A Rem ta được cán bộ nhà nước trả cho 3,5 triệu đồng, cũng có tiền mua gạo, mua muối cho bà con...”.

Tôi nhẩm tính: 3,5 triệu đồng chia đều 1.000 ha rừng, vậy cứ mỗi ha rừng bảo vệ 365 ngày, bà con được nhận 50.000 đồng và lại chia đều cho 40 hộ tham gia giữ rừng thì mỗi hộ chỉ được vài chục ngàn!”. Nhưng người A Rem chỉ được trả bằng lương thực chứ không trả bằng tiền, đây là cách để người A Rem tồn tại và không phải đói vì tệ uống rượu.

Không hiểu vì lý do gì mà từ khi rời khỏi hang đá, khỏi những khu rừng rậm, cái gì người A Rem học cũng chậm, lâu thích ứng với các điều kiện sống, chỉ riêng việc làm quen với rượu và uống rượu thì lại rất nhanh! Đàn ông, người già uống rượu đã đành, đàn bà, con nít cũng tập uống rượu, họ uống rất khỏe và nhiều người hầu như lúc nào cũng say. Uống có thể đến bỏ cơm, bỏ làm, uống từ sáng đến khuya, uống đến kiệt sức mà chết.

Tôi nhớ năm 1996, khi lần đầu tiên đặt chân lên Tân Trạch thăm bản người A Rem, khi ấy con đường 20 “quyết thắng” vẫn còn là đường rừng, tôi đã chứng kiến một người A Rem đã uống rượu liền tù tì nhiều năm, không cần ăn cơm, uống cho đến kiệt sức, suy gan mà chết. Do đó việc chuyển thẳng gạo đến tay người A Rem là một việc làm hợp lý!

Lần này, tôi rời bản A Rem với nhiều thông tin vui: con đường 20 đã mở rộng 8m, hơn 20km còn lại vào tận bản sẽ làm xong trong năm 2005 và tương lai còn vươn xa hơn nữa, vượt qua Thượng Trạch đến tận nước Lào bên kia dãy Trường Sơn. 11 em nhỏ người A Rem được đưa về thành phố Đồng Hới để học trường dân tộc nội trú đã có những kết quả khả quan trong học tập - đây chính là những hạt giống ươm mầm cho người A Rem trong tương lai…

VŨ TOÀN

--------

+ Kỳ sau: Ngược bản Ma Coong, xuôi về đất Rục

-------------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 3: Người Mã Liềng dưới chân núi Ka Đay
- Kỳ 2: Ơ Đu - bộ tộc 300 người
- Kỳ 1: Đan Lai - bộ tộc chốn “sơn cùng thủy tận”

Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Clip bạo hành trẻ em "Đây có còn là con người"
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Steve Jobs nhìn thấy iPhone trong bức hoạ 350 năm tuổi

Tim Cook cho rằng không chắc Steve Jobs sáng tạo ra iPhone, mà có thể lấy cảm hứng đâu đó, giống như cách Cook thường nhìn thấy iPhone khi xem bức tranh 350 tuổi.

Đại gia U50 đặt cọc cả nửa tỷ để "đẻ thuê" con trai bằng mọi giá

Ông H. là chủ của một doanh nghiệp khai thác và sản xuất gỗ rất lớn ở miền Bắc, bản thân ông đã có vợ và hai cô con gái xinh xắn, nhưng ông luôn bị ám ảnh bởi định kiến "phải có con trai bằng mọi giá".

Nhận xét tin Khi người A Rem rời hang đá...

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Khi người A Rem rời hang đá... bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Khi nguoi A Rem roi hang da ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Khi người A Rem rời hang đá... ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự.

When A Rem left the cave ...
A Rem, Y Chu, Quang Binh Dinh Rau, Phong Nha Ke Bang, the border guards, the first time, cave, wine jars, protect assets and personnel, to forests

A Rem mean arch, stone roof. The vaults, stone that is the Arem (Quang Binh) as a sun roof, rain during the hardships of their lives ..

Xem tiếp: Phóng Sự


  • Thoi su 24h2705 Tu choi loi moi di choi bi danh rot rang
    Thời sự 24h(27/05): Từ chối lời mời đi chơi bị đánh rớt răng

    Cả gia đình nhập viện vì quá kích động sau khi ăn rau lạ; "Ngọc ếch" đến "cát lợn": Thực hư những vật thể lạ giá hàng tỉ đồng; Phụ huynh bức xúc con bị thâm tím người khi từ trường mầm non về; Công bố kết quả điều tra vụ xe khách cháy 13 người chết; Mại dâm Đồ Sơn và luật ngầm nhốt chân dài sống trong lầm lũi

  • Thoi su 24h2605 Nhung an mang rung ron trong con mong du
    Thời sự 24h(26/05): Những án mạng rùng rợn trong cơn mộng du

    Cháu gái ngã xuống hồ đang xả nước, ông tử nạn khi lao theo cứu cháu; Uẩn khúc khám bệnh nhận quà khuyến mãi ở phòng khám tư nhân; Mảnh giấy sót lộ tẩy chiêu đóng giả người thân đoạt tiền người già; Giảm hóa đơn nước tiền triệu cho dân: Tình thương ngành nước

  • Thoi su 24h2505 Cong tu cuong buc nhieu co gai tren oto
    Thời sự 24h(25/05): Công tử cưỡng bức nhiều cô gái trên ôtô

    Bị "tố" từ chối cấp cứu bệnh nhân, bác sĩ trạm y tế nói gì?; Hà Nội ngập nặng, dân leo lên xe ủi, chèo xuồng "lướt" phố; Vợ tố bị chồng đánh đến mức phải nhập viện, sảy thai 3 tháng; Vụ tai nạn thảm khốc ở Bình Thuận: Đã có 13 nạn nhân tử vong; Đã giải cứu thành công cá voi nặng 15 tấn mắc cạn

  • Thoi su 24h2405 Loi khai cua hung thu sat hai be gai 11T
    Thời sự 24h(24/05): Lời khai của hung thủ sát hại bé gái 11T

    Chết cháy vì không có búa thoát hiểm: Nhà xe kêu khách lấy trộm; Những lần ông Obama tháo nhẫn để bắt tay gây tranh cãi; Hà Nội tiếp tục kiểm tra hoạt động bán hàng đa cấp; Cứu sống bệnh nhân bị gần 20 viên đạn găm khắp người; Cần xử lý thông tin bịa đặt, vu khống trên mạng xã hội

  • Thoi su 24h2305 Tai nan tham khoc o Binh Thuan 12 nguoi chet
    Thời sự 24h(23/05): Tai nạn thảm khốc ở Bình Thuận 12 người chết

    Chuyện những "dân chơi" đặt mua đồ nhưng thản nhiên... quên trả tiền; Vụ tai nạn thảm khốc 12 người chết: Tang thương quê nghèo; Truy sát kinh hoàng ở Cà Mau, nạn nhân bị chém khâu gần 30 mũi; Bê tông hầm chui như "kẹo lạc không đường": Nhiều giả thiết;

  • Tai nan kinh hoang o Binh Thuan
    Tai nạn kinh hoàng ở Bình Thuận

    Những vụ tai nạn liên quan đến xe khách thường gây ra thương vong lên đến hàng chục người khiến nhiều người thấy bất an, ám ảnh đối với loại phương tiện này.

  • Chuyen tham Viet Nam cua Tong thong Obama
    Chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama

    Nhà Trắng công bố lịch trình chuyến thăm chính thức tới Việt Nam và Nhật Bản của Tổng thống Barack Obama, chuyến thăm thứ 10 của ông tới châu Á.

  • Phong chong xam hai tinh duc tre em
    Phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

    Từ đầu năm đến nay, hàng loạt vụ học sinh bị xâm hại tình dục khiến nhiều phụ huynh, học sinh hoang mang, lo sợ

  • Toan canh vu Dong phuc bien hieu
    Toàn cảnh vụ 'Đồng phục biển hiệu'

    Việc đồng bộ bảng, biển quảng cáo đã mang lại diện mạo khác hẳn với vẻ nhếch nhác của nhiều tuyến phố ở Hà Nội hay các đô thị lớn. Tuy nhiên, có không ít ý kiến không đồng tình với việc làm này.

  • Nu sinh tat ban 52 cai chay mau mui
    Nữ sinh tát bạn 52 cái, chảy máu mũi

    Một vụ bạo lực học đường nghiêm trọng đã xảy ra tại trường THCS 15/10 (Mộc Châu, Sơn La), trong đó một nữ sinh đã thẳng tay tát bạn 52 cái, hộc máu mũi đang thu hút sự quan tâm của dư luận.

  • Su kien quoc te noi bat 225285
    Sự kiện quốc tế nổi bật (22/5-28/5)

    Những hoạt động cũng như các tuyên bố của Tổng thống Obama tại Việt Nam là thông tin nổi bật nhất trên các mặt báo trong tuần vừa qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2205 28052016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 22/05 - 28/05/2016

    Tai nạn giao thông kinh hoàng ở Bình Thuận; Hà Nội mưa lớn, nhiều tuyến phố biến thành sông; Phụ huynh bức xúc con bị thâm tím người khi từ trường mầm non về; Hình ảnh ấn tượng tại lễ đón chính thức Tổng thống Mỹ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2205 2805
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (22/05 - 28/05)

    Giết người vì tưởng hiếp dâm; Vụ cướp bánh mỳ bị truy tố; Gia đình Minh Béo không phải trả tiền bảo lãnh 100.000 USD; Vụ trộm ô tô vàng chấn động Hà Nội; Dã tâm 'chiều chồng' lúc nửa đêm của người đàn bà ngoại tình; Giả hotgirl khoe thân qua mạng, lừa tiền người háo sắc;....là những tin đáng chú ý.

  • Toan canh kinh te tuan 2205 28052016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (22/05- 28/05/2016)

    Chuyến thăm của Tổng thống Mỹ mang lại hiệu ứng lâu dài cho DN Việt; CPI tháng 5 tăng 0,54%, cao nhất trong 5 năm qua; Chính thức mở lại cho vay ngoại tệ từ 1/6; dự án sống lay lắt vì nhà thầu Trung Quốc chậm tiến độ;Tổng số tiền nợ thuế cả nước đã lên ngưỡng 76.000 tỷ đồng... Cùng với đó là những thông tin tài chính- ngân hàng,

  • Nghin le chuyen tuan qua 1505 21052016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 15/05 - 21/05/2016

    Bố vợ chém chết con rể rồi chở xác đến Công an đầu thú; Ông Tây dọn cống thối ở Nguyễn Khang, Hà Nội; Choáng với hóa đơn tiền nước khủng ở Hà Nội; Cá chết ngửa bụng trên kênh Nhiêu Lộc ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.