vietbao

Hà Thị Cầu- cuộc đời vất vả như dặm đường hát xẩm

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Bà già nhỏ bé ngồi trước hiên ngôi nhà lụp xụp, nhai trầu bỏm bẻm, bên cạnh là chiếc đài con con không lúc nào dứt tiếng. Khó ai đoán được bà đã từng trải khắp trời Nam, đất Bắc, từ miền xuôi tới miền ngược, bà là nghệ sĩ ưu tú nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu.

Mười tuổi bắt đầu nhập tâm câu hát của cha mẹ là những người hát xẩm; cũng 10 tuổi, Hà Thị Cầu bắt đầu biết uống rượu, ăn trầu, điệu hát, lời ca phiêu bạt, lam lũ vận vào số phận của bà từ đấy. Bà hát: "Một đời đánh phấn đeo hoa. Một đời khổ ải cũng qua một đời". Năm nay đã 78 tuổi, người nghệ sĩ già chỉ thấy đời mình trong câu hát.

Lênh đênh câu hát

Ha Thi Cau- cuoc doi vat va nhu dam duong hat xam
Nghệ sĩ ưu tú - nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu.

Hát xẩm là một thể loại hát rong của người Việt, còn được coi là thể loại đặc trưng của người mù với thành ngữ "sờ như xẩm sờ". Là ngón nghề kiếm sống của của những người hát rong, xẩm được dạy theo kiểu truyền khẩu nhập tâm. Câu hát xẩm như một vật vô hình được người hát rong nâng, truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Từ cái thuở là một cô gái nhỏ, Hà Thị Cầu theo cái nghiệp của gia đình phải phiêu bạt khắp nơi, kiếm ăn bằng lời ca tiếng hát. Cô bê thau nhận tiền của người nghe dần dà nhập tâm học được những lời ca, ngón đàn, tiếng sênh phách từ cha mẹ. Cũng là những làn điệu hà liễu, huê tình, thập ân, xẩm ba bậc... với câu sáu câu tám nhưng với tiếng hát cao và thanh lạ lùng của Hà Thị Cầu, bài ca người hát xẩm đã vượt qua tiếng hát rong giải khuây của nơi phố chợ, ven đường, không chỉ là phút dừng lại lắng nghe đôi câu hát rồi lại đi của khách qua đường. Đó là nghệ thuật, là tiếng vọng tâm hồn của những lớp người lam lũ. Cả cuộc đời với xẩm, bà Cầu tóm gọn lại trong một câu: "Xẩm là hát nơi đầu đường xó chợ". Ấy là bà nói vậy nhưng xẩm của bà đâu chỉ có vậy. Trong những buổi nào đó thủa ấy, khi chiếu cói đã được trải xuống tại một góc chợ, đường làng, ai đi qua mà không dừng lại khi thấy một cô gái nhỏ trong bộ quần sô áo gụ bạc màu, miệng hoa cất tiếng, tay thon kéo nhị, chân son gõ phách. Hát rằng:

"Con sông kia nước chảy đôi dòng,

Đèn khêu đôi ngọn anh trông ngọn nào?

Muốn tắm mát lên ngọn sông đào

Muốn ăn sim chín thì vào rừng xanh..."

Điệu hát có những tiếng đậm, tiếng đưa hơi đều nổi lên ngang với lời hát chính, tiếng trống xẩm đùng đục mà không vang càng làm nổi lên lời ca thanh mà khỏe, tiếng hát da diết mà tròn vành rõ chữ của cô hát xẩm Cầu. Người ta mê, người ta xúm đông xúm đỏ quanh chiếu xẩm, quanh người hát. Cái phút đông vui, hồn nhiên ít có ở cái thời buổi "chạy ăn từng bữa toát mồ hôi" đấy. Đàn ông thì nhờ ca cho bài Dâu lười, đối lại, các bà, các cô đứng quanh lại nói cô Cầu hát Rể lười. Rồi người hát cũng vui, hát ghẹo tất cả bằng bài Ngược đời, hát rằng:

"...Một trăm quả hồng nuốt bà tám mươi

Nắm xôi nuốt trẻ lên mười

Con gà nậm rượu nuốt người lao đao..."

Mười tuổi thì đã quá xa, còn tám mươi tuổi thì đã sắp tới nhưng bà vẫn nhớ cái ồn ào, vui vẻ của những ngày chợ đông ấy. Trong túi đồ nghề của người hát xẩm bao giờ cũng có cái chậu thau để đựng tiền của khách. Nhiều gánh hát khác hát xong lại phải bưng chậu đi một vòng, năn nỉ người nghe nhón tay làm phúc. Chiếu xẩm gia đình cô Cầu không phải thế. Người quê hay kẻ chợ dù có lam lũ thì vẫn tinh đời. Cô Cầu cứ dứt một điệu hát là tiền ném rào rào vào chậu. Cái chậu thau có lúc méo mó, sứt sẹo vì chuỗi nặng tiền chinh Khải Định, Bảo Đại người ta quăng vào.

Người thứ mười tám của ông chánh hát xẩm

"Nghĩ xa xôi lại nghĩ gần,

Làm thân con nhện mấy lần vương tơ.

Chắc về đâu trong đục mà chờ,

Hoa thơm mất tuyết, biết nương nhờ vào đâu"

Như câu hát, đường tình duyên của người con gái tài hoa Cầu cũng vất vả như dặm đường hát xẩm. Một ngày nọ gánh hát xẩm của nhà cô ghé qua Yên Phong (huyện Yên Mô, Ninh Bình). Và nơi đó, bà gặp người chồng của mình. Bà nhớ lại: "Lúc ấy tôi mới 16 tuổi, còn ông ấy đã 49. Ban đầu tôi gọi ông ấy là bác xưng cháu kia mà".

Ông chánh trương Mậu khi đó thuộc hàng "chức sắc" của dân hát xẩm, gánh hát xẩm nào qua vùng Yên Phong, Yên Mô cũng đều phải xin phép ông một tiếng. Mắt ông bị lòa, không thấy được cô Cầu xinh, giòn thế nào nhưng với đôi tai thẩm âm của bậc thầy trong nghề, trước cái giọng cao, trong vắt của cô thì ông xiêu đổ hoàn toàn. Đứng trước "cô cháu" 16 tuổi, ông chánh Mậu cầm lòng không đậu. Người đàn ông trải đời đã từng lần lượt sống với 17 người đàn bà khác nhau (theo cách tính của các cụ trong làng) lại một lần nữa nhờ người đem trầu cau đến hỏi vợ. Rồi bỏ nhà bỏ cửa, ông chánh Mậu chống gậy theo gánh hát nhà vợ tiếp bước con đường nghệ sĩ lang thang.

Ông mê bà nhưng là cái mê đắm của người chồng già cả ghen. Vậy nên cứ mỗi lúc lên cơn ghen là ông lôi vợ ra đánh. Ông mù nên không cảm được bằng mắt, cứ nghe lời ca của vợ lảnh lót, đong đưa, tiếng tiền xu khách ném rào rào vào lòng vợ mình (thay vì ném vào cái chậu thau trước mặt ông) là ông lại nổi cơn ghen. Cuộc đời cô Cầu trải qua những ngày mặn nồng trộn lẫn với những trận đòn ghen không dứt của người chồng già.

Và bà cũng là một người mẹ bất hạnh: hai mươi hai năm chung sống (ông ghen nhưng vẫn coi bà như vật báu, không bỏ đi tìm người phụ nữ thứ 19 nữa), bà có với ông 7 người con. Đời hát xẩm lưu lạc, cơm hàng cháo chợ, nắng mưa sương gió, bốn đứa đầu lần lượt lâm bệnh chết.

Năm 38 tuổi, đến lượt ông chồng già cũng chầu trời. Gánh hát xẩm tan tác, cô Cầu ôm ba đứa con còn lại về căn nhà nhỏ ở Yên Phong. Đời hát xẩm tài hoa, kiếm nhiều tiêu cũng nhiều. Lúc theo cha mẹ đem tiếng hát tha phương cầu thực, Cầu là cô bé nghèo. Lúc quay về Ninh Bình, bà là một thiếu phụ nghèo. Nghèo đến mức đứa con gái út mới 8 tháng tuổi không chăm sóc được phải cho người ta làm con nuôi. Còn lại ba mẹ con, rau cháo nuôi nhau.

Máu giang hồ chưa tắt

"Các cô ca sĩ hát nhạc dân tộc nói bu dạy cho vài điệu hát xẩm nhưng các cô ấy sống sung túc như thế làm sao thấm được cái tình trong lời ca của người lam lũ".

Cả cuộc đời lấy tiếng hát làm vui cho đời, khi tuổi già người nghệ nhân già Hà Thị Cầu sống dựa vào người con gái chưa chồng. Cô Mận, nay đã 44 tuổi, ngày ngày đi đi về về các chợ Bút, Tú, Phát Diệm buôn con gà con vịt kiếm tiền nuôi hai mẹ con. Con trai bà làm công nhân, nay đã nghỉ hưu, cảnh nhà cũng quá nghèo khó, vừa bệnh tật vừa phải lo cho đàn con, không có sức giúp bà.

Giờ bà an phận ngồi nhà. Ngày ba bữa cơm, một ngàn đồng tiền rượu chia làm ba chén.

Trong một buổi chiều tà, ngồi cạnh giàn trầu không, câu chuyện ca kệ của một bà lão lẫn lộn cả tiếng nhị tiếng phách một thuở. Bà bảo "Mấy cô ca sĩ hát nhạc dân tộc thỉnh thoảng đến chơi, bu chẳng nhớ được ai với ai, chỉ nhớ được cô Hồng Ngát. Nói bu dạy cho vài điệu hát xẩm. Các cô ấy hát hay nhưng sống sung túc như thế làm sao hiểu cái tình trong lời ca của người lam lũ".

Câu chuyện lan man sang việc cái nhà bà dột nát quá, không có tiền sửa: "Bu còn khỏe, còn hát được. Bu muốn vào trong Nam đi hát, chắc cũng có tiền. Sài Gòn ngày xưa bu đi mãi rồi, còn lạ gì nữa. Nhưng con gái bu nói bu già rồi, lại đi hát rong như vậy là bôi xấu quê hương, nó nói bu mà đi thì nó đập đàn". Lắng nghe câu chuyện của bà, nhìn mái tóc bạc, chân tay khẳng khiu, tôi cũng thấy con gái bà nói phải. Cái tuổi 78 của bà không phải để một lần nữa lạc bước kiếm sống phương xa. Nhưng lại chợt nhớ lời bà "xẩm là tiếng hát nơi đầu đường xó chợ" để rồi tiếc những con đường, quán chợ ở đất phương Nam sẽ không bao giờ được nghe điệu hát rong của một bậc thầy như vậy.

Tiếng hát đưa mẹ con đoàn tụ

Năm 1977, ngồi nhà ôm đứa cháu nội mới sinh chưa biết mặt cha (cha nó đang đi bộ đội ở biên giới Việt - Lào), bà Cầu lại nhớ đứa con gái làm công nhân ở vùng Tây Bắc. Bà mày mò viết bài Theo Đảng trọn đời. Không biết chữ, bà nhờ trẻ hàng xóm chép lời hộ. Coi như đấy là lá thư gửi những đứa con ở xa, động viên con cố gắng hoàn thành nhiệm vụ, cũng là tự động viên mình. Lời ca cách mạng lại nằm trong những làn điệu hát xẩm da diết là tiếng lòng người mẹ được truyền bá nhiều nơi. Tình cờ, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nghe được. Hỏi kỹ ra ông thương lắm, bảo cấp dưới bố trí công tác để hai người con của bà được về sống gần mẹ. Người con gái út cho đi làm con nuôi người ta cũng biết đường tìm về với mẹ đẻ, dù vẫn sống với bố mẹ nuôi nhưng thỉnh thoảng cô vẫn qua lại với bà.

Từ đấy, cuộc đời của bà hát xẩm xưa nay là thành viên đội văn nghệ xã Yên Phong khởi sắc hơn. Bà được tham gia nhiều hội diễn văn nghệ quần chúng toàn quốc, đoạt được nhiều huy chương vàng, giải thưởng đặc biệt. Với tài năng nghệ thuật của mình, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

(Trọng Hiếu - Pháp luật TP.HCM)

Việt Báo
Chân dung "Người cha hoàn hão" xem mà rơi nước mắt
Comment :Hà Thị Cầu- cuộc đời vất vả như dặm đường hát xẩm
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hà Thị Cầu- cuộc đời vất vả như dặm đường hát xẩm bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Ha Thi Cau cuoc doi vat va nhu dam duong hat xam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hà Thị Cầu- cuộc đời vất vả như dặm đường hát xẩm ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Phóng Sự
Ha Thi Cau-life as hard as gray mile songs
Ha Thi Cau, Yen Phong, who sang gray, life, of people, singing, lyrics, artist, tune, she, her , age of mother, live
In stories coffee with her statements, that the Treadstone poetry of an artist Wanderer, a destitute life, bitterness of a woman ....
Sự thật kinh hoàng về người phụ nữ thuê người chặt chân, tay lấy tiền bảo hiểm
Sự thật kinh hoàng về người phụ nữ thuê người chặt chân, tay lấy tiền bảo hiểm

Người thân, chính quyền địa phương cũng phải ngỡ ngàng trước việc làm của chị N. thuê người chặt chân, tay để lấy tiền bảo hiểm. Họ chỉ biết thông tin duy nhất về N. từng bị kết án về tội môi giới mại dâm.

  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Thoi su 24h238 Gai tre thue chat chan tay truc loi
    Thời sự 24h(23/8): Gái trẻ thuê chặt chân tay trục lợi

    Xé áo, cắt tóc nhân tình ở phố: Nhân tình là "osin" của kẻ chủ mưu; Giám định ADN để nhận dạng 150 ngôi mộ bị xâm phạm; Vụ "tháp nghiêng" chờ sập: 3/4 hộ dân đã di dời; Dân không có quyền kiểm tra CSGT': Giám sát khác kiểm tra; Bạn gái trễ giờ lên máy bay, nam thanh niên xông vào đánh nhân viên hàng không

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t