Đi Viêng tìm ông chủ rừng trầm

TTCN - Thoong PhiLaVông ở thủ đô Vientiane vốn là Việt kiều quê Nam Định tên là Hoàng Văn Diểu, lạc cha lúc 3 tuổi. 29 năm sau (1990) anh sang Lào hành nghề cắt tóc kiếm tiền đi tìm cha rồi trở thành thợ cắt tóc nổi tiếng thủ đô Vientiane và được mời cắt tóc cho một số nguyên thủ quốc gia Lào. Bất ngờ mười năm sau người ta không gọi anh là Thoong “tắt thổm” (Thoong cắt tóc) nữa mà là Thoong “trầm hương”, ông chủ của 2.000ha rừng trầm...

Dọc đường sang thủ đô Vientiane tôi giữ rất cẩn thận lá thư của người bạn giới thiệu sang gặp Thoong. Không ngờ Sỉ Thắt - sĩ quan công an Lào, người dẫn đường - vỗ vai tôi, nói: “Ai chứ ông Thoong “tắt thổm” thì lạ gì. Doanh nghiệp (DN) ông ta độc nhất vô nhị trong tám DN số một ở Lào với những chuyện đời lạ lẫm”.

Tìm cha

Năm 14 tuổi ông Poỏng Sắc Vông Pha Nít Cha Lơn từ Quảng Đông sang Hong Kong rồi về Thái Lan hành nghề bốc vác thuê cho ông chủ nhà máy xay gạo vùng đông bắc Thái Lan. Sáu năm sau ông Vông trở thành người quản lý nhà máy. Tám năm tiếp theo nhờ có uy tín, năng lực và vốn, ông mua trọn nhà máy xay gạo, trở thành ông chủ nổi tiếng năm 28 tuổi.

Năm 16 tuổi, bà Cù Thị Sáu (Việt kiều ở thôn An Lạc Trung, xã Yên Hồng, huyện Ý Yên, Nam Định) kết duyên với ông Vông. Diểu là con thứ tư của cuộc tình tha hương này. Năm 1960 khi Diểu mới 3 tuổi thì mẹ đem “bán” cho nhà chùa ở Khỏn Kèn thuộc tỉnh U Đon (Thái Lan) để lấy phước. Trên đường hai mẹ con tới chùa không may bị tai nạn giao thông. Vì bảo vệ mạng sống của Diểu, bà mẹ trẻ 26 tuổi phải chịu để cánh cửa xe dập nát chân mình. Đó cũng là năm ông Vông làm ăn lụn bại do nhà máy xay gạo bị hỏa hoạn thiêu rụi phải chuyển lên Bangkok lập nghiệp, còn mẹ con bà Sáu theo ông bà ngoại (một trong những Việt kiều hoạt động cách mạng) về lại Nam Định. Đó là chuyến đi của sự chia cắt dằng dặc tình chồng vợ, cha con. 29 năm sau (1990) Diểu tìm được cha khi ông là phó chủ tịch hội đồng quản trị hãng sản xuất rượu nổi tiếng, một tỉ phú ở Thái Lan.

Thoong “cắt tóc”

Một trong 16 nhà nghỉ của khách du lịch trong rừng trầm

Thời gian đi tìm cha, Diểu tự đặt cho mình tên Thoong (tiếng Thái Thoong nghĩa là vàng). Biết cha mình là một tỉ phú nhưng Thoong không xin một đồng mà vẫn nhẫn nại cắt tóc thuê “làm đầu đường, ở xó chợ”. Lúc ấy Thoong không ngờ ông Vông đang thử sức đứa con trai như lời ông ghi trong cuốn nhật ký hồi ấy: “Tôi sẽ cho Thoong cái nghiệp chứ không cho Thoong tiền”. Còn Thoong vừa cắt tóc vừa tự học rồi nói rất sõi tiếng Lào. Thoong kể: “Sở dĩ mình chọn nghề cắt tóc kiếm kế sinh nhai vì nghề này không cần nhiều vốn. Vả lại mình thấy tiệm nào ở Vientiane cũng cắt tóc bằng tôngđơ, không có ai dùng được kéo, trong khi đó cắt tóc bằng kéo là năng khiếu của mình hồi làm công tác Đoàn ở Nhà máy Dệt Nam Định”.

Thế là nhờ “múa kéo” dẻo quẹo và nói chuyện tiếu lâm như khiếu nên nhiều người tìm đến tiệm Thoong làm thuê để cắt tóc. Dần dần ông chủ tiệm cắt tóc giao cho Thoong chuyên phục vụ cán bộ cao cấp của Lào. Một hôm đang “múa kéo”, Thoong thấy chiếc xe con sang trọng đỗ xịch trước tiệm. Một sĩ quan công an bước đến nói với Thoong: “Anh chuẩn bị đồ nghề, khoảng 30 phút nữa mời anh đến cắt tóc tại nhà”.

Lần đầu tiên trong đời Thoong được ngồi xe con đi hành nghề tại gia. Nhưng điều làm anh ngạc nhiên nhất hôm ấy - khách cắt tóc là ông Nouhak Phoumsavan chủ tịch nước Lào, đang ngồi giữa bốn cảnh vệ an ninh trong căn phòng chừng 16m2. Anh nhớ lúc ấy “tay run, trán toát mồ hôi hột vì khách là vị chủ tịch nước mà mình là người đi làm thuê, ở mướn”. Nửa tháng sau, anh đến cắt tóc lần hai cho ông nhưng trong phòng chỉ con hai cảnh vệ. Lần ba chỉ còn một cảnh vệ. Đến lần bốn chỉ còn “ông chủ tịch nước và mình tôi”.

Vị thứ hai mà Thoong được mời đến cắt tóc tại nhà riêng là ông Souphanouvong, nguyên chủ tịch nước. Thoong nhớ lần cuối cùng cắt tóc cho ông: “Lần ấy, cụ đang đau nhưng miệng vẫn nhai trầu. Cảnh vệ yêu cầu thay vì cạo râu, dùng tôngđơ để tỉa râu cho cụ. Đây là động tác hóc hiểm nhất vì miệng của cụ luôn cử động do nhai trầu, mà mình chưa bao giờ dùng tôngđơ để tỉa râu. Nhưng cũng chỉ 20 phút sau mình được nhận 400 kíp tiền công kèm theo lời khen của cảnh vệ”.

Trồng “vàng”

“Cắt tóc mãi cũng chỉ đủ nuôi vợ và hai con nhưng cái nghề cắt tóc hèn mọn lại không phụ mình”. Thoong bộc bạch. Một hôm ông Khăm Chăn - Việt kiều quê Nghệ An, giám đốc Công ty xây dựng kiêm chủ khách sạn Cha Leun Xay ở Vientiane là khách cắt tóc thân thiết - gợi ý Thoong nên chuyển làm nghề môi giới bất động sản, chỉ cần thắng một cuộc bằng tiền cắt tóc cả năm”. Quả thật sau bốn năm chạy ngược chạy xuôi với cái nghề “làm vui cho người” (bởi theo cách nói vui của Thoong, người dư đất và người dư tiền đều có chung niềm vui khi được mua bán cho nhau), Thoong cả quyết mua 250ha đất rừng thuộc huyện Phôn Hông, tỉnh Vientiane giá 100 triệu kíp với ý nghĩ trồng rừng là nghề “làm vui cho đời”.

Thoong PhiLaVông - ông chủ rừng trầm đang trò chuyện với dân bản

Có đất, sáng sớm hai vợ chồng lúc đi xe đò, lúc đèo nhau bằng chiếc xe máy cũ vượt 70km rồi cuốc bộ thêm 3km nữa tới nơi khai hoang rừng. Từ năm thanh niên, Thoong qui tụ thêm 65 nhân công người Việt và hàng trăm dân bản lân cận trồng được 50ha cây nhãn lồng và vải thiều. Dẫn tôi vào thăm trang trại, Thoong bảo hồi xưa đi trên lối mòn hình sin vào đến vùng đất của mình đã tướp hai bàn chân nói chi đến chuyện trồng cây, rồi chuyện chặn 120m suối làm 100ha hồ nước, nuôi 1.000 con dê, 150 con bò, 20 con ngựa và làm nhà cho công nhân”. Thoong đúc kết nỗi cực trong hai câu: “Ngước mặt tương lai trào nước mắt; Ngoảnh nhìn quá khứ toát mồ hôi”.

Năm 2001, khi rừng đang lên xanh, tình cờ Thoong gặp một “cơ hội lớn” trong một chiều ngồi lai rai trên đất Thái. Chiều đó Thoong quen một chuyên gia người Myanmar đi nhân giống cây trầm hương cho ông chủ Thái Lan. Lần đầu tiên trong đời nghe nói chuyện về trầm hương Thoong như sống với chuyện cổ tích, anh mê đến ngẩn người rồi rút ví xin bao luôn cả chuyến đi của người bạn mới. Biết Thoong là giám đốc một DN “có chí làm ăn khác người” ông bạn mới không ngần ngại hướng dẫn tỉ mỉ kinh nghiệm trồng trầm hương cho Thoong.

Về lại Vientiane, Thoong quyết định tiếp tục đi vay tiền để trồng thử 20.000 cây trầm với giá 4 USD/cây. Bạn bè Thoong ai cũng can: “Bỏ hàng trăm ngàn đôla vô rừng biết khi nào lấy lại”. Nhưng Thoong bảo: “Tôi dám chơi, dám chịu. Hết cắt tóc cho người giờ tôi đi “cắt tóc” cho rừng thử xem sao!”. Thoong dựng biển “Công ty phát triển nông lâm - công trình trồng trầm hương tại huyện Phôn Hông, tỉnh Vientiane” ngay giữa thủ đô Vientiane.

Khi 20.000 cây trầm hương được hơn một năm tuổi, dư luận báo chí Lào và các đoàn khách du lịch quốc tế cũng bắt đầu chú ý đến hướng làm giàu và ý tưởng vì lợi ích xã hội và môi trường của một Việt kiều có tên là Thoong. Nhà nước Lào quyết định cho DN của Thoong vay 300.000 USD để mua thêm 1.000ha và thuê 1.000ha đất đồi mở rộng mô hình trồng cây ăn quả, trồng rừng bạch đàn, trồng tiếp 50.000 cây trầm hương. Cùng lúc “ông già tỉ phú” nhìn thấy bước đi tự lập của con trai cũng bắt đầu rót vốn.

Xóa nghèo bản Noọng Bủa

Khánh du lịch thăm rừng trầm

Đi vòng qua 3km đường đỉnh đồi bao quanh hơn 2.000ha rừng trầm, chúng tôi theo Thoong bước lên “thái hậu lâu” vừa xây trị giá 25.000 USD để ngắm thỏa thích bạt ngàn trầm hương đang như những búp nến màu xanh rưng rưng hướng lên trời mây. 13 nhà nghỉ, 16 nhà công nhân như những dấu gạch nối màu xanh lam hiện giữa rừng trầm.

Thoong nói: “Mình vừa trình Chính phủ Lào xin xây thêm 15 villa làm khu dưỡng cho du khách nước ngoài tới nghỉ đông, một bệnh viện nhỏ, thư viện, sân golf, trường học tương đương khoảng 5 triệu USD. Lúc đó 8km đường từ quốc lộ 13 rẽ vào trang trại sẽ được rải nhựa, điện được kéo về, hệ thống nước tưới đầu tư gần 4 triệu USD cũng được khép kín để khu rừng tiếp tục “nở” ra bằng thế hệ những cây trầm mới”. Thoong tính chỉ cần sáu năm nữa, cứ 1ha 1.000 cây trầm có giá trung bình 300 USD/cây sẽ cho 300.000 USD/ha. 70 vạn cây trầm sẽ cho một giá trị không nhỏ. Lật giở từng trang lưu bút của hàng trăm lượt đoàn khách từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Saudi Arabia, VN, Thái Lan tôi đọc mãi câu: “Chúng tôi đã đi nhiều nước trên thế giới nhưng chưa thấy nơi đâu có rừng trầm hương như rừng ông Thoong”.

Rời “thái hậu lâu”, tôi gặp 56 mái nhà gia đình thuộc bản Noọng Bủa với 356 dân bản đã trở thành nhân công trồng rừng của Thoong từ năm 2003. Trước mỗi nhà cắm một biển gỗ ghi rõ tổng số người trong gia đình để giữa tháng Thoong mang tiền, gạo đến phát cho bà con. Thoong nói: “Bước đầu mình đã ký kết nuôi toàn bộ 356 dân bản từ năm 2003-2008. Mỗi lao động được hưởng 15kg gạo/tháng. Mỗi gia đình được cấp 200.000 kíp + 120 lít nước lọc + 5 con gà + 1 con bò/tháng với điều kiện mỗi hộ gia đình nhận chăm sóc, bảo vệ 3.000 - 6.000 cây trầm. Sau năm năm DN sẽ xây mới cho mỗi gia đình một căn hộ trị giá 70-100 triệu kíp. Ngoài ra mọi chuyện đám cưới, sinh nở hoặc ốm đau đều do DN lo liệu chu tất”. Theo Thoong, đa số dân bản Noọng Bủa vốn là lâm tặc từng phá nát vùng rừng Phạ Năng phía nam tỉnh Vientiane, nhưng từ năm 2003 đến nay họ là những người trồng rừng chính hiệu.

VŨ TOÀN