Thứ tư, 30 Tháng mười một 2005, 04:02 GMT+7

"Đêm trước" đổi mới: Ký ức thời “sổ gạo”

Dem truoc doi moi Ky uc thoi so gao

Chờ đợi mua chất đốt ở phường 17, quận 5, TP.HCM (ảnh chụp tháng 10-1984) Ảnh tư liệu báo TS

Hòa bình rồi, tiếng reo vui chưa được bao lâu thì người dân hai miền Nam - Bắc phải đối mặt với biết bao gian nan. Cả nước chạy gạo ăn từng bữa.

Nhiều người vẫn còn giữ những tờ tem phiếu, sổ gạo ngả màu ố vàng thời gian, gợi cho họ cả một quãng đời mà người ta quen gọi là thời bao cấp.

Sài Gòn những năm 1980

Sống giữa Sài Gòn thời ấy, ông giáo Nguyễn Văn Hàng thèm bát cơm trắng và đủ thứ: cây viết trơn tru, tờ giấy trắng, chiếc lốp xe chưa vá, chiếc xích chưa lộn... Hơn 20 năm rồi ông Hàng vẫn còn nhớ cái hôm chiếc xe đạp cà tàng bị banh niền.

Ông mượn cây kim to và sợi cước dài vật lộn với chiếc lốp suốt đêm. Sáng hôm sau, ông đến lớp mà không cầm nổi viên phấn nhưng không biết phải giải thích thế nào với học sinh. Mấy ngón tay nứt toét, sưng lên. Thế mà ông vẫn ngày hai buổi đến lớp.

Năm ấy, vợ ông sinh con đầu lòng. Tiêu chuẩn gạo hằng tháng được 13kg/khẩu, nhưng thường chỉ lĩnh được 3kg, còn lại qui đổi lúc bo bo, lúc bột mì, lúc mì sợi vụn, lúc khoai lang...

Cả tiêu chuẩn gạo của ông giáo Hàng cũng ưu tiên dành cho vợ, mấy tháng trời ông quên mất trên đời còn có món cơm trắng. Còn thịt chỉ là thứ mơ ước. Một hôm hội đồng giáo viên bỗng nảy ý định biến mơ ước thành hiện thực: nuôi một con heo.

Nhưng bằng cách nào? Cả tập thể nhảy vào bàn bạc và quyết định tập thể cùng nuôi. Con heo được nhốt vào khoảng trống giữa hai dãy phòng học. Ai có thức ăn thừa mang đến, nhưng khổ nỗi người không đủ ăn thì làm gì có thừa cho heo.

Nhưng rồi vẫn có: nước vo gạo, ruột cá, gốc rau... Nhưng nước vo gạo thì trong veo, gốc rau thì cụt ngủn. Con heo con thèm cám như trẻ con thèm sữa.

Một học kỳ trôi qua, con heo chẳng lớn được bao nhiêu. Nhưng đến ngày đến tháng hội đồng giáo viên cũng đành xẻ thịt liên hoan. Thế mà buổi liên hoan vẫn linh đình vì có được mấy miếng thịt.

Thầy Hàng bảo nửa năm rồi ông chưa ngửi được mùi thịt. Nuôi heo cực quá, trường thầy Hàng chuyển hướng “đầu tư” nuôi chó. Ông hiệu trưởng “lý luận”: không có gì cho chó ăn thì nó vẫn có thể tự kiếm lấy cái ăn.

Tưởng nói đùa hóa ra ông hiệu trưởng đi xin chó con thật rồi gửi nuôi ở nhà bà cụ trong trường. Thầy cô giáo có canh thừa, cá cặn lại gom góp mang đến cho con chó của tập thể.

Cuộc sống cứ thế trôi. Cây vẫn đơm hoa kết trái. Thầy cô cưới nhau trong cảnh mượn của người này chiếc áo trắng, của người kia chiếc cà vạt. Chén, đũa, ly, đĩa... tập hợp của nhau lại bày cho đủ mâm.

Nói thế cho sang chứ khẩu phần mỗi người ăn cỗ cưới chỉ có một miếng chả giò, một miếng dưa hấu và một quả chôm chôm. Thầy Hàng ra sân trường chặt một cành sứ vào trang trí, quét dọn sơ sơ để biến thành căn phòng... hạnh phúc.

Nhưng chiếc giường quá ọp ẹp, chân gãy tự bao giờ. Một ông thầy bạn thân thầy Hàng vốn khéo tay được tín nhiệm giao chăm chút lại “tổ ấm” cho đôi uyên ương. Chiếc giường đến giờ chót đủ bốn chân. Chú rể cười: xem như xong cái căn bản nhất...

Không chỉ giới công chức, nhà giáo mà giới kinh doanh cũng khốn khó. Khi cuộc cải tạo công thương bắt đầu thì cuộc sống của ông Trần Văn Thành (nay trú tại 26C, ấp 4, xã Tân Kiên, Bình Chánh, TP.HCM), từng là chủ xe ca chạy tuyến miền Trung, nhà cửa đàng hoàng, thường ăn cơm tiệm, cuối tuần hay đi mua sắm... cũng bắt đầu đổi khác.

Sau bữa cơm đạm bạc, cha con đưa đẩy nhường nhau bát cơm độn, ông Thành xách túi ra xe kéo theo cái nhìn lo âu và tiếng thở dài của người thân. Bởi cái xe của ông quá cũ nát không an toàn khi bắt buộc phải chở quá tải trên những đoạn đường trường, bởi chắc chắn ông sẽ phải cố tìm một vài mặt hàng lậu để bù vào tiền xăng, dầu, bơm vá…

Tiền lương của ông mỗi tháng không đủ chi tiêu cho một tuần sinh hoạt gia đình. Vì sao vậy? Ông kể: nối nghiệp gia đình theo nghề lái xe, đến năm 1973 ông Thành sắm được một chiếc xe ca trị giá 3,5 triệu đồng, tương đương hơn 100 lượng vàng thời đó.

Đây là một tài sản lớn, nghề khác không dễ có được. Ông Thành được xem là nhà tư sản “nhỏ” và ông đã có thể mơ đến chuyện thành lập một hãng xe. Lúc ấy dân tài xế nói riêng, những nhà buôn, dịch vụ nói chung làm ăn khấm khá.

Bến xe miền Tây khi đó có một số hãng xe lớn sở hữu hàng chục phương tiện đắt tiền như Hiệp Thành, Phi Long, Á Đông... không ngừng phát triển.

Nhưng sự phát triển đã dừng lại bởi “sáng kiến” công ty công tư hợp doanh. Tất cả mọi chiếc xe lớn nhỏ dù của ai cũng đều phải đem góp vào công ty. Giá xe do Nhà nước định mà trên thực tế thì nó chỉ tương đương với

1% giá thật. Đã vậy, công ty chỉ mua chịu trả dần, mỗi lần một ít. Có người đến khi không còn ở công ty, hoặc đã chết vẫn chưa được trả hết. Mà dù có được trả hết thì khoản tiền đó cũng không đủ mua chiếc xích lô.

Bán xe xong, ai biết lái xe thì được nhận làm công nhân của công ty. Lái theo chuyến, ăn lương theo qui định. Ai không biết lái xe thì coi như mất xe.

Có những ông chủ hãng xe 30- 40 chiếc, cai quản hàng trăm lái, phụ xe nay muốn quá giang 30-40km nếu không mua được vé thì vẫn bị đẩy xuống bến xe ngơ ngác trong bụi khói. Nhiều ông chủ xe xin mãi mới được làm phụ xe, còn bị anh lái xe mình thuê ngày xưa mắng mỏ mỗi khi trái ý.

Dem truoc doi moi Ky uc thoi so gao

Các bà nội trợ chờ mua gạo tại cửa hàng lương thực phường 10, quận 5, TP.HCM (ảnh chụp ngày 15-10-1983) - Ảnh tư liệu báo TS

Hà Nội sau niềm hân hoan

Bà Đinh Thị Vận - 63 tuổi, phường Tương Mai, Hai Bà Trưng (Hà Nội), là công nhân Nhà máy Dệt 8-3 - vẫn còn nhớ: sau giải phóng miền Nam, gia đình, cơ quan, khu phố của bà cũng như nơi nơi đều ngất ngây trong niềm hạnh phúc vô bờ.

Nhưng sau đấy một vài năm thì giá cả tăng vùn vụt, cơ quan của bà không việc làm. Nồi cơm của gia đình bà nấu gạo “mậu dịch” (gạo từ kho các cửa hàng lương thực của Nhà nước) hôi đủ các thứ mùi: gián, mốc và có khi là xăng dầu..., có khi lẫn những hạt sạn to như hạt ngô.

Sau đó gạo mậu dịch cũng thiếu và ngày một lẫn đầy những sắn, ngô, khoai... Hường, con gái bà, từng nói lên mơ ước trong bài văn nộp cô giáo: “Ngày tết em mong sao có một nồi cơm trắng và một bát thịt kho...”. Một ước mơ không có trong tâm thức những người trẻ bây giờ, nhưng không phải hiếm thời đó.

Mỗi tháng, theo chỉ tiêu, cả nhà bà Vận được nhận 2kg thịt. Gọi là thịt nhưng toàn mỡ vụn, bạc nhạc và lại chia làm hai lần. Lần nào cơ quan bà cũng chỉ đủ thịt chia cho 2/3 công nhân.

Mỗi tổ phải tự bắt thăm. Ai trúng thì lĩnh trước, không trúng thì chờ đợt sau. Các chị tiếp phẩm (bộ phận chia thực phẩm) cân hụt mất một lạng, có biết cũng phải cố mà cười. Ngày lĩnh thực phẩm cả nhà cứ phấp phỏng, rình mò và hít khói bếp.

Rán cho cùng kiệt mỡ, cẩn thận đổ vào liễn rồi bà mới cho “cả làng” muối, mắm mặn chát vào kho với mấy miếng thịt để ăn dè. Cả khu tập thể công nhân nhà máy vui như hội. Khu phố lên đèn, ở những gia đình không được lĩnh, có tiếng chì chiết của ông chồng nào đó vì vợ không bốc trúng thăm...

Rất nhiều nhu yếu phẩm khác như xà phòng, mì chính, chất đốt... của tất cả cán bộ công nhân viên chức khác cũng như vậy. Có năm ba tháng liền bà chỉ được lĩnh vải mà không xà phòng.

Có người như cô Hoa chồng chết, nhà có bốn người toàn phụ nữ (mẹ chồng, Hoa và hai con gái) nhưng khi lĩnh tiêu chuẩn quần áo lót thì toàn quần đùi, áo may ô và... dao cạo râu. Cô Hoa khóc cả tuần liền...

Công ty của em bà sản xuất sứ tích điện. Không có tiền, công ty trả lương cho công nhân bằng tích điện. Đơn vị có cao su trả bằng cao su, xí nghiệp có mũ cứng thì trả lương công nhân bằng mũ cứng... Những lúc như vậy lĩnh lương xong cũng không biết đem về đâu, để làm gì?

Chuyên gia kinh tế Lê Văn Viện bảo rằng đó là bối cảnh chung của đời sống người dân trước năm 1986. Hầu như những mặt hàng thiết yếu đều đến tay người tiêu dùng qua kênh phân phối bằng hiện vật, tem phiếu và định lượng bằng chỉ tiêu.

HÀNG CHỨC NGUYÊN - XUÂN TRUNG - QUANG THIỆN

-------------------

Kỳ sau: “Vòng kim cô” của sản xuất

Tất cả đều chạy theo chỉ tiêu. Và có những chỉ tiêu gần như hủy diệt mọi sự sáng tạo, năng động của doanh nghiệp.

Việt Báo

Chủ đề liên quan

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Gái ôm di động trong quán nhậu

Không cần nuôi tiếp viên như "bia ôm", nhiều quán nhậu, karaoke chỉ lưu số điện thoại của các cô gái để gọi đến phục vụ khi khách có nhu cầu.

Nhận xét tin "Đêm trước" đổi mới: Ký ức thời “sổ gạo”

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết "Đêm trước" đổi mới: Ký ức thời “sổ gạo” bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Dem truoc doi moi Ky uc thoi so gao ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc "Đêm trước" đổi mới: Ký ức thời “sổ gạo” ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Bài Báo Hay của chuyên mục Phóng Sự.

"night before" Innovation: Memories of the "window of rice"
face, rice books, companies, workers, still, memories, sir, time, goods, women, children, home

Peace then, the sound of cheers not be long before people from South - North facing so many hardships. Run the country eat rice every meal. Many people still hold the stamp sheet, tinted windows yellowed rice time, call them both a lifetime ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM




  • Thoi su tuan qua Thong xe cao toc dai nhat VN
    Thời sự tuần qua: Thông xe cao tốc dài nhất VN

    Sạt lở kinh hoàng, 6 người chết; Thông xe cao tốc, Hà NộiLào Cai; Băng giang hồ đấu súng chống trả cảnh sát; Bắt tổng giám đốc công ty VN Pharma; Khống chế con tin tại Hà Nội; ‘Quan’ tham thổi giá tàu 100 triệu thành trăm tỉ...

  • Thoi su 24h219 Bat tong giam doc VN Pharma
    Thời sự 24h(21/9): Bắt tổng giám đốc VN Pharma

    7 người cạnh tranh ghế giám đốc, phó giám đốc sở; Bắt tổng giám đốc công ty VN Pharma; Bí mật chưa từng tiết lộ ở cuộc hôn nhân Jennifer PhạmĐức Hải; Thiếu ốc vít, DN Nhật muốn bỏ Việt Nam sang Thái

  • Thoi su 24h209 Xu vu an rung dong Dac Lac
    Thời sự 24h(20/9): Xử vụ án rúng động Đắc Lắc

    - Háo hức chờ cao tốc dài nhất VN thông toàn tuyến; Va chạm container, đầu xe lửa văng khỏi ray; Lời khai tinh ranh của kẻ khống chế con tin ở HN; Trở lại hiện trường vụ cháy cực lớn ở Bình Dương; Vào lớp 1, bé phải đóng hơn 5 triệu đồng... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 19/9.

  • Thoi su 24h189 Bao so 3 lam chet 11 nguoi
    Thời sự 24h(18/9): Bão số 3 làm chết 11 người

    Sạt lở kinh hoàng, 11 người thương vong; Lưu thông thế nào trên cao tốc dài nhất Việt Nam?; Quảng Ninh thiệt hại 20 tỷ do bão số 3; 'Xử' chủ xe khách để tai nạn 3 người chết trở lên... 

  • Thoi su 24h179 GD Cong an HN ha ke bat con tin
    Thời sự 24h(17/9): GĐ Công an HN 'hạ' kẻ bắt con tin

    Quảng Ninh gấp rút đối phó bão số 3; 7 phút tướng Chung 'hạ' kẻ khống chế con tin; 7 người một nhà thiệt mạng trong vụ cháy ở Sài Gòn; Cảnh giường chiếu phản cảm của Phi Thanh Vân với tình trẻ

  • Su kien quoc te noi bat 149 209
    Sự kiện quốc tế nổi bật (14/9 - 20/9)

    Nỗ lực chống nhóm phiến quân Hồi giáo tự xưng (IS), kết quả cuộc trưng cầu dân ý lịch sử về việc Scotland ở lại hay tách khỏi Vương quốc Anh, phát biểu gây sốc của Thủ tướng Thái Lan Prayuth Chan-ocha... là những tin đáng chú ý nhất trong tuần qua.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 14209
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 14-20/9)

    Dịch đau mắt đỏ: Nguy cơ bỏng giác mạc do xông lá lốt; Dịch Ebola sẽ hoành hành thêm 12-18 tháng nữa; Một bé trai tử vong sau khi tiêm vaccine 5 trong 1;Tận mắt nhìn "thần dược" Trung Quốc "kích phọt" nông sản Việt; 7 dấu hiệu bạn đã bị vô sinh; Tăm bông gây hại cho tai; 9 thời điểm “yêu” rất dễ cùng nhau "lên đỉnh"... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1409 2009
    Toàn cảnh Showbiz tuần (14/09 – 20/09)

    Ngọc Trinh, Linh Chi mặc bikini đóng quảng cáo cho Vietjet Air, Hồ Ngọc Hà bị tố gian lận trong cuộc đua với Sơn Tùng M-TP, Đông Nhi tới MTV EMA 2014, Siêu mẫu Ngọc Thúy kiện mẹ ruột ra tòa đòi 5 căn biệt thự, Khánh My xuất hiện trong quảng cáo dịch vụ 'ngủ trong sáng', Chồng sắp cưới khẳng đinh đã chia tay Ngọc Lan và có tình mới, Ca sĩ Giang Tử qua đời, Kim Woo Bin và Song Ji Hyo quay phim tại Việt Nam, Cựu thủ lĩnh Westlife Shane Filan có đêm diễn thành công tại Việt Nam, Chồng Trương Vũ Kỳ bị bắt vì mua dâm,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1409 2009
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (14/09 - 20/09)

    Vụ bắt cóc con tin ở Thanh Xuân; Bé 4 tuổi bị cha mẹ hành hạ dã man; Vụ cháy nhà làm 7 người chết ở TP.HCM; Quan tham mắc chứng tâm thần vì...quá sốc? là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tong hop Doi song tuan qua 149 209
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (14/9 - 20/9)

    Bạo hành trẻ em - câu chuyện không còn mới nhưng vẫn liên tiếp xảy ra những vụ việc đau lòng; Mẹ đẻ con rồi cho vào bồn xả nước, cánh tay con cuốn vào máy xay là nhiều câu chuyện nuôi dạy con đáng lên án; Đám cưới cô dâu đi dép tổ ong, đám cưới không chú rể... Nhiều câu chuyện gia đình cảm động; tin thực phẩm bẩn đáng chú ý là những sự kiện nổi bật tuần qua...