Đại tá Trần Hồng: một đời chụp ảnh Đại tướng

Nhiều đồng nghiệp đã phải “ghen tỵ” với ông, khi Trần Hồng được ưu ái chụp nhiều ảnh Đại tướng, được gần người và ghi lại những cảm xúc, những giây phút với nhiều trạng thái tình cảm khác nhau của Người. “Đó là niềm tự hào, là gia tài lớn nhất trong cuộc đời cầm máy của tôi”- nghệ sĩ nhiếp ảnh, Đại tá Trần Hồng chia sẻ.

“Người thấy tôi thật thà, nên thương”…

Trong căn phòng nhỏ, ấm cúng, ngồn ngộn ảnh, sách của Đại tá Trần Hồng ở phố Đường Thành, ông kể cho tôi nghe về cảm giác vui mừng, hạnh phúc trong cuộc đời cầm máy của mình.

Thời gian ở chiến trường, ông đã đi qua tất cả các quân khu, đơn vị bộ đội, khắp các chiến dịch và len lỏi vào mọi ngõ ngách cuộc sống. Mỗi chuyến đi đều mang về cho ông những tác phẩm ảnh báo chí tâm đắc và ông say nghề lúc nào không hay.

Trần Hồng đi nhiều, chụp cũng lắm, nhưng thành công nhất vẫn là chụp ảnh chân dung con người. Những hình ảnh mộc mạc, dung dị, nhưng lại khắc họa rõ nhất cái tôi của chủ thể. Kinh nghiệm hơn 35 năm cầm máy ảnh của ông đã được công nhận bằng 2 giải thưởng quốc tế, hơn 20 giải thưởng trong nước và của Bộ Quốc phòng, cùng 4 cuộc triển lãm cá nhân tạo ấn tượng mạnh mẽ trong công chúng.

Là phóng viên ảnh báo Quân Đội Nhân Dân, ông có may mắn được gặp gỡ, được đi cùng với Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhiều hơn những đồng nghiệp khác. Nhớ lại những ngày đầu được gặp Đại tướng, Trần Hồng vẫn thấy rưng rưng. Năm 1994, ông tìm đến nhà Đại tướng với tư cách là phóng viên báo Quân đội Nhân dân, xin được chụp ảnh. Song, ông đã không thuyết phục được người thư ký. Buồn bã, định ra về thì Đại tướng xuất hiện và bảo "cứ để cậu ấy vào". Người thư ký không hề biết bên trong cánh cửa Trần Hồng và Đại tướng đã trò chuyện những gì, chỉ biết rằng, ngay 5h sáng hôm sau, người phóng viên ảnh gầy gò ấy đến nhà Đại tướng ở cho đến 9h tối mới về. Kết quả, Trần Hồng đã có được thiên phóng sự “Một ngày với Đại tướng” mà ông vô cùng tâm đắc.

Nhiếp ảnh - Đại tá Trần Hồng

Từ đó trở đi, có sự kiện tiếp khách trong nước hay quốc tế hoặc những dịp vui vẻ của gia đình như ngày rằm, ngày lễ, đại tướng đều cho cộng sự gọi Trần Hồng vào. Dần dần ông được xem như thành viên của gia đình Đại tướng.

Cũng từ đó, những tấm ảnh của ông về Đại tướng lần lượt ra đời. Với Trần Hồng, đó là cả một niềm đam mê mãnh liệt trong cuộc đời cầm máy, đồng thời cũng là sự tôn kính, tình cảm sâu nặng của ông đối với một vị tướng tài, người anh cả của quân đội nhân dân Việt Nam. Với Trần Hồng, được gặp và chụp ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp là niềm vinh hạnh lớn nhất. Hơn 40 năm cầm máy, với hơn 2000 tấm hình chụp Đại tướng là cả gia tài Trần Hồng có được trong sự nghiệp làm báo của mình.

“Trong đám đông, chưa thấy máy của tôi đỏ đèn là Đại tướng hỏi: “Trần Hồng đã chụp chưa?”. Khi nào tôi đáp: “Con xong rồi ạ!” thì khi ấy ông mới “giải tán” đám đông”. Rồi trong các cuộc tiếp khách, khi chưa thấy máy ảnh của Trần Hồng chụp, Đại tướng thường ngồi nguyên vị trí cũ. Người nghệ sĩ cũng ngầm hiểu đó là một ưu ái mà Đại tướng dành riêng cho mình. Trần Hồng bảo: “Có lẽ Người thấy tôi có vẻ thật thà, nên thương”.

Nhiều đồng nghiệp đã "ghen tỵ" bởi ông được ưu ái, được chụp nhiều hình Đại tướng, được gần người và ghi lại những cảm xúc, những giây phút với nhiều trạng thái tình cảm khác nhau. Những tư liệu quý giá cho thế hệ mai sau được ngắm, được biết về một vị tướng rất đỗi bình dị nhưng đầy chất anh hùng ca của dân tộc. Trong con mắt của Trần Hồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp như một kỵ sỹ tài năng, sau khi xuống ngựa vẫn giữ được khí tiết và phẩm cách.

Trong quá trình chụp ảnh, ông cũng được tiếp xúc với những người khách, người bạn của Đại tướng, đó là những người rất trí tuệ và không phải ai cũng có cơ hội gặp mặt. Trần Hồng cho rằng đây là cái “lãi” lớn nhất trong sự nghiệp cầm máy của ông.

Gia tài của một đời cầm máy

Nếu như triển lãm lần thứ 3 của Trần Hồng là những bức ảnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp lúc về thăm quê và trong một số hoạt động ngoại giao, thì triển lãm thứ 4 của ông lại thiên về những bức ảnh ghi lại khoảnh khắc đời thường nhất của Đại tướng, lúc người quây quần bên gia đình, lúc người run rẩy thắp nén nhang lên bàn thờ tổ tiên, lúc người lặng lẽ bên cây đàn piano hay những phút giây xúc động rơi nước mắt của người khi gặp lại bạn cũ.

Nghệ sĩ Trần Hồng cho biết để ảnh chân dung toát lên được cái thần của nhân vật, bộc lộ được người trong ảnh là ai, làm gì, trong bối cảnh nào, nhân cách ra sao… là điều rất khó. Vậy nên, khi chụp ảnh Đại tướng, để nói hết sự tài hoa, anh minh, đức độ của Người, Trần Hồng phải cẩn thận từng thao tác.

Đại tướng Võ Nguyễn Giáp là một "quân nhân nòi" nên nhất nhất "quân lệnh như sơn", kể cả khi chụp ảnh. Đại tướng lại luôn luôn trong tư thế bộ quân phục nên để có được những khoảnh khắc đời thường quý giá của vị tướng tài ba này là một thách thức lớn với Trần Hồng. Có lần ông được đi cùng Đại tướng về thăm quê Quảng Bình năm 2004. Ngồi trên tàu Thống Nhất, khi Đại tướng vừa giở cuốn sổ nhật ký để ghi chép, Trần Hồng lặng lẽ lấy máy ảnh ra chụp nhưng Đại tướng không cho. Nhìn kỹ lại, hóa ra lúc ấy Đại tướng vừa ăn cơm xong, đang ngậm một chiếc tăm xỉa răng. “Đại tướng luôn giữ đúng tác phong, tư thế của quân nhân khi xuất hiện trên ảnh, còn tôi thì lại muốn chụp ảnh Đại tướng với những gì là đời thường nhất”- Trần Hồng chia sẻ.

Trong cuộc đời cầm máy của mình, tác phẩm Trần Hồng tâm đắc nhất là bức ảnh chụp chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp đứng cạnh tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh với gương mặt bồi hồi xúc động khi nhớ về người thầy của mình. Khi xem những bức ảnh của Trần Hồng, nhà văn Sơn Tùng bộc bạch: tình yêu Đại tướng trong tâm hồn, trái tim nghệ sĩ, chiến sĩ Trần Hồng đã tạo nên những bức chân dung một Đại tướng thần thái, bậc thiên tài, cao minh, tuấn kiệt.

Một khoảnh khắc đáng nhớ nữa là lúc Đại tướng ngồi bên cây đàn piano chơi một bản nhạc của Italia. Đó thực sự là tấm ảnh mà Trần Hồng đã chờ đợi suốt bao nhiêu năm.

Gần 20 năm được theo Đại tướng với những chuyến công tác dài ngày như trở về căn cứ Trần Hưng Đạo, về Mường Phăn - Điện Biên Phủ… Trần Hồng có nhiều cơ hội tiếp cận với Người. “Nhớ lần về quê hương Quảng Bình - vùng quê còn nghèo khổ - thấy Đại tướng ăn gói cơm nắm, tôi như thấy một nông dân Quảng Bình, một người am tường và đầy thông cảm với những phận đời lao khổ”- Nghệ sĩ Trần Hồng xúc động kể lại.

Công chúng ấn tượng với ảnh của Trần Hồng bởi tính chân thật, gần gũi và thân thuộc như chính con người ông. Cũng trong gia tài nghệ thuật của mình, không ít lần Trần Hồng đã ghi lại được khoảnh khắc đầy cảm xúc của Đại tướng. Đó là năm 2008, khi ông được chứng kiến giây phút Đại tướng thử thổi chiếc kèn lá của đồng bào Thái, chiếc kèn đã gợi lại những năm tháng ở chiến trường xưa khiến Đại tướng xúc động nghẹn ngào khóc thành tiếng.

Trần Hồng bảo, Đại tướng là người đặc biệt nhạy cảm. Sự nhạy cảm ấy đã truyền đến người nghệ sĩ nhiếp ảnh một cách ào ạt, khiến cho ông nhiều lần xúc động tưởng không giơ nổi ống kính.

Trần Hồng ít khi tặng ảnh Đại tướng. Duy chỉ có lần triển lãm tại Quảng Bình (2006) nhân kỷ niệm sinh nhật lần thứ 95 của Người, trừ 50 bức Trần Hồng tặng TP Quảng Bình, còn lại ông mang toàn bộ ảnh về Hà Nội, bổ sung cho đủ 95 bức rồi mang đến trình Đại tướng xem. Đó cũng là lần đầu tiên Đại tướng dành thời gian ngồi với ông nhiều như thế: từ 7g30-11g30. “Cụ xem chăm chú từng tấm một, có những tấm khiến cụ rất cảm động. Đặc biệt là 2 tấm tôi chụp cụ ở hai mốc thời gian khác nhau: 1996-2006. Năm 1996, Đại tướng còn khỏe mạnh, cường tráng, sau 10 năm khi khoác lên mình bộ áo lụa, trông ông đã khác đi rất nhiều. Xem ảnh, tôi biết cụ buồn nhưng không ai có thể gượng lại với thời gian khắc nghiệt…”

Nhiều năm nay, Trần Hồng vẫn chụp ảnh Đại tướng bằng chiếc Nikon 801 loại thường, dùng phim chứ không phải bằng kỹ thuật số. Ngay sau khi chụp, ông rửa ảnh luôn, rồi lưu giữ phim vào chiếc tủ gỗ bằng phương pháp thủ công. Ông không để bất kỳ một can thiệp kỹ thuật nào vào ảnh của mình. Việc chỉnh là thiện ý nhưng những nếp nhăn, sự từng trải đã xếp đầy trên khuôn mặt Đại tướng, nếu xóa mờ đi, với ông, đó là sự xuyên tạc.

Xin mượn lời của nhà báo Hồ Quang Lợi - nguyên TBT Báo Hà Nội Mới đã nhận xét về Đại tá - nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng: “Cả đời làm báo của Trần Hồng chính là bằng nhiếp ảnh. Cái đặc biệt nhất của ông là sự lăn lội, tìm tòi sáng tạo. Trần Hồng đã có nhiều tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng về cuộc sống, chiến đấu, lao động của quân đội và nhân dân trên mọi miền Tổ quốc. Trong đó có hai bộ ảnh chân dung đặc biệt có giá trị là: chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Chân dung mẹ. Bằng những lao động nghệ thuật của mình, Trần Hồng đã có nhiều đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp nhiếp ảnh của Báo Quân đội nhân dân nói riêng và sự nghiệp nhiếp ảnh Việt Nam nói chung”…

Thanh Hương