Bernard Kouchner và sứ mệnh “giải cứu” ở Iraq

Lần đầu tiên kể từ năm 2003, một quan chức ngoại giao cấp cao của Pháp đã đến thăm Baghdad và hơn thế nữa lần này lại là Bernard Koucher, Bộ trưởng Ngoại giao Pháp và là một trong số những chính trị gia hiếm hoi ở Pháp đã không phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ chống Iraq năm 2003. Nhiều phân tích cho rằng chuyến đi của ông Kouchner là bước khởi đầu cho sự quay trở lại của Pháp với hồ sơ Iraq.

Bernard Koucher, Ngoại trưởng Pháp - một trong số những chính trị gia hiếm hoi ở Pháp đã không phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ chống Iraq năm 2003.

Thứ nhất, chuyến đi của ông Koucher diễn ra ngay sau “kỳ nghỉ hè” ở Mỹ của Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, người đang chủ trương tạo ra một sự “đoạn tuyệt” với những di sản chính trị từ thời Tổng thống Jacques Chirac và cũng là người có thái độ thiện cảm hơn đối với nước Mỹ của Tổng thống G.W. Bush.

Thứ hai, chuyến thăm của ông Kouchner diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm lần thứ tư vụ đánh bom nhằm vào đại diện của Liên hiệp quốc ở Iraq làm thiệt mạng 22 nhân viên của phái đoàn này. Với hai sự trùng hợp này, sự hiện diện của Bộ trưởng Ngoại giao Pháp tại Iraq sau thời gian dài ngắt quãng làm nhiều người liên tưởng đến một giải pháp cho vấn đề Iraq với sự trung gian của Pháp, điều sẽ góp phần “giải cứu” nước Mỹ khỏi bãi lầy vùng Trung Đông này.

Với hơn 1.600 dân thường bị thiệt mạng chỉ riêng trong tháng 7, nền chính trị và xã hội chia rẽ sâu sắc, cả nước đang chìm vào trong một cuộc khủng hoảng nhân đạo, Iraq giờ đây là một hồ sơ quốc tế mà bất cứ cường quốc nào muốn có vai trò ở Trung Đông đều không thể làm ngơ. Pháp không chỉ là một cường quốc – dù là “cường quốc hạng hai” như nhiều người vẫn ví von – mà cũng là nước có nhiều lợi ích ở khu vực ảnh hưởng truyền thống Trung Đông, có vai trò nhất định trong các tiến trình hoà bình Palestine, giải quyết xung đột ở Lebanon và trong đàm phán giải quyết vấn đề hạt nhân Iran.

Hơn thế nữa, Pháp lại chính là nước đã từng cảnh báo về những hệ quả không hề mong muốn đối với Iraq ngay từ trước khi cỗ máy chiến tranh được khởi động cách đây hơn 4 năm nhằm vào đất nước này. Chính vì vậy, nước Pháp không thể mãi ngồi ngoài lặp đi lặp lại điệp khúc “tôi đã nói”.

Quay trở lại với Iraq chính là một cách tốt nhất để ngoại giao Pháp chứng minh logic chống chiến tranh đúng đắn mà họ đã kiên định trong hơn 4 năm qua và cũng là để thể hiện một nước Pháp cường quốc có trách nhiệm trong khu vực này.

Không chỉ là vị thế của nước Pháp ở trong khu vực, chuyến thăm của ông Kouchner còn là một bước đi nhằm hoà giải mối quan hệ vốn ít khi hoà thuận giữa Paris và Washington và đã gần như bị bi kịch hoá kể từ sau khi Mỹ tấn công Iraq năm 2003. Sau khi hoàn tất việc chiếm đóng Iraq, khẩu hiệu ngoại giao của Washington là “trừng phạt Pháp, bỏ qua người Đức và tha thứ cho Nga”.

Cái bánh được chia phần sau chiến tranh ở Iraq, dù là rất khó nuốt, đã chẳng hề có một phần nhỏ nhoi nào cho nước Pháp dưới thời Tổng thống Chiraq.

Sau hơn 4 năm chiến tranh, nước Mỹ đang bước vào kỳ bầu cử Tổng thống, một giải pháp cho dù đến từ đâu cũng sẽ là món quà quý giá cho người kế sẽ kế nhiệm ông Bush ở Nhà Trắng. Một sự có đi có lại giữa siêu cường và cường quốc đồng minh sẽ là động lực cho Paris quay trở lại tìm cách “giải cứu” nước Mỹ khỏi bãi lầy mà người Pháp đã từng báo trước.

Nếu như sự trùng hợp thứ nhất, tất nhiên không phải là ngẫu nhiên, được nhìn nhận như là nguyên cớ của chuyến thăm Baghdad của ông Kouchner thì sự trùng hợp thứ hai dường như sẽ là phương cách mà ông Kouchner sẽ dùng để giải cứu những người bạn bên kia bờ Đại Tây Dương.

Trước khi đảm nhận chức vụ Ngoại trưởng Pháp, ông Kouchner được thế giới biết đến như là môn đệ toàn phần của chủ nghĩa đa phương với hiện thân là Liên hiệp quốc. Ông đã từng là đại diện hành chính của LHQ ở Kosovo và cũng là người đã có nhiều kinh nghiệm trong việc giải quyết các cuộc khủng hoảng bằng con đường đối thoại.

Từ khi được ông Sarkozy bổ nhiệm vào chức vụ mới, ông đã ít nhất hai lần có thể triệu tập những cuộc đối thoại đa phương nhằm giải quyết các cuộc xung đột ở Lebanon và Darfur. Hơn thế nữa, với tư cách là người đã từng hoạt động nhiều năm trong lĩnh vực nhân đạo, ông Kouchner cũng được nhiều lãnh đạo Iraq hiện nay coi như là một người bạn cũ, đặc biệt là Tổng thống người Kurd Jalal Talabani.

Thông điệp của ông Kouchner với người Iraq là người Iraq sẽ quyết định vấn đề của Iraq. Nhưng điều làm người ta chú ý hơn là thông điệp của ông với người đồng minh Mỹ. Theo ông, giải pháp cho vấn đề Iraq có thể có nhưng không thể là một giải pháp quân sự. Mỹ không thể “một mình một chiếu” ở Iraq, châu Âu, LHQ hay nói cách khác, một sự tham gia đầy đủ của các bên trong một cơ chế đa phương sẽ cho phép tìm ra một giải pháp và tất nhiên giải pháp đó sẽ phải được bắt đầu bằng sự “kiên nhẫn” đối thoại giữa chính bản thân các cộng đồng sắc tộc và tôn giáo ở Iraq.

Hãy chờ câu trả lời của người Mỹ với thông điệp này để xem liệu ông Kouchner có thành công sứ mệnh “giải cứu” đồng minh ra khỏi bãi lầy Iraq mà người tiền nhiệm của ông, cựu Ngoại trưởng và cựu Thủ tướng De Villepin đã chỉ ra ngay trước khi Mỹ bắt đầu cuộc chiến!

• Hồng Hà