Lái xe và vấn đề bảo vệ hộp số

Tuy nhiên, trong khi một số xe có khả năng phục vụ tận tụy trong nhiều năm, đưa chúng ta qua nhiều trăm ngàn dặm đường một cách êm ái và bình yên, thì cũng có một số xe khác không được như vậy: Chúng khục khặc ngay từ những ngày đầu, chẳng mấy khi không có vấn đề, như một đứa bé oặt ẹo, dị ứng với đủ mọi loại thời tiết!
Tại sao lại khác biệt như vậy? Có nhiều nguyên nhân khách quan. Chẳng han, do tai nạn, do khuyết điểm trong lúc chế tạo, khuyết điểm về thiết kế. . . Trong những điều kiện khoa học kỹ thuật và sự cạnh tranh ráo riết như hiện nay, các khuyết điểm khách quan đó tương đối ít. Nhưng phần lớn là do những lý do chủ quan, như cách sử dụng xe. Thí dụ, thường xuyên sử dụng xe đi những quãng ngắn mà không kịp thời giờ Warmup (rồ máy cho ấm trước khi lăn bánh) dĩ nhiên làm cho đầu máy đoản thọ hơn. Sự ăn mòn là một yếu tố khác - chẳng hạn, xe không sử dụng lâu ngày, đậu trong một chỗ có nhiều ẩm độ cũng hay bị hư hơn những xe được sử dụng thường xuyên.

Tuy nhiên, thiếu săn sóc bảo trì là lý do lớn nhất gây ra trục trặc. Nói chuyện về bảo trì thì chỉ khi nào đường phố không còn bóng xe lăn bánh, khi đó mới hết đề tài mà thôi, phải không các bạn?
Vậy cái gì là yếu tố quan trọng nhất trong việc bảo vệ và bảo trì xe? Thay nhớt thường xuyên chứ gì? Ðúng lắm. Nếu có thể thay nhớt thường xuyên hơn đòi hỏi của nhà sản xuất lại càng tốt. Tránh cho xe rơi vào tình trạng nóng máy (overheat) bằng cách thường xuyên kiểm tra nhớt và nước giải nhiệt . Thay bu-gi, màng lọc khí, hệ thống dây kéo (timing belts) cũng như các vật dụng khác theo thời gian biểu chỉ dẫn trong sách hướng dẫn kèm xe. Sửa ngay những chỗ trục trặc khi mới xuất hiện trước khi nó phá ra thành những chứng bệnh hiểm nghèo.
Ðó là những điều cần thiết và tương đối đơn giản. Phần dưới đây xin dành để nói về một bộ phận phức tạp và đắt tiền hơn ở trong xe, đó là bảo vệ và bảo trì hộp số.
Bộ phận phức tạp và đắt tiền nhất trong xe
Có người ví von như thế này: Hộp số là một trong những bộ phận phức tạp nhất và vì thế kém tin cậy nhất ở trong xe. Nói như vậy có lẽ hơi bi quan, nhưng không phải là không có lý do.
Là vì, sửa chỗ hộp số rất phức tạp và mắc tiền. Hơn thế nữa, nó còn là nguyên nhân đưa xe đến chỗ kém an toàn - chẳng hạn hộp số hư có thể khiến cho chiếc xe vẫn lăn khi bạn đã gài thắng ở chữ P (Parking) hoặc chữ N (Neutral, số không). Trên trang báo này, có lần chúng ta đã trình bày cơ cấu của hộp số. Nay xin nói đến những chuyện đơn giản và thực tiễn hơn, đó là làm sao để bảo vệ hộp số, cụ thể là giữ cho hộp số khỏi bị tổn hại và phuc vụ bền bỉ lâu dài.
Tìm hiểu nguyên nhân gây tổn hại hộp số
Phần lớn trục trặc về hộp số xảy ra sau khi hộp số bị quá nóng (overheat). Khi xe chở nặng, chẳng hạn như phải kéo một cái móc nặng nề đằng sau, đi lại lắc lư trong đường xấu, vừa chạy vừa ngừng trong lúc kẹt xe. . . là những trường hợp điển hình khiến hộp số bị quá nhiệt.
Thay dầu hộp số
Chúng ta cần phải biết rằng, vận hành ở nhiệt độ cao, dầu hộp số trở nên cháy nóng, mất dần tính nhờn, bị oxít hóa, đóng thành từng lớp vẩy cặn bên trong hộp số. Các bộ phận phụ thuộc như các đường hàn bằng cao su, gasket bên trong hộp số chịu nóng miết, trở nên giòn dễ vỡ, làm rỉ dầu. Vì thế cần phải kiểm tra dầu hộp số thường xuyên. Dầu quá ít hoặc quá nhiều trong bình đều gây tổn hại hộp số.
Luôn luôn kiểm tra chỗ đậu xe mỗi sáng: Tìm vết dầu loang dưới gầm xe, trên nền xi măng. Nếu thấy có vết loang trên nền, cần phải đặc biệt lưu ý, dù đó là nước giải nhiệt, nhớt máy, dầu tay lái, hay dầu hộp số. Bởi vì, bất cứ một loại chất lỏng nào rỉ giọt cũng đều là nghiêm trọng, đòi hỏi phải được săn sóc ngay bằng bàn tay chuyên môn.
Nếu kiểm tra mà thấy lượng dầu trong bình còn quá thấp, ấy là dấu chỉ dầu đã bị rò ở đâu đó. Cần phải được thợ chuyên môn săn sóc ngay.
Dầu không hao cạn, nhưng đã chuyển sang màu nâu đậm, thay vì màu đỏ tươi, đó là lúc phải thay. Cần theo hướng dẫn trong sách kim chỉ nam để biết lịch trình thay dầu và loại dầu thích hợp phải sử dụng.
Ðồng thời, xin nhớ rằng dầu trong bộ hộp số tự động khó súc ra hết - mà còn đọng lại khoảng 40% dầu cũ trong Bộ biến mô thủy lực. Vì vậy chúng ta cần phải thay dầu hộp số thường xuyên hơn.
Nên nhớ là chỉ dùng loại dầu hộp số thích hợp được kê ra tường tận trong sách kim chỉ nam đi theo xe. Dùng dầu không thích hợp có thể làm cháy hộp số.
Bảo vệ hộp số khi lái xe
Ðiều khiển xe có hộp số tự động, chúng ta thường ít khi chú ý tới sự hiện diện của hộp số. Như một kẻ giúp việc trung thành, hộp số tự động âm thầm làm công tác của mình trong khi xe lăn bánh. Vì thế, chúng ta lại càng cần phải đặc biệt thận trọng để đừng đi tới chỗ quên hẳn người bạn trung thành này trong khi lái xe. Sau đây là một số điều cần

lưu ý:
- Ðừng bao giờ gạt cần về số de (R) hay Parking (P) khi xe chưa ngừng hẳn lại.
- Ðừng bao giờ gạt cần về P khi đồng hồ chỉ vòng quay trong máy (rpm) còn cao hơn mức xe nổ không nhấn ga. (Idle)
- Luôn luôn giữ chân trên bàn thắng khi chuyển cần gạt về P.
Khi xe bị hư dọc đường, buộc phải gọi xe kéo, xin nhớ điều sau đây: Ðừng bao giờ để cho 2 bánh đẩy (drive wheel) chạy rà trên mặt đất trong lúc xe bị kéo. Chẳng hạn, nếu xe của bạn thuộc loại Front Wheel Drive - tức là hộp số vận hành 2 bánh trước, còn 2 bánh sau chỉ được lôi theo - thì 2 bánh trước phải gác lên trên xe tải (tow truck), còn 2 bánh sau có thể chạy rà trên mặt đường. Ðây là một nguyên tắc quan trọng mà các tài xế xe kéo phải biết. Nhưng nếu họ không biết, thì chúng ta - chủ nhân những chiếc xe bị kéo - cần phải biết và yêu cầu tài xế tow truck làm điều đó để bảo vệ tài sản cho mình.
Sử dụng số Overdrive (O/D)
Nói chung, đây là số cao nhất trong hệ thống cần số. Trong các xe có hộp số tự động, cần gạt có 3 số, còn Overdrive chính là số thứ tư, sử dụng khi xe chạy ở vận tốc cao. Overdrive cho phép blốc máy vận hành với số vòng quay thấp (xem đồng hồ chỉ RPM - Revolutions Per Minute) trong lúc xe chạy ở vận tốc cao, để tiết kiệm xăng. O/D chỉ nhắm mục đích đó. Khi bật O/D, chúng ta cho phép bộ phận hộp số được chuyển vào trạng thái Overdrive khi xe đạt tới một vận tốc nào đó (thường là 30-40 mph tùy trọng lượng người và hàng hóa mà xe phải tải theo lúc đó.) Khi tắt O/D, chúng ta giới hạn hoạt động của bộ phận số tới mức số 3 là tối đa.

Như vậy, khi nào nên dùng O/D? Trong những điều kiện lái xe bình thường, xe có thể chạy đều đặn với một vận tốc ít nhất 35 mph, nhất là trên xa lộ, chúng ta nên bật O/D.

Nhưng, tuyệt đối không dùng O/D trong những tình trạng sau đây: Khi kẹt xe khiến xe chạy trong tình trạng dừng rồi chạy (vừa chạy vừa ngừng), khi xe phải chở nặng, khi phải kéo theo một cái móc, khi xe chạy dưới 60km, khi xe lên dốc, và cả khi xe xuống dốc mà chúng ta muốn hãm bớt vận tốc bằng cách đạp thắng. . . Trong những trường hợp này, nếu để O/D hộp số phải làm việc liên tục - đổi sang số 4 (overdrive) rồi lại chuyển về số 3 để thích ứng với vận tốc. Cần phải tắt O/D để khỏi làm hộp số Overheat.
Kết luận
Hộp số là một bộ phận quan trọng, phức tạp, và sửa chữa rất đắt tiền, nên khi mua lại xe cũ, cần phải rà kỹ lý lịch của xe. Ðừng bao giờ mua lại chiếc xe đã từng được dùng để cho mướn,taxi... Cần phải hỏi chủ nhân về hộp số: Có sửa bao giờ chưa, đã thay bộ hộp số mới hay mới chỉ đại tu. . .? Tại Hoa Kỳ, luật pháp bó buộc chủ nhân phải nói thật, bằng không sự mua bán không có hiệu lực nếu người mua khám phá thấy có trục trặc sau này. Nếu gặp xe đã từng có trở ngại về hộp số, hoặc hộp số đã được rebuild. . . chúng ta chẳng nên mất công trả giá, cứ nhìn về phía khác là nhẹ lòng hơn cả.

Tiện đây, xin nói thêm đôi chút về đại tu. Đại tu hộp số - hoặc bất cứ bộ phận nào khác trong xe - tự nó không phải là điều không nên làm. Nhiều hộp số hoặc đầu máy được đại tu mà vận hành còn tốt hơn tình trạng nguyên thủy. Có điều là, chúng ta không biết tay nghề của người thợ đại tu ra sao - có thực sự lành nghề hay chỉ là tay mơ? Ði mua lại xe cũ, nên tránh những trường hợp đại tu cho nhẹ mình là vì thế.