Hệ thống tự động lùi xe vào điểm đỗ

Đối với một số lái xe, việc lùi vào khoảng trống giữa một dọc ôtô đậu bên lề đường cũng khá khó khăn. Nhưng trong bối cảnh chật chội của các đô thị lớn, kỹ năng này quả là cần thiết. Ngày nay, nhiệm vụ không đơn giản đó đã được thực thi bởi công nghệ tự động lùi xe vào điểm đỗ.

Thao tác lùi xe vào điểm đỗ

Các lái xe hẳn còn nhớ bài tập thực hành bắt buộc lùi xe vào “chuồng” khiến họ toát mồ hôi như thế nào. Sau khi luyện trên sa hình thành quen, có người cho rằng việc đó còn dễ hơn thử thách đề-pa lên dốc. Thế nhưng đó là trong khoá học. Trên thực tế, khi phải tìm cách đặt xe vào những điểm đỗ chật hẹp trên phố đông, một lái xe thiếu kinh nghiệm có thể gây ra tình trạng tắc đường, xoay trở khó khăn và thậm chí còn làm xây xước xe của mình cùng những chiếc xung quanh. Hầu hết các tài xế phải cần có một khoảng trống dài gấp rưỡi thân xe của họ (khoảng 1,8m) để có thể lùi vào đó và đặt xe thẳng hàng với những ôtô đậu trước và sau. Thao tác này gồm 5 bước cơ bản:

+ Tìm một khoảng trống dài bằng 1,5 lần thân xe của mình (thường là chỗ trống của một chiếc xe mới dời đi), chạy quá lên để bánh sau xe mình ngang điểm cuối của chiếc xe đậu phía trước và dừng sát nó.

+ Xoay hết vôlăng về phía lề đường và lùi vào khoảng trống, đến khi thân xe của mình chếch với lề đường khoảng 45 độ thì trả thắng lái và tiếp tục lùi vào, nhìn gương hậu để nhận biết khoảng cách của bánh sau với lề đường và đảm bảo đuôi xe (hoặc ống xả) không bị sệt vào vỉa hè cao.

+ Khi bánh trước xe của mình đã lùi đến ngang đuôi xe phía trước thì xoay hết vôlăng ra phía lòng đường và tiếp tục lùi, lúc này cần tập trung quan sát, đưa mũi xe mình lướt càng sát đuôi xe trước càng tốt.

+ Nếu 3 thao tác chuyển góc vôlăng nói trên diễn ra đúng thời điểm để không lãng phí khoảng trống, khi thân xe của mình song song và sát lề đường thì đuôi xe cũng vừa sát mũi xe đậu phía sau, lúc này cần quan sát cả gương ngoài để điều chỉnh độ song song với vỉa hè và gương trong (hoặc ngoái đầu về phía sau) để đánh giá khoảng cách với mũi xe phía sau. Khi xe đã thẳng lề thì phanh lại và trả thắng tay lái.

+ Kiểm tra độ song song và mức sát lề đường để hiệu chỉnh vôlăng theo hướng ra ngoài hoặc vào trong, sau đó tiến lên một đoạn ngắn để xe mình nằm ngay ngắn, thẳng hàng và ở giữa khoảng trống. Chỉnh thẳng vôlăng và tắt máy.

Trong bài tập lùi xe vào điểm đỗ dạng này, nếu vỉa hè không cao hơn khoảng sáng gầm xe (hoặc là một bức tường), những lái xe nhiều kinh nghiệm chỉ cần “một đỏ” là đặt xong xe ngay ngắn. Đối với lại xe hatchback (khoang hành lý thụt vào trong cabin, bánh xe nằm sát phía đuôi) thì thao tác đậu xe vào khoảng trống này càng dễ dàng hơn.

Lùi xe vào một điểm đỗ bên lề đường là phần đáng sợ nhất trong các cuộc thi lấy bằng lái, đồng thời đó cũng là kỹ năng cần thiết đối với mọi lái xe. Dân đi xe trong thành phố thì thường xuyên phải thực hiện thao tác này. Các hãng sản xuất ôtô bắt đầu giới thiệu công nghệ tự động đặt xe ra thị trường vì họ nhận thấy nhu cầu này quá rõ ràng. Một hệ thống trợ giúp người lái tránh những khó khăn, bất ổn và rủi ro, tiết kiệm thời gian và tiền bạc… quả là hấp dẫn.

Công nghệ tự động lùi xe vào điểm đỗ

Hãy tưởng tượng, tại một trung tâm mua sắm đông đúc, một lái xe phải vòng vo nhiều lần mới tìm được một khoảng trống chật hẹp, thay cho việc phải xoay trở để đặt xe vào đó, anh ta chỉ cần bấm vào một nút nhỏ trên bảng điều khiển và chiếc xe tự lùi vào điểm đỗ. Hệ thống tự động đặt xe cũng dựa trên nền tảng công nghệ tránh va chạm với các xe xung quanh hay “xe tự lái” tương lai.

Công nghệ tự lùi xe vào điểm đỗ hiện nay chủ yếu được ứng dụng trong trường hợp đỗ xe vào một khoảng trống giữa một dãy ôtô đậu dọc lề đường. Riêng BMW xuất xưởng vài mẫu xe có thể tự đỗ vào các khoảng trống không song song với lề đường, giống như các khung kẻ chéo trong bãi đậu. Vì thao tác lùi xe vào khoảng trống (tối thiểu dài gấp rưỡi thân xe) dọc vỉa hè là một bài tập có những tham số mặc định và khá chính xác nên hệ thống tự động lùi xe vào điểm đỗ loại này cũng được lập trình theo 5 bước căn bản như cách lái bằng tay. Tuy giải pháp công nghệ phổ biến hiện nay không hoàn toàn tự động, nhưng chúng giúp cho việc lùi xe vào điểm đỗ dễ dàng và đơn giản hơn nhiều. Lái xe vẫn phải điều khiển vận tốc chuyển động của xe thông qua chân phanh (ở số lùi thì không cần nhấn chân ga chiếc xe vẫn chạy từ từ). Khi người lái bắt đầu kích hoạt chức năng này, máy tính điện tử trung tâm sẽ điều khiển vôlăng thông qua các cảm biến đo khoảng cách. Đầu tiên, chiếc xe sẽ chuyển động lên phía trước, tới vị trí thích hợp nằm ngang với chiếc xe đỗ ở trước. Tín hiệu sẽ báo cho người lái thời điểm phải phanh dừng lại và cài số lùi, sau đó nhả chân phanh để nó tự động lùi vào điểm đỗ. Thông qua hệ thống trợ lực tay lái điện, máy tính trung tâm sẽ tự định góc xoay vôlăng để điều khiển chiếc xe lùi vào điểm đỗ. Khi xe đã lùi hết giới hạn (song song và sát vỉa hè hoặc đã sát mũi xe phía sau), nó sẽ báo cho lái xe biết phải đạp phanh và chuyển qua số tiến. Máy tính lại tự điều khiển vôlăng để xe tiến về phía trước khi lái xe nhả phanh. Hệ thống cũng phát ra tín hiệu cuối cùng để báo cho lái xe biết việc lùi xe vào điểm đỗ đã kết thúc.

Đối với chiếc Toyota Prius đời 2006 bán tại Anh, thay cho tín hiệu kết thúc là một giọng nữ thông báo “Sự trợ giúp đã hoàn tất”. Ở phiên bản Prius này, một màn hình lớn đặt trên bảng điều khiển trung tâm sẽ báo cho lái xe biết khi nào cần thực hiện các thao tác phanh và chuyển số.

Các hệ thống đặt xe tự động khác nhau áp dụng các phương pháp riêng để xác định vị trí tương đối của xe trong bối cảnh cụ thể. Loại thì sử dụng các cảm biến thu phát tín hiệu lắp trên cản trước và sau, máy tính trung tâm sẽ tiếp nhận tín hiệu phản hồi để xác định vị trí các vật cản. Một số hệ thống khác lại sử dụng các camera gắn ở cản trước/sau hay công nghệ ra-đa vô tuyến để xác định không gian điểm đỗ. Nhưng kết quả thu được cuối cùng đều như nhau, máy tính trung tâm sẽ định được vị trí của những xe đang đỗ, kích thước khoảng trống và khoảng cách với lề đường để điều khiển chiếc xe lùi vào điểm đỗ dành cho nó.

Lịch sử và tương lai

Năm 1992, hãng Volkswagen đã ứng dụng công nghệ tự đỗ xe trên mẫu xe concept Futura IRVWW (Integrated Research Volkswagen). Với một máy tính được lập trình để điều khiển, chiếc IRVW có khả năng tự lùi vào điểm đỗ hoàn toàn tự động, người lái có thể rời khỏi cabin và đứng nhìn nó tự lùi vào điểm đỗ. VW tính rằng, với chức năng này, khách hàng sẽ phải trả thêm 3.000 USD nhưng hãng chưa bao giờ áp dụng công nghệ đó vào loại xe thương mại.

Năm 2003, Toytota bắt đầu chào bán tính năng tự đỗ xe, gọi là Intelligent Parking Assist, trên mẫu hybrid Prius bán tại Nhật Bản. Ba năm sau, các khách hàng Anh đã có thể sở hữu công nghệ này của chiếc Prius với khoản trả thêm 700 USD. Tính đến nay, 70% tổng số người mua Prius ở Anh đã mua option này. Tại Mỹ, chiếc Lexus LS 460L 2007 thân dài có hệ thống tự động đặt xe sẽ được tung ra thị trường vào mùa thu năm nay.

Mặc dù Toyota đang là hãng duy nhất áp dụng công nghệ tự lùi vào điểm đỗ, các nhà sản xuất xe khác cũng đang hoàn thiện những hệ thống tự động đỗ xe. Năm 2004, một nhóm sinh viên Đại học Linkoping (Thụy Điển) đã hợp tác với hãng Volvo trong dự án có tên gọi Evolve (Tiến hoá). Chiếc xe “Tiến hoᔠcó khả năng tự động lùi vào chỗ đỗ bên lề đường thẳng hàng với dãy xe đậu từ trước. Hãng chế tạo linh kiện ôtô Siemens VDO đang nghiên cứu một hệ thống trợ lái có tên gọi Park Mate, thiết bị này có thể giúp lái xe tìm chỗ đỗ và tự động lùi xe vào đó.

Xe có thể tự lùi vào điểm đỗ là một bước tiến dài về công nghệ, nhưng một chiếc xe có khả năng tự động vận hành trên đường lại là vấn đề hoàn toàn khác. Đây có lẽ là mục tiêu trong tương lai gần. Hãy tưởng tượng hàng triệu chiếc xe tiết kiệm nhiệm liệu, tự chuyển động nhịp nhàng dưới sự kiểm soát của máy tính. Chúng tránh được các tai nạn trong khi vẫn duy trì một vận tốc chuyển động phù hợp để thân chủ có thể xem TV hoặc chợp mắt một lúc. Mặc dù văn bản quy định tính pháp lý của sản phẩm cũng cần phải tính đến nhưng giải pháp công nghệ này không phải là xa vời. Tuy nhiên, ngay cả khi điều này là an toàn hơn, nhiều người vẫn thích tự lái xe và không muốn trao quyền điều khiển chiếc xe cho máy tính. General Motors đang có kế hoạch giới thiệu với khách hàng Đức chiếc 2008 Opel Vectra tự lái. Chiếc xe này sẽ tự động vận hành ở tốc độ gần 100 km/h thông qua một hệ thống camera, cảm biến laser và máy tính để xác định vạch kẻ đường, các biển báo hiệu trên đường, khúc cua, vật cản và những chiếc xe khác.

Một số mẫu xe hiện đại cũng đã có thể kiểm soát hành trình bán tự động thông qua Hệ thống Hành trình Thích ứng (adaptive cruise control – ACC). Thiết bị này sử dụng tia laser để xác định khoảng cách với xe chạy trước và tự động giảm tốc khi quá gần.

Một trong những hướng phát triển khác là công nghệ không dây “liên kết” các xe với nhau. Theo đó, một xe đang chạy trên đường, nếu phát hiện thấy đường trơn hoặc khúc cua, sẽ thông báo cho các lái xe chạy sau biết để giảm tốc độ. Ngoài ra, hệ thống này còn có thể xác định tình trạng giao thông bằng việc theo dõi vận tốc của các xe khác, để sau đó “đề xuất” cho lái xe đổi lộ trình.