Xe đạp VN bị kiện, vì sao?

Sản xuất xe đạp xuất sang EU tại Dragon Bicycle Vietnam - Ảnh: Khánh Ngọc

Từ một nước không hề xuất khẩu xe đạp, mỗi năm hàng triệu chiếc xe đạp “made in VN” đã đổ bộ vào thị trường châu Âu.

Hiện tượng này đã gây sốc cho các nhà sản xuất xe đạp châu Âu và là nguyên do khởi đầu vụ kiện xe đạp VN bán phá giá.

Vụ kiện khởi đầu từ ngày 29-4-2004 bằng việc Hiệp hội Các nhà sản xuất xe đạp châu Âu (EBMA) gửi yêu cầu điều tra chống bán phá giá đối với mặt hàng xe đạp VN lên Ủy ban châu Âu (EC). Theo báo cáo gửi EC, EBMA cho rằng các nhà sản xuất xe đạp Đài Loan đã tăng cường xây dựng nhà máy tại VN do có nhiều ưu đãi của Chính phủ, cộng với chi phí nhân công rẻ đã tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng.

Bộ Thương mại, năm 2003 kim ngạch xuất khẩu mặt hàng xe đạp và phụ tùng xe đạp của VN vào EU đạt 150 triệu USD, tăng 21% so với năm 2002 và dự kiến sẽ đạt 180 triệu USD trong năm 2004. Thị phần mặt hàng xe đạp của VN tại EU đã tăng từ 1,6% (năm 1999) lên 8,2% (năm 2003).

Chín công ty bị EU đưa vào danh sách điều tra bán phá giá có sáu công ty 100% vốn Đài Loan: A&J High Ride Bicycle, Asama Yuh Jiun (Bình Dương), Dragon Bicycle Vietnam, Liyang Industrial, Strongman (Đồng Nai) và Sheng-Fa International (TP.HCM).

Ba công ty xe đạp VN nằm trong danh sách bị kiện đều ở Hà Nội là Thống Nhất, Xuân Hòa, Lê Ngọc Hân (đã sáp nhập vào Công ty Haprosimex); tuy nhiên họ khẳng định không hề xuất khẩu xe đạp sang thị trường EU! Bà Trịnh Nguyệt Minh, phó giám đốc Công ty xe máy - xe đạp Thống Nhất, cho rằng trước mắt vụ kiện không ảnh hưởng đến sản xuất của công ty; nhưng về lâu dài hậu quả không tính được vì xe đạp Thống Nhất cũng đang có hướng bước vào EU.

Ông Trương Chí Trung, trưởng phòng tổng vụ nhân sự Công ty Dragon Bicycle Vietnam (DBV - Khu công nghiệp Nhơn Trạch I, Đồng Nai), cho rằng nguyên do dẫn đến việc bị kiện bán phá giá không phải là xe VN được bán giá thấp trên thị trường EU, mà do xe đạp VN bán vào EU số lượng quá lớn và tăng trưởng ngày một nhanh.

Mới đây, Hiệp hội Các nhà bán lẻ xe hai bánh của châu Âu (ETRA) đã có ý kiến phản đối việc tiến hành vụ kiện chống bán phá giá, và yêu cầu EC hủy bỏ đơn kiện của EBMA. ETRA hiện đại diện cho khoảng 6.000 nhà bán lẻ xe hai bánh tại chín nước EU là Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan, Luxembourg, Thụy Điển và Thụy Sĩ. Theo ETRA, nếu như EU đưa ra biện pháp chống bán phá giá có thể dẫn tới việc lượng xe đạp VN nhập khẩu vào EU suy giảm đột ngột cũng như hạn chế cạnh tranh trên thị trường xe đạp tại EU.

Trong bốn năm qua, sáu doanh nghiệp xe đạp Đài Loan tại VN mỗi năm xuất khẩu vào EU 2 - 3 triệu chiếc xe đạp. Từ một nước không xuất khẩu xe đạp, nay số lượng xe đạp xuất khẩu tăng vọt khiến các nhà sản xuất xe đạp châu Âu cũng phải choáng. Cho nên vụ kiện sẽ là một rào cản để ngăn bớt lượng xe đạp ồ ạt đổ vào thị trường châu Âu.

“Nếu như đầu tư cho thiết bị sản xuất, trả lương công nhân để làm ra chiếc xe hết 100 USD, bán giá 120-150 USD thì không thể nói là bán phá giá được”, ông Trung lập luận. Mức thuế nhập khẩu xe đạp vào EU mà các doanh nghiệp VN đang được hưởng là 10 - 15%. Nếu bị thua kiện, mức thuế này sẽ tăng lên trên 46%.

Hậu quả là số lượng xe đạp xuất vào châu Âu sẽ giảm mạnh và ngành xe đạp VN mỗi năm sẽ bị tổn thất 700-800 triệu USD. Và không chỉ sáu doanh nghiệp bị kiện, có đến 32 doanh nghiệp Đài Loan chuyên sản xuất xe đạp và phụ tùng xe đạp tại VN sẽ mất cơ hội làm ăn vì mức thuế cao, không còn xuất được vào thị trường EU, mất đi kim ngạch xuất khẩu rất lớn.

Mức chênh lệch giữa giá bán xe đạp VN và xe đạp châu Âu sản xuất trên thị trường EU? Ông Bill Cheng, giám đốc DBV, cho rằng giá bán xe đạp của châu Âu từ 500 - 1.000 USD/xe. Còn giá xuất khẩu xe đạp VN qua châu Âu trung bình 200 - 300 USD/xe. Mức giá này nhân với hệ số 2,5 - 3,0 để ra giá bán tại thị trường EU. Theo ông Cheng, cũng có những sản phẩm xe đạp VN xuất qua châu Âu có giá cao hơn xe đạp sản xuất ngay tại các nước châu Âu rất nhiều. Cho nên có thể nói là giá cũng cân bằng chứ không chênh lệch.

Hiện xuất khẩu của các doanh nghiệp Đài Loan sản xuất xe đạp tại VN vào châu Âu vẫn tiến triển bình thường. Một lô hàng 20.000 chiếc xe đạp leo núi và xe đạp đi phố đã được DBV xuất đi các nước châu Âu với mức giá 150 - 350 USD/chiếc. Đây là những kiểu dáng xe đạp được sản xuất theo thiết kế của nhà nhập khẩu châu Âu, khung xe làm bằng chất liệu nhôm và sắt. Linh kiện lắp ráp xe đạp 70% được sản xuất tại Dragon Bicycle Vietnam và các cơ sở sản xuất linh kiện xe đạp trong nước.

Tuy nhiên, giám đốc Bill Cheng cho biết sự việc EC đang tiến hành điều tra vụ kiện xe đạp VN bán phá giá vào EU đã ảnh hưởng phần nào đến sản xuất của công ty: một số khách hàng châu Âu đang chờ đợi phán quyết của vụ kiện, chưa dám xác nhận số lượng xe đạp đặt mua trong đơn hàng như mọi năm để công ty đưa vào sản xuất. Đến nay, sáu doanh nghiệp Đài Loan đã đứng ra thuê chung một công ty luật của Bỉ làm đại diện pháp lý trước tòa án EU. Vụ kiện tụng mới chỉ bắt đầu, sẽ còn nhiều gay go.

KHÁNH NGỌC

Theo Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Thương mại, căn cứ trên các câu trả lời của doanh nghiệp xe đạp VN về điều tra bán phá giá, EC sẽ quyết định có tiến hành điều tra thực địa hay không. Kết thúc quá trình điều tra kéo dài khoảng 15 tháng, nếu kết luận cho thấy có hành vi bán phá giá, các doanh nghiệp VN có nguy cơ chịu thuế chống bán phá giá lên tới 46,24%. Bà Đinh Thị Mỹ Loan - cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Thương mại - khẳng định: “Nhà nước Việt Nam không có bất cứ sự hỗ trợ hay trợ giúp nào đối với việc sản xuất cũng như xuất khẩu xe đạp. Các doanh nghiệp VN có thể bán với giá rẻ là do lợi thế cạnh tranh của VN như nguồn nhân công nhiều, lương công nhân thấp, năng suất lao động cao... chứ không phải là hành vi cạnh tranh không lành mạnh’’. Bộ Thương mại cũng đã có công hàm gửi Tổng vụ Thương mại - Ủy ban châu Âu và phái đoàn EU tại VN khẳng định quan điểm trên; đồng thời kết hợp chặt chẽ với Đại sứ quán Việt Nam và Thương vụ Việt Nam tại EU và Bỉ theo dõi diễn biến của vụ việc này.