Thị trường lịch bloc 2008: Bắt đầu “cuộc chiến thương hiệu”

Khách hàng chọn mua lịch bloc năm 2008. Ảnh: SGGP.

Đây là năm thứ 2, lịch bloc được thực hiện theo phương thức xã hội hóa (XHH). Tuy nhiên, thị trường lịch bloc năm nay lại đang tiềm ẩn những mối lo thừa và thiếu rất khó đoán định.

Nếu như năm 2007 nhiều nhà đầu tư ngậm đắng nuốt cay vì thua lỗ hàng chục tỉ đồng thì năm nay, như một quy luật tất yếu, số nhà đầu tư và nhà xuất bản (NXB) tham gia vào thị trường này chỉ còn phân nửa với số lịch bloc được in ra cũng rất cầm chừng.

Thời của lịch cỡ lớn

Mùa lịch bloc năm 2008 ghi nhận nhiều mẫu bloc đặc biệt. Ngoài bloc của một số NXB có thâm niên hàng chục năm nay như: Văn hóa Thông tin, Khoa học Kỹ thuật, Nông nghiệp, Chính trị Quốc gia... thì năm nay có sự góp mặt của nhiều thương hiệu mới nhưng khá “đáng gờm” như: Văn hóa Hà Nội (NXB Hà Nội), Văn hóa Sài Gòn (NXB Văn hóa Sài Gòn), Á châu, Duyên Việt... Đặc biệt, Cty Văn hóa Trí Đức năm nay đưa ra thị trường 6 mẫu lịch truyền thống với đầy đủ các kích cỡ từ lịch trung đến lịch siêu đại, siêu cực đại có nhiều đặc điểm nổi trội: in 4 màu, giấy độ trắng cao từ 93-95% và in trên giấy loại tốt. Hơn thế, tai treo một số bloc được thay bằng gỗ sơn mài chứ không dùng carton nữa.

Theo nhận định các đại lý trên “phố lịch” Đinh Lễ, Tràng Tiền (Hà Nội) thì thị trường lịch bloc năm nay đến muộn hơn và cũng kém sôi động hơn. Nhưng điều đó không có nghĩa là nó đã trở nên bão hòa vì đây mới là thời điểm đầu vụ. Cũng có thể do năm nay bão lũ kéo dài ở miền Trung và Nam bộ cả tháng trời nên người dân cũng chưa mặn mà lắm với việc mua bán lịch. Tuy nhiên, thống kê tại 2 thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM thì loại lịch cỡ đại đến siêu cực đại đang rất thịnh hành. Giá của các loại lịch này dao động từ 36.000đ - 315.000đ/bản.

Bán thật rẻ để chiếm thị trường

Ông Phạm Quý Thế - Trưởng phòng Văn hóa phẩm (TCty Phát hành sách Việt Nam ) cho biết, thị trường lịch năm nay ghi nhận nhiều điểm mới: Mẫu mã phong phú đa dạng hơn, giá cả không biến động nhiều, ít NXB tham gia hơn. Tuy nhiên, chính những điều đó lại đang ẩn chứa một cuộc cạnh tranh mới khốc liệt và khó lường hơn rất nhiều, đó là “cuộc chiến” chạy đua mức chiết khấu cao để chiếm lĩnh thị phần và thu hồi vốn càng nhanh càng tốt. Điều này đã dẫn đến một cuộc cạnh tranh không lành mạnh.

Ông Thế cũng cho rằng, lâu nay người ta thường nghĩ làm lịch bloc là lĩnh vực siêu lợi nhuận nhưng từ khi áp dụng phương thức XHH trong in ấn lịch bloc thì “thời của siêu lợi nhuận” đã không còn nữa. Việc kinh doanh lịch bloc thực chất chỉ mang tính thời vụ nên bản thân nó “đẻ” ra rất nhiều vấn đề về thị phần. Nếu ai không nhanh nhạy thì không có hàng để bán. Khi có thị phần rồi thì lại lo nếu không bán nhanh thì tồn kho ế đọng. Mà bán giấy vụn thì cũng đồng nghĩa với việc mất trắng từ một đến cả chục tỉ đồng.

Ông Thế phân tích bài toán lỗ lãi từ lịch bloc: “Tôi ước chừng một năm có khoảng 200 tỷ đồng doanh số từ lịch bloc được bán ra theo giá bìa, nhưng phải mở ngoặc là nó phải được bán hết” - ông Thế nhấn mạnh. Nếu tính ở mức lợi nhuận thấp nhất thì cũng được 5%, nghĩa là được 10 tỷ. Chia cho hơn 20 nhà đầu tư thì mỗi nhà được khoảng 500 triệu. Đó là con số quá lý tưởng mà mọi người vẫn gọi đó là siêu lợi nhuận. Nhưng với cơ chế XHH thì điều đó không còn nữa. Thực tế là năm nay, các nhà đầu tư và sản xuất ngay từ đầu vụ đã bán ra ngang với giá thành sản xuất. Được 50% thì chiết khấu luôn 50%. “Nhưng đây là nghề và họ vẫn làm để khẳng định thương hiệu. Vì thế, năm 2008 là năm bắt đầu “cuộc chiến” về thương hiệu”, ông Thế nhận định. Có NXB làm ra với mục tiêu rất đơn giản là có sản phẩm của mình ra thị trường chứ không tính đến lãi.

Năm nay cũng có hai hình thức cạnh tranh: Bán thật rẻ, thậm chí phá giá để chiếm thị phần. Hình thức cạnh tranh thứ 2 là đầu tư vào chất lượng đẹp, mẫu mã bắt mắt, giấy tốt... nhưng giá thấp. Điều này cũng có nghĩa là “sân chơi” này đang được sàng lọc để dành cho những nhà sản xuất có thương hiệu và tiềm lực mạnh.

Và những nguy cơ tiềm ẩn

Để tránh bị lỗ nặng như năm ngoái, gần 30 nhà làm lịch của TP.HCM đã ngồi lại với nhau để thống nhất mức giá chung, chống phá giá nhưng sau đó không lâu thì một vài nhà vì muốn nhanh chóng thu hồi vốn đã tranh thủ phá giá chiếm thị phần, thế là “vỡ chợ” ngay từ đầu vụ. Miền Bắc thì chạy đua mức chiết khấu để giải phóng nguồn hàng. Tuy nhiên, theo phân tích của ông Thế thì những nhà trừ chiết khấu cao chưa phải đã bán được hàng nhiều nhất và cũng không có lợi nhuận như mong muốn.

Khi XHH, nhiều nhà đầu tư và sản xuất tưởng đây sẽ là miếng bánh béo bở nhưng trên thực tế lại không hề đơn giản tí nào. Và trong lĩnh vực này luôn chơi trò “ú tim”, đăng ký một đằng nhưng làm một nẻo, rất khó đoán định. Năm nay chỉ còn hơn 20/54 NXB đăng ký in lịch bloc với hơn 56 triệu bản. Bản thân “ông lớn” như TCty Phát hành sách Việt Nam không biết có phải do vụ lỗ từ mùa lịch năm trước hay không mà năm nay đã lựa chọn bước đi an toàn hơn là phân phối và đại lý cho các NXB chứ không trực tiếp tham gia vào hoạt động in ấn.

Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là không có NXB nào in đủ, in đúng số lượng đã đăng ký với Cục Xuất bản. Với kinh nghiệm nhiều năm làm lịch, ông Thế cho rằng với hơn 20 triệu hộ gia đình thì nếu in 20 triệu bản là cũng đã đủ “chết” rồi, nói chi đến con số 56 triệu bản. Vì thế, mới đầu vụ nhưng rất nhiều NXB đã hết hàng. Nhiều đại lý ở Đinh Lễ, Tràng Tiền cho biết, NXB Khoa học Kỹ thuật đã không còn lịch bloc siêu đại để bán, có lẽ vì sợ rủi ro nên họ chỉ sản xuất cầm chừng thế thôi.

Sở dĩ có tình trạng đăng ký ảo này là bởi việc đăng ký 2 triệu hay 3 triệu là quyền của các NXB, còn việc có in hết hay không lại không chịu bất kỳ một sự ràng buộc về trách nhiệm nào. “Nếu mất lệ phí cho mỗi bloc được in ra thì sự thể sẽ khác hẳn”. Vì thế, các NXB không “dại” gì mà không đăng ký mức “trên trời” cho các đối tác “ngán” mà rút bớt thị phần đi. Đó là mặt trái của việc XHH, một kiểu cạnh tranh không lành mạnh mà sự thiệt hại cuối cùng chính là nhà nước.

XHH trong việc tham gia hoạt động xuất bản là xu thế chung hiện nay, nhưng mới 2 năm thử nghiệm thì chưa đủ để các NXB ngồi lại với nhau để tìm ra sự đồng thuận trong cách làm. Vì thế, vụ lịch 2008 vẫn được đánh giá là đang tiềm ẩn những mối lo thừa và thiếu rất khó đoán định.

(Theo GĐ&XH)