Tăng thu ngân sách bằng “xé rào” pháp luật thuế

Cty Thương mại Nghệ An (đường Quang Trung - TP Vinh) đã để ngoài sổ sách số tiền lớn được UBND tỉnh Nghệ An chi thưởng

Điều này đã tạo nên sự co kéo nguồn thu giữa các tỉnh, dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh, làm thất thu ngân sách cả trăm tỷ đồng…

Người trồng cây, kẻ hái quả

Từ năm 2004, tại một cuộc họp của Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách của QH, ông Trần Đình Đàn, khi ấy là Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh (nay là Bí thư Tỉnh ủy) than rằng: Luật quy định thế nào mà chúng tôi đầu tư hàng chục tỷ đồng để xây dựng cửa khẩu Cầu Treo và đường sá, nhưng rồi các tỉnh khác lại “xơi” mất thành quả.

Trao đổi với phóng viên, ông Đàn cho biết: Luật quy định doanh nghiệp không nhất thiết phải kê khai hải quan tại cửa khẩu mà được phép kê khai hải quan ở đâu thì nộp thuế ở đó. Lợi dụng quy định này, khi ấy, tỉnh Nghệ An đã “nhanh tay” ban hành chính sách của riêng mình để thu hút các DN về tỉnh mình kê khai và nộp thuế xuất nhập khẩu (XNK).

Năm 2003, UBND tỉnh Nghệ An ban hành 2 quyết định về cơ chế chi hỗ trợ, chi thưởng từ 10-15% trên tổng số thuế mà DN nộp cho tỉnh (thực ra 2 quyết định này bổ sung chính sách chi thưởng và hỗ trợ DN được Nghệ An thực hiện từ năm 1998).

Chính vì chính sách đặc biệt ưu đãi của Nghệ An, nên nhiều DN tỉnh ngoài dù nhập khẩu hàng hoá qua cửa khẩu Cầu Treo của Hà Tĩnh đã “chạy” thẳng về Nghệ An để kê khai hải quan và nộp thuế. “Chúng tôi đang thu trung bình mỗi năm vài trăm tỷ nhưng chỉ vì chính sách “phá rào” của tỉnh bạn mà số tiền thu thuế từ cửa khẩu Cầu Treo đã giảm chỉ còn vài chục tỷ đồng”- Ông Đàn nói.

Theo báo cáo của Sở Tài chính tỉnh Nghệ An, tổng số tiền mà Nghệ An lấy từ ngân sách ra để chi thưởng và hỗ trợ các DN từ năm 1998 đến năm 2003 do các DN đã nộp thuế nhập khẩu tại Kho bạc Nhà nước Nghệ An là gần 164 tỷ đồng.

Trong đó, năm 2003, UBND tỉnh Nghệ An đã có quyết định chi cho 56 DN là hơn 90,6 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo kết quả kiểm tra của cơ quan chức năng thì thực tế năm 2003, tỉnh Nghệ An đã chi thưởng và hỗ trợ cho các DN theo chính sách ưu đãi trên là 106,6 tỷ đồng.

Tương tự như Nghệ An, năm 2003, UBND tỉnh Bình Định đã ban hành 2 quyết định về cơ chế chi thưởng, hỗ trợ DN nộp thuế tại tỉnh nhà, với mức chi từ 8-11% trên tổng số thuế thực nộp.

Ngay trong năm đó, tỉnh Bình Định đã rút từ ngân sách chi hỗ trợ, chi thưởng cho 38 lượt DN đã nộp thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng nhập khẩu cho tỉnh số tiền 9,37 tỷ đồng. Còn tỉnh Quảng Ngãi, trong 2 năm 2002-2003 đã chi thưởng cho các DN nộp thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) hàng nhập khẩu tại tỉnh trên 10 tỷ đồng

Tại tỉnh Quảng Nam, dù không ban hành chính sách chi thưởng cho các DN nộp thuế tại tỉnh nhà như các tỉnh trên nhưng năm 2003, tỉnh này lại ban hành chính sách ưu đãi đặc biệt đối với nhà đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ.

Tỉnh này đã chi hỗ trợ cho Cty phát triển đô thị và khu công nghiệp Quảng Nam-Đà Nẵng 8 tỷ đồng. Ngoài ra, Quảng Nam còn dùng ngân sách của địa phương để bổ sung vốn kinh doanh cho một số DN thuộc UBND tỉnh theo phương thức cấp trực tiếp và ghi thu, ghi chi các khoản thuế phải nộp, với tổng số tiền gần 3 tỷ đồng.

Do có cơ chế chi hỗ trợ, chi thưởng, nên phần lớn các DN nhập khẩu hàng hóa dù phải qua cửa khẩu của các tỉnh láng giềng của các tỉnh trên nhưng đều đổ về những tỉnh có chính sách trích thưởng để đăng ký, mở tờ khai hải quan và nộp thuế nhập khẩu, thuế TTĐB hàng nhập khẩu.

Việc này đã tạo sự co kéo nguồn thu thuế nhập khẩu, thuế TTĐB từ các cửa khẩu địa phương khác về Nghệ An là 553,1 tỷ đồng, Quảng Ngãi là 114,1 tỷ đồng và Bình Định là 31,3tỷ đồng. Đồng thời vô hình chung những chính sách trên đã không khuyến khích tăng xuất khẩu mà ngược lại đã khuyến khích việc nhập khẩu các mặt hàng có thuế suất cao.

Mặt khác, việc ban hành chính sách trên còn tạo ra sự lộn xộn, cạnh tranh không lành mạnh giữa các DN trong nước. Theo các chuyên gia, việc “xé rào” chính sách của các tỉnh trên không những vi phạm pháp luật về thuế, mà còn tạo ra kẽ hở để tạo cơ chế “xin-cho”, dễ phát sinh tiêu cực trong việc trích thưởng.

Còn về phía các DN được trích thưởng, qua kiểm tra tại 14 DN được UBND tỉnh Nghệ An chi thưởng số tiền hơn 95 tỷ đồng thì phần lớn các DN này đã dùng số tiền được chi thưởng đó để bổ sung vào vốn lưu động, hạch toán vào thu nhập bất thường.

Tuy nhiên, trong số đó có 2 DN là Cty Thương mại Nghệ An và Cty Nông sản XNK Nghệ An đã để ngoài sổ sách 11,57 tỷ đồng là số tiền được hỗ trợ, chi thưởng. Còn các DN được chi thưởng ở Quảng Ngãi và Bình Định thì chủ yếu dùng số tiền đó vào việc bù lỗ kinh doanh hoặc hạch toán vào quỹ khen thưởng và phúc lợi của đơn vị.

H.Linh