Lạm phát năm 2008: dự báo và giải pháp

Các chuyên gia đã dự đoán, nếu không có những giải pháp quyết liệt, thì CPI năm nay sẽ không đạt được mục tiêu, thậm chí không kém tốc độ tăng của năm trước (12,63%).

Mục tiêu do Quốc hội đề ra cho năm 2008 là tốc độ tăng giá tiêu dùng (dưới 8,5-9%) thấp hơn tốc độ tăng GDP (8,5-9%). Tuy nhiên, các chuyên gia đã dự đoán, nếu không có những giải pháp quyết liệt, thì tốc độ tăng giá tiêu dùng năm nay sẽ không đạt được mục tiêu, thậm chí không kém tốc độ tăng của năm trước (12,63%).

Những yếu tố tăng giá

Những yếu tố tác động làm cho giá tiêu dùng năm nay tiếp tục tăng cao có nhiều, trong đó có một số nhóm yếu tố quan trọng.

Trước hết phải kể đến những yếu tố về phía cầu (lạm phát do cầu kéo). Cầu nói ở đây là cầu của người tiêu dùng và nhu cầu tăng trưởng kinh tế. Nhu cầu tiêu dùng năm 2008 tăng mạnh do nhiều tác động. Dân số tăng khoảng 1,2%, tức là vẫn tăng trên 1 triệu người (đưa dân số trung bình năm 2008 lên trên 86,2 triệu người). Mức tiêu dùng thông qua mua bán trên thị trường (thể hiện ở tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng) năm trước tăng 23,3%, nếu loại trừ yếu tố tăng giá bình quân năm (8,3%) thì vẫn còn tăng 13,9%. Đây là tốc độ tăng rất cao (cao gấp 1,64 lần tốc độ tăng GDP theo giá so sánh), một phần do mức tiêu dùng tăng cao và tỷ lệ tiêu dùng thông qua mua bán trên thị trường tăng nhanh.

Tăng trưởng kinh tế cao cũng đòi hỏi một lượng vốn đầu tư cao. Tỷ lệ giữa vốn đầu tư so với GDP năm trước đã lên đến 40,4%, mục tiêu năm nay còn đưa lên đến 42% để nhằm đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn (9% so với 8,48%). Khi vốn đầu tư đưa ra nhiều hơn thì sức ép lạm phát cũng tăng lên. Chẳng thế mà tăng trưởng kinh tế và lạm phát thường song song với nhau, nhưng có điều là ngược chiều nhau (tăng trưởng cao thường kéo lạm phát lên, lạm phát lên cũng đẩy tăng trưởng cao lên). Vì thế, các nước thường dùng công cụ lãi suất để tác động đến tăng trưởng và lạm phát: khi tăng trưởng kinh tế có dấu hiệu suy thoái thì cắt giảm lãi suất (lãi suất giảm thì tiền ra nhiều, tiêu dùng gia tăng); khi lạm phát tăng thì nâng lãi suất lên (lãi suất lên thì tiền ra ít).

Nhu cầu cao lên cộng hưởng với lượng tiền ra lớn sẽ làm cho cầu tăng kép. Lượng tiền từ ngân hàng ra lưu thông lớn thời gian qua có hai vấn đề đáng lưu ý. Một, lượng tiền đưa ra trong các năm trước quá lớn và hiện còn nằm ở lưu thông. Tốc độ tăng cung tiền M2 (bao gồm tổng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng), tính chung ba năm qua đã lên đến 122,44% (năm 2005 tăng 23,34%, năm 2006 tăng 33,59%, năm 2007 ước tăng 35%), cao gấp gần 4,5 lần tốc độ tăng 27,25% của GDP tính theo giá so sánh trong thời gian tương ứng và các hệ số này cũng cao gấp đôi các nước trong khu vực. Cung tiền tăng cao gấp tới 4,5 lần sản xuất thì lạm phát cao là khó tránh khỏi, không những trong năm trước mà cả trong năm nay. Động thái này nếu vẫn tiếp tục thì lạm phát sẽ không giảm mà còn tăng. Hai, một lượng tiền lớn lên đến hàng trăm ngàn tỉ đồng đã được dồn dập đưa ra trong vòng 6-7 tháng đầu năm để mua đô la nhằm tăng dự trữ quốc tế và tránh cho đồng Việt Nam lên giá so với đô la nhưng việc hút tiền chậm chạp, đã tạo sức ép cho lạm phát về hai mặt.

Một mặt, do tình trạng đô la hóa ở Việt Nam vốn khá cao, việc khắc phục lại rất chậm, nên một phần của lượng ngoại tệ có từ trước và mới vào trong năm có tác dụng thanh toán trực tiếp. Mặt khác, để tránh cho tiền đồng khỏi lên giá, tác động không tốt đến xuất nhập khẩu và nhập siêu, Nhà nước sẽ lại đưa một lượng tiền lớn ra mua ngoại tệ, trong khi các biện pháp “trung hòa” sẽ chậm hơn và đạt hiệu quả thấp hơn do sự hấp dẫn của lãi suất phát hành trái phiếu yếu, sẽ lặp lại tình trạng có phiên đấu thấu trái phiếu không có người tham dự.

Năm 2008, lượng ngoại tệ vào nước ta từ các nguồn sẽ đạt kỷ lục mới, bởi lượng vốn ký kết, cam kết trong năm trước lớn nhưng giải ngân vẫn còn ít sẽ được giải ngân trong năm nay và năm nay có thể ký kết, cam kết còn cao hơn.

Áp lực lạm phát do chi phí đẩy năm trước đã khá cao, năm nay vẫn tiếp tục tăng làm cho chi phí đầu vào gia tăng, đó là do mặt bằng giá thế giới tăng. Mặt bằng giá thế giới tăng thể hiện ở hai mặt. Một mặt, do bản thân giá cả hàng hóa, dịch vụ tính bằng đô la tăng do giá đô la tiếp tục giảm giá không chỉ so với các đồng tiền mạnh (euro, bảng Anh, yen Nhật, fran Thụy Sĩ, đô la Canada...) mà còn giảm giá so với đồng nội tệ của nhiều nước khác, nhất là những nước và vùng lãnh thổ mà nước ta nhập siêu lớn (như Trung Quốc, Singapore, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Thái Lan, Malaysia...).

Lạm phát do chi phí đẩy năm nay sẽ còn cao hơn mọi năm do thị trường. Điều này có nghĩa là một số loại hàng hóa, dịch vụ năm trước được kiềm chế tăng giá thì năm nay sẽ tăng lên, tạo thành mặt bằng giá mới. Sự tăng giá của những hàng hóa, dịch vụ này (nhất là giá dầu, điện, than, học phí, viện phí...) bản thân nó đã làm tăng mặt bằng giá do chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu cho đời sống, mà còn tác động dây chuyền đến hầu hết giá của những hàng hóa, dịch vụ khác.

Giải pháp đồng bộ

Để kiềm chế lạm phát không tăng cao hơn năm trước và không cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP, các biện pháp năm nay cần được đưa ra sớm, đúng, đồng bộ, đủ liều lượng và phải được thực hiện nghiêm.

Các giải pháp cũng tập trung vào việc bảo đảm cân đối cung - cầu, cân đối tiền - hàng.

Về mặt tiền tệ - tín dụng, cần khắc phục các hạn chế, bất cập trong năm trước để dự báo đúng, dự báo sớm, tránh bị động, lúng túng, chậm trễ. Trong đó có một số biện pháp đáng lưu ý.

Một, tỷ lệ dự trữ bắt buộc năm trước đã tăng gấp đôi lên 10%, đầu năm nay tăng thêm 1%, nhưng vẫn còn thấp hơn tỷ lệ 13,4% sau năm lần tăng trong năm 2007 của Trung Quốc. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế 9% thì tốc độ tăng M2 chỉ nên vào khoảng trên dưới 20%; có thể còn phải tăng thấp hơn hoặc phải hút mạnh tiền vào hơn nữa để hạ bớt tốc độ tăng đã quá cao trong các năm trước. Nói cách khác, cần phải tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc lên 1-2 điểm phần trăm nữa để hãm tiền ra. Thời gian qua có nhiều ngân hàng thương mại kêu ca về tỷ lệ dự trữ bắt buộc ảnh hưởng đến lợi nhuận và tính thanh khoản của họ, nhưng thực tế ngân hàng nào cũng lãi lớn, về trước mục tiêu kế hoạch; còn tiền lương của nhân viên khối ngân hàng cổ phần không chỉ vượt xa ngân hàng quốc doanh mà còn đang hút chất xám từ các ngân hàng nước ngoài.

Hai, để thu hút lượng ngoại tệ đang chảy mạnh vào nước ta và lượng ngoại tệ trên thị trường, Chính phủ cho phép các tập đoàn, doanh nghiệp lớn, có uy tín, có nhu cầu ngoại tệ nhập khẩu phát hành trái phiếu ngoại tệ trong nước. Có thể áp dụng giải pháp cho phép doanh nghiệp bán cổ phần bằng ngoại tệ. Đây là giải pháp có tác dụng về nhiều mặt. Vừa có thể tiếp tục thu hút được ngoại tệ đã, đang và sẽ vào nước ta phục vụ yêu cầu đầu tư tăng trưởng. Vừa thu hút được lượng ngoại tệ đang trôi nổi trên thị trường. Vừa không phải đưa một lượng lớn tiền đồng ra mua ngoại tệ tạo ra sức ép lạm phát.

Ba, nâng lãi suất huy động để hút tiền từ lưu thông về, đặc biệt là các ngân hàng thương mại quốc doanh hiện đang có lãi suất thấp hơn tốc độ tăng giá tiêu dùng, làm cho lãi suất thực bị âm. Phát hành trái phiếu cũng phải có lãi suất hấp dẫn.

Bốn, có cơ chế giám sát chặt chẽ việc tăng trưởng tín dụng ra thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản để tránh rủi ro do sự nóng lạnh bất thường của các thị trường này.

Năm, chấp nhận sự lên giá của tiền đồng. Một mặt do đô la giảm giá mạnh trên thị trường thế giới, kể cả các đồng nội tệ của các nước khu vực. Việc giảm giá 0,03% trong năm 2007 của tỷ giá VND/USD là quá nhỏ. Mặt khác, 1 đô la tại Việt Nam có giá sức mua tương đương với 3,4 đô la tại Mỹ. Ngoài ra, trong điều kiện Việt Nam còn nhập siêu lớn, nợ nước ngoài còn cao thì tỷ giá tăng là bất lợi.

TL (theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn)