Hai “cuộc chiến thương mại” trong lòng nước Mỹ

Một số thành viên quốc hội Mỹ muốn áp biện pháp bảo hộ mậu dịch với hàng hoá Trung Quốc, như hàng dệt

Mùa nghỉ hè sắp kết thúc, các nhà làm luật ở lưỡng viện Quốc hội Mỹ sắp tái nhóm họp. Trong những vấn đề họ sẽ bàn, nổi bật hai vấn đề liên quan đến tự do mậu dịch, toàn cầu hoá. Một là thông qua quy chế thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) cho Việt Nam, và ban hành các quy định nghiêm ngặt hơn, thậm chí là dựng rào cản thuế quan và các trừng phạt đối với các nhà sản xuất hàng hoá Trung Quốc. Vì thế đã nổ ra hai “cuộc chiến thương mại” ngay trong lòng thị trường Mỹ rộng lớn lâu nay mạnh miệng quảng bá về tự do mậu dịch thời toàn cầu hoá.

Từ cuộc chiến áo quần

Đây là cụm từ mà chuyên mục tài chính, kinh tế của CNN đã dùng hồi trung tuần tháng 8 qua để gọi mâu thuẫn lớn giữa các nhà sản xuất, kinh doanh sản phẩm tiêu dùng, nông sản phẩm, dịch vụ, bán lẻ, tài chính-ngân hàng, sản xuất máy bay… với các công ty dệt may của Mỹ liên quan đến việc cấp PNTR cho Việt Nam.

Bên thứ nhất hoàn toàn ủng hộ việc cấp PNTR ngay cho Việt Nam trước khi diễn ra cuộc họp các nhà lãnh đạo các nước thành viên APEC tại Hà Nội vào tháng 11/2006, vì rất có thể Việt Nam sẽ trở thành thành viên mới của WTO vào tháng 10. Bên thứ hai, tức ngành kỹ nghệ dệt và may mặc, quyết liệt chống vì cho rằng cấp PNTR cho Việt Nam đồng nghĩa với việc “lấy hết doanh thu của họ”.

“Việt Nam rất có thể trở thành nhà cung cấp áo quần may sẵn lớn thứ hai cho Mỹ sau Trung Quốc,” phát ngôn nhân Llyod Wood của Liên minh hành động sản xuất mậu dịch Mỹ (AMTAC) nói. “Nhưng Việt Nam không có đủ tiềm lực mua của Mỹ số lượng hàng hoá có trị giá tương đương với giá trị hàng dệt may mà họ xuất vào thị trường Mỹ. Có nghĩa là trong khi đang phải đối phó với một cán cân mậu dịch đã thâm hụt đến 800 tỷ USD thì chúng ta có nên làm việc ấy hay không”.

Hiển nhiên là AMTAC không muốn Quốc hội và chính quyền TT Bush cấp PNTR cho Việt Nam, tức giải phóng hàng dệt may của Việt Nam khỏi mọi hạn ngạch nhập khẩu vào Mỹ cũng như được hưởng thuế suất ưu đãi như mọi nước bạn hàng bình thường khác của Mỹ là thành viên WTO.

Năm 2005, trong số hàng hoá trị giá 6,5 tỷ USD mà Việt Nam xuất vào Mỹ, có hơn 3 tỷ USD là từ quần áo và giày dép. Năm năm về trước, hàng dệt may của Việt Nam nhập vào Mỹ mới có 49 triệu USD, các số liệu của Bộ Thương mại Mỹ cho biết. Đến năm 2005, tổng giá trị hàng hoá Mỹ xuất sang Việt Nam chỉ là 1,2 tỷ USD.

Trong “cuộc chiến áo quần” này, các nghị sĩ thuộc các tiểu bang nơi có các công ty dệt may hoạt động là những người quyết liệt chống lại việc cấp PNTR cho Việt Nam. Mạnh miệng chống đối nhiều hơn cả là nữ thượng nghĩ sĩ Elizabeth Dole (Đảng Cộng hoà), tiểu bang North Carolina và thượng nghị Lindsey Graham (Đảng Cộng hoà), tiểu bang South Carolina. Bà Dole đã có bài phát biểu chính thức trước Thượng viện Mỹ rằng ngành công nghiệp dệt ở bang North Carolina mấy năm qua làm ăn thất bát vì bị chịu ảnh hưởng của áo quần và hàng dệt giá rẻ nhập ồ ạt vào thị trường Mỹ. Bà đề nghị nâng mức thuế chống phá giá và thuế nhập khẩu hiện hành áp lên hàng dệt may của Việt Nam, đồng thời tiếp tục áp dụng chế độ hạn ngạch.

Đến cuộc chiến giữa đại gia và tiểu gia Mỹ

Trong nội bộ Hiệp hội quốc gia các nhà sản xuất (National association of manufacturers – NAM) với hơn 12.000 thành viên đang diễn ra một sự đối đầu rất căng. Trong khi các công ty lớn của Mỹ có hoạt động và quyền lợi ở khắp thế giới muốn chính quyền Washington tiếp tục ủng hộ chính sách mở cửa làm ăn với Trung Quốc thì các công ty nhỏ lại đề nghị Washington phải có biện pháp mạnh, thậm chí là đòn trừng phạt.

Ngày 29.6 qua, nhiều đại diện “tiểu gia” Mỹ đã có mặt trong cuộc họp của ủy ban chính sách thương mại của NAM để tỏ ý muốn của mình. Hôm ấy họ đã qua mặt đại diện các công ty lớn để ủng hộ dự thảo luật tiền tệ Trung Quốc 2005 do dân biểu Tim Ryan (Đảng Dân chủ, bang Ohio) và chủ tịch Uỷ ban lực lượng quốc phòng thuộc Hạ viện Duncan Hunter (Đảng Cộng hoà, bang California) đề xuất.

Đây là kết quả của hai năm lập kế hoạch phòng chống của giới các công ty nhỏ (chiếm 74% tổng số thành viên NAM, nhưng chỉ đóng góp 23% chi phí hoạt động hàng năm của tổ chức này là 23 triệu USD) sau khi có quá nhiều công ty lớn chuyển nhiều việc làm sang các thị trường có lao động giá rẻ hơn ở Mỹ
Vào ngày 29.9 tới đây, số 250 thành viên của hội đồng quản trị NAM sẽ xem xét dự thảo luật cho phép Mỹ được quyền trả đũa Trung Quốc hoặc bất cứ quốc gia nào cố tình kìm hãm giá trị đồng bản tệ để thu lợi cho các nhà xuất khẩu của nước mình, qua đó gây thiệt hại cho nền kinh tế Mỹ. Những đại gia lừng danh thế giới như Caterpillar, General Electric, Cargill… chống lại dự thảo này. Họ lo ngại bất cứ hình thức trả đũa nào cũng sẽ khiến các nước chủ nhà tạo nhiều khó khăn lớn cho các dự án mà họ đầu tư vào các nước ấy. Ngoài ra còn là đe doạ về một cuộc chiến thương mại bùng nổ và lan rộng.

“Sự đối đầu này khiến thế giới đi đến chỗ ngờ vực Mỹ không còn mặn mà với toàn cầu hoá, trở lại với chính sách bảo hộ thay vì tiếp tục phát triển tự do thương mại toàn cầu,” ông Stuart E. Eizenstat, trước đây là nhà tư vấn cho TT Bill Clinton và nay hành nghề trong công ty luật Covington & Burling ở thủ đô Washington, nhận xét.

Theo Dũng Nguyễn (SGTT/CNN và Business Week )