Dự thảo chính sách năng lượng quốc gia: Nhu cầu xăng dầu sẽ tăng mạnh

Bắt đầu từ năm 2013, dự kiến Việt Nam sẽ trở thành nước nhập khẩu năng lượng

Vừa qua, Bộ Công nghiệp đã hoàn thành bản dự thảo về chính sách năng lượng quốc gia để trình Thủ tướng phê duyệt, trong đó dự báo nhu cầu tiêu thụ sản phẩm xăng dầu ở Việt Nam sẽ tăng rất nhanh, với mức trung bình khoảng 9 - 10%/năm trong giai đoạn từ nay đến năm 2010.

Nhu cầu lớn, cơ cấu thay đổi lớn

Theo tính toán, nhu cầu năng lượng của ngành công nghiệp vào năm 2010 sẽ vào khoảng 13,4 - 14 triệu TOE (triệu TOE - tương đương triệu tấn dầu), năm 2020: khoảng 25,4 - 28 triệu TOE, năm 2050: khoảng 110 - 131 triệu TOE (tốc độ tăng bình quân giai đoạn 2001 - 2020 là 9,2 - 9,7%/năm, giai đoạn 2021 - 2050: 5 - 5,3%/năm).

Tỉ trọng năng lượng tiêu thụ của ngành công nghiệp sẽ tăng lên đến 42% vào năm 2020 và 52 - 53% vào năm 2050. Trong ngành này, tỉ trọng điện sẽ tăng từ 21% năm 2003 lên 34% vào năm 2020, than sẽ giảm từ 51% xuống còn 26%, khí đốt tăng lên và chiếm tỉ trọng khoảng 10% trong giai đoạn 2010 - 2020.

Đối với ngành giao thông vận tải, nhu cầu năng lượng vào năm 2010 là khoảng 11,3 - 12 triệu TOE, năm 2020: khoảng 21,5 - 24 triệu TOE, năm 2050: khoảng 55 - 72 triệu TOE; tỉ trọng tiêu thụ năng lượng của ngành sẽ giảm dần từ 35% hiện nay xuống còn 27% vào năm 2050. Đối với ngành dịch vụ, vào năm 2010 là khoảng 2,2 triệu TOE, năm 2020: khoảng 3,7 - 4,3 triệu TOE, năm 2050: khoảng 16 - 21 triệu TOE; tỉ trọng tiêu thụ năng lượng giữ ổn định trong khoảng 7 - 8%.

Nhu cầu năng lượng của ngành nông nghiệp được dự báo là khoảng 1 triệu TOE vào năm 2010, năm 2020: khoảng 1,4 - 1,5 triệu TOE, năm 2050: khoảng 3,4 - 3,8 triệu TOE; tỉ trọng tiêu thụ năng lượng sẽ giảm từ 5% hiện nay xuống còn 2 - 3% vào từ sau năm 2010. Đối với khu vực dân dụng, tiêu thụ năng lượng sẽ tăng dần theo sự tăng dân số, mức độ đô thị hóa và mức tăng thu nhập.

Dự báo nhu cầu năng lượng cho dân dụng vào năm 2010 sẽ là khoảng 4,4 triệu TOE, năm 2020: khoảng 8,2 - 8,6 triệu TOE, năm 2050: khoảng 22 - 24 triệu TOE; tỷ trọng tiêu thụ năng lượng sẽ giảm từ mức 14% hiện nay xuống còn 10 - 12% vào giai đoạn sau năm 2020.

Đến năm 2010 - 2020, nhu cầu tiêu thụ điện sẽ tiếp tục tăng nhanh hơn GDP, với hệ số đàn hồi điện/GDP lớn hơn 1; từ sau năm 2020, hệ số đàn hồi mới nhỏ hơn 1 (nhu cầu điện toàn quốc lên tới khoảng 93 - 100 tỷ KWh vào năm 2010, khoảng 200 - 230 tỷ KWh vào năm 2020, khoảng 625 - 766 tỷ KWh vào năm 2050; sản lượng điện bình quân đầu người đến năm 2020 đạt khoảng 2.058 - 2.350 KWh, đến năm 2050: khoảng 6.100 - 7.500 KWh).

Sử dụng than sẽ tiếp tục tăng một cách ổn định. Trong khi than dùng làm chất đốt sinh hoạt tăng chậm (khoảng 1,5%/năm) và giảm dần tỷ trọng từ 30% hiện nay xuống còn 20% vào năm 2010 thì than sử dụng để phát điện tăng nhanh, đạt khoảng 10 triệu tấn vào năm 2010, khoảng 15 - 20 triệu tấn vào năm 2020, khoảng 85 - 110 triệu tấn vào năm 2050 (phụ thuộc vào khả năng cung cấp khí đốt và phương án phụ tải).

Tổng nhu cầu than trong nước sẽ là khoảng 20 - 30 triệu tấn, 30 - 40 triệu tấn, 150 - 190 triệu tấn tương ứng với các năm 2010, 2020, 2050.

Đặc biệt, do là một nước đang phát triển nên nhu cầu tiêu thụ sản phẩm xăng dầu ở Việt Nam sẽ tăng rất nhanh, với mức trung bình khoảng 9 - 10%/năm trong giai đoạn từ nay đến năm 2010, 6 - 7%/năm từ năm 2011 - 2020 và khoảng 4 - 4,5%/năm từ năm 2021 - 2050. Nhu cầu các sản phẩm xăng dầu vào các năm 2005, 2010, 2020, 2050 tương ứng là khoảng 11,2 triệu tấn, 17,5 - 18 triệu tấn, 32,7 - 36,5 triệu tấn và 106 - 135 triệu tấn.

Nhu cầu dầu làm nguyên liệu trong công nghiệp hóa dầu tăng nhanh: cần trên 5 triệu tấn vào năm 2005, khoảng 8 triệu tấn vào năm 2010 và trên 17 triệu tấn vào năm 2020. Tương tự là nhu cầu tiêu thụ khí (80% cho sản xuất điện): năm 2010 cần khoảng 8 - 10 tỷ m3, và có thể lên đến 14 - 18 tỷ m3 vào năm 2020, tùy thuộc vào khả năng cấp khí...

Chuyển thành nước nhập khẩu năng lượng

Từ một nước xuất khẩu năng lượng, bắt đầu từ năm 2013, dự kiến Việt Nam sẽ trở thành nước nhập khẩu năng lượng với tỷ lệ khoảng 25 - 27% vào năm 2020, khoảng 57 - 62% vào năm 2050 (không kể nhiên liệu hạt nhân). Những con số này có thể lớn hơn thế nữa, nếu ngay từ bây giờ ngành năng lượng Việt Nam không có sự đầu tư lớn và quyết liệt cho cân bằng giữa cung và cầu về năng lượng.

Theo ước tính, tổng vốn đầu tư cho phát triển ngành năng lượng giai đoạn từ năm 2002 - 2020 sẽ lên tới khoảng 78,5 tỷ USD, trong đó giai đoạn từ năm 2002 - 2010 cần 36,9 tỷ USD, giai đoạn từ năm 2011 - 2020 cần 41,6 tỷ USD.

Đầu tư cho ngành điện sẽ chiếm khoảng 4% GDP trong giai đoạn đến năm 2010, khoảng 2,5% trong giai đoạn từ năm 2011 - 2020; đầu tư cho ngành dầu khí chiếm khoảng 3 - 4% GDP trong giai đoạn đến năm 2010 và khoảng 1,7 - 2% trong giai đoạn sau; đầu tư cho ngành than chiếm khoảng 0,15 - 0,2% GDP.

Đối với ngành điện, đến năm 2020 sẽ khai thác hầu hết các thủy điện trên các dòng sông chính (tổng công suất các nguồn thủy điện sẽ lên đến 8.800 MW, sản lượng điện khoảng 35 tỷ KWh vào năm 2010; tương ứng là 15.000 MW, khoảng 60 tỷ KWh vào năm 2020).

Nguồn nhiệt điện khí sẽ được phát triển tại khu vực miền Nam (tổng công suất các nhà máy điện sử dụng khí đốt khoảng 7.000 MW, tiêu thụ khoảng 6,3 - 7 tỷ m3 khí vào năm 2010; tương ứng là 11.000 - 14.000 MW, 11,5 - 15 tỷ m3 vào năm 2020, tùy theo khả năng cung cấp khí). Các nhà máy nhiệt điện than sẽ có tổng công suất khoảng 4.200 MW, tiêu thụ khoảng 10 triệu tấn than vào năm 2010; năm 2020: 9.000 - 10.000 MW, 46 - 54 tỷ KWh, tiêu thụ 20 - 30 triệu tấn than; đến năm 2050, nguồn điện than sẽ sản xuất khoảng 210 - 300 tỷ KWh, tiêu thụ khoảng 80 - 110 triệu tấn than.

Nguồn điện hạt nhân (nhà máy đầu tiên dự kiến xuất hiện vào khoảng năm 2020) sẽ sản xuất được khoảng 170 - 200 tỷ KWh. Nguồn điện nhập khẩu (trước hết là từ Lào, sau đó là Trung Quốc, Campuchia) sẽ có công suất lên đến 400 MW vào năm 2010 và khoảng 4.000 MW vào năm 2020, 10.000 MW vào năm 2050.

Đồng thời trong giai đoạn đến năm 2010, sẽ phải xây dựng trên 2.300 km đường dây, xây dựng mới, mở rộng 12 trạm biến áp với tổng dung lượng 8.500 MVA thuộc lưới điện 500 KV; xây dựng trên 5.000 km đường dây và xây dựng mới và mở rộng 85 trạm biến áp với tổng dung lượng 15.600 MW thuộc lưới điện 220 KV...

Đối với ngành than, sẽ tiến hành đầu tư cải tạo, mở rộng và đầu tư mới các mỏ để tăng sản lượng lên 23 - 24 triệu tấn vào năm 2010; duy trì sản lượng tối đa các mỏ lộ thiên, đầu tư mới thêm một số mỏ hầm lò tại Quảng Ninh và bể than đồng bằng Bắc Bộ để đạt sản lượng than khai thác 30 - 40 triệu tấn vào năm 2020 (trong đó có 1,5 triệu tấn được khai thác tại Khoái Châu, Hưng Yên).

Ngành dầu khí cũng cần đầu tư để đẩy mạnh công tác tìm kiếm thăm dò dầu khí thông qua việc khôi phục và đẩy mạnh công tác thăm dò ở bể sông Hồng; đàm phán và ký với các công ty dầu khí nước ngoài hợp đồng tìm kiếm thăm dò với các hình thức khác nhau, đặc biệt là đối với những vùng nước sâu xa bờ; hợp tác tìm kiếm thăm dò và khai thác dầu khí với các nước có liên quan tại các khu vực chồng lấn... nhằm đảm bảo gia tăng trữ lượng trung bình hàng năm khoảng 40 triệu tấn dầu quy đổi, nâng tổng trữ lượng xác minh khoảng 1,5 - 1,6 tỷ m3 dầu quy đổi.

Mục tiêu của ngành là phải đưa được sản lượng khai thác dầu khí đạt 30 - 32 triệu tấn dầu quy đổi (khai thác trong nước: dầu thô đạt khoảng 16 - 18 triệu tấn, khí đạt khoảng 12 - 14 tỷ m3; khai thác từ nước ngoài: 2 - 3 triệu tấn dầu thô) vào năm 2010.

Hàng loạt các công trình đường ống dẫn khí sẽ được đầu tư xây dựng: từ Phú Mỹ - Tp.HCM, hệ thống thu gom và vận chuyển khí mỏ Ruby - Emerald để cung cấp bổ sung cho đường ống khí Bạch Hổ, các đường ống dẫn khí PM3 - Cà Mau và Lô B - Ô Môn thuộc khu vực Tây Nam, đường ống khí nối mạng miền Đông và miền Tây Nam Bộ để nâng cao an ninh cung cấp khí, hệ thống sử dụng khí đồng bằng Bắc Bộ (Thái Bình).

Bên cạnh đó, khâu chế biến dầu khí cũng sẽ được đẩy mạnh nhằm từng bước đảm bảo an ninh nhiên liệu, đáp ứng 60 - 70% nhu cầu về sản phẩm xăng dầu trong nước, 50 - 60% nhu cầu phân đạm, 20 - 30% nhu cầu chất dẻo và khoảng 50% nhu cầu polyeste...

Sử dụng hiệu quả và bảo tồn năng lượng

Theo đánh giá của Bộ Công nghiệp, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình phát triển năng lượng. Thực hiện tốt công tác này sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng ngày một cao hơn của nền kinh tế quốc dân, đồng thời bảo vệ được môi trường, khai thác hợp lý các nguồn tài nguyên năng lượng, tiết kiệm ngoại tệ, phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

Tính toán cho thấy, nếu giảm hệ số đàn hồi năng lượng (tỷ số giữa tốc độ tăng tiêu thụ năng lượng/tốc độ tăng trưởng GDP trong cùng giai đoạn) từ 1,46 hiện nay xuống 1 vào năm 2010, 0,9 vào năm 2020 và 0,8 vào các năm sau thì có thể tiết kiệm được khoảng 1 triệu TOE, tương đương với khoảng 250 triệu USD vào năm 2010, và 2 triệu TOE (khoảng 500 triệu USD) vào năm 2020.

Mục tiêu giảm hệ số đàn hồi trước hết là nhằm vào công nghiệp và giao thông vận tải - 2 ngành tiêu thụ năng lượng chính (chiếm khoảng 38% và 35% nhu cầu năng lượng), tiếp đến là ngành thương mại, dịch vụ và dân dụng.

Ngành công nghiệp Việt Nam hiện đang có cường độ năng lượng rất lớn: để làm ra 1.000 USD giá trị gia tăng thì tiêu thụ khoảng 600 - 700 kg TOE. Các giải pháp chính được các chuyên gia xây dựng "Chính sách năng lượng quốc gia Việt Nam" đưa ra đối với ngành này là cần thực hiện các biện pháp công nghệ, cải tiến quản lý, sửa chữa phục hồi, cải tiến thiết bị; đổi mới nâng cấp thiết bị, thay thế các thiết bị có hiệu suất thấp; đổi mới công nghệ, sử dụng thiết bị hiện đại có hiệu suất năng lượng cao; thực hiện các giải pháp khoa học và công nghệ nhằm chế tạo các trang thiết bị và phương tiện sử dụng tiết kiệm năng lượng.

Đối với ngành giao thông vận tải, việc thực hiện tiết kiệm năng lượng có ý nghĩa lớn cả về kinh tế và môi trường, đặc biệt là đối với các thành phố lớn. Các giải pháp được đưa ra đối với ngành này là tăng cường vận tải hành khách và hàng hoá bằng đường sắt thay cho đường bộ; nghiên cứu phát triển hệ thống tàu điện ngầm tại Hà Nội và TPHCM; tăng cường sử dụng các loại xe có hiệu suất năng lượng cao, loại bỏ các phương tiện cũ và hiệu suất thấp; xây dựng quy hoạch giao thông trong các thành phố và quốc gia để xác định các tuyến vận tải hợp lý; thực hiện ưu đãi về thuế, đầu tư để phát triển hệ thống phân phối và phương tiện sử dụng LPG, khí nén...

(Theo Vneconomy)