Dự báo thị trường lạc quan, nông dân sẽ có nhiều thuận lợi

Thứ trưởng Bộ Thương mại Mai Văn Dâu

* Thông tin từ các doanh nghiệp (DN) cho biết sản lượng gạo đã ký hợp đồng XK đến hết tháng 1-2004 đã lên tới hơn 1 triệu tấn, trong khi hiện nay giá gạo trên thị trường thế giới đã tăng mạnh so với thời điểm ký hợp đồng. Thưa thứ trưởng, liệu vấn đề này có gây bất lợi cho DN XK gạo VN, mà hậu quả là nông dân phải lãnh đủ?

- Quả thật lúc đầu tôi cũng rất lo lắng. Nếu giá gạo lúc ký hợp đồng XK thấp hơn mức giá hiện nay từ 15-20 USD/tấn thì các DN sẽ gặp khó khăn ngay. Nhưng khi kiểm tra lại các hợp đồng, tôi thấy tình hình không quá nghiêm trọng. Cụ thể, trong số các hợp đồng XK gạo đã ký thì Cuba chiếm số lượng lớn nhất với khoảng 400.000 tấn, nhưng số đã “chốt” giá chỉ có 75.000 tấn thôi.

Ngay cả số gạo đã “chốt” giá tại thời điểm ký hợp đồng cũng khá cao, khoảng 185 USD/tấn (gạo 25% tấm), đây là giá kinh doanh và không thấp hơn nhiều so với giá gạo hiện nay. Số gạo còn lại chỉ ký hợp đồng ghi nhớ, sẽ được định giá theo thị trường tùy thời điểm giao hàng...

Không chỉ với Cuba, các hợp đồng xuất khẩu tập trung (hợp đồng Chính phủ - PV) sang các nước khác như Iraq, Malaysia... cũng ở mức giá khá cao, đảm bảo DN không bị thiệt hại nhiều... Chỉ có khoảng hơn 200.000 tấn gạo là dạng hợp đồng thương mại do các DN ký kết, trong đó có một số DN ký với giá thấp nhưng tôi tin rằng số này không nhiều, lượng gạo bán giá thấp không lớn.

Tuy nhiên cũng phải thừa nhận các DN đã không tiên liệu được diễn biến của thị trường, giá gạo sẽ tăng như hiện nay.

* Nhiều chuyên gia ngành XK gạo dự báo giá gạo sẽ tiếp tục tăng do nguồn cung khan hiếm, thứ trưởng có nhận định gì về dự báo này?

- Thông tin từ các nước cho biết nguồn cung trên thị trường gạo thế giới sẽ tiếp tục thấp hơn nhu cầu như đã từng diễn ra ở năm 2003, và mức độ chênh lệch này càng lớn hơn. Nhiều nước XK gạo đều giảm sản lượng gạo cung cấp ra thị trường, đặc biệt là Ấn Độ sẽ giảm sản lượng gạo XK xuống còn 2 triệu tấn trong năm nay so với con số 4,4 triệu tấn trong năm 2003. Tương tự, một số nước khác như Trung Quốc, Mỹ, Myanmar... cũng giảm sản lượng gạo XK vì nhiều lý do khác nhau.

Thật ra nhu cầu gạo trên thị trường thế giới trong năm nay cũng giảm mạnh, chẳng hạn thị trường Indonesia giảm khoảng 1 triệu tấn..., nhưng cân đối giữa cung và cầu thì nguồn cung vẫn giảm mạnh hơn. Chính sự mất cân đối cung - cầu này là cơ sở để đưa ra dự báo giá gạo trên thị trường có thể sẽ còn tăng.

* Như vậy nông dân - nhà sản xuất và cả các nhà XK gạo của VN sẽ được hưởng lợi, thưa thứ trưởng?

- Trước hết tôi xin khẳng định rằng khi nguồn cung thấp hơn cầu, người sản xuất - nông dân trồng lúa sẽ gặp nhiều thuận lợi. Riêng với DN XK gạo, theo tôi vẫn có những khó khăn nhất định. Khó khăn nhất ở đây là DN phải dự báo chính xác được diễn biến giá cả của từng thời kỳ để có thể ký được những hợp đồng thật sự đảm bảo sự chính xác về giá cả. Ở đây đòi hỏi nhà kinh doanh không chỉ nắm bắt kịp thời những thông tin mà còn phải phân tích và dự báo chính xác để không bị thiệt hại.

Hiệp hội, Bộ Thương mại và các bộ ngành liên quan khác cũng phải vào cuộc, giúp đỡ hỗ trợ DN. Tất nhiên đây là hoạt động kinh doanh của các DN, cơ quan quản lý nhà nước không thể đưa ra giá cả để bị DN kêu là can thiệp quá sâu, chúng tôi chỉ hỗ trợ thông tin về thị trường. Như vậy, dù diễn biến thị trường có thuận lợi nhưng vấn đề quan trọng hơn là DN có tận dụng được thuận lợi này hay không.

* Thưa thứ trưởng, trong năm 2004 sẽ có cơ chế gì mới hay không với hoạt động XK gạo?

- Trong năm 2004 chỉ có cơ chế cho hoạt động XK tập trung (hợp đồng Chính phủ - PV), chứ không có cơ chế dành riêng cho hoạt động XK gạo, vì mặt hàng gạo đã được XK tự do như những mặt hàng XK khác. Nếu DN có khó khăn gì thì báo cáo với Bộ Thương mại, bộ sẽ kiến nghị lên Chính phủ để có chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên ở đây cần phân biệt rạch ròi giữa cơ chế và chính sách.

Cũng nói thêm rằng hướng tới đây của chúng tôi là để hiệp hội điều hành, chứ Nhà nước không can thiệp nhiều vào hoạt động kinh doanh của DN. Nếu có can thiệp, đó là các hoạt động đối ngoại như phối hợp với các nhà nhập khẩu hay XK gạo khác, đây là nhiệm vụ mà hiệp hội chưa thể đảm đương nổi.

HẢI ĐĂNG