Cây trồng biến đổi gen ở Việt Nam: Vẫn còn mơ hồ

Ở Việt Nam, có ba cây trồng biến đổi gen đã hiện diện là lúa, ngô và bông. Một tỷ lệ nhất định các sản phẩm biến đổi gen đã có mặt trong thức ăn chăn nuôi. Song, các nhà quản lý, nhà khoa học hiện vẫn chưa nắm được có bao nhiêu diện tích, chủng loại cây biến đổi gen.

Chủ trương của Việt Nam là cho phép trồng cây biến đổi gen và đẩy mạnh phát triển loại thực vật, động vật này. Mới đây nhất, Thủ tướng CP đã ký quyết định đồng ý về Chương trình trọng điểm phát triển và ứng dụng CNSH trong lĩnh vực NN-PTNT đến năm 2020.

Theo đó, ngoài việc đưa một số giống cây trồng biến đổi gen vào sản xuất, Việt Nam sẽ tiến tới ứng dụng thành công nhân bản vô tính ở động vật... Mỗi năm, Ngân sách Nhà nước chi khoảng 100 tỷ đồng cho chương trình.

Tất nhiên, Chính phủ cũng yêu cầu phải bảo đảm 100% sinh vật biến đổi gen lưu hành trên thị trường đã qua đánh giá rủi ro tại Việt Nam, được dán nhãn và bị theo dõi, giám sát theo quy định; trên 50% dân số được tiếp cận với thông tin và được tham gia ý kiến trong quyết định cấp giấy chứng nhận an toàn sinh học.

Có 12 triệu nông dân đang tham gia trồng cây biến đổi gen, trong đó ngô, đậu tương, bông... đang là những cây trồng chủ lực.

Bộ NN-PTNT cũng nhận định, rất có thể một số thực phẩm chế biến từ đậu tương, ngô, cải dầu... trên thị trường cũng có chứa sản phẩm biến đổi gen mà ngoài nhãn mác không hề ghi thông báo "sản phẩm biến đổi gen".

Hiện nay, ba cây trồng biến đổi gen hiện có mặt tại Việt Nam là lúa, ngô và bông. Trong một số mẫu ngô biến đổi gen (mang gen BT) được trồng lẫn với ngô bình thường tại TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, các nhà khoa học đã xác định có hiện tượng trội gen. Đáng lưu ý, các giống ngô mới này trên đồng ruộng Việt Nam được một số công ty nước ngoài, thông qua trung gian, đưa trực tiếp cho nông dân trồng và bao tiêu toàn bộ sản phẩm.

Người dân tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên cũng đã trồng bông biến đổi gen một cách tự phát. Thậm chí, tại ĐBSCL và các tỉnh phía Bắc như Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Nghệ An có tình trạng nhập giống lúa biến đổi gen từ biên giới về bán lại cho các hộ nông dân gieo trồng.

Song, tại Hội thảo về "Thành tựu và hiện toàn cầu về thương mại CNSH/cây trồng biến đổi gen năm 2007", do Viện Di truyền Nông nghiệp (Bộ NN-PTNT) và Cơ quan Dịch vụ quốc tế về khuyến khích ứng dụng CNSH nông nghiệp (ISAAA), diễn ra hồi đầu tuần, các nhà quản lý, nhà khoa học thừa nhận, chưa có một con số thống kê chính xác về diện tích, chủng loại cây trồng biến đổi gen ở Việt Nam. Rồi những băn khoăn về việc sử dụng thực phẩm biến đổi gen với gia súc và con người, liệu có đảm bảo an toàn?

Chính vì thế, tuy 23 nước trên thế giới đã cho phép trồng cây biến đổi gen với tổng diện tích 114 triệu ha (năm 2007), 29 quốc gia đồng ý nhập loại sản phẩm này, nhưng chính TS. Randy Hautea, điều phối viên toàn cầu của ISAAA, thừa nhận, rất nhiều nước đang chần chừ với loại cây trồng này.

GS.TS Võ Tòng Xuân, thành viên điều hành của ISAAA tại Việt Nam, nhận xét, trong khi có nhiều nước mạnh dạn phát triển cây trồng biến đổi gen thì nhiều quốc gia vẫn rất phân vân, dè dặt. Điển hình, tại EU, ngoại trừ Ba Lan và một số nước, hầu hết các thành viên còn lại đều không nhập thực phẩm biến đổi gen. Ở Ấn Độ - nước đã cho phép trồng cây biến đổi gen, đến nay vẫn còn rất nhiều ý kiến tranh cãi.

Lý giải nguyên nhân này, TS. Randy Hautea cho rằng, đó là do các nước chưa đủ điều kiện đồng bộ, chưa tiếp cận được KHCN hoặc có vướng mắc về thủ tục, cơ chế, chính sách...

GS. Võ Tòng Xuân nói thêm, ở các quốc gia đó, người dân, nhà quản lý chưa hiểu rõ về cây trồng biến đổi gen, mới nhìn thấy mặt bất lợi của giống biến đổi. Đối với Việt Nam, do giá lương thực thực phẩm cao, cây trồng năng suất còn hạn chế. Vì vậy, để thúc đẩy sản xuất hàng hoá lớn, cần ứng dụng hài hoà cả kỹ thuật mới (CNSH) và sản xuất truyền thống của người dân. Bước khởi đầu, phải thông báo rộng rãi kiến thức về cây trồng biến đổi gen tới các nhà lập pháp, nhà khoa học, bà con nông dân... để mọi người hiểu biết về cây trồng mới.

Thời gian tới, các tổ chức quốc tế sẽ phối hợp với Việt Nam sản xuất giống lúa chịu hạn, không chỉ trồng được ở vùng trung du thiếu nước mà cây lúa này sẽ sống được ở cả vùng miền núi khô cạn. Việt Nam có thể sẽ ứng dụng CNSH vào việc trồng bông vải, khoai lang, ngô, đậu tương, đu đủ.

Liệu sản phẩm từ cây trồng biến đổi gen có an toàn? GS.TS Lê Đình Lương - Đại học Quốc gia Hà Nội, khẳng định: "Nhiều tổ chức khoa học quốc tế đã nghiên cứu và đưa ra kết luận rằng sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp là an toàn".

TS. Randy Hautea cũng cho biết, tại Mỹ, thực phẩm biến đổi gen chiếm tới 70%, điển hình như đu đủ, bí ngô; tại Nam Phi là ngô trắng, Philippines là ngô vàng... Tất cả đều được sử dụng làm thực phẩm cho gia súc và con người. Với kinh nghiệm 12 năm trong lĩnh vực này, Randy Hautea nói thẳng ông chưa thấy có trường hợp nào bị ngộ độc hay gặp vấn đề về sức khoẻ do ăn các sản phẩm biến đổi gen.

• Hà Yên