Bí mật đằng sau vụ gian lận vàng trị giá 6 tỷ USD chấn động ngành khai khoáng toàn cầu

Năm 1995, ở Canada đã diễn ra một sự kiện được ngành khai khoáng toàn cầu mong đợi đó là việc công ty Bre-X thông báo họ đã phát hiện ra một "núi vàng" có trữ lượng lên tới 2.000 tấn ở vùng Busang trên đảo Borneo của Indonesia.

Thông tin này đã khiến giới đầu tư tài chính đổ xô vào Bre-X, giúp cổ phiếu của công ty này lên cao kỷ lục 286,5 CAD, đưa giá trị của công ty từ con số 0 lên đến 6 tỷ USD. Các công ty và các quỹ đua nhau đổ vốn cho Bre-X nhằm chia chác nguồn lợi khổng lồ.

Đến tháng 3/1997, dấu hiệu của vụ lừa đảo gây sốc ngành công nghiệp khai khoáng thế giới xuất hiện khi xảy ra cái chết bí ẩn của kỹ sư địa chất Michael de Guzman làm việc cho Bre-X.

Guzman đã chết trên đường từ mỏ vàng Busang trở về trụ sở công ty đặt tại thủ đô Jakarta bằng máy bay do bị ngã. Cảnh sát sau đó điều tra ra rằng, những người trên trực thăng đã cố tình xô ngã Guzman theo lệnh của lãnh đạo công ty Bre-X.

Đáng lưu ý là cảnh sát cũng đã thu giữ được bộ hồ sơ mà Guzman mang theo người lúc chết. Đó là tài liệu đánh giá thực tế về mỏ vàng Busang với trữ lượng chỉ khoảng 50 tấn, là loại có nhiều tạp chất và khó khai thác.

Thông tin ngày khiến cả ngành khai khoáng choáng váng. Giá trị cổ phiếu của Bre-X mất ngay 90% trong khi những người góp vốn vào khai thác trở nên điêu đứng vì trắng tay. Bị bắt giữ sau đó, chủ tịch Bre-X ông David Walsh đã thú nhận hành vi lừa đảo có tổ chức của công ty này.

Theo đó, vào năm 1993, khi Walsh đi du lịch đến Indonesia và gặp John B. Felderhof, một nhà địa chất học nổi tiếng - người đã phát hiện ra mỏ đồng-vàng Ok Tedi ở Papua New Guinea. Felderhof cho biết mảnh đất này có vàng đã thuyết phục Walsh bỏ tiền ra mua để cùng khai thác. Dù rằng trước đó, các công ty khai thác mỏ lớn hơn đã thăm dò Busang và quyết định đó không phải là giá trị khai thác nhưng cuối năm ấy, Bre-X đã thông báo kết quả khoan thăm thuận lợi. Thực tế, Walsh và Felderhof đã mua chuộc các công ty đánh giá kết quả thăm dò và làm giả hồ sơ. Việc quản lý mỏ vàng, Walsh giao cho kỹ sư Guzman. Trong thời gian quản lý, Guzman đã bí mật thăm dò và phát hiện ra trữ lượng vàng của mỏ không nhiều như công bố và kết quả là anh bị hãm hại.

Đã hơn chục năm trôi qua kể từ ngày vụ lừa đảo này vỡ lở và các nhà lãnh đạo của Bre-X bị truy tố. Cũng có rất nhiều người mất trắng hàng trăm triệu USD  muốn quên đi câu chuyện đau lòng này. Nhưng dựa vào cơ sở nào mà Bre-X lại có thể lừa được cả ngành khai khoáng toàn cầu lẫn nhà đầu tư vẫn được thế giới muốn biết.

Cuối tháng 6 vừa qua, luật sư của một trong những nạn nhân của vụ Bre-X đã công bố một sự thật quan trọng giải đáp cho câu hỏi trên, đó là trong thời gian quản lý mỏ vàng Busang, vào năm 1996, Guzman đã mày mò nghiên cứu và cho ra đời hàng nghìn mẫu lõi bằng vàng chỉ với nguyên liệu là muối và chiếc nhẫn cưới của anh! Đó chính là "con át chủ bài" khiến Bre-X có thể tự tin để công bố lượng vàng khai thác tại mỏ này tăng từ 2.000 tấn ban đầu (năm 1995) lên 6.000 tấn (200 triệu ounce) vào năm 1997.