Tìm lại giống gà quí sau 80 năm

Gà so ngực gụ phát hiện tại khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền vào tháng 8-1999

Trong số này, đặc biệt nhất là loài gà lôi lam mào trắng chỉ phân bố duy nhất ở vùng giáp ranh giữa Thừa Thiên - Huế và Quảng Trị mà không có bất cứ nơi nào khác trong thiên nhiên trên toàn thế giới.

Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi) được Oustalet định loại từ năm 1895 nhưng phải đến 28 năm sau (1923), những mẫu sống của loài này mới được Pierre Jabouille nuôi nhốt tại Quảng Trị, sau đó nhà truyền đạo Renault đưa chúng về vườn thú Cleres (Pháp) từ tháng 5-1923. Đến nay, tại 35 vườn thú quốc gia và tư nhân ở 14 nước trên thế giới đang nuôi 263 cá thể loài gà này.

Sau năm 1923, các cuộc tìm kiếm loài gà quí này ngoài thiên nhiên vẫn được tiếp tục tại VN nhưng đến năm 1929 thì thông tin về chúng hoàn toàn không còn nữa. Sau 30-4-1975, đã có rất nhiều cuộc tìm kiếm gà lôi lam mào trắng được thực hiện nhưng vẫn không mang lại kết quả cụ thể nào, khiến giới khoa học tin chắc rằng giống gà này đã bị tuyệt diệt trong thiên nhiên; thậm chí Ủy ban bảo vệ loài gà lôi lam mào trắng đã được thành lập tại châu Âu để tìm cách bảo vệ, nhân giống chúng trong điều kiện nuôi nhốt.

Tháng 9-1995, nhân một hội thảo quốc tế về gà lôi lam mào trắng được tổ chức tại vườn quốc gia Bạch Mã, khoảng 5.000 tờ rơi với mô tả và nhận dạng cụ thể gà lôi lam mào trắng đã được dán khắp các thôn, bản đồng bào các dân tộc ở huyện Phong Điền và A Lưới, nơi được xác định là vùng phân bố của chúng.

Cho đến đêm 26-8-1996, Chi cục Kiểm lâm Thừa Thiên - Huế mới nhận được tin một nông dân tên Văn Công Vĩnh ở bản Hòa Bắc, xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền đã bẫy được một đôi gà được nhận dạng như trong tờ rơi. Đôi gà này lập tức được đưa về nuôi tại vườn quốc gia Bạch Mã và mẫu máu của cả con trống và con mái được gửi đến Viện Sinh học hoàng gia Đan Mạch.

Chưa đầy hai tuần sau, từ kết quả phân tích ADN, các nhà khoa học đã xác định đó chính là gà lôi lam mào trắng. Sau đó, liên tiếp các cuộc khảo sát hiện trường được Quĩ Quốc tế về bảo vệ thiên nhiên (WWF) và Birdlife International thực hiện tại nơi ông Văn Công Vĩnh bẫy được đôi gà này, và đã có thêm những bằng chứng cho thấy loài gà lôi lam mào trắng đang có cơ hội phát triển tại đây. Chuyến khảo sát cuối cùng vào năm 2001 cho thấy số lượng loài gà quí này quanh khu vực rừng giáp ranh giữa Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế đã lên đến gần trăm cá thể. Như thế, sau gần 80 năm tưởng như đã bị tuyệt diệt trong thiên nhiên, loài gà quí này lại được tìm thấy.

Hiện tại khu vực được xác định là vùng sống của gà lôi lam mào trắng đã được qui hoạch để thành lập khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền và khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông (Quảng Trị). Vùng rừng này còn là vùng sống của các loài gà đặc hữu quí hiếm khác như gà tiền mặt vàng, gà so Trung bộ, gà so ngực gụ, trĩ sao… Tổ chức Birdlife International xếp hạng đây là vùng chim quan trọng có giá trị toàn cầu (IBA).

NGUYỄN ĐẠI ANH TUẤN

Gà trống bốn chân Chú gà trống nòi trong ảnh hiện được xem là độc nhất vô nhị ở vùng Châu Thành (Bến Tre). Chủ nhân của nó là anh Trương Quốc Ân (1976), ngụ ấp Phú Thành, xã Quới Thành. Chú gà này cân nặng 2,5kg, màu lông điều, chân xanh. Điểm đặc biệt của chú gà này là có bốn chân. Hai chân chính (màu xanh) như gà bình thường. Riêng hai chân sau màu vàng, nằm phía dưới đuôi song song với thân, uốn cong vào nhau như một cái vòng rất cứng. Chính vì có thêm hai chân treo nên phần “đùi” của cặp chân thừa đã đẩy đuôi lệch hẳn sang phải khiến phần lông bên trái đuôi nở xòe ra như một đóa hoa. Gà có đến hai hậu môn, cả hai đều hoạt động bình thường. Gà ăn khỏe, dáng vạm vỡ, dạn dĩ, khi xổ đá rất tốt. Anh Ân mua con gà này của anh Phong (ngụ ấp Tiên Đông Thượng, xã Tiên Thủy, Châu Thành) từ đầu năm 2004, giá 1 triệu đồng. Đã có người ngã giá mua con gà dị tướng này 6 - 8 triệu đồng nhưng anh Ân chưa chịu bán. TÂM PHÚC