Phóng xạ: thủ phạm làng ung thư Thạch Sơn?

Với những phương pháp và thiết bị phân tích hiện đại nhất, nhóm khoa học trong nước đã góp phần khoanh vùng thủ phạm gây ra “làng ung thư” Thạch Sơn (Phú Thọ).

Nhóm các nhà khoa học trong nước đã công bố các số liệu và kết luận về vấn đề này trên tạp chí “Thông tin Khoa học Công nghệ Hạt nhân”, số 1 và 2, năm 2010 /*/ của Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ).

Phong xa: thu pham lang ung thu Thach Son?
Hàng trăm lò gạch xả khói gây hại môi trường tại xã Thạch Sơn, huyện Lâm Thao - Phú Thọ. Ảnh: NLĐ.

Bài toán môi trường

Trong nhiều năm gần đây, xã Thạch Sơn thuộc huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ bỗng được chú ý với cái tên gọi lạ - “làng ung thư” bởi có số người bị bệnh hiểm nghèo cao hơn nhiều so mức bình thường. Tình trạng đó khiến dư luận xã hội đặt ra những câu hỏi liên quan đến sự hiện diện bao nhiêu năm nay trên địa bàn hai xã Thạch Sơn và Chu Hóa (gọi chung là “làng Thạch Sơn”) một số nhà máy như Supe phốt phát Lâm Thao, Pin - Ắc quy Vĩnh Phú, nhiều lò gạch san sát...

Câu hỏi được đặt ra là, phải chăng những cơ sở công nghiệp này đã phát tán những chất ô nhiễm nguy hại đến sức khỏe dân chúng như hóa chất độc hay chất phóng xạ?

Trong bài viết này không đề cập đến loại thủ phạm thứ nhất, chỉ đi tìm lời đáp cho câu hỏi: ô nhiễm phóng xạ có phải là thủ phạm không? Một đề tài nghiên cứu khoa học đã giao cho nhóm khoa học thuộc hai viện nghiên cứu, Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân và Viện Y học & Vệ sinh Môi trường, phối hợp thực hiện trong các năm 2006-2010 /*/.

Dĩ nhiên, không chỉ dân cư “làng Thạch Sơn”, mà bất kỳ ai, dù ở nơi nào trên quả đất này, cũng hàng ngày và suốt đời sống trong một môi trường chứa chất phóng xạ. Vấn đề đặt ra là phải khảo sát, phân tích để làm sáng tỏ mức độ chất phóng xạ, hay độ nhiễm bẩn phóng xạ ở vùng Thạch Sơn có quá cao so với tiêu chuẩn cho phép, và cao so với những địa điểm kế cận nhưng nằm ngoài phạm vi ảnh hưởng của các nhà máy như Supe phốt phát Lâm Thao, Pin - Ắc quy Vĩnh Phú....

Nếu câu trả lời là phủ định, chí ít là không khám phá được sự chênh lệch đáng kể độ nhiễm bẩn phóng xạ giữa hai khu vực nói trên, nghi ngờ và đối chứng, thì có nghĩa là thủ phạm gây nên sự kiện “làng ung thư Thạch Sơn” không phải là phóng xạ.

Chọn lựa đối tượng

Môi trường phóng xạ mà con người đang chung sống bao gồm hai loại: phóng xạ tự nhiên và phóng xạ nhân tạo.

Phóng xạ nhân tạo sinh ra trong các phòng thí nghiệm và đặc biệt do các vụ thử vũ khí hạt nhân trong nhiều năm trước. Tuy nhiên, trên lãnh thổ Việt Nam, theo kết quả khảo sát gần đây của các nhóm nghiên cứu thuộc Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân, vùng Phú Thọ không phải là địa bàn có dị thường về phóng xạ nhân tạo, phần đóng góp của các đồng vị phóng xạ nhân tạo vào nhiễm bẩn phóng xạ môi trường tại địa bàn không quá 1%. Như vậy, chỉ cần tiếp cận với các chất phóng xạ tự nhiên.

Các đồng vị phóng xạ tự nhiên vốn tồn tại trên quả đất hàng tỷ năm nay, từ khi nó hình thành. Những đồng vị này phát ra những tia phóng xạ anpha, beta và gamma, trong đó tác động lên con người đáng kể nhất là các tia gâmm. Ngoài ra, còn có thể xem các tia vũ trụ có nguồn gốc từ ngoài hành tinh chúng ta như là phóng xạ tự nhiên.

Phong xa: thu pham lang ung thu Thach Son?

Các tia phóng xạ đó tạo nên liều chiếu xạ có hại đối với cơ thể con người. Mức độ tác hại đối với cơ thể phụ thuộc vào độ lớn của liều chiếu bức xạ có đơn vị đo là Siver/giờ (Sv/h). Liều chiếu này, có sự tham gia của các loại bức xạ khác nhau, được thể hiện ở hình 1.

Trên “chiếc bánh” phân chia phóng xạ 1, hai đối tượng phóng xạ đóng vai trò lớn nhất.

Một là, khí phóng xạ Radon. Khi con người hít thở vào phổi, các hạt nhân phóng xạ khí Radon sẽ phát ra các loại bức xạ anpha, beta và cả gamma bắn phá các tế bào từ bên trong cơ thể. Nhóm đối tượng này ảnh hưởng nhiều nhất đến sức khoẻ con người và đóng góp đến một nửa liều chiếu tổng cộng.

Hai là, các đồng vị phóng xạ nằm ở lớp đất đá trên mặt đất. Các hạt nhân phóng xạ trên lớp mặt liên tục phát ra các bức xa và tác động đến cơ thể từ bên ngoài và đóng góp đến 20% liều chiếu.

Liều chiếu trong: Khí độc hại Radon

Nhằm áp dụng phương pháp so sánh đối chiếu, nhóm nghiên cứu đã chọn lựa hai loại địa bàn điều tra, khảo sát và thu thập số liệu sau đây:

Địa bàn đặt nghi vấn chứa hàm lượng cao chất phóng xạ, hay có liều chiếu xạ cao. Đó là khu vực các nhà máy Supe phốt phát Lâm Thao, Pin - Ăc qui nằm trên địa bàn Thạch Sơn…và khu vực dân cư kế cận thuộc hai xã Thạch Sơn và Chu Hóa (thuộc huyện Lâm Thao, Phú Thọ).

Địa bàn đối chứng là xã Lương Lỗ (thuộc huyện Thanh Ba, Phú Thọ), nằm cách xa các nhà máy nói trên hơn 20 km, nằm phía bên kia sông Hồng.

Trước hết, sự so sánh đã được tiến hành đối với khí phóng xạ Radon. Các phương pháp ghi đo phóng xạ thích hợp nhất đã được sử dụng. Chẳng hạn, nồng độ Radon trong nhà đã được đo bằng phương pháp tích luỹ với các đêtectơ vết đặt ở một vị trí cố định trong nhà ở từ 3 đến 6 tháng. Nồng độ Radon được xác định từ số vết lưu lại trong đêtectơ. Còn nồng độ Radon trong không khí ngoài trời được đo bằng máy đo anpha (gọi là máy Alpha Guard).

Độ lớn của nồng độ khí Radon được chỉ bằng đơn vị là Berquerel trong một mét khối, hay Bq/m3. Từ nồng độ có thể tính ra liều chiếu xạ tính bằng đơn vị Silver/thời gian, chẳng hạn Sv/năm hay microSv/giờ v.v...

Việc khảo sát đo đạc đã tiến hành ở 35 vị trí khác nhau trong hai địa bàn: * Địa bàn “nghi vấn”, gồm khu vực nhà máy (8 vị trí) và khu vực dân cư (19 vị trí) xung quanh; thuộc các xã Chu Hoá và Thạch Sơn. ** Địa bàn đối chứng - xã Lương Lỗ.

Kết quả thu được ghi trong bảng số 1 với giá trị trung bình nồng độ Radon (số Bq/m3) và sai số (hay độ lệch chuẩn STDV) cho mỗi khu vực.

Bảng 1- Nồng độ Radon trong không khí

Số TT

Khu vực khảo sát (số vị trí đo)

Nồng độ Rn / STDV (Bq/m3)

* Địa bàn “nghi vấn”

Khu các nhà máy (8)
Xã Chu Hóa: (9)
Xã Thạch Sơn : (10)

9.5 5.5
11,0 10,5
14,7 9,0

** Địa bàn đối chứng

Xã Lương Lỗ: (8)

11,1 3,3


Có thể nhận xét về kết quả khảo sát đưa ra trong bảng số như sau: Nồng độ Rn trung bình trong các khu vực thuộc hai địa bàn - “nghi vấn” và đối chứng - đều gần nhau, sự chênh lệch không đáng kể trong vòng sai số của phép đo.

Với kết quả khảo sát này, ảnh hưởng phóng xạ gây nên bởi liều chiếu trong gây ra bởi khí Radon trong vùng “làng ung thư”, rõ ràng, chỉ tương tự vùng đối chứng Lương Lỗ nằm cách xa các nhà máy hoá chất.

Ngoài ra, đối chiếu với tiêu chuẩn an toàn bức xạ thì nồng độ Radon đo được ở tất cả các địa bàn khảo sát đều thấp. Ở cả ba địa bàn khảo sát (xem bảng 1) nồng độ Radon đo được đều nằm trong hai con số, trong lúc theo tiêu chuẩn an toàn bức xạ quốc tế, chỉ với những địa điểm có nồng độ Radon cao hơn 1000 Bq/m3 thì mới bị khuyến cáo phải quan tâm hạ thấp xuống.

Liều chiếu ngoài: Gamma trên mặt đất

Cũng ở hai địa bàn so sánh đã chọn, Liều hấp thụ gamma ở khoảng cách xác định 1m tính từ mặt đất đã được khảo sát chính ở các địa bàn “nghi ngờ” và đối chiếu đối cho mục tiêu Radon. Thiết bị được dùng là máy đo liều xách tay chuyên dụng đáng tin cậy Serveymeter TCS 171 (hãng ALOKA). Máy được chuẩn bởi phòng chuẩn liều bức xạ cấp hai (SSDL) đặt ở Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân.

Liều hấp thụ gamma hiệu dụng đã được tiến hành khảo sát ở 244 điểm thuộc 3 khu vực: *Khu vực các nhà máy Supe phốt phát Lâm Thao, Pin - Ăc qui …với 61 vị trí. (Khu vực dân cư xung quanh các nhà máy với 61 vị trí đo ở xã Thạch Sơn và 60 vị trí ở xã Chu Hoá., Khu vực đối chứng, xã Lương Lỗ có 62 vị trí đo)

Số liệu thu thập được đã được tổng hợp và trình bày dưới dạng bản đồ kỹ thuật số và giản đồ. Các kết quả đo suất liều hấp thụ hiệu dụng được biểu diễn trên các bản đồ (hình 2a và hình 2b). Các vị trí khảo sát là các hình tròn, độ đậm nhạt trên hình thể hiện mức suất liều cao thấp.

Phong xa: thu pham lang ung thu Thach Son?
Hình 2.1- Bản đồ số phân bố suất liều xã Thạch Sơn - Chu Hoá.

Phong xa: thu pham lang ung thu Thach Son?
Hình 2.2- Bản đồ số phân bố suất liều xã Lương Lỗ.

Từ kết quả thu được có thể đánh giá: i/ Theo độ đậm nhạt trên hai bản đồ, giá trị suất liều nằm trong khoảng 0,05 đến 0,156 micro Sv/h. ii/ Cũng từ độ đậm nhạt còn có thể thấy rằng suất liều ở hai địa bàn khảo sát (“nghi ngờ” và đối chứng) không có sự chênh lệch đáng kể, và đều nằm trong mức bình thường như nhiều môi trường phóng xạ bình thường khác.

Để có sự đánh giá định lượng hơn về liều hấp thụ gamma chiếu ngoài, nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích trên giản đồ. Nhóm nghiên cứu đã tính ra giá trị trung bình về suất liều chiếu gamma dao động xung quanh giá trị 0.1 microSv/h, và giá trị cao nhất cũng không vượt quá 0,16 microSv, ngay cả trong vùng các nhà máy được giả thiết là nơi phát tán chất độc hại phóng xạ ra các khu vực dân cư làng ung thư Thạch Sơn. Đồng thời tính ra liều gamma chiếu ngoài hàng năm đối với mỗi người dân sống trong vùng Thạch Sơn, Chu Hóa và Lương Lỗ. Đó là: 0.904 miliSv/năm.

Đối chiếu với chuẩn an toàn quôc tế và Việt Nam, giá trị liều hấp thụ gamma thu được là thấp và tương đương mức trung bình của nhiều nước trên thế giới. Nói cách khác, môi trường phóng xạ ở vùng dân cư Thanh Sơn, Chu Hoá là thực sự bình thường.

Kết luận: Những con số biết nói

Như vậy, môi trường phóng xạ ở khu vực các nhà máy và dân cư “làng ung thư" Thạch Sơn (địa bàn nghi vấn) và khu vực cách xa (địa bàn đối chứng), đặc biệt là hai phép đo tiêu biểu (nồng độ Radon gây ra liều chiếu trong và giá trị liều gamma chiếu ngoài), đã được khảo sát bằng các phương pháp và thiết bị tiên tiến.

Hai hướng tiếp cận, liều chiếu ngoài và liều chiếu trong, cho kết quả phù hợp nhau và bổ sung nhau, chứng tỏ môi trường phóng xạ là bình thường trong khu vực sản xuất và môi trường dân cư có các nhà máy Supe Phốt phát, nhà máy Pin Ắc-quy ở huyện Lâm Thao, Phú Thọ.

Với các kết quả đó, rõ ràng, chưa có căn cứ khoa học để quy yếu tố phóng xạ là một trong những nguyên nhân gây nên hiện tượng được gọi là “làng ung thư Thạch Sơn”, nếu hiện tượng đó thực tế tồn tại.
  • Trần Thanh Minh
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
/*/ Nhóm tác giả: Trần Thanh Minh. Nguyễn Quang Long. Trần Tuyết Mai (Viện KH&KTHN);
Dương văn Thắng, Đoàn Thúy Hậu, Đinh Ngôn (Viện YHLĐ&VSMT).
Việt Báo

Video được xem nhiều nhất

Rùng mình với cô gái khóc ra máu khi đang ngủ
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Khác biệt ‘đỉnh’ của đôi ta

Theo quan điểm của các nhà khoa học, “đỉnh” của các chị em có nhiều khác biệt so với nam giới và còn là một vấn đề cần được nghiên cứu nhiều hơn nữa.

Nhận xét tin Phóng xạ: thủ phạm làng ung thư Thạch Sơn?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Phóng xạ: thủ phạm làng ung thư Thạch Sơn? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Phong xa thu pham lang ung thu Thach Son ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Phóng xạ: thủ phạm làng ung thư Thạch Sơn? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Khoa Học.

Radiation: Cancer culprit Thach Son village?
Thach Son, Phu Tho, Lam Thao, Liang Lu, Chu Chemistry, Academy of Sciences, science and technology, radioisotope, analysis equipment, radioactive substances, the research team, bold, position measurement , local, regional, dosage

With the methods and analysis equipment most modern, scientific groups in the country has contributed to localize the perpetrators of "cancer villages" Thach Son (Phu Tho) ..

Xem tiếp: Khoa Học


  • Thoi su 24h0402 Virus Zika teo nao lay qua duong quan he
    Thời sự 24h(04/02): Virus Zika teo não lây qua đường quan hệ

    Những lần “trảm tướng” nhanh như chớp của Bộ trưởng Thăng; Hành trình vây bắt đối tượng có lệnh truy nã đặc biệt nguy hiểm; Hành lý của khách bị rạch ở sân bay: Thanh tra Bộ GTVT vào cuộc; Phá trọng án trong những ngày Tết nguyên đán đã cận kề;Câu chuyện giảm nghèo chưa bao giờ dừng lại;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 04/02/2016.

  • Thoi su 24h0302 Dot phao no co the bi tu den 7 nam
    Thời sự 24h(03/02): Đốt pháo nổ có thể bị tù đến 7 năm

    Sửa tàu Cát Linh-Hà Đông, Trung Quốc chưa nghe: Tội hình thức; “Ngáo đá” khống chế hai cháu bé, dọa dội nước sôi; "Choáng" với quy trình sản xuất chè Đinh 3 triệu đồng/kg; Sự thật sau lời đồn về cái chết bí ẩn của nam sinh trên cầu; Liên tiếp có nhiều trẻ em nhập viện vì ngộ độc chì trong thuốc cam;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 03/02/2016.

  • Thoi su 24h0202 sap bay lua doi 3 trieu lay 12 trieu
    Thời sự 24h(02/02): sập bẫy lừa đổi 3 triệu lấy 12 triệu

    3/14 mẫu thực phẩm phục vụ Tết không đạt chất lượng; 102 người đi bộ bị xử phạt trong ngày đầu: "Cần nhưng chưa đủ"?; Bị phát hiện bột ngọt từ nguyên liệu TQ, chốt cửa tẩu tán; WHO ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu về virus Zika;

  • Thoi su 24h0102 Dao mo moi chon trom di 1 phan co the
    Thời sự 24h(01/02): Đào mộ mới chôn, trộm đi 1 phần cơ thể

    Kẻ gian đào mộ mới chôn, trộm đi một phần cơ thể; Đã tháo dỡ hết biển báo dưới 50km/h sau 10 ngày; CSGT trưng dụng tài sản cá nhân, tổ chức: Luật quy định thế nào?; "Người dân đừng trộm hoa ven hồ Gươm nữa"; Đã có kết quả xét nghiệm gạo từ thiện gây ngộ độc;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 01/02/2016.

  • Thoi su 24h2901 Nghi pham giet vo chong dai gia o TG
    Thời sự 24h(29/01): Nghi phạm giết vợ chồng đại gia ở TG

    Nghi “ăn gạo từ thiện… ngộ độc”: Hội nạn nhân chất độc da cam lên tiếng; Hành trình phá đường dây ma túy hội quý tử con nhà giàu; Việt Nam lên phương án đối phó với virus Zika gây teo não; Sân bay Nội Bài lên tiếng vụ "vòi vĩnh": Người tố trên Facebook nói gì?; Coi chừng lỡ chuyến tàu Tết vì... vé không hợp lệ!;... là những tin tức thời sự nổi bật

  • Tet binh than 2016
    Tết bính thân 2016

    Người Việt có thói quen quan tâm tới cuộc sống cá nhân của nhau. Nhưng điều này không phải phù hợp, thậm chí thành khiếm nhã. Tết là dịp điều này thể hiện rõ nhất.

  • Xu phat nguoi di bo vi pham giao thong o HN
    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN

    Tai nạn giao thông chết người do người đi bộ gây ra ở TP.HCM và Hà Nội đáng báo động.

  • Hari Won Tran Thanh Yeu that hay PR
    Hari Won - Trấn Thành: Yêu thật hay PR?

    Showbiz Việt hôm qua (3/2) dậy sóng sau khi hình ảnh MC đắt show bậc nhất hiện nay "khóa môi", cõng người yêu cũ Đinh Tiến Đạt xuất hiện trên mạng.

  • Virus Zika gay tat dau nho o tre so sinh
    Virus Zika gây tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh

    Mỹ vừa ghi nhận ca lây nhiễm virus Zika gây bệnh teo não đầu tiên không phải do muỗi đốt mà dường như từ quan hệ tình dục.

  • Tien gia cong khai rao ban tren facebook
    Tiền giả công khai rao bán trên facebook

    Lợi dùng lòng tham và sự nhẹ dạ cả tin của người dân, một số đối tượng đã dùng thủ đoạn đổi tiền thật lấy tiền giả để chiếm đoạt tài sản. ------------ Xem thêm: Tiền giả công khai rao bán trên facebook, http://vietbao.vn/tp/Tien-gia-cong-khai-rao-ban-tren-facebook/13583762/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 31162
    Sự kiện quốc tế nổi bật (31/1-6/2)

    Lệnh Hoàn Thành tiết lộ cho tình báo Mỹ bí mật thâm cung của Bắc Kinh; Hoà đàm Syria tạm ngừng do giao tranh khốc liệt trên chiến trường; Bà Clinton chính thức giành chiến thắng 'sít sao nhất lịch sử'; Viễn cảnh nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đã cận kề.... là những tin chính trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 3101 06022016
    Toàn cảnh kinh tế tuần 31/01 – 06/02/2016

    Ngày 2/2/2016 diễn ra buổi họp báo Công bố giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2014, ông Đinh Quang Tri – Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định chưa có kế hoạch tăng giá điện, tuy nhiên tới mùa cao điểm, doanh nghiệp 'chưa nói trước được điều gì'. Cũng trong buổi họp này, tổng kết hoạt động kinh doanh của tập đoàn này, EVN lãi hơn

  • Nghin le chuyen tuan qua 0102 05022016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 01/02 - 05/02/2016

    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN; CSGT trưng dụng tài sản của dân gây tranh cãi; Đề xuất mua tàu Trung Quốc cũ; Hoa trang trí ở hồ Gươm bị ăn trộm; Các điểm bắn pháo hoa giao thừa Tết Bính Thân 2016 tại 64 tỉnh, thành... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 3101 0602
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (31/01 - 06/02)

    Cảnh báo nạn trộm cắp, cướp giật dịp Tết; Phận tù 'mồ côi', Tết về rưng rưng nước mắt; Tiền giả công khai rao bán trên facebook; Rượu bia ngày Tết và những hệ lụy: Từ rượu giả đến tai nạn giao thông; Hành trình cảm động của người cha qua 15 tỉnh, thành đi tìm con; Phá án là trách nhiệm chứ không phải chiến công;.....là những tin đáng chú ý.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 311 62
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (31/1 - 6/2)

    Thái Lan phát hiện virus Zika, Bộ Y tế Việt Nam họp khẩn; Ăn tiết canh ngày Tết, dễ chết như chơi; Trẻ nhập viện liên tiếp vì ngộ độc chì từ thuốc cam; Không biết bị lạc nội mạc tử cung: Nhiều phụ nữ vô sinh;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.