Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào?

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Dùng bóng đèn tiết kiệm điện như thế nào là phù hợp và hiệu quả nhất? Sau đây là một số lời khuyên của TS Vật lý Nguyễn Văn Khải gửi tới độc giả TS.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Hai bóng compact huỳnh quang 40W chiếu sáng ngoài nhà (trái) và bóng dây tóc nóng sáng trong ngõ xóm.

Năm 1870, bóng điện dây tóc nóng sáng đầu tiên ra đời. Do dây tóc được làm bằng cacbon nên chỉ dùng được trong một thời gian rất ngắn. Cho tới nay, dây tóc được làm bằng vonfram ngày càng tinh khiết. Tuy vậy, trong khi thắp sáng, hơi kim loại bay lên, làm dây tóc mỏng dần và nhanh đứt. Vì thế các nhà sản xuất cho thêm khí nitơ, xenon, halogen, hoặc argon... vào trong bóng. Khi hơi kim loại bay lên, nó tác dụng với các phân tử khí nói trên, tạo ra hợp chất mới. Khi tắt đèn, hợp chất mới bám vào dây tóc, giảm sự hao mòn của dây tóc và kéo dài tuổi thọ của bóng. Lưu ý là ngoài phổ bức xạ của dây tóc còn có phổ bức xạ vạch của các phân tử khí trong đó, chẳng hạn thêm halogen sẽ tạo thêm ánh sáng vàng nhạt, nitơ thi tạo thêm ánh sáng vàng nhạt hơn, xenon tạo ánh sáng trắng, argon ánh sáng xanh...

  • Dùng và không dùng bóng dây tóc nóng sáng

Cùng với sự phát triển của khoa học, con người đã chế tạo nhiều loại bóng có hình thù khác nhau, dây tóc khác nhau. Tuy nhiên, những loại bóng đèn trên hao phí nhiều điện năng, chỉ 5% điện năng biến thành quang năng, 94% biến thành nhiệt năng và 1% biến thành năng lượng của chùm tia tử ngoại. Để tăng hiệu suất, người ta mạ thêm một lớp phản xạ ở một phần trong của bóng để hướng ánh sáng theo một hướng. Nhưng dù thế nào thì hiệu suất phát quang vẫn thấp.

Đối với phòng khách nên dùng ánh sáng trắng hoặc ánh sáng ban ngày, không nên dùng ánh sáng lạnh. Vườn cây dùng ánh sáng trắng mới đẹp, rõ màu. Phòng ăn dùng ánh sáng vàng vì sẽ làm đồ ăn trông ngon miệng hơn. Nhà tắm dùng ánh sáng hơi vàng và nhà vệ sinh dùng ánh sáng trắng để khử trùng. Còn phòng ngủ tuỳ theo sở thích mà sử dụng ánh sáng hồng, vàng nhạt, lá cây...

Nhiều nơi lấy cớ nghèo, mắc đèn xóm ngõ bằng bóng dây tóc nóng sáng 100-300W, nơi dùng chao nông, chao sâu, nơi thì không có chao. Hiệu suất chiếu sáng của bóng kém, ánh sáng không đều, chỗ sáng chỗ tối. Khi mắc trên cao, độ rọi sáng đường của bóng rất kém, còn mắc thấp thì làm chói mắt người đi đường. Nhiều nơi dùng bóng dây tóc nóng sáng cho đèn bàn, chao đèn hình nón, cần lại thấp nên người dùng luôn nhìn thấy dây tóc đang thắp sáng với độ chói 5 triệu nit, trong khi mắt người chịu được 5.000 nit. Trong lớp học, người ta treo bóng dây tóc nóng sáng, làm ánh sáng trong lớp không đều, độ rọi sáng lớn nhất là 150 lux. Nhưng nguy hiểm hơn là học sinh nhìn lên bảng thấy bóng đèn, giáo viên nhìn xuống lớp cũng thấy bóng đèn.

Tại các trường học hoặc nhà chung cư, do Bộ Xây dựng chưa có quy chế về các loại đèn trong xây dựng nên người thiết kế lắp đặt những loại bóng đèn rẻ nhất, chao đèn mau han gỉ, gây lãng phí điện cũng như tiền đầu tư. Chẳng hạn như đèn mu rùa lắp trên trần hành lang của trường học, chung cư cũng như nhiều nhà tư hiện nay sử dụng bóng dây tóc nóng sáng. Do công suất tiêu thụ điện của bóng lớn, nhiệt toả ra bị giữ lại trong đèn nên dăm bữa nửa tháng là cháy bóng. Đối với những đèn mu rùa như thế nên lắp bóng compact công suất thấp, chừng 5W. Thế mà nhiều người vẫn lầm tưởng dùng bóng dây tóc nóng sáng tốt hơn do ánh sáng tốt hơn, đỡ hại mắt hơn so với bóng đèn huỳnh quang. Điều đó đúng trong thập kỷ 60 khi bóng đèn huỳnh quang Việt Nam chất lượng thấp, bóng nhập kém chất lượng.

Tuy vậy, trong nhiều trường hợp vẫn phải sử dụng bóng đèn dây tóc nóng sáng, chẳng hạn sưởi cho gà, lợn, dùng trong quay phim, trong đèn chiếu hắt vì bóng rẻ tiền, nhỏ gọn, dễ tháo lắp. Ở những nơi điện yếu, những nơi đông người chẳng hạn như sân vận động, siêu thị, quảng trường, rạp hát, sân khấu, cần lắp dự trữ đèn có bóng halogen và bóng dây tóc nóng sáng công suất lớn. Nguyên nhân là nếu mất điện và khi điện có trở lại, các bóng đèn tiết kiệm điện như bóng đèn cao áp thuỷ ngân, bóng sodium, bóng methane halide phải nguội hẳn thì mới sáng lại được.

  • Bóng đèn ống huỳnh quang và bóng compact huỳnh quang
Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Bóng đèn ống huỳnh quang T8 triphotpho 100 trong lớp học

Hiện có nhiều loại bóng đèn ống huỳnh quang, chẳng hạn như bóng T10, T8, T5, T3. T10 là bóng đèn ống huỳnh quang thế hệ cũ, đường kính 40mm, tiêu tốn điện năng 40W, chưa kể chấn lưu sắt từ tiêu thụ khoảng 12W và tuổi thọ chỉ có 6.000 giờ. Trong khi bóng T8 đường kính 26mm, tiêu thụ điện 36W, hiệu suất phát quang, tức là hiệu suất biến đổi từ điện năng thành quang năng, tăng 20% và tuổi thọ của T8 là 16.000 giờ. Bóng T5 tiết kiệm hơn T8 và T3 tiết kiệm hơn T5. Bóng huỳnh quang compact là bóng đèn ống huỳnh quang T3 cuộn loại thành hình chữ U nối tiếp.

Nguyên tắc hoạt động của bóng đèn ống huỳnh quang là phóng điện trong khí kém và huỳnh quang thứ cấp. Khi dây tóc bị đốt nóng, các điện tử bật ra ngoài, chuyển động về cực đối diện cũng là dây tóc nóng sáng được phủ bột điện tử. Nửa chu kỳ sau, chúng chuyển động theo chiều ngược lại. Nếu trong ống đặt một giọt thuỷ ngân nhỏ hoặc khí krypton thì điện từ va phải phân tử khí hoặc thuỷ ngân, làm thuỷ ngân hoặc crypton phát sáng, bức xạ phát ra lúc đó là tử ngoại hoặc cực tím có năng lượng lớn. Hiện tượng này gọi là điện huỳnh quang. Bức xạ cực tím và tử ngoại tác dụng lên bột huỳnh quang ở thành ống phía trong, làm bột bức xạ ánh sáng có màu phụ thuộc vào thành phần của bột là những chất gì. Hiện tượng này gọi là quang huỳnh quang.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn mu rùa sử dụng bóng compact huỳnh quang 5W treo trên trần hành lang

Bóng đèn ống huỳnh quang có nhiều màu, ngay cả màu trắng thì cũng có nhiều màu trắng khác nhau. Riêng bóng đèn ống huỳnh quang triphotpho 100 có nhiệt độ màu 5.310 độ K, nằm trong phổ nhạy cảm của mắt người ban ngày và độ trả màu tốt nhất nên rất tốt cho học sinh, sinh viên. Tại học đường cần ánh sáng đều nêu cần nguồn sáng dài. Bóng T8 phù hợp trong các trường học, các phân xưởng sản xuất hoặc gia đình nhưng chiếm không gian lớn, điện áp dao động lớn, nhỏ hơn 180 V thì không thể sáng được. Vì bóng đèn huỳnh quang compact được thu nhỏ nên có thể lắp ở một số vị trí như trong nhà, ngõ xóm song không nên lắp ở những nơi ẩm ướt, nóng quá hoặc lạnh quá vì khi đó hiệu suất phát sáng của bóng sẽ giảm. Ngoài ra, quan niệm bật tắt nhiều sẽ làm bóng compact nhanh cháy là không đúng.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn bàn dùng bóng compact huỳnh quang. Nên dùng bóng chữ U đui cài, triphotpho 100 là tốt nhất, tiêu thụ điện 9-11W, cần đèn phải cao hơn 40cm, máng phải dài.

Vậy lắp đặt đèn ống huỳnh quang tiết kiệm điện như thế nào cho đúng cách và phù hợp? Trước đây, do nghèo nên chúng ta dùng bóng đèn ống huỳnh quang lắp trên một thanh gỗ. Trên thanh gỗ đặt chấn lưu, tắc te và dùng đinh đóng thanh gỗ vào tường. Cả gian nhà dù là 8 hay 20m cũng chỉ có một bóng lắp ngang tường. Treo như thế chỉ chỉ rọi sáng tường, không phải rọi bàn học hoặc bàn ăn. Ấy là chưa kể nếu lắp như vậy trong phòng học hoặc phòng học thì sẽ làm loá mắt người ngồi nhìn lên phía trước, khiến người ta không muốn nhìn diễn ra. Lưu ý là nếu sử dụng đèn có bóng đèn ống huỳnh quang, 5m2 phải dùng 1 bóng 36-40W và ánh sáng tốt nhất là chiều từ trên trần xuống, giống như tại các văn phòng hiện nay, trừ trường hợp trang trí. Tuỳ theo mục đích cần sáng trần, sáng tường hay sáng sàn hoặc một chỗ nào khác mà ta dùng các đèn khác nhau. Ngoài ra, dùng đèn ống huỳnh quang thì phải có máng đèn.

  • Các loại bóng tiết kiệm khác

Trái ngược với bóng dây tóc nóng sáng, bóng thuỷ ngân cao áp, thấp áp, bóng sodium, bóng metal halide có hiệu suất phát quang cao. Những loại bóng trên có nguyên lý hoạt động dựa trên hiện tượng phóng điện giống như bóng huỳnh quang nhưng cấu tạo bên trong khác hơn và nhiều người thích dùng chúng vì tạo nguồn sáng có công suất lớn, từ 70W tới 2.000W. Với hiệu suất phát quang 25-30%, thấp hơn bóng sodium và metal halide, bóng thuỷ ngân cao áp phát ánh sáng trắng, lạnh. Do vậy, hiện nay mọi người giảm dần sử dụng bóng cao áp thuỷ ngân. Vì có ánh sáng lạnh nên bóng cao áp thuỷ ngân gây chói loà cho người đi xe ở những nơi có sương mù và mưa. Ngoài ra, thuỷ ngân lại là một chất độc.

Tuy vậy, bóng cao áp thuỷ ngân rẻ hơn rất nhiều so với bóng sodium và bóng metal halide, có loại dùng điện áp 220V không qua chấn lưu, không cần tụ. Chẳng hạn bóng 125W dùng cho chuồng gà có khả năng diệt trùng, làm xương gà phát triển mạnh hơn. Ngay cả con nguời cũng đỡ bị cảm cúm vì đèn phát ra một lượng nhỏ tia tử ngoại.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn sử dụng bóng metal halide ở Cột cờ Hà Nội

Còn bóng methane helide cho ánh sáng màu trung tính, ánh sáng ban ngày, tuỳ thuộc dùng hơi kim loại là gì. Loại bóng này thích hợp cho sân vận động, quảng trường, sân tennis. Bóng sodium (chứa hơi natri) cho bức xạ vàng, thích hợp chiếu sáng bờ biển, đường phố vùng rừng núi có nhiều sương mù. Không nên dùng bóng sodium rọi sáng các di tích lịch sử vì nó làm cho cây cỏ có là màu úa tàn, mất hết màu rêu phong cổ kính. Đáng tiếc là loại đèn này lại đang được sử dụng quanh hồ Thuyền Quang (Hà Nội). Trong các công trình kiến trúc lớn khác, tuỳ thuộc vào mục đích và màu sắc công trình mà người ta sử dụng bóng sodium hay metal helide.

Ngoài ra, hiện còn có điốt phát quang (led) và bóng cảm ứng. Bóng cảm ứng được dùng cho những loại đèn treo ở những nơi rất cao, khó thay, chẳng hạn trên các tháp lớn, hải đăng, cầu treo... Ưu điểm là tuổi thọ lớn (60.000 giờ) song giá thành hiện còn cao.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
LED

LED có tuổi thọ 80.000-100.000 giờ. Cấu tạo cơ bản của đèn LED là hai lớp bán dẫn p và n tiếp xúc nhau. Tùy chất liệu của p và n, LED có thể phát ra ánh sáng có màu khác nhau, từ xanh lá cây, đỏ, đến trắng... Do tiêu hao nhiệt rất ít, LED hầu như không nung nóng môi trường xung quanh và, khác với các loại bóng đèn khác, ánh sáng LED không gây chói, mỏi mắt, không phát ra tia cực tím. Bằng việc ghép nhiều LED nhỏ bằng hạt đỗ với nhau, có thể tạo một môi trường ánh sáng rực rỡ trong một không gian rộng lớn, thậm chí có thể ở nhiệt độ âm 30 độ C. Tuy vậy, giá thành LED hiện vẫn còn cao nên ở VN mới dùng cho quảng cáo, thành phần hiêểnthị của các máy đo. Coònở các nước khác đã sử dụng cho khu du lịch, vui chơi giải trí, hàng năm tiết kiệm được rất nhiều tiền điện.

Tóm lại, việc sử dụng ánh sáng phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nên mời các chuyên gia chiếu sáng. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có khoa chiếu sáng tại các trường ĐH và cao đẳng dạy nghề.

  • Minh Sơn
Việt Báo
Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Video được xem nhiều nhất

Clip bạo hành trẻ em "Đây có còn là con người"
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Nhận xét tin Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Khoa Học.

Use power-saving lamps like?
Nguyen Van Khai, PhD Physics, incandescent filament, fluorescent tubes, luminescence efficiency, how white light, using light bulbs, fluorescent lamps, save, use, mercury, the type , high pressure, radiation, do

Use energy saving light bulbs how appropriate and effective? Some tips from Dr. Nguyen Van Khai sent Physics TS readers ..

Xem tiếp: Khoa Học


  • Thoi su 24h2804 Ca chet do thuy trieu do chua thuyet phuc
    Thời sự 24h(28/04): Cá chết do thủy triều đỏ chưa thuyết phục

    Xử lý nghiêm, thậm chí truy tố nếu để xảy ra ngộ độc do ăn cá chết; Nắng nóng bất thường tại TP.HCM: Trẻ nhỏ đổ bệnh, người già đột qụy; Chuyên gia phản bác nguyên nhân thuỷ triều đỏ làm chết cá; Phát hiện công nhân tráo đổi, làm mới hạn bánh quy hết date; Cháy chung cư ở Linh Đàm: Trẻ vạ vật ngủ ngoài đường

  • Thoi su 24h2704 Be trai bi me ep uong thuoc doc da chet
    Thời sự 24h(27/04): Bé trai bị mẹ ép uống thuốc độc đã chết

    Cá chết bất thường ở Vũng Áng: Thêm 5 thợ lặn nhập viện; Thảm án ở Hải Dương: Bé trai 8 tuổi bị mẹ đẻ ép uống thuốc độc đã chết; Giả mạo facebook nữ sinh bị cưa chân để lừa đảo: Lỗi tại nhà hảo tâm; Dân "tố" nước có mùi hôi, GĐ nước sạch bảo "Đun lên là hết"; Hành trình 18 năm vật vã tìm "tiếng người" cho con gái

  • Thoi su 24h2604 Nam thanh nien o HN bi sat hai da man
    Thời sự 24h(26/04): Nam thanh niên ở HN bị sát hại dã man

    Người nhái lặn 200m dưới kênh đen ngòm ô nhiễm để tìm két sắt; Có nên ăn hải sản khi cá chết hàng loạt ở miền Trung?; Thủy ngân trong không khí Hà Nội: "Khói xe chỉ là nghi ngờ"; Bỏ chất cấm độc hại: Thái Lan mất 6-7 năm, Việt Nam chỉ 6-7 tháng; Hà Nội: Lại một chung cư có nước sạch "sạch" như... nước cống!

  • Thoi su 24h2504 Tre bi bao hanh Noi dau tinh than
    Thời sự 24h(25/04): Trẻ bị bạo hành - Nỗi đau tinh thần

    Những cô gái bị xử tội... hiếp dâm; ‘Ai đầu độc cá cũng phải bị xử lý’!; Nằm rạp xuống đất khi thanh niên quăng mìn ra đường; Trẻ em bị bạo hành: Những nỗi đau về thể xác và tinh thần; Từ những vụ tống tình, tiền bằng ảnh 'nóng': Bài học cho giới trẻ... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 25/04/2016.

  • Thoi su 24h2204 Thanh nien lay bua giet nguoi yeu
    Thời sự 24h(22/04): Thanh niên lấy búa giết người yêu

    Công an nóng vội bỏ qua, còn ta nóng vội thì ra vào tù; Vì sao có những miếng thịt bò lại ánh lên màu 7 sắc cầu vồng?; Mỗi ngày cả trăm người đi taxi "thất lạc hành lý"; Số phận như bóng ma của các cô gái Việt bị bán sang Trung Quốc; Lún vào đa cấp liên tỉnh, tiền tỉ bốc hơi

  • Xon xao nhung vu chong danh vo gay phan no
    Xôn xao những vụ chồng đánh vợ gây phẫn nộ

    Bạo lực gia đình từ lâu là một vấn đề nhức nhối trong xã hội, trong đó đáng báo động nhất là tình trạng bạo lực phụ nữ.

  • Sot virus trieu chung va cach dieu tri
    Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị

    Bệnh nhân sốt virus có thể khỏi sau 5-7 ngày điều trị. Tuy nhiên, nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. ------------ Xem thêm: Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị, http://vietbao.vn/tp/Sot-virus-trieu-chung-va-cach-dieu-tri/13168970/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dan ba Viet kho nhat the gioi
    Đàn bà Việt khổ nhất thế giới?

    Trên đời này, chỉ có cha mẹ mới có thể hi sinh vì con cái! Đừng nghĩ mình có thể thay đổi được người khác. Sống vì mình đi, thương mình đi, sáng suốt lên, đừng vì sợ thị phi, sợ không làm được mà sống chịu đựng cả đời. Ai bị..

  • Vu chu quan bi xu ly hinh su
    Vụ 'chủ quán bị xử lý hình sự"

    Ông Tấn thuê mặt bằng ở huyện Bình Chánh để bán cà phê, ăn sáng, cơm trưa... nhưng lại bị phạt tiền vì nhiều lý do rồi bị truy tố vì chậm đăng ký kinh doanh...

  • Tang thue moi truong voi xang dau
    Tăng thuế môi trường với xăng dầu?

    Đại diện Bộ Tài chính khẳng định, hiện Bộ Tài chính chưa có kế hoạch trình Chính phủ về điều chỉnh tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu.

  • Toan canh kinh te tuan 244 3004
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/4 -30/04)

    Trong buổi lễ Kỷ niệm 65 năm ngày thành lập ngành Ngân hàng Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu ngành điều hành linh hoạt lãi suất, kiềm chế lạm phát, đẩy mạnh tái cơ cấu; theo cách tính của Việt Nam, sau 4 tháng, lạm phát đang dừng ở mức 1,33%; mức lương của người lao động tại Việt Nam là 384-582 USD/tháng.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2404 29042016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 24/04 - 29/04/2016

    Cá chết hàng loạt tại vùng biển miền Trung; Sự thật về thông tin có thủy ngân lơ lửng trong không khí Hà Nội; Gió thổi đổ cột điện cao thế 500kV; Phản cảm cảnh chân dài mặc bikini 2 mảnh câu khách ở siêu thị tại HN; Cá chết, thuỷ ngân, chất cấm - người Việt sống sao... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 244304
    Sự kiện quốc tế nổi bật (24/4-30/4)

    Mỹ chi 38 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa trong 5 năm tới; một phần tài liệu Panama bí mật sẽ được công bố vào tháng 5; Bà Clinton, ông Trump đứng trước chiến thắng lớn ở 5 bang; Nhật Bản ngơ ngác mất hợp đồng tàu ngầm 39 tỷ USD... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 244 304
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/4 - 30/4)

    Tác động khủng khiếp của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; 100% xúc xích Vietfoods chứa chất gây ung thư; Những món khoái khẩu mùa hè dễ gây ngộ độc nhất; Bé 6 tuổi dậy thì sớm vì được mẹ cho ăn một món liên tục trong 2 năm;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 2443042016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/4-30/4/2016)

    Nhiều khi cha mẹ đã vô tình 'xâm hại' con mà không hay biết; cảnh giác trước những chiêu 'móc túi' của thợ điều hòa; vấn nạn dùng chất cấm trong chăn nuôi; cá chết khiến người dân không dám ăn hải sản...Cùng với những câu chuyện về tình yêu, hạnh phúc gia đình với ý nghĩa sâu xa khiến chúng ta phải suy ngẫm nhiều hơn là các