Thứ năm, 22 Tháng chín 2005, 02:56 GMT+7

Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào?

Dùng bóng đèn tiết kiệm điện như thế nào là phù hợp và hiệu quả nhất? Sau đây là một số lời khuyên của TS Vật lý Nguyễn Văn Khải gửi tới độc giả TS.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Hai bóng compact huỳnh quang 40W chiếu sáng ngoài nhà (trái) và bóng dây tóc nóng sáng trong ngõ xóm.

Năm 1870, bóng điện dây tóc nóng sáng đầu tiên ra đời. Do dây tóc được làm bằng cacbon nên chỉ dùng được trong một thời gian rất ngắn. Cho tới nay, dây tóc được làm bằng vonfram ngày càng tinh khiết. Tuy vậy, trong khi thắp sáng, hơi kim loại bay lên, làm dây tóc mỏng dần và nhanh đứt. Vì thế các nhà sản xuất cho thêm khí nitơ, xenon, halogen, hoặc argon... vào trong bóng. Khi hơi kim loại bay lên, nó tác dụng với các phân tử khí nói trên, tạo ra hợp chất mới. Khi tắt đèn, hợp chất mới bám vào dây tóc, giảm sự hao mòn của dây tóc và kéo dài tuổi thọ của bóng. Lưu ý là ngoài phổ bức xạ của dây tóc còn có phổ bức xạ vạch của các phân tử khí trong đó, chẳng hạn thêm halogen sẽ tạo thêm ánh sáng vàng nhạt, nitơ thi tạo thêm ánh sáng vàng nhạt hơn, xenon tạo ánh sáng trắng, argon ánh sáng xanh...

  • Dùng và không dùng bóng dây tóc nóng sáng

Cùng với sự phát triển của khoa học, con người đã chế tạo nhiều loại bóng có hình thù khác nhau, dây tóc khác nhau. Tuy nhiên, những loại bóng đèn trên hao phí nhiều điện năng, chỉ 5% điện năng biến thành quang năng, 94% biến thành nhiệt năng và 1% biến thành năng lượng của chùm tia tử ngoại. Để tăng hiệu suất, người ta mạ thêm một lớp phản xạ ở một phần trong của bóng để hướng ánh sáng theo một hướng. Nhưng dù thế nào thì hiệu suất phát quang vẫn thấp.

Đối với phòng khách nên dùng ánh sáng trắng hoặc ánh sáng ban ngày, không nên dùng ánh sáng lạnh. Vườn cây dùng ánh sáng trắng mới đẹp, rõ màu. Phòng ăn dùng ánh sáng vàng vì sẽ làm đồ ăn trông ngon miệng hơn. Nhà tắm dùng ánh sáng hơi vàng và nhà vệ sinh dùng ánh sáng trắng để khử trùng. Còn phòng ngủ tuỳ theo sở thích mà sử dụng ánh sáng hồng, vàng nhạt, lá cây...

Nhiều nơi lấy cớ nghèo, mắc đèn xóm ngõ bằng bóng dây tóc nóng sáng 100-300W, nơi dùng chao nông, chao sâu, nơi thì không có chao. Hiệu suất chiếu sáng của bóng kém, ánh sáng không đều, chỗ sáng chỗ tối. Khi mắc trên cao, độ rọi sáng đường của bóng rất kém, còn mắc thấp thì làm chói mắt người đi đường. Nhiều nơi dùng bóng dây tóc nóng sáng cho đèn bàn, chao đèn hình nón, cần lại thấp nên người dùng luôn nhìn thấy dây tóc đang thắp sáng với độ chói 5 triệu nit, trong khi mắt người chịu được 5.000 nit. Trong lớp học, người ta treo bóng dây tóc nóng sáng, làm ánh sáng trong lớp không đều, độ rọi sáng lớn nhất là 150 lux. Nhưng nguy hiểm hơn là học sinh nhìn lên bảng thấy bóng đèn, giáo viên nhìn xuống lớp cũng thấy bóng đèn.

Tại các trường học hoặc nhà chung cư, do Bộ Xây dựng chưa có quy chế về các loại đèn trong xây dựng nên người thiết kế lắp đặt những loại bóng đèn rẻ nhất, chao đèn mau han gỉ, gây lãng phí điện cũng như tiền đầu tư. Chẳng hạn như đèn mu rùa lắp trên trần hành lang của trường học, chung cư cũng như nhiều nhà tư hiện nay sử dụng bóng dây tóc nóng sáng. Do công suất tiêu thụ điện của bóng lớn, nhiệt toả ra bị giữ lại trong đèn nên dăm bữa nửa tháng là cháy bóng. Đối với những đèn mu rùa như thế nên lắp bóng compact công suất thấp, chừng 5W. Thế mà nhiều người vẫn lầm tưởng dùng bóng dây tóc nóng sáng tốt hơn do ánh sáng tốt hơn, đỡ hại mắt hơn so với bóng đèn huỳnh quang. Điều đó đúng trong thập kỷ 60 khi bóng đèn huỳnh quang Việt Nam chất lượng thấp, bóng nhập kém chất lượng.

Tuy vậy, trong nhiều trường hợp vẫn phải sử dụng bóng đèn dây tóc nóng sáng, chẳng hạn sưởi cho gà, lợn, dùng trong quay phim, trong đèn chiếu hắt vì bóng rẻ tiền, nhỏ gọn, dễ tháo lắp. Ở những nơi điện yếu, những nơi đông người chẳng hạn như sân vận động, siêu thị, quảng trường, rạp hát, sân khấu, cần lắp dự trữ đèn có bóng halogen và bóng dây tóc nóng sáng công suất lớn. Nguyên nhân là nếu mất điện và khi điện có trở lại, các bóng đèn tiết kiệm điện như bóng đèn cao áp thuỷ ngân, bóng sodium, bóng methane halide phải nguội hẳn thì mới sáng lại được.

  • Bóng đèn ống huỳnh quang và bóng compact huỳnh quang
Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Bóng đèn ống huỳnh quang T8 triphotpho 100 trong lớp học

Hiện có nhiều loại bóng đèn ống huỳnh quang, chẳng hạn như bóng T10, T8, T5, T3. T10 là bóng đèn ống huỳnh quang thế hệ cũ, đường kính 40mm, tiêu tốn điện năng 40W, chưa kể chấn lưu sắt từ tiêu thụ khoảng 12W và tuổi thọ chỉ có 6.000 giờ. Trong khi bóng T8 đường kính 26mm, tiêu thụ điện 36W, hiệu suất phát quang, tức là hiệu suất biến đổi từ điện năng thành quang năng, tăng 20% và tuổi thọ của T8 là 16.000 giờ. Bóng T5 tiết kiệm hơn T8 và T3 tiết kiệm hơn T5. Bóng huỳnh quang compact là bóng đèn ống huỳnh quang T3 cuộn loại thành hình chữ U nối tiếp.

Nguyên tắc hoạt động của bóng đèn ống huỳnh quang là phóng điện trong khí kém và huỳnh quang thứ cấp. Khi dây tóc bị đốt nóng, các điện tử bật ra ngoài, chuyển động về cực đối diện cũng là dây tóc nóng sáng được phủ bột điện tử. Nửa chu kỳ sau, chúng chuyển động theo chiều ngược lại. Nếu trong ống đặt một giọt thuỷ ngân nhỏ hoặc khí krypton thì điện từ va phải phân tử khí hoặc thuỷ ngân, làm thuỷ ngân hoặc crypton phát sáng, bức xạ phát ra lúc đó là tử ngoại hoặc cực tím có năng lượng lớn. Hiện tượng này gọi là điện huỳnh quang. Bức xạ cực tím và tử ngoại tác dụng lên bột huỳnh quang ở thành ống phía trong, làm bột bức xạ ánh sáng có màu phụ thuộc vào thành phần của bột là những chất gì. Hiện tượng này gọi là quang huỳnh quang.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn mu rùa sử dụng bóng compact huỳnh quang 5W treo trên trần hành lang

Bóng đèn ống huỳnh quang có nhiều màu, ngay cả màu trắng thì cũng có nhiều màu trắng khác nhau. Riêng bóng đèn ống huỳnh quang triphotpho 100 có nhiệt độ màu 5.310 độ K, nằm trong phổ nhạy cảm của mắt người ban ngày và độ trả màu tốt nhất nên rất tốt cho học sinh, sinh viên. Tại học đường cần ánh sáng đều nêu cần nguồn sáng dài. Bóng T8 phù hợp trong các trường học, các phân xưởng sản xuất hoặc gia đình nhưng chiếm không gian lớn, điện áp dao động lớn, nhỏ hơn 180 V thì không thể sáng được. Vì bóng đèn huỳnh quang compact được thu nhỏ nên có thể lắp ở một số vị trí như trong nhà, ngõ xóm song không nên lắp ở những nơi ẩm ướt, nóng quá hoặc lạnh quá vì khi đó hiệu suất phát sáng của bóng sẽ giảm. Ngoài ra, quan niệm bật tắt nhiều sẽ làm bóng compact nhanh cháy là không đúng.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn bàn dùng bóng compact huỳnh quang. Nên dùng bóng chữ U đui cài, triphotpho 100 là tốt nhất, tiêu thụ điện 9-11W, cần đèn phải cao hơn 40cm, máng phải dài.

Vậy lắp đặt đèn ống huỳnh quang tiết kiệm điện như thế nào cho đúng cách và phù hợp? Trước đây, do nghèo nên chúng ta dùng bóng đèn ống huỳnh quang lắp trên một thanh gỗ. Trên thanh gỗ đặt chấn lưu, tắc te và dùng đinh đóng thanh gỗ vào tường. Cả gian nhà dù là 8 hay 20m cũng chỉ có một bóng lắp ngang tường. Treo như thế chỉ chỉ rọi sáng tường, không phải rọi bàn học hoặc bàn ăn. Ấy là chưa kể nếu lắp như vậy trong phòng học hoặc phòng học thì sẽ làm loá mắt người ngồi nhìn lên phía trước, khiến người ta không muốn nhìn diễn ra. Lưu ý là nếu sử dụng đèn có bóng đèn ống huỳnh quang, 5m2 phải dùng 1 bóng 36-40W và ánh sáng tốt nhất là chiều từ trên trần xuống, giống như tại các văn phòng hiện nay, trừ trường hợp trang trí. Tuỳ theo mục đích cần sáng trần, sáng tường hay sáng sàn hoặc một chỗ nào khác mà ta dùng các đèn khác nhau. Ngoài ra, dùng đèn ống huỳnh quang thì phải có máng đèn.

  • Các loại bóng tiết kiệm khác

Trái ngược với bóng dây tóc nóng sáng, bóng thuỷ ngân cao áp, thấp áp, bóng sodium, bóng metal halide có hiệu suất phát quang cao. Những loại bóng trên có nguyên lý hoạt động dựa trên hiện tượng phóng điện giống như bóng huỳnh quang nhưng cấu tạo bên trong khác hơn và nhiều người thích dùng chúng vì tạo nguồn sáng có công suất lớn, từ 70W tới 2.000W. Với hiệu suất phát quang 25-30%, thấp hơn bóng sodium và metal halide, bóng thuỷ ngân cao áp phát ánh sáng trắng, lạnh. Do vậy, hiện nay mọi người giảm dần sử dụng bóng cao áp thuỷ ngân. Vì có ánh sáng lạnh nên bóng cao áp thuỷ ngân gây chói loà cho người đi xe ở những nơi có sương mù và mưa. Ngoài ra, thuỷ ngân lại là một chất độc.

Tuy vậy, bóng cao áp thuỷ ngân rẻ hơn rất nhiều so với bóng sodium và bóng metal halide, có loại dùng điện áp 220V không qua chấn lưu, không cần tụ. Chẳng hạn bóng 125W dùng cho chuồng gà có khả năng diệt trùng, làm xương gà phát triển mạnh hơn. Ngay cả con nguời cũng đỡ bị cảm cúm vì đèn phát ra một lượng nhỏ tia tử ngoại.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn sử dụng bóng metal halide ở Cột cờ Hà Nội

Còn bóng methane helide cho ánh sáng màu trung tính, ánh sáng ban ngày, tuỳ thuộc dùng hơi kim loại là gì. Loại bóng này thích hợp cho sân vận động, quảng trường, sân tennis. Bóng sodium (chứa hơi natri) cho bức xạ vàng, thích hợp chiếu sáng bờ biển, đường phố vùng rừng núi có nhiều sương mù. Không nên dùng bóng sodium rọi sáng các di tích lịch sử vì nó làm cho cây cỏ có là màu úa tàn, mất hết màu rêu phong cổ kính. Đáng tiếc là loại đèn này lại đang được sử dụng quanh hồ Thuyền Quang (Hà Nội). Trong các công trình kiến trúc lớn khác, tuỳ thuộc vào mục đích và màu sắc công trình mà người ta sử dụng bóng sodium hay metal helide.

Ngoài ra, hiện còn có điốt phát quang (led) và bóng cảm ứng. Bóng cảm ứng được dùng cho những loại đèn treo ở những nơi rất cao, khó thay, chẳng hạn trên các tháp lớn, hải đăng, cầu treo... Ưu điểm là tuổi thọ lớn (60.000 giờ) song giá thành hiện còn cao.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
LED

LED có tuổi thọ 80.000-100.000 giờ. Cấu tạo cơ bản của đèn LED là hai lớp bán dẫn p và n tiếp xúc nhau. Tùy chất liệu của p và n, LED có thể phát ra ánh sáng có màu khác nhau, từ xanh lá cây, đỏ, đến trắng... Do tiêu hao nhiệt rất ít, LED hầu như không nung nóng môi trường xung quanh và, khác với các loại bóng đèn khác, ánh sáng LED không gây chói, mỏi mắt, không phát ra tia cực tím. Bằng việc ghép nhiều LED nhỏ bằng hạt đỗ với nhau, có thể tạo một môi trường ánh sáng rực rỡ trong một không gian rộng lớn, thậm chí có thể ở nhiệt độ âm 30 độ C. Tuy vậy, giá thành LED hiện vẫn còn cao nên ở VN mới dùng cho quảng cáo, thành phần hiêểnthị của các máy đo. Coònở các nước khác đã sử dụng cho khu du lịch, vui chơi giải trí, hàng năm tiết kiệm được rất nhiều tiền điện.

Tóm lại, việc sử dụng ánh sáng phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nên mời các chuyên gia chiếu sáng. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có khoa chiếu sáng tại các trường ĐH và cao đẳng dạy nghề.

  • Minh Sơn
Việt Báo

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Ukraine, Nga đạt thỏa thuận về cung cấp nhiên liệu hạt nhân

Một quan chức tại Kiev ngày 25/11 cho biết Công ty điện hạt nhân quốc gia Energoatom của Ukraine đã đạt được thỏa thuận với Công ty nhiêu liệu quốc doanh TVEL của Nga về việc cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng của Ukraine trong vòng 2 năm tới.

Nhận xét tin Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Việt Nam của chuyên mục Khoa Học.

Use power-saving lamps like?
Nguyen Van Khai, PhD Physics, incandescent filament, fluorescent tubes, luminescence efficiency, how white light, using light bulbs, fluorescent lamps, save, use, mercury, the type , high pressure, radiation, do

Use energy saving light bulbs how appropriate and effective? Some tips from Dr. Nguyen Van Khai sent Physics TS readers ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2511 Ung ho phuong an nghi Tet 9 ngay
    Thời sự 24h(25/11): Ủng hộ phương án nghỉ Tết 9 ngày

    Chi tiền triệu mua tin về tham nhũng; “Mất điện tại sân bay do UPS hỏng là nói sai!”; Ủng hộ phương án nghỉ Tết 9 ngày; Phó giám đốc bệnh viện E trung ương bị bắt tại nhà nghỉ; Bị dồn ép, cước taxi, vận tải giảm tới trên 30%; Cha ruột giết con gái đang mang thai... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 25/11.

  • Thoi su trong ngay Danh ghen tren may bay
    Thời sự trong ngày: Đánh ghen trên máy bay

    Bến Tre, TPHCM thu hồi đất, dỡ nhà ông Trần Văn Truyền; Bộ trưởng Thăng: Sự cố mất điện có phải phá hoại?; SGK tiếng Anh: "Làm ầm ĩ là...không biết gì"; "Hố tử thần" sụt lún trở lại; "2 bà, 1 ông" đánh nhau trên máy bay...

  • Thoi su 24h2111 Thu hoi nha dat cua ong Tran Van Truyen
    Thời sự 24h(21/11): Thu hồi nhà đất của ông Trần Văn Truyền

    Thu hồi nhà, đất của ông Trần Văn Truyền; Gói quà 20/11 phát nổ, 1 phụ nữ tử vong; VTV xin lỗi vụ phát sóng "Nhặt xương cho thầy"; Hà Hồ bật khóc, nêu lời giải cho quan hệ với Cường đô la; Từ 1/1/2015 tăng mức phạt xe quá tải... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/11.

  • Thoi su 24h2010 2 may bay suyt dam nhau tai SG
    Thời sự 24h(20/10): 2 máy bay suýt đâm nhau tại SG

    Đổi chứng minh thư thành thẻ căn cước công dân;Hai máy bay suýt đụng nhau trên không;Thuê người giả mạo Thứ trưởng Y tế để lừa tiền tỷ; Sát hại con tin để quỵt nợ 50 triệu đồng; "100 nghìn/cô" - cuộc định giá đau xót trong ngày 20/11?... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/11.

  • Thoi su 24h1911 Chang trai dam cuoi co tich qua doi
    Thời sự 24h(19/11): Chàng trai "đám cưới cổ tích" qua đời

    Phạt 252 triệu đồng NXB in hình Công Lý cởi trần; Chơi ngông Tàng "Keangnam": Mời ca sỹ ngoại về đãi cả bản; Nữ phượt thủ 9x tử nạn trên cung đường Hà Giang; Chàng trai trong "đám cưới cố tích" đột ngột qua đời...

  • Ban tin suc khoe tuan tu 162211
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 16-22/11)

    Hà Tĩnh: Mổ đẻ, BS "quên" kim trong bụng bệnh nhân 9 năm; Bình Dương: Một phụ nữ chết tức tưởi sau khi chích thuốc tại phòng khám tư nhân; Trứng gà thật - giả, phân biệt thế nào?; 83% đàn ông "thả rông" trong lần quan hệ đầu tiên; Mẹo chăm sóc da cho trẻ vào mùa đông; Lý do không ngờ khiến mẹ chậm mang thai; Người hay lo lắng dễ bị mất trí nhớ; Cách giảm cân hiệu quả trong 1 tuần... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1611 2211
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (16/11 - 22/11)

    Nghị trường QH nóng chuyện chạy chức, chạy quyền; Ước vọng của Hai lúa được phong Đại tướng quân; Sách Luật in hình nghệ sỹ Công Lý: Luật pháp không phải trò hề; Làm khu nghỉ dưỡng trên núi Hải Vân: Quá nhạy cảm quốc phòng!; Phát phim phản cảm,VTV nên có lời với các thầy cô giáo ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1611 2211
    Toàn cảnh Showbiz tuần (16/11 – 22/11)

    Mỹ Tâm được vinh danh giải thưởng 'Huyền thoại âm nhạc', Hình nghệ sĩ Công Lý bị xuất hiện phản cảm trên bìa sách luật, Tranh cãi số lượng khán giả trong live concert Heartbeat của Mỹ Tâm,

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1611 2211
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (16/11 - 22/11)

    "Tội phạm axit" và câu chuyện về quản lý; Kết cục thảm của những mối tình đồng tính nữ lệch lạc; Điểm tựa hoàn lương của 9X sát hại người yêu; 14 năm tù cho cơn ghen tuông mù quáng; Vụ TMV Cát Tường: Tội danh của bị cáo Tường và Khánh sẽ thay đổi?; Cảnh giác với chiêu lừa đảo tinh vi qua điện thoại;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tin Bong daThe thao noi bat tuan qua 16112211
    Tin Bóng đá-Thể thao nổi bật tuần qua (16/11-22/11)

    Tổng hợp diễn biến vụ nghi ngờ Công Phượng gian lận tuổi; Tổng hợp thông tin trước thềm AFF Cup của ĐT Việt Nam và các đội bóng cùng bảng; Tổng hợp các trận cầu hay cuối tuần... là những tin tức sẽ có trong bản tin Bóng đá cuối tuần của Việt Báo.

1