Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào?

Dùng bóng đèn tiết kiệm điện như thế nào là phù hợp và hiệu quả nhất? Sau đây là một số lời khuyên của TS Vật lý Nguyễn Văn Khải gửi tới độc giả TS.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Hai bóng compact huỳnh quang 40W chiếu sáng ngoài nhà (trái) và bóng dây tóc nóng sáng trong ngõ xóm.

Năm 1870, bóng điện dây tóc nóng sáng đầu tiên ra đời. Do dây tóc được làm bằng cacbon nên chỉ dùng được trong một thời gian rất ngắn. Cho tới nay, dây tóc được làm bằng vonfram ngày càng tinh khiết. Tuy vậy, trong khi thắp sáng, hơi kim loại bay lên, làm dây tóc mỏng dần và nhanh đứt. Vì thế các nhà sản xuất cho thêm khí nitơ, xenon, halogen, hoặc argon... vào trong bóng. Khi hơi kim loại bay lên, nó tác dụng với các phân tử khí nói trên, tạo ra hợp chất mới. Khi tắt đèn, hợp chất mới bám vào dây tóc, giảm sự hao mòn của dây tóc và kéo dài tuổi thọ của bóng. Lưu ý là ngoài phổ bức xạ của dây tóc còn có phổ bức xạ vạch của các phân tử khí trong đó, chẳng hạn thêm halogen sẽ tạo thêm ánh sáng vàng nhạt, nitơ thi tạo thêm ánh sáng vàng nhạt hơn, xenon tạo ánh sáng trắng, argon ánh sáng xanh...

  • Dùng và không dùng bóng dây tóc nóng sáng

Cùng với sự phát triển của khoa học, con người đã chế tạo nhiều loại bóng có hình thù khác nhau, dây tóc khác nhau. Tuy nhiên, những loại bóng đèn trên hao phí nhiều điện năng, chỉ 5% điện năng biến thành quang năng, 94% biến thành nhiệt năng và 1% biến thành năng lượng của chùm tia tử ngoại. Để tăng hiệu suất, người ta mạ thêm một lớp phản xạ ở một phần trong của bóng để hướng ánh sáng theo một hướng. Nhưng dù thế nào thì hiệu suất phát quang vẫn thấp.

Đối với phòng khách nên dùng ánh sáng trắng hoặc ánh sáng ban ngày, không nên dùng ánh sáng lạnh. Vườn cây dùng ánh sáng trắng mới đẹp, rõ màu. Phòng ăn dùng ánh sáng vàng vì sẽ làm đồ ăn trông ngon miệng hơn. Nhà tắm dùng ánh sáng hơi vàng và nhà vệ sinh dùng ánh sáng trắng để khử trùng. Còn phòng ngủ tuỳ theo sở thích mà sử dụng ánh sáng hồng, vàng nhạt, lá cây...

Nhiều nơi lấy cớ nghèo, mắc đèn xóm ngõ bằng bóng dây tóc nóng sáng 100-300W, nơi dùng chao nông, chao sâu, nơi thì không có chao. Hiệu suất chiếu sáng của bóng kém, ánh sáng không đều, chỗ sáng chỗ tối. Khi mắc trên cao, độ rọi sáng đường của bóng rất kém, còn mắc thấp thì làm chói mắt người đi đường. Nhiều nơi dùng bóng dây tóc nóng sáng cho đèn bàn, chao đèn hình nón, cần lại thấp nên người dùng luôn nhìn thấy dây tóc đang thắp sáng với độ chói 5 triệu nit, trong khi mắt người chịu được 5.000 nit. Trong lớp học, người ta treo bóng dây tóc nóng sáng, làm ánh sáng trong lớp không đều, độ rọi sáng lớn nhất là 150 lux. Nhưng nguy hiểm hơn là học sinh nhìn lên bảng thấy bóng đèn, giáo viên nhìn xuống lớp cũng thấy bóng đèn.

Tại các trường học hoặc nhà chung cư, do Bộ Xây dựng chưa có quy chế về các loại đèn trong xây dựng nên người thiết kế lắp đặt những loại bóng đèn rẻ nhất, chao đèn mau han gỉ, gây lãng phí điện cũng như tiền đầu tư. Chẳng hạn như đèn mu rùa lắp trên trần hành lang của trường học, chung cư cũng như nhiều nhà tư hiện nay sử dụng bóng dây tóc nóng sáng. Do công suất tiêu thụ điện của bóng lớn, nhiệt toả ra bị giữ lại trong đèn nên dăm bữa nửa tháng là cháy bóng. Đối với những đèn mu rùa như thế nên lắp bóng compact công suất thấp, chừng 5W. Thế mà nhiều người vẫn lầm tưởng dùng bóng dây tóc nóng sáng tốt hơn do ánh sáng tốt hơn, đỡ hại mắt hơn so với bóng đèn huỳnh quang. Điều đó đúng trong thập kỷ 60 khi bóng đèn huỳnh quang Việt Nam chất lượng thấp, bóng nhập kém chất lượng.

Tuy vậy, trong nhiều trường hợp vẫn phải sử dụng bóng đèn dây tóc nóng sáng, chẳng hạn sưởi cho gà, lợn, dùng trong quay phim, trong đèn chiếu hắt vì bóng rẻ tiền, nhỏ gọn, dễ tháo lắp. Ở những nơi điện yếu, những nơi đông người chẳng hạn như sân vận động, siêu thị, quảng trường, rạp hát, sân khấu, cần lắp dự trữ đèn có bóng halogen và bóng dây tóc nóng sáng công suất lớn. Nguyên nhân là nếu mất điện và khi điện có trở lại, các bóng đèn tiết kiệm điện như bóng đèn cao áp thuỷ ngân, bóng sodium, bóng methane halide phải nguội hẳn thì mới sáng lại được.

  • Bóng đèn ống huỳnh quang và bóng compact huỳnh quang
Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Bóng đèn ống huỳnh quang T8 triphotpho 100 trong lớp học

Hiện có nhiều loại bóng đèn ống huỳnh quang, chẳng hạn như bóng T10, T8, T5, T3. T10 là bóng đèn ống huỳnh quang thế hệ cũ, đường kính 40mm, tiêu tốn điện năng 40W, chưa kể chấn lưu sắt từ tiêu thụ khoảng 12W và tuổi thọ chỉ có 6.000 giờ. Trong khi bóng T8 đường kính 26mm, tiêu thụ điện 36W, hiệu suất phát quang, tức là hiệu suất biến đổi từ điện năng thành quang năng, tăng 20% và tuổi thọ của T8 là 16.000 giờ. Bóng T5 tiết kiệm hơn T8 và T3 tiết kiệm hơn T5. Bóng huỳnh quang compact là bóng đèn ống huỳnh quang T3 cuộn loại thành hình chữ U nối tiếp.

Nguyên tắc hoạt động của bóng đèn ống huỳnh quang là phóng điện trong khí kém và huỳnh quang thứ cấp. Khi dây tóc bị đốt nóng, các điện tử bật ra ngoài, chuyển động về cực đối diện cũng là dây tóc nóng sáng được phủ bột điện tử. Nửa chu kỳ sau, chúng chuyển động theo chiều ngược lại. Nếu trong ống đặt một giọt thuỷ ngân nhỏ hoặc khí krypton thì điện từ va phải phân tử khí hoặc thuỷ ngân, làm thuỷ ngân hoặc crypton phát sáng, bức xạ phát ra lúc đó là tử ngoại hoặc cực tím có năng lượng lớn. Hiện tượng này gọi là điện huỳnh quang. Bức xạ cực tím và tử ngoại tác dụng lên bột huỳnh quang ở thành ống phía trong, làm bột bức xạ ánh sáng có màu phụ thuộc vào thành phần của bột là những chất gì. Hiện tượng này gọi là quang huỳnh quang.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn mu rùa sử dụng bóng compact huỳnh quang 5W treo trên trần hành lang

Bóng đèn ống huỳnh quang có nhiều màu, ngay cả màu trắng thì cũng có nhiều màu trắng khác nhau. Riêng bóng đèn ống huỳnh quang triphotpho 100 có nhiệt độ màu 5.310 độ K, nằm trong phổ nhạy cảm của mắt người ban ngày và độ trả màu tốt nhất nên rất tốt cho học sinh, sinh viên. Tại học đường cần ánh sáng đều nêu cần nguồn sáng dài. Bóng T8 phù hợp trong các trường học, các phân xưởng sản xuất hoặc gia đình nhưng chiếm không gian lớn, điện áp dao động lớn, nhỏ hơn 180 V thì không thể sáng được. Vì bóng đèn huỳnh quang compact được thu nhỏ nên có thể lắp ở một số vị trí như trong nhà, ngõ xóm song không nên lắp ở những nơi ẩm ướt, nóng quá hoặc lạnh quá vì khi đó hiệu suất phát sáng của bóng sẽ giảm. Ngoài ra, quan niệm bật tắt nhiều sẽ làm bóng compact nhanh cháy là không đúng.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn bàn dùng bóng compact huỳnh quang. Nên dùng bóng chữ U đui cài, triphotpho 100 là tốt nhất, tiêu thụ điện 9-11W, cần đèn phải cao hơn 40cm, máng phải dài.

Vậy lắp đặt đèn ống huỳnh quang tiết kiệm điện như thế nào cho đúng cách và phù hợp? Trước đây, do nghèo nên chúng ta dùng bóng đèn ống huỳnh quang lắp trên một thanh gỗ. Trên thanh gỗ đặt chấn lưu, tắc te và dùng đinh đóng thanh gỗ vào tường. Cả gian nhà dù là 8 hay 20m cũng chỉ có một bóng lắp ngang tường. Treo như thế chỉ chỉ rọi sáng tường, không phải rọi bàn học hoặc bàn ăn. Ấy là chưa kể nếu lắp như vậy trong phòng học hoặc phòng học thì sẽ làm loá mắt người ngồi nhìn lên phía trước, khiến người ta không muốn nhìn diễn ra. Lưu ý là nếu sử dụng đèn có bóng đèn ống huỳnh quang, 5m2 phải dùng 1 bóng 36-40W và ánh sáng tốt nhất là chiều từ trên trần xuống, giống như tại các văn phòng hiện nay, trừ trường hợp trang trí. Tuỳ theo mục đích cần sáng trần, sáng tường hay sáng sàn hoặc một chỗ nào khác mà ta dùng các đèn khác nhau. Ngoài ra, dùng đèn ống huỳnh quang thì phải có máng đèn.

  • Các loại bóng tiết kiệm khác

Trái ngược với bóng dây tóc nóng sáng, bóng thuỷ ngân cao áp, thấp áp, bóng sodium, bóng metal halide có hiệu suất phát quang cao. Những loại bóng trên có nguyên lý hoạt động dựa trên hiện tượng phóng điện giống như bóng huỳnh quang nhưng cấu tạo bên trong khác hơn và nhiều người thích dùng chúng vì tạo nguồn sáng có công suất lớn, từ 70W tới 2.000W. Với hiệu suất phát quang 25-30%, thấp hơn bóng sodium và metal halide, bóng thuỷ ngân cao áp phát ánh sáng trắng, lạnh. Do vậy, hiện nay mọi người giảm dần sử dụng bóng cao áp thuỷ ngân. Vì có ánh sáng lạnh nên bóng cao áp thuỷ ngân gây chói loà cho người đi xe ở những nơi có sương mù và mưa. Ngoài ra, thuỷ ngân lại là một chất độc.

Tuy vậy, bóng cao áp thuỷ ngân rẻ hơn rất nhiều so với bóng sodium và bóng metal halide, có loại dùng điện áp 220V không qua chấn lưu, không cần tụ. Chẳng hạn bóng 125W dùng cho chuồng gà có khả năng diệt trùng, làm xương gà phát triển mạnh hơn. Ngay cả con nguời cũng đỡ bị cảm cúm vì đèn phát ra một lượng nhỏ tia tử ngoại.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
Đèn sử dụng bóng metal halide ở Cột cờ Hà Nội

Còn bóng methane helide cho ánh sáng màu trung tính, ánh sáng ban ngày, tuỳ thuộc dùng hơi kim loại là gì. Loại bóng này thích hợp cho sân vận động, quảng trường, sân tennis. Bóng sodium (chứa hơi natri) cho bức xạ vàng, thích hợp chiếu sáng bờ biển, đường phố vùng rừng núi có nhiều sương mù. Không nên dùng bóng sodium rọi sáng các di tích lịch sử vì nó làm cho cây cỏ có là màu úa tàn, mất hết màu rêu phong cổ kính. Đáng tiếc là loại đèn này lại đang được sử dụng quanh hồ Thuyền Quang (Hà Nội). Trong các công trình kiến trúc lớn khác, tuỳ thuộc vào mục đích và màu sắc công trình mà người ta sử dụng bóng sodium hay metal helide.

Ngoài ra, hiện còn có điốt phát quang (led) và bóng cảm ứng. Bóng cảm ứng được dùng cho những loại đèn treo ở những nơi rất cao, khó thay, chẳng hạn trên các tháp lớn, hải đăng, cầu treo... Ưu điểm là tuổi thọ lớn (60.000 giờ) song giá thành hiện còn cao.

Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao?
LED

LED có tuổi thọ 80.000-100.000 giờ. Cấu tạo cơ bản của đèn LED là hai lớp bán dẫn p và n tiếp xúc nhau. Tùy chất liệu của p và n, LED có thể phát ra ánh sáng có màu khác nhau, từ xanh lá cây, đỏ, đến trắng... Do tiêu hao nhiệt rất ít, LED hầu như không nung nóng môi trường xung quanh và, khác với các loại bóng đèn khác, ánh sáng LED không gây chói, mỏi mắt, không phát ra tia cực tím. Bằng việc ghép nhiều LED nhỏ bằng hạt đỗ với nhau, có thể tạo một môi trường ánh sáng rực rỡ trong một không gian rộng lớn, thậm chí có thể ở nhiệt độ âm 30 độ C. Tuy vậy, giá thành LED hiện vẫn còn cao nên ở VN mới dùng cho quảng cáo, thành phần hiêểnthị của các máy đo. Coònở các nước khác đã sử dụng cho khu du lịch, vui chơi giải trí, hàng năm tiết kiệm được rất nhiều tiền điện.

Tóm lại, việc sử dụng ánh sáng phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nên mời các chuyên gia chiếu sáng. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có khoa chiếu sáng tại các trường ĐH và cao đẳng dạy nghề.

  • Minh Sơn
Việt Báo

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Sự thật việc Thúy Nga tố chồng lừa đảo?

Mới đây, Thúy Nga tiết lộ thêm một chi tiết gây sốc, con gái của mình là con của người đàn ông đã đăng ký kết hôn, chứ không phải là con của người chồng đã làm

Nhận xét tin Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào?

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nen dung cac loai bong tiet kiem dien nhu the nao ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nên dùng các loại bóng tiết kiệm điện như thế nào? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Việt Nam của chuyên mục Khoa Học.

Use power-saving lamps like?
Nguyen Van Khai, PhD Physics, incandescent filament, fluorescent tubes, luminescence efficiency, how white light, using light bulbs, fluorescent lamps, save, use, mercury, the type , high pressure, radiation, do

Use energy saving light bulbs how appropriate and effective? Some tips from Dr. Nguyen Van Khai sent Physics TS readers ..

Xem tiếp: Khoa Học


  • Thoi su 24h2601 Vu no rung dong ca pho
    Thời sự 24h(26/01): Vụ nổ rúng động cả phố

    Đà Nẵng có tân Chủ tịch UBND TP; "Nói không với nằm ghép: Dân lo bị xuất viện sớm; Nghệ An: Phát hiện xác hổ 140kg đang ướp lạnh; Không khởi tố vụ tai nạn thảm khốc 9 người chết; Bắt gần nửa tấn lòng thối đang trên đường tiêu thụ; Cựu phi công Việt Nam nói thật chuyện lương thưởng... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 26/1.

  • Thoi su tuan qua Dai hy thanh dai tang sau tai nan
    Thời sự tuần qua: Đại hỷ thành đại tang sau tai nạn

    Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%; Cục trưởng Cục Đường sắt chết trong phòng làm việc; Xử phạt VTV 40 triệu đồng vì sai phạm của Điều ước thứ 7; Thưởng Tết thấp nhất là 30 ngàn đồng; Xăng giảm tới 1.900 đồng/lít...

  • Thoi su 24h2301 Tang luong huu va tro cap them 8
    Thời sự 24h(23/01): Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%

    Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%; Bộ GTVT lên tiếng về vụ Cục trưởng Đường sắt chết tại trụ sở; Bắt ông chủ tạp chí cầm đầu đường dây đánh bạc ngàn tỷ; Hàng tấn mỹ phẩm không nguồn gốc "tràn" vào HN; Làm rõ vụ 12 con dê ‘lạc’ vào trang trại Bí thư huyện... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 23/1.

  • Thoi su 24h2201 Cuc truong Duong sat chet tai tru so
    Thời sự 24h(22/01): Cục trưởng Đường sắt chết tại trụ sở

    Cục trưởng Đường sắt VN được phát hiện chết tại phòng làm việc, "Nữ quái" đất Cảng phẫu thuật mặt trốn nã 10 năm; Thưởng Tết thấp nhất là 30 ngàn đồng; Nữ du khách nước ngoài đến Hà Nội đã bị cướp; Bắt nghi phạm vụ hiếp dâm, giết bé gái bịt đầu mối; Giữ lại táo nhập từ Mỹ, cấm bán ra thị trường... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày.

  • Thoi su 24h2101 Xang giam toi 1900 donglit
    Thời sự 24h(21/01): Xăng giảm tới 1.900 đồng/lít

    Thiếu nữ bị kéo lê nửa cây số dưới gầm xe 7 chỗ; 3 công nhân tử vong tại công trường thủy điện; Vụ án tham ô hơn 10 năm chưa xử xong; Hoãn tăng thuế, xăng giảm tới 1.900 đồng/lít; Ô tô lao vun vút ngược chiều trên cầu Nhật Tân; Nữ giáo viên tống tiền giám đốc trường quốc tế... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/1.

  • Benh vien cam ket khong nam ghep
    Bệnh viện cam kết không nằm ghép

    Lần đầu tiên 13 bệnh viện trung ương ký cam kết chấm dứt tình trạng bệnh nhân nằm ghép, đảm bảo 1 bệnh nhân/giường bệnh. Tuy nhiên xung quanh cam kết này vẫn còn nhiều băn khoăn.

  • Tao My gay chet nguoi da ve Viet Nam
    Táo Mỹ gây chết người đã về Việt Nam?

    Loại vi khuẩn nguy hiểm nhiễm trong táo Mỹ có thể nhiễm trong nhiều loại thực phẩm quan trọng thường xuất hiện trong bữa ăn hàng ngày. ------------ Xem thêm: Táo Mỹ gây chết người đã về Việt Nam?, http://vietbao.vn/tp/Tao-My-gay-chet-nguoi-da-ve-Viet-Nam/7063625/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tinh hinh buon lau dien bien phuc tap
    Tình hình buôn lậu diễn biến phức tạp

    Thời điểm gần Tết Nguyên đán hàng năm luôn là thời điểm nhạy cảm, cao điểm của nạn buôn lậu

  • Danh hai Thuy Nga to chong no nan lua gat
    Danh hài Thúy Nga tố chồng nợ nần, lừa gạt

    Mấy ngày vừa qua, những trang nhật ký của danh hài Thúy Nga chia sẻ chuyện cô bị “chồng hờ” lừa lấy 350.000 USD rồi bỏ trốn và lấy danh nghĩa của cô để lừa đảo rất nhiều người đã làm dấy lên rất nhiều luồng ý kiến. Giới..

  • Thong diep Lien bang My nam 2015
    Thông điệp Liên bang Mỹ năm 2015

    Tổng thống Mỹ nói về trang hoàng kim mới của lịch sử nước Mỹ nơi họ sẽ cùng đồng minh sống vững mạnh. Và Nga sẽ lụi tàn trong sự cô lập? ------------ Xem thêm: Thông điệp Liên bang Mỹ năm 2015, http://vietbao.vn/tp/Thong-diep-Lien-bang-My-nam-2015/7048259/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn