vietbao

Lốc xoáy - hiện tượng thiên nhiên bí ẩn

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Mùa lốc xoáy sẽ bắt đầu vào cuối tháng này ở Mỹ và đạt đỉnh trong tháng 5. Mặc dù phổ biến song hiện tượng tự nhiên nguy hiểm và thỉnh thoảng gây chết người này vẫn là một bí ẩn đối với giới khoa học.

Năng lượng

Loc xoay hien tuong thien nhien bi an
Bức ảnh cổ nhất về lốc xoáy được chụp ngày 28/8/1884 tại Nam Dakota.

Các chuyên gia khí tượng biết rằng lốc xoáy là một trong những loại bão mạnh nhất của tự nhiên do bão sấm sinh ra. Đó là một cột không khí xoáy tròn cực mạnh, trải dài từ một cơn bão sấm xuống mặt đất. Tuy nhiên, họ chưa rõ thời điểm hoặc các điều kiện mà một cơn bão sấm cần có để sinh ra lốc xoáy. Roger Edwards, nhà khí tượng thuộc Trung tâm Báo Bão thuộc Cục Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), cho biết: ""Phần lớn các cơn bão không sinh ra lốc xoáy. Phải có nhiều giai đoạn và tác động dây chuyền xảy ra trong khí quyển để bão sấm sinh lốc xoáy"".

Lốc xoáy xảy ra ở nhiều vùng trên thế giới cũng như trên khắp nước Mỹ. Tuy nhiên, một số điều kiện thời tiết có một không hai thường tạo ra chúng ở vùng Alley Tornado. Vùng Alley Torando ở Mỹ trải dài về phía Nam từ Dakota tới Gulf Coast, phía Tây tiếp giáp với dãy núi Rocky và phía Đông giáp với dãy Appalachian. Trong khu vực này, không khí khô bốc lên từ dãy Rocky gặp không khí ấm và ẩm từ vịnh Mexico cũng như không khí lạnh Bắc Cực tràn xuống từ miền Bắc. Sự kết hợp giữa không khí nóng và lạnh, ẩm và khô đã cung cấp năng lượng thô cho các cơn bão sấm và lốc xoáy.

Điều tra

Giới khoa học mới chỉ bắt đầu thu thập dữ liệu về lốc xoáy trong vòng vài chục năm qua. Theo nhà khí tượng Greg Forbes, ít nhất 80% lốc xoáy xảy ra trước năm 1950 không được ghi nhận. Ngày nay, một số lốc xoáy yếu cũng không được dò hoặc thông báo. Số lốc xoáy được thông báo tăng từ khoảng 600 mỗi năm vào cuối những năm 1950 lên khoảng 1.200/năm hiện nay. Đa số những lốc xoáy này không gây thiệt hại lớn. Chỉ khoảng 5% đủ mạnh để có thể san bằng các toà nhà và thỉnh thoảng giết người. Thu thập thông tin về lốc xoáy cũng giống như việc ghi lại thói quen của một mãnh thú vài giấy trước khi nó tấn công.

Loc xoay hien tuong thien nhien bi an
Mỗi năm tại Mỹ có gần 1.000 cơn lốc xoáy, làm chết khoảng 80 người và 1.500 người bị thương.

Không giống một cơn bão mạnh cấp 8 (hurricane), lốc xoáy thường nhỏ, kéo dài trong một thời gian ngắn và di chuyển nhanh. Điều đó có nghĩa là các nhà nghiên cứu lốc xoáy phải đuổi theo các cơn bão sấm mà họ hy vọng có thể sinh ra lốc xoáy. Khi bão sinh ra lốc xoáy, họ phải thu thập dữ liệu, chú ý tới phễu lốc trong khi những người khác để mắt tới đường thoát gần nhất. Một số cải tiến gần đây trong việc rượt đuổi lốc xoáy đã cung cấp cho các nhà khí tượng nhiều hiểu biết mới. Các nhà nghiên cứu thuộc NOAA đã sử dụng những chiếc xe tải chất đầy dụng cụ để đuổi theo lốc xoáy và thu thập dữ liệu. Nhà khoa học Tim Samaras ở Denver, Colorado, đã thiết kế một phương tiện thăm dò chứa nhiều máy cảm biến để thu thập thông tin lốc xoáy. Nó đủ mạnh để chịu được tác động trực tiếp từ một cơn lốc xoáy trên thực địa.

Vào tháng 6/2003, Samaras và đồng nghiệp của ông đã tiến tới một cơn lốc xoáy ở khoảng cách 180m gần Manchester, Nam Dakota. Họ thả thiết bị thăm dò và... bỏ chạy khi lốc xoáy tiến sát tới chỗ họ. Samaras nói: ""Âm thanh của lốc xoáy giống như một thác nước mạnh kết hợp với động cơ phản lực"". Lốc xoáy di chuyển và gầm rú ngay bên trên máy thăm dò và tiết lộ một số bí mật khi đi qua. Thiết bị cho thấy khí áp giảm 100 milibar bên trong lốc xoáy. Khí áp giảm mạnh và đột ngột chính là nguyên nhân sinh ra những luồng gió cực mạnh trong lốc xoáy và bão. Nếu khí áp giảm đột ngột, chẳng hạn từ 1.000 milibar xuống còn 900 millibar, một cơn gió cực mạnh sẽ xuất hiện. Từ lâu, các nhà khí tượng đã nghi ngờ lốc xoáy dẫn tới hiện tượng giảm khí áp song phương tiện thăm dò của Samaras là bằng chứng thuyết phục đầu tiên cho thấy điều đó có thể xảy ra.

Những vòi xoáy khổng lồ

Cấp

Sức gió

Mức độ tàn phá

F0

< 116km/g

Thiệt hại nhẹ

F1

117-180km/g

Thiệt hại trung bình

F2

253km/g

Thiệt hại lớn

F3

>322km/g

Thiệt hại nghiêm trọng

F4,5

333-512km/g

Sức phá huỷ ghê ghớm

F6

>513km/g

Bị nghi ngờ

Nhà khí tượng Ted Fujita đã xếp loại lốc xoáy trên thang đo từ cấp 0 tới cấp 6. Thỉnh thoảng, một lốc xoáy cực mạnh có thể tấn công một thành phố và giết hàng chục, thậm chí là hàng trăm người. Một lốc xoáy xuất hiện vào 6/5/1840 ở phía Đông Louisiana và tiến tới Natchez vào khoảng 1 giờ trưa. Nó làm đắm nhiều tàu thuyền, phá huỷ nhà cửa và cuốn các mảnh vụn đi xa nhiều kilomet. Ít nhất 317 người đã bị chết. Vào ngày 8/3/1925, một lốc xoáy đã xuất hiện gần Ellington, Missouri. Đường đi của nó trải dài 352km qua ba bang. Trước khi tan nhiều giờ sau đó, nó đã giết 695 người tại Missouri, Illinois, và Indiana.

Thỉnh thoảng, các cơn bão sấm cực mạnh sinh ra nhiều lốc xoáy, thả chúng xuống giống như những quả bom. Đợt lốc xoáy tồi tệ nhất được ghi lại xảy ra vào các ngày 3 và 4/4/1974 khi các cơn bão sấm khắp vùng Trung Tây nước Mỹ sinh ra 148 lốc xoáy. Hơn 300 người bị giết khi các cơn lốc xoáy này ảnh hưởng tới 13 bang từ Michigan tới Bắc Carolina. Số người chết có lẽ đã cao hơn nhiều nếu không có Dick Gilbert, phi công lái trực thăng đồng thời là phóng viên giao thông cho đài phát thanh WHAS ở Louisville, Kentucky. Gilbert đang ở trên cao thì một lốc xoáy với sức gió hơn 333km/g tấn công Louisville ngay sau 16 giờ chiều ngày 3/4. Gilbert theo dõi lốc xoáy này từ máy bay khi nó quét qua thành phố. Lời cảnh báo của ông đã giúp hàng trăm người sơ tán khỏi đường đi của lốc xoáy.

Loc xoay hien tuong thien nhien bi an
Một lốc xoáy mạnh trên cánh đồng tại vùng Trung Tây nước Mỹ.

Ngày nay, các nhà khí tượng muốn cảnh báo sớm hơn cho dân cư trên một vùng rộng lớn hơn. Đó là một trong những động lực khiến họ nghiên cứu lốc xoáy. Điều kiện nào làm lốc xoáy xuất hiện? Điều gì xảy ra ngay khi chúng hình thành? Trả lời những câu hỏi này có thể giúp các nhà khí tượng cảnh báo sớm và cứu nhiều mạng người. Hy vọng trong mùa bão sắp tới, giới khoa học sẽ hiểu nhiều hơn về xoáy lốc.

Trong trường hợp gặp lốc xoáy hoặc có cảnh báo về lốc xoáy, mọi người nên tìm kiếm chỗ ẩn nấp ngay lập tức: xuống tầng hầm, chui xuống đệm hoặc một chiếc bàn vững chắc; nếu toà nhà không có hầm, chạy vào phòng trong cùng hoặc ở bên dưới cầu thang; tránh xa cửa sổ và khom mình, hai tay che đầu. Nếu bạn đang ở trong một căn nhà di động hoặc xe ô-tô, lời khuyên là nhanh chóng ra khỏi đó và tìm điểm thấp nhất có thể trên mặt đất, tránh xa cây cối, ô-tô, nằm úp mặt xuống đất, hai tay che đầu.

  • Minh Sơn (theo National Geographics)

Việt Báo
Người đàn ông chọc dao đổ chất lạ vào mít, xem ngay để tránh nha mọi người
Comment :Lốc xoáy - hiện tượng thiên nhiên bí ẩn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Lốc xoáy - hiện tượng thiên nhiên bí ẩn bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Loc xoay hien tuong thien nhien bi an ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Lốc xoáy - hiện tượng thiên nhiên bí ẩn ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Khoa Học
Tornadoes - mysterious natural phenomena
data collection, a meteorological tornado, later this month, the deadly, phenomena, mysteries, the storm, was born, occasionally, an attack, to, oracle, which, most
tornado season will start later this month in the U.S. and peaked in May. Although popular but dangerous natural phenomena and sometimes cause death remains a mystery to the scientific community ..
  • Thoi su 24h308 Con dam chet cha duong truoc nha tro
    Thời sự 24h(30/8): Con đâm chết cha dượng trước nhà trọ

    Lùi thời hạn bồi thường thiệt hại sự cố môi trường biển tại 4 tỉnh miền Trung; Người đàn bà thuê người chặt tay, chân hối hận trong nước mắt; 7 tấn thuốc bảo vệ thực vật lậu từ Trung Quốc: Việt Nam hứng độc; Nghi vấn rơi thang máy chung cư ở Hà Nội, 1 người mắc kẹt; Lào Cai lần đầu thừa nhận số nạn nhân vụ sập hầm vàng đã tăng lên 11

  • Thoi su 24h298 Cau be 11 tuoi tu tu vi ko co quan ao moi
    Thời sự 24h(29/8): Cậu bé 11 tuổi tự tử vì ko có quần áo mới

    Có một đứa trẻ 11 tuổi vừa tự tử, thưa ông Giời; Kỳ lạ thùng niêm phong tôm tiêm tạp chất, trở thành "sạch" sau 1 đêm; Bàng hoàng thanh niên tay cầm điện thoại, chết ngồi bên đường; Bệnh nhân nhiễm HIV giật kéo đe dọa bác sĩ; Quảng Nam: Loa phát thanh xã nhiễu sóng tiếng Trung Quốc

  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t