"Khoa học không bao giờ có điểm tận cùng"

Giao lưu “Vật lý hiện đại và mối quan tâm của chúng ta”

Cc nh khoa học vật lý tại buổi giao lưu, từ trái sang: dịch giả Phạm Văn Thiều, GS.TS Nguyễn Mộng Giao, TS Huỳnh Thanh Đức và nhà báo Lưu Hữu Nhi Dũ - Ảnh: Lê Hòa

Chai nước suối trở thành lò phản ứng hạt nhân, cộng thêm một ngón tay thì trở thành lò phản ứng hạt nhân điều khiển bằng máy gia tốc, có hay không không gian 11 chiều?

Vũ trụ có tính đối xứng, có vật chất thì có phản vật chất, vậy có phản mặt trời, phản ngôi sao?…

Đó chỉ là vài trong số khá nhiều điều thú vị trong chương trình giao lưu bạn đọc với nhà khoa học với chủ đề “Vật lý hiện đại và mối quan tâm của chúng ta” diễn ra tối ngày 15-4 tại Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM do Nhà xuất bản Trẻ tổ chức.

Chỉ mới 5 phút khởi động, 3 vị khách mời là GS.TS Nguyễn Mộng Giao – lãnh đạo nhóm vật lý năng lượng cao tại phòng thí nghiệm Dzero của Trung tâm nghiên cứu năng lượng cao Fermi (Mỹ); dịch giả Phạm Văn Thiều, chánh văn phòng Hội Vật lý VN, trưởng ban biên tập tòa soạn Vật Lý & TS và TS Huỳnh Thanh Đức, nghiên cứu viên, đại diện phía Nam của quản trị mạng Vật lý VN đã nhận được hàng chục câu hỏi từ khoảng 200 khán giả đủ cho thấy sức hấp dẫn của vấn đề thảo luận.

Nếu dịch giả Phạm Văn Thiều cuốn hút khán giả bằng cuộc trò chuyện về con đường dịch các tác phẩm khoa học nổi tiếng, những huyền thoại vật lý, những công thức, phương trình “tuyệt đẹp” hay những khát vọng thống nhất trong vật lý thì TS Huỳnh Thanh Đức, người đã bảo vệ thành công luận án TS khi mới 29 tuổi lại khơi dậy sự tò mò, hứng thú của mọi người bằng những kiến thức về cách thiết lập một siêu máy tính phục vụ nghiên cứu khoa học, GS.TS Nguyễn Mộng Giao mang đến những kiến thức về công nghệ Nano, về tương lai của tin học hiện đại… Song, tất cả dường như vẫn quá ít so với những “mối quan tâm của chúng ta”.

Quan tâm đến chiều không gian, Lê Đức Thông, một nghiên cứu sinh thuộc nhóm vật lý năng lượng cao của GS.TS Nguyễn Mộng Giao đã đặt cho chính thầy mình câu hỏi thú vị: “Chúng ta đang sống trong một không gian 4 chiều gồm 3 chiều không gian và 1 chiều thời gian. Song, các nhà khoa học vẫn tiếp tục đi tìm những chiều không gian mới, mục đích của việc tìm kiếm và ứng dụng của những chiều không gian mới là gì?”. Ngay lập tức, Nguyễn Văn Hưng, SV ĐH Công nghiệp đã bổ sung câu hỏi bằng lý thuyết về không gian 11 chiều. “Đó cũng là một trong những thách thức của khoa học hiện đại” - câu trả lời của GS.TS Nguyễn Mộng Giao đồng thời là lời kêu gọi khám phá.

Không phải ngẫu nhiên mà phần lớn các câu hỏi của khán giả quan tâm đến vật lý ứng dụng khi nhân loại đang phải giải quyết những vấn đề to lớn về năng lượng, về môi trường, y học... GS.TS Nguyễn Mộng Giao đã một lần nữa khẳng định vai trò của vật lý: “Không chỉ phát triển kiến thức mới, vật lý còn tạo ra các công cụ ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực”.

Cơn khát năng lượng của nhân loại và những biện pháp “giải khát” đã làm buổi giao lưu như nóng hơn. GS.TS Nguyễn Mộng Giao cho biết: “Chỉ khoảng 50 năm nữa, dầu hỏa giá rẻ sẽ không còn tồn tại trên trái đất. Nhân loại phải giải quyết cơn khát năng lượng bằng năng lượng hạt nhân. Song, chúng ta cũng phải đối diện với nguy cơ rò rỉ phóng xạ, với vấn đề tiêu hủy rác phóng xạ. Và lò phản ứng hạt nhân điều khiển bằng máy gia tốc với độ an toàn tuyệt đối đã ra đời. Tôi nghĩ trong khoảng mươi năm tới, có thể lò phản ứng hạt nhân điều khiến bằng máy gia tốc sẽ trở thành thương phẩm”.

Bên cạnh đó, thực tế giảng dạy và học tập vật lý còn kém hiệu quả ở trường PT cũng được đặt lên bàn khách mời. Dịch giả Phạm Văn Thiều chia sẻ băn khoăn ấy với khán giả: “Vật lý chưa có truyền thống bằng toán học. Hiện nay việc giảng dạy vật lý ở trường phổ thông chưa thật hấp dẫn và hiệu quả khiến các em cảm thấy vật lý khô khan, kém hấp dẫn. Thật ra, vật lý đẹp đẽ hơn nhiều. Giảng dạy cần phải giúp các học sinh thấy được sự đẹp đẽ, bao la và lãng mạn ấy!”

Một thông tin thú vị được GS mang đến cho buổi hội thảo là GS cùng nhóm nghiên cứu của mình đang tiến hành nghiên cứu về vật lý năng lượng cao, những kết quả ban đầu của công trình nghiên cứu cho thấy nó sẽ tạo ra những lò phản ứng hạt nhân an toàn tuyệt đối, không tạo ra rác thải phóng xạ. Điều tuyệt vời nhất theo GS là những lò phản ứng này có thể trở thành thương phẩm, tung ra thị trường trong vòng 10 đến 15 năm nữa. Và các nhà khoa học vật lý Việt Nam có thể hoàn toàn làm chủ được công nghệ này.

Ba tiếng rưỡi giao lưu vẫn không đủ để thỏa mãn những mối quan tâm về vật lý hiện đại nhưng đủ để các nhà khoa học vật lý truyền đi nhiệt huyết sáng tạo, niềm tin về tương lai vật lý hiện đại đồng thời nung nóng những khát khao chinh phục đến cộng đồng, đặc biệt là các bạn trẻ.

Lời nhắn nhủ mà GS Giao gởi đến các bạn trẻ tham dự hội thảo là: “Dân tộc Việt Nam đầy sức sống, thanh niên VN đầy trí tuệ không thua những nước Âu, Mĩ. Chính vì thế hãy sử dụng trí tuệ “trời cho” đó để làm giàu có cho đất nước bằng khoa học và công nghệ. Việt Nam có thể không thể giàu có nhờ bóng đá nhưng có thể giàu có nhờ nghiên cứu khoa học”.

TRUNG UYÊN - DUY LINH