vietbao

Con vắt là con vắt tham...

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Cũng là họ hàng với đỉa nhưng con vắt còn chứa nhiều bí ẩn mà khoa học chưa khám phá hết. Chính vì vậy, con vật nhỏ khát máu này đã là đề tài luận án thạc sĩ của anh Phan Kim Ngọc, thu hút gần ba năm trời của tác giả trong việc theo dõi mọi hoạt động và tập tính của nó. "Rất nhiều điều thú vị về vắt, thưa bạn đọc TS" - ThS Phan Kim Ngọc, hiện là trưởng Phòng Thí nghiệm Công nghệ Sinh học Động Vật - ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM, nói!

Mùa hè, nếu có dịp đi du lịch vào rừng như Vườn Quốc gia Cát Tiên chẳng hạn, bạn sẽ không tránh khỏi phải "chạm trán" một con vật nhỏ như con cuốn chiếu, chuyên bám vào người để hút máu: Con vắt!

Khác với loài đỉa chuyên sống dưới nước, bọn vắt sống trên cạn và thường có mặt ở nơi đất ẩm thấp, đầy lá rụng như các lối dẫn vào những khu rừng trên khắp thế giới. Vậy mà trên... Internet, thông tin về vắt vẫn còn khá là hiếm...

Con vật háu ăn

“Chúng tôi đã cố gắng truy tìm trên Internet với gần 100 website chuyên ngành và 1.800 trang web về bộ Đỉa (Hirudinae), nhưng hầu như vẫn rất thiếu thông tin đáng chú ý về con vắt (Heamadipsa).” - ThS Phan Kim Ngọc kể. Do đó, anh đã quyết định khăn gói vào rừng Cát Tiên bám trụ để khám phá những bí ẩn trong hoạt động của vắt...

Con vat la con vat tham
Vắt hút máu người. (Ảnh: Phan Kim Ngọc)

Ở Việt Nam, có ba loài vắt: Vắt xanh (hay vắt lá), vắt đen và vắt vàng. Vắt xanh thường sống ở các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, nhất là ở vùng Bắc dãy Trường Sơn. Hai loài sau thường thấy ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên và Đông Nam bộ.

Vắt là con vật nhỏ, trọng lượng trung bình khoảng hơn 100mg, dài cỡ 3-5cm, có giác bám ở đầu và đuôi. Cấu tạo của cơ thể vắt khá hoàn chỉnh, với miệng, thực quản, dạ dày, ruột, hậu môn. Chúng di chuyển bằng cách “co đi, co lại” thân mình với 33 đốt sống. Lúc nghỉ ngơi, vắt co lại, dài cỡ 2-3 cm. Tới khi di chuyển, cơ thể chúng lại dài gấp đôi.

Vắt dở chịu lạnh. Chúng chỉ thích hợp ở nhiệt độ 24-280C. Đem dìm vắt vào môi trường có nhiệt độ dưới 100C, vắt ngoẻo ngay. Còn khi nhiệt độ môi trường ở mức 34-350C, vắt phản ứng dữ dội.

Vắt rất háu ăn. Mỗi lần hút máu, chúng có thể hút một lượng máu lớn gấp... tám-mười lần trọng lượng cơ thể. Một con vắt có trọng lượng khoảng 100mg có thể hút tới… 1000mg máu. Điều kỳ lạ là mỗi khi “ăn” xong, chúng để “thức ăn” được tiêu hóa dần trong cơ thể thậm chí trong nhiều tháng nhưng cơ thể vẫn phát triển bình thường. Tương tự như đỉa, máu không bị đông trong dạ dày vắt do một chất chống đông có trong cơ thể của chúng, gọi là chất Hirudin.

Con vat la con vat tham

Giải phẫu hệ thần kinh của vắt. (Ảnh: Phan Kim Ngọc)

Người ta đã biết Hirudin có công thức hóa học là C30H60O20N8 nhưng nguồn gốc của chất này trong đỉa và vắt thì các nhà khoa học vẫn chưa rõ. Có người cho rằng đây là một chất tiết của hệ tế bào xoang ở đỉa và vắt, nhưng có người đã tìm cách chứng minh Hirudin là sản phẩm của một... loại vi khuẩn sống ký sinh trong hệ tiêu hóa của vắt… Ngoài vấn đề này, trong khuôn khổ của một luận án thạc sĩ, tác giả Phan Kim Ngọc còn để ngỏ vấn đề sau: Liệu ngoài máu ra, vắt còn sử dụng nguồn thức ăn nào khác?

Riêng vấn đề vắt hút máu người và các loài vật khác như thế nào, tác giả Phan Kim Ngọc đã nghiên cứu khá kỹ. Miệng vắt có các gờ răng cứa đứt da người hay vật mà nó bám được vào để hút máu. Máu được hút vào xoang miệng, qua hầu vào dạ dày. Nhờ có nhiều cặp túi dạ dày nên vắt có thể hút lượng máu lớn gấp chục lần trọng lượng của nó. Như ta đã biết, trong dạ dày vắt luôn có sẵn chất Hirudin để chống đông máu nên vì thế, vắt có thể nhẩn nha thưởng thức món máu tươi dự trữ trong nhiều tháng liền. Chỉ khi tiêu thụ hết lượng máu này, vắt mới đi tìm mồi khác để hút máu. Trung bình phải mất đến hơn một giờ (khoảng 70 phút), vắt mới hút được no máu. Con càng nhỏ, thời gian hút máu càng dài...

Đáng nể là những giác bám của vắt, nhất là những giác bám sau. Một khi đã bám vào con mồi, chúng bám dai đến mức gà cũng không thể dùng mỏ để kéo bứt ra một con vắt đang hút máu dưới bụng mình. Trong phòng thí nghiệm, người ta cho vắt bám vào một vật cứng và dùng một cọng kẽm mềm hoặc sợi chỉ luồn qua thân vắt rồi nối với cân lò xo để đo xem vắt chịu được lực như thế nào. Kết quả: Khi bị kéo căng ra, vắt chịu được một lực kéo trung bình 164,2g. Cá biệt, có con chịu được lực kéo tới 280g!

Nhỏ mà… "khôn"!

Vắt di chuyển ra sao với các đốt sống của mình?

Con vat la con vat tham
Vắt và cách di chuyển (Ảnh: Phan Kim Ngọc)

Các nhà khoa học quan sát thấy vắt có bốn kiểu di chuyển là trườn, di chuyển không đều, di chuyển đều và… "chạy". Bình thường, vắt trườn hoặc di chuyển đều với tốc độ 3-5cm/phút. Nhưng khi đánh hơi thấy mồi, phần đầu của vắt rung liên tục về mọi phía và đổi hướng đi, gọi là trạng thái “di chuyển không đều”. Còn khi bị tấn công, vắt chuyển sang… "chạy", với tốc độ lên đến 120-180cm/phút.

Vắt… rất "khôn". Chúng thường sống tập trung rình mồi ở những nơi có đường mòn, lạch nhỏ có nhiều người hoặc thú qua lại. Chúng cũng hay “phục kích” ở các hốc cây, hố trũng - nơi thú hay ẩn nấp hoặc làm tổ đẻ. Vắt thường đi tìm mồi vào giấc 5-8 giờ sáng hoặc từ 17-19 giờ tối. Lúc trời mưa lớn, vắt thường "bám trụ" đâu đó để tránh bị nước cuốn trôi. Thế nhưng sau cơn mưa, trời lại sáng thì... vắt bủa ra rất nhiều.

Để thử tài đánh hơi của vắt, các nhà khoa học đã đánh dấu hai nhóm vắt bằng mực xanh và mực đỏ. Xong, cột một con gà lại để nhử vắt. Hai nhóm xanh và đỏ được để cách gà 15m và 25m nhưng cả hai nhóm này đều lần tìm tới được mục tiêu: con gà quanh quẩn cái cọc, phơi mình để nhử vắt tới hút máu.

Một tiềm năng còn chưa khai phá

Vắt, đực hay cái? Dĩ nhiên không có vắt đực, cũng không có vắt cái vì loài này cũng là sinh vật lưỡng tính, có cả cơ quan sinh dục đực và cái trên cùng một cơ thể. Tuy vậy, điều thú vị là chúng vẫn có giao phối với nhau theo tư thế đứng. Chúng thường “vờn” nhau từ 2-5 phút rồi đứng sát lại bằng giác sau và áp hai thân lại với nhau...

Con vat la con vat tham
Vắt lật ngửa chuột để hút máu. (Ảnh: Phan Kim Ngọc)

Thời gian giao phối của vắt có thể kéo dài trong thời gian từ 8-15 phút. Sau đó, vắt sinh con. Cần 90 ngày để một con vắt non phát triển từ giai đoạn sơ sinh đến trưởng thành. Trong luận án của mình, tác giả Phan Kim Ngọc đã thử… nuôi vắt để nghiên cứu trong một bể nuôi. Kinh nghiệm của anh là: Hoặc thành phía ngoài của bể nuôi được xát bằng nước xà phòng, hoặc phải nuôi trong bể ngăn bằng một bể nước khác phía ngoài, do cả xà phòng và nước đều khiến vắt sợ, không dám bò qua để… "đào tẩu"!

Thuộc họ Đỉa nên vắt có những điểm giống đỉa: Cơ thể chúng có chứa nhiều chất quý giá có thể dùng làm thuốc. Đó là chất Orgelase hyaluronidase, một chất kháng sinh mạnh có ở phần trước của đỉa và vắt, gây phân giải chất nhờn. Một loài vi khuẩn có tên là Aeromonas hydrophila sống ký sinh trong ruột đỉa, vắt cũng tiết ra một chất kháng sinh mạnh, điều trị hiệu quả nhiều loại bệnh nhiễm trùng như uốn ván, viêm màng não. Ngoài ra, trong cơ thể đỉa, vắt còn có chất Hemetin có công dụng cao trong điều trị các chứng bệnh nghẻn mạch máu. Đặc biệt, hai chất antistasin và ghilatin trong đỉa, vắt có khả năng ngăn chặn sự hình thành di căn của các khối u trong các chứng bệnh ung thư.

Mặc dù vậy, theo ThS Phan Kim Ngọc, các loài vắt ở Đông Nam Á tới nay vẫn chưa được nghiên cứu nhiều. Chỉ có hai nhà khoa học của Tiệp Khắc (cũ) có thu được một số mẫu vật sống ở rừng Cát Tiên vào năm 1989, nhưng chúng đều thuộc nhóm dưới nước. Trong khi đó, vắt thuộc nhóm sống trên cạn! Trong thực tế, vào năm 1987, ở Anh có một trại chuyên nuôi đỉa với sức cung cấp mỗi năm khoảng 80.000 con để phục vụ cho y học và các nghiên cứu khoa học. Do đó, việc nghiên cứu đỉa, vắt không chỉ thuần túy là nghiên cứu khoa học mà còn có tiềm năng ứng dụng lớn vào cuộc sống, kể cả mang lại hiệu quả kinh tế nếu biết cách… làm kinh tế.

Bích Vân

Việt Báo
Comment :Con vắt là con vắt tham...
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Con vắt là con vắt tham... bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Con vat la con vat tham ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Con vắt là con vắt tham... ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Khoa Học
Animals are animals involved ...
Phan Kim Ngoc, Phan Kim Ngoc MSc, Cat Tien, HCMC University of Natural Sciences, mammalian biology, biotechnology, laboratory scientists, movement, body, blood, research research, extractor
Also relative of leeches animals still holds many mysteries that science has not yet explored. Therefore, this bloodthirsty little animal has been the subject of his master thesis Phan Kim Ngoc, attracting nearly three years in the author's work in monitoring all ...
  • Thoi su 24h287 Bao quet o Ha Noi Cay do la liet
    Thời sự 24h(28/7): Bão quét ở Hà Nội: Cây đổ la liệt

    Thắt tim cảnh người cha kiệt sức gục chết giữa cánh đồng; Bão quét tới Hà Nội: Cây đè ô tô, xe máy đổ cả loạt; Góc khuất nghề đẻ thuê: Nỗi ân hận tột cùng của người đàn bà dẫn gái về cho chồng; Sập giàn giáo cao ốc Dream Home Luxury, 3 người thương vong; Vụ Formosa: 9 dòng kiểm điểm và quyết tâm của Chính phủ

  • Thoi su 24h277 co gai tre tu vong duoi song To Lich
    Thời sự 24h(27/7): cô gái trẻ tử vong dưới sông Tô Lịch

    Formosa chôn chất thải: Nghi vấn bao che sai phạm cho cán bộ các cấp; Thương bé tròn một tuổi mà phẫu thuật chân 12 lần chưa khỏi; “Người mẹ ma” ở TP HCM: 'Ước gì tôi biết vì sao mình bị tạt axit'; Nỗi đau khôn cùng của người cha chôn 12 con trong cát trắng; Vợ chết, chồng bị thương: Nạn nhân nhắn gì cho bố mẹ trước lúc mất?

  • Thoi su 24h267 An mang dau long tu viec ly hon gia hoa that
    Thời sự 24h(26/7): Án mạng đau lòng từ việc ly hôn giả hóa thật

    Sự thật sốc về cô gái “hở bạo” tiếp thị Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam; Mẹ nạn nhân bị cưa chân phản bác kết luận của Sở Y tế; Vụ trao nhầm con: Nước mắt vẫn chưa ngừng rơi!; Người đàn ông bỏ xe bánh mỳ, nhảy sông Đà vì bị truy sát?; Bệnh nhân phải đóng trước 220 nghìn mới được đi vệ sinh ở bệnh viện

  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 247307
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/7-30/7)

    Sản phụ từ chối điều trị ung thư để cứu con đã qua đời; Thực hư những cách chữa khỏi ung thư từ Đông y; 7 loại đồ ăn mà "chuyên gia ngộ độc" không bao giờ động đũa; 'Mẹ nhỏ, con to' nhờ ăn uống đúng cách khi mang bầu;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 240730072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/07-30/07/2016)

    Sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, câu chuyện tình mẫu tử thiêng liêng hay góc khuất gia đình làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 2407 30072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/07- 30/07/2016)

    Phi công, tiếp viên hàng không buôn lậu vàng, CPI tháng 7 tiếp tục tăng nhẹ, VASEP đề nghị đánh thuế thương lái TQ, tỷ giá tiếp tục tĩnh lặng đến bất ngờ, TP HCM công bố 77 dự án đang thế chấp ngân hàng, nông hải sản đứng đầu bảng về chứa chất cấm, kháng sinh... Cùng với đó là những thông tin bất động sản, tài chính- ngân hàng, thị trường tiêu d

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.