Chủ nhật, 10 Tháng tư 2005, 07:00 GMT+7

Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+)

Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau

TTCN - Cách đây một thế kỷ, nền khoa học nhân loại sống những ngày tháng lịch sử. Einstein vừa đưa ra công thức về năng lượng, rồi hoàn chỉnh thuyết tương đối...

Một chuỗi dài những phát hiện của các nhà vật lý khác dẫn đến sự hình thành của cơ học lượng tử. Việc áp dụng cơ học lượng tử vào hóa học diễn ra khá nhanh, nhất là trong những thập niên 1940-1960, tạo nền móng lý thuyết cho hóa học hiện đại.

Nhờ ở vị trí đặc biệt là không những chỉ phát hiện các hiện tượng và hợp chất, mà còn sáng tạo trong việc tổng hợp tạo ra các chất mới, cần thiết cho các áp dụng cụ thể trong kỹ nghệ và đời sống, hóa học đẩy dần các biên giới của mình ra xa, cọ xát với các ngành khoa học khác, hình thành những ngành mới (như hóa toán, hóa lý, hóa sinh, hóa y, hóa dược, hóa địa, hóa thiên văn, hóa thực phẩm, hóa dầu...).

Đã có không dưới 30 ngành hóa khác nhau! Cùng với sự phát triển nhanh và ồ ạt của nhiều ngành kỹ nghệ trong nửa sau thế kỷ 20, hóa học dần dần chiếm lĩnh vị trí của một ngành “khoa học trung tâm” (central science).

Thêm vào đó, tiến bộ nhanh chóng của công nghệ thông tin đã giúp ngành hóa lượng tử và hóa tính toán có những tiến bộ vượt bậc, một phần củng cố cơ sở lý thuyết và phần khác cho phép hóa học đột phá vào những lĩnh vực mới. Sức tính nhanh của máy tính điện tử giúp ngành hóa dược thu ngắn thời gian bào chế một chất thuốc mới, ngành hóa môi trường xây dựng các mô hình phản ứng thực tế hơn...

Nôm na mà nói, ngành khoa học, công nghệ nào muốn phát triển cũng cần có hợp chất mới và từ đó cần đến hóa học. Trong cuộc sống hằng ngày, từ thức ăn nước uống, thuốc men, mỹ phâm, đồ dùng trong nhà, sách vở, in ấn, dụng cụ điện tử... đâu đâu hóa học cũng có mặt!

Thật khó tưởng tượng là ngành y có thể chữa trị được một căn bệnh mới nào đó nếu một chất thuốc mới không được các nhà hóa học tổng hợp! Trong thập niên 1980, khẩu hiệu của Hãng Dupont (Mỹ) là “Better things for better living... through chemistry” (Hàng hóa tốt hơn cho đời sống tốt hơn... bằng hóa học).

Nhưng rồi khi biên giới rộng lớn quá, ngành hóa khó bảo vệ được tinh túy của mình mà còn đang đứng trước nguy cơ sinh tồn. Sau những thập niên hoàng kim ở vai trò cái rốn của khoa học, những năm 1990 báo hiệu những khó khăn liên tục cho ngành hóa.

- Từ việc nhiều nhà máy hóa chất nổ, nạn ô nhiễm môi trường, đến phung phí tài nguyên..., ngành hóa không được xã hội xem trọng nữa mà thậm chí còn bị ruồng bỏ! Giới trẻ không theo học ngành hóa (cũng như khoa học nói chung). Ở một số đại học Tây Âu, nhiều khoa hóa bị đóng cửa vì thiếu sinh viên. Để thu hút sinh viên, nhiều khoa đổi tên (từ Department of Chemistry đến Department of Chemistry and Biochemistry, rồi đến Department of Chemistry and Chemical Biology, trong đó sinh học là chính, hóa chỉ còn là phương pháp). Không gọi “tổng hợp hữu cơ” mà gọi “thiết kế phân tử” (molecular design). Các ngành khoa học khác xây dựng bộ phận hóa cho riêng mình; như ngành dược sử dụng phương pháp hóa, song không xem mình là thuộc ngành hóa.

- Đọc các chương trình nghiên cứu khoa học - kỹ thuật của Ủy ban châu Âu (như 6th Framework), tìm đỏ mắt cũng không thấy một chữ “chemistry” như một ngành mới cần được chính quyền hỗ trợ phát triển.

- Các hãng hóa học tìm cách thay tên đổi họ. Từ năm 1999, Hãng Dupont đưa ra khẩu hiệu “The miracle of science” (Phép lạ của khoa học), tự xem mình là một “hãng khoa học” hơn là một hãng hóa học.

- Gần đây nhất, nhiều người có trách nhiệm trong Hội Hóa học Mỹ (American Chemical Society, đã có từ 130 năm) đề nghị giải tán hội, thành lập một hội mới, phù hợp với tính chất và nhu cầu của khoa học và kỹ thuật trong thế kỷ 21, với tên như là “Society for Molecular Science & Engineeing”.

Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau
Trong phòng thí nghiệm hóa học phân tử tại Đại học Roger William ở San Diego (Mỹ)
Nhìn chung, đây là vài trong nhiều ví dụ, là những con chim báo bão, báo hiệu cho sự thay đổi cơ bản của ngành hóa. Nghĩ cho cùng, đây không phải chỉ là thay đổi của đơn thuần ngành hóa mà còn của nền khoa học nói chung; sự thay đổi không thể tránh được, phù hợp với sự tiến hóa (nhanh và sâu) của kiến thức.

Thật vậy, khoa học hiện đại đang sống trong quá trình “tổ chức trở lại”. Cho đến nay khoa học phát triển và được sắp xếp tổ chức theo hàng dọc (toán, lý, hóa, sinh...; trong mỗi ngành lại có nhiều ngành nhỏ; ngành hóa: xem trên). Cách sắp xếp này hiện nay không còn phù hợp nữa vì khoa học phát triển vượt qua các biên giới và mang tính chất đa liên ngành (multidisciplinary).

Nói đơn giản hơn, khoa học đang tổ chức lại theo hàng ngang! Một ví dụ: trong một trường đại học hay một hãng lớn hiện nay, để thành lập một phòng nghiên cứu mới về vật liệu nano (nanomaterials), họ sẽ tìm người làm vật lý, hóa, sinh, vật liệu, kỹ sư điện, kỹ sư hóa, kỹ sư cơ, chuyên viên tin học, hay các ngành khác, chứ không giao riêng cho một khoa nào.... Người làm hóa học tham gia nhóm này sẽ vẫn làm chức năng cổ điển của mình, song có lẽ sẽ không còn thấy mình là người làm hóa học nữa!

Điều này cũng đúng với các ngành khác, song đặc biệt khắc nghiệt cho hóa học, vì tự bản thân hóa học đã mang tính cách đa liên ngành rồi. Do đó câu hỏi về khả năng hóa học “tan biến” vào các ngành khác, nhất là ngành sinh học, đã được đặt ra.

Không ai có thể tiên đoán điều gì sẽ xảy ra trong thập niên tới, chỉ biết chắc rằng khoa học đang/sẽ tiến rất nhanh. Cuộc chạy đua với thời gian diễn ra ở vận tốc femtosecond (10-15 giây) của phản ứng hóa học. Cuộc chạy đua giữa ngành hóa và ngành sinh diễn ra quyết liệt. Hóa học ngày càng đi vào các vấn đề phức tạp (complexity- phức tạp nhất là sự sống), và tiếp tục tăng bề rộng (breadth) tự tại của mình.

Ngành sinh sẽ xây dựng cơ sở lý thuyết để hiểu hơn sự phức tạp của sự sống, vốn là đất của mình, và tăng thêm bề rộng (hiện còn nhỏ)... Lợi thế của hóa học là sức sáng tạo vô cùng tận của những người hóa học khi làm ra các chất mới, sự sáng tạo có thể so sánh được với người nghệ sĩ.

Có thể dự đoán rằng công việc của người làm hóa học lý thuyết và phương pháp hóa học sẽ không thay đổi nhiều và vẫn giữ vai trò cốt lõi trong một nền khoa học phân tử (molecular science) đang hình thành, dù rằng trong vài thập niên tới họ có thể mang một tên gì khác.

Một hệ luận tất yếu được đặt ra là giáo dục đại học phải thay đổi như thế nào để đào tạo sinh viên khoa học trong một nền khoa học mang tính đa liên ngành về tổ chức và phân tử về nội dung. Một cuộc thay đổi cơ bản và toàn diện về chương trình giáo dục và đào tạo đại học đang diễn ra ở mấy chục nước châu Au (chương trình bachelor – master), một phần cũng để bắt kịp đà tiến hóa của khoa học hiện đại.

NGUYỄN MINH THỌ


(+) Tóm tắt bài nói chuyện tại các khoa hóa Trường ĐH Sư phạm Hà Nội (25-3) và ĐH Sư phạm TP.HCM (31-3-2005). Tác giả là GS-TS hóa học, Đại học Leuven, Bỉ (xem thêm trang web: http://www.chem.kuleuven.ac.be/~minhtho )

Việt Báo
Xem tiếp chủ đề: Khám phá

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Vụ sập hầm: Phó Thủ tướng đến hiện trường chỉ đạo ứng cứu

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo phải nỗ lực khẩn trương tích cực hơn nữa trong công tác ứng cứu; đảm bảo an toàn cho các công nhân cũng như các lực lượng tham gia cứu hộ

Công tác đào tạo VĐV trẻ nhìn từ Đại hội TDTT toàn quốc 2014: Ít niềm vui, nhiều nỗi lo

Đa số các đoàn vào cuộc ở Đại hội đều có tâm lý “săn” được càng nhiều huy chương càng tốt và trong tính toán của nhiều đoàn, đây không phải là chỗ mạo hiểm để cho các tài năng trẻ thử sức.

Sắp nối lại đàm phán hòa bình Ukraine

Tổng thống Pháp Francois Hollande cho biết các cuộc đàm phán hòa bình giữa đại diện chính phủ Ukraine và phe ly khai miền Đông có thể diễn ra vào ngày 21 hoặc 22/12 tới tại thủ đô Minsk của Belarus.

Sơn Tùng M-TP là 'Mỹ nam của năm 2014'

Dù những scandal "đạo nhạc" kéo theo những việc trì hoãn bộ phim đầu tiên chạm ngõ điện ảnh Chàng trai năm ấy, nhưng Sơn Tùng M-TP vẫn xứng đáng nhận được giải thưởng Mỹ nam của năm, đề cử từ khán giả hâm mộ.

Nhận xét tin Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+)

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+) bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+) ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Khoa Học của chuyên mục Khoa Học.

Story of Science: Chemistry will go? (+)
Relativity, chemistry, science, change, college, go on, decade, new, birth, life, nature, current

craft - a century ago, human life science history of those days. Einstein formulated just for energy, then complete relativism ....

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Khoa Học


  • Thoi su 24h1812 Thang 72015 to chuc thi quoc gia
    Thời sự 24h(18/12): Tháng 7/2015 tổ chức thi quốc gia

    Tháng 7/2015 tổ chức thi THPT quốc gia; Đào cùng lúc 2 đường hầm cứu nạn; Lý giải máy bay Vietnam Airlines gặp sự cố; Sa Pa lạnh 0 độ, phủ trắng sương muối; Xe điên náo loạn là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 18/12...

  • Thoi su 24h1712 Xe o to roi vuc sau 5 quan nhan tu vong
    Thời sự 24h(17/12): Xe ô tô rơi vực sâu, 5 quân nhân tử vong

    Khoan hầm giải cứu 12 công nhân mắc kẹt; Xe ô tô rơi vực sâu, 5 quân nhân tử vong; Mở hộp đen tìm nguyên nhân máy bay hạ cánh khẩn cấp;Sa Pa rét 2 độ, có thể xuất hiện băng giá; Kho tiền 6 tấn của tay chơi Bắc Ninh... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 17/12.

  • Thoi su 24h1612 3 tai nan kinh hoang
    Thời sự 24h(16/12): 3 tai nạn kinh hoàng

    Sập hầm thủy điện, 11 người mắc kẹt; Tai nạn kinh hoàng ở Móng Cái, 6 người chết; Phó chủ tịch bị tố đánh dân giữa chợ; Đắm thuyền ở Thái Bình, 6 người chết; Bán sắt vụn chiếc máy bay bỏ quên 7 năm ở Nội Bài... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 16/12.

  • Thoi su 24h1512 5 thuyen vien mat tich tren bien
    Thời sự 24h(15/12): 5 thuyền viên mất tích trên biển

    Xuất hiện "nhân vật mới" tại phiên xử siêu lừa Huyền Như; Bầu Kiên bị tuyên 30 năm tù; 1.000 xe TQ muốn vào du lịch, Bộ Quốc phòng không đồng tình; Miền Bắc chuẩn bị rét dưới 10 độ; 5 thuyền viên mất tích trên biển; Hé lộ "hợp đồng nô lệ" trong showbiz Việt... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/12.

  • Thoi su tuan qua Bau Kien bat khoc tai toa
    Thời sự tuần qua: Bầu Kiên bật khóc tại tòa

    Ông Hoàng Văn Nghiên xin trả biệt thự; Một đại gia bị tạt axít khi đang ăn sáng;Lần đầu tiên bầu Kiên bật khóc trước tòa; Vụ Hồ Duy Hải: Tang vật được mua... ngoài chợ?; Cha của bé 2 tuổi bị bỏ rơi trên taxi đã xuất hiện?..

  • Sap ham thuy dien Da Dang
    Sập hầm thủy điện Đạ Dâng

    Sau bao nỗ lực, bất chấp nguy hiểm của gần 1.000 người tham gia cứu hộ suốt 4 ngày qua, 12 nạn nhân mắc kẹt trong vụ sập hầm thủy điện đã được đưa ra ngoài an toàn.

  • EVN sap tang gia dien
    EVN sắp tăng giá điện?

    Đề xuất tăng giá điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khi năm hết Tết đến đang nhận được những ý kiến trái chiều. Trong khi nhiều người tỏ ra lo lắng, vẫn có ý kiến cho rằng, tăng giá điện vào thời điểm này là hợp lý.

  • Chuong trinh Guong mat than quen nhi 2014
    Chương trình Gương mặt thân quen nhí 2014

    Cặp đôi ngoại quốc Kyo York và Uyên Nhi đã xuất sắc trở thành Quán quân mùa đầu tiên của "Gương mặt thân quen nhí".

  • Nhung chuyen hy huu o chon phap dinh
    Những chuyện hy hữu ở chốn pháp đình

    Trả giá sau 2 thập kỷ vì ép thiếu nữ cởi áo; rắn tấn công bị cáo khiến phiên xử náo loạn; chị dâu xin ly hôn em chồng... là những cảnh diễn ra ở chốn pháp đình năm 2014.

  • Facebook nam 2014 The gioi hai mat cam bay
    Facebook năm 2014: Thế giới hai mặt cạm bẫy

    Việt Nam đang là một trong những nước có số lượng người truy cập Facebook thuộc hàng 'khủng' trên thế giới.

  • Toan canh kinh te tuan 1412 20122014
    Toàn cảnh kinh tế tuần (14/12 - 20/12/2014)

    Giá xăng thế giới giảm mạnh, vậy mà PVoil vẫn than lỗ và đề nghị tăng thuế nhập khẩu xăng dầu, để cần tiền trả nợ EVN có thể tăng giá điện thêm 9,5%, lên mức 1.652,19 đồng/kWh, tới đây NHNN sẽ siết cho vay ngoại tệ nhằm hạn chế tình trạng đô la hóa, TTCK tuần qua đã có những phiên chọc thủng đáy, cùng với đó là những thông tin thị trường tiêu dùng là những t

  • Tin Bong daThe thao noi bat tuan qua 14122012
    Tin Bóng đá-Thể thao nổi bật tuần qua (14/12-20/12)

    Diễn biến mới nhất vụ thủ môn Bửu Ngọc kiện CLB Đồng Tháp; ĐT Việt Nam hậu AFF Cup: Khủng hoảng niềm tin, cầu thủ chán lên tuyển; Chung kết lượt đi AFF Cup: Thái Lan chạm tay vào cúp vô địch; Kết quả bốc thăm vòng 1/8 Champions League; Tổng hợp bóng đá cuối tuần...là những tin tức Bóng đá-Thể thao nổi bật trong tuần.

  • Toan canh Showbiz tuan 1412 2012
    Toàn cảnh Showbiz tuần (14/12 – 20/12)

    Nguyễn Thị Loan lọt top 25 Miss World 2014, Người đẹp Nam Phi đăng quang Hoa hậu Thế giới 2014, Đám cưới ngọt ngào của Huyền Lizzie, Nhật Kim Anh, Sơn Tùng M-Tp là mỹ nam của năm, Hollywood lại chấn động vì bị tin tặc tấn công, Jennifer Lawrence được tìm nhiều nhất trên Google năm 2014,...

  • Ban tin suc khoe tuan tu 142012
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 14-20/12)

    Vụ sản phụ băng huyết tử vong: Gia đình yêu cầu bệnh viện bồi thường 1,5 tỷ đồng; 7 nguyên nhân hàng đầu gây bệnh ung thư năm 2014; Những loại vắc-xin cần tiêm cho trẻ sơ sinh; Ấn tượng những xu hướng bầu bí hot nhất năm 2014;10 điều tiếp tục diễn ra trên cơ thể người chết; Tôm khô cao su được sản xuất thế nào?... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1412 2012
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (14/12 - 20/12)

    Những chuyện hy hữu ở chốn pháp đình; Đằng sau những vụ án chồng giết vợ; 5 vụ án hình sự nhiều người quan tâm năm 2014; Những lời cuối cùng nổi tiếng của tử tù trước giờ trả án; Lĩnh án 30 năm tù - vĩ thanh buồn cho “bầu” Kiên; Nhìn lại 4 vụ án oan 'tốn giấy mực' trong năm 2014;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.