Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+)

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau

TTCN - Cách đây một thế kỷ, nền khoa học nhân loại sống những ngày tháng lịch sử. Einstein vừa đưa ra công thức về năng lượng, rồi hoàn chỉnh thuyết tương đối...

Một chuỗi dài những phát hiện của các nhà vật lý khác dẫn đến sự hình thành của cơ học lượng tử. Việc áp dụng cơ học lượng tử vào hóa học diễn ra khá nhanh, nhất là trong những thập niên 1940-1960, tạo nền móng lý thuyết cho hóa học hiện đại.

Nhờ ở vị trí đặc biệt là không những chỉ phát hiện các hiện tượng và hợp chất, mà còn sáng tạo trong việc tổng hợp tạo ra các chất mới, cần thiết cho các áp dụng cụ thể trong kỹ nghệ và đời sống, hóa học đẩy dần các biên giới của mình ra xa, cọ xát với các ngành khoa học khác, hình thành những ngành mới (như hóa toán, hóa lý, hóa sinh, hóa y, hóa dược, hóa địa, hóa thiên văn, hóa thực phẩm, hóa dầu...).

Đã có không dưới 30 ngành hóa khác nhau! Cùng với sự phát triển nhanh và ồ ạt của nhiều ngành kỹ nghệ trong nửa sau thế kỷ 20, hóa học dần dần chiếm lĩnh vị trí của một ngành “khoa học trung tâm” (central science).

Thêm vào đó, tiến bộ nhanh chóng của công nghệ thông tin đã giúp ngành hóa lượng tử và hóa tính toán có những tiến bộ vượt bậc, một phần củng cố cơ sở lý thuyết và phần khác cho phép hóa học đột phá vào những lĩnh vực mới. Sức tính nhanh của máy tính điện tử giúp ngành hóa dược thu ngắn thời gian bào chế một chất thuốc mới, ngành hóa môi trường xây dựng các mô hình phản ứng thực tế hơn...

Nôm na mà nói, ngành khoa học, công nghệ nào muốn phát triển cũng cần có hợp chất mới và từ đó cần đến hóa học. Trong cuộc sống hằng ngày, từ thức ăn nước uống, thuốc men, mỹ phâm, đồ dùng trong nhà, sách vở, in ấn, dụng cụ điện tử... đâu đâu hóa học cũng có mặt!

Thật khó tưởng tượng là ngành y có thể chữa trị được một căn bệnh mới nào đó nếu một chất thuốc mới không được các nhà hóa học tổng hợp! Trong thập niên 1980, khẩu hiệu của Hãng Dupont (Mỹ) là “Better things for better living... through chemistry” (Hàng hóa tốt hơn cho đời sống tốt hơn... bằng hóa học).

Nhưng rồi khi biên giới rộng lớn quá, ngành hóa khó bảo vệ được tinh túy của mình mà còn đang đứng trước nguy cơ sinh tồn. Sau những thập niên hoàng kim ở vai trò cái rốn của khoa học, những năm 1990 báo hiệu những khó khăn liên tục cho ngành hóa.

- Từ việc nhiều nhà máy hóa chất nổ, nạn ô nhiễm môi trường, đến phung phí tài nguyên..., ngành hóa không được xã hội xem trọng nữa mà thậm chí còn bị ruồng bỏ! Giới trẻ không theo học ngành hóa (cũng như khoa học nói chung). Ở một số đại học Tây Âu, nhiều khoa hóa bị đóng cửa vì thiếu sinh viên. Để thu hút sinh viên, nhiều khoa đổi tên (từ Department of Chemistry đến Department of Chemistry and Biochemistry, rồi đến Department of Chemistry and Chemical Biology, trong đó sinh học là chính, hóa chỉ còn là phương pháp). Không gọi “tổng hợp hữu cơ” mà gọi “thiết kế phân tử” (molecular design). Các ngành khoa học khác xây dựng bộ phận hóa cho riêng mình; như ngành dược sử dụng phương pháp hóa, song không xem mình là thuộc ngành hóa.

- Đọc các chương trình nghiên cứu khoa học - kỹ thuật của Ủy ban châu Âu (như 6th Framework), tìm đỏ mắt cũng không thấy một chữ “chemistry” như một ngành mới cần được chính quyền hỗ trợ phát triển.

- Các hãng hóa học tìm cách thay tên đổi họ. Từ năm 1999, Hãng Dupont đưa ra khẩu hiệu “The miracle of science” (Phép lạ của khoa học), tự xem mình là một “hãng khoa học” hơn là một hãng hóa học.

- Gần đây nhất, nhiều người có trách nhiệm trong Hội Hóa học Mỹ (American Chemical Society, đã có từ 130 năm) đề nghị giải tán hội, thành lập một hội mới, phù hợp với tính chất và nhu cầu của khoa học và kỹ thuật trong thế kỷ 21, với tên như là “Society for Molecular Science & Engineeing”.

Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau
Trong phòng thí nghiệm hóa học phân tử tại Đại học Roger William ở San Diego (Mỹ)
Nhìn chung, đây là vài trong nhiều ví dụ, là những con chim báo bão, báo hiệu cho sự thay đổi cơ bản của ngành hóa. Nghĩ cho cùng, đây không phải chỉ là thay đổi của đơn thuần ngành hóa mà còn của nền khoa học nói chung; sự thay đổi không thể tránh được, phù hợp với sự tiến hóa (nhanh và sâu) của kiến thức.

Thật vậy, khoa học hiện đại đang sống trong quá trình “tổ chức trở lại”. Cho đến nay khoa học phát triển và được sắp xếp tổ chức theo hàng dọc (toán, lý, hóa, sinh...; trong mỗi ngành lại có nhiều ngành nhỏ; ngành hóa: xem trên). Cách sắp xếp này hiện nay không còn phù hợp nữa vì khoa học phát triển vượt qua các biên giới và mang tính chất đa liên ngành (multidisciplinary).

Nói đơn giản hơn, khoa học đang tổ chức lại theo hàng ngang! Một ví dụ: trong một trường đại học hay một hãng lớn hiện nay, để thành lập một phòng nghiên cứu mới về vật liệu nano (nanomaterials), họ sẽ tìm người làm vật lý, hóa, sinh, vật liệu, kỹ sư điện, kỹ sư hóa, kỹ sư cơ, chuyên viên tin học, hay các ngành khác, chứ không giao riêng cho một khoa nào.... Người làm hóa học tham gia nhóm này sẽ vẫn làm chức năng cổ điển của mình, song có lẽ sẽ không còn thấy mình là người làm hóa học nữa!

Điều này cũng đúng với các ngành khác, song đặc biệt khắc nghiệt cho hóa học, vì tự bản thân hóa học đã mang tính cách đa liên ngành rồi. Do đó câu hỏi về khả năng hóa học “tan biến” vào các ngành khác, nhất là ngành sinh học, đã được đặt ra.

Không ai có thể tiên đoán điều gì sẽ xảy ra trong thập niên tới, chỉ biết chắc rằng khoa học đang/sẽ tiến rất nhanh. Cuộc chạy đua với thời gian diễn ra ở vận tốc femtosecond (10-15 giây) của phản ứng hóa học. Cuộc chạy đua giữa ngành hóa và ngành sinh diễn ra quyết liệt. Hóa học ngày càng đi vào các vấn đề phức tạp (complexity- phức tạp nhất là sự sống), và tiếp tục tăng bề rộng (breadth) tự tại của mình.

Ngành sinh sẽ xây dựng cơ sở lý thuyết để hiểu hơn sự phức tạp của sự sống, vốn là đất của mình, và tăng thêm bề rộng (hiện còn nhỏ)... Lợi thế của hóa học là sức sáng tạo vô cùng tận của những người hóa học khi làm ra các chất mới, sự sáng tạo có thể so sánh được với người nghệ sĩ.

Có thể dự đoán rằng công việc của người làm hóa học lý thuyết và phương pháp hóa học sẽ không thay đổi nhiều và vẫn giữ vai trò cốt lõi trong một nền khoa học phân tử (molecular science) đang hình thành, dù rằng trong vài thập niên tới họ có thể mang một tên gì khác.

Một hệ luận tất yếu được đặt ra là giáo dục đại học phải thay đổi như thế nào để đào tạo sinh viên khoa học trong một nền khoa học mang tính đa liên ngành về tổ chức và phân tử về nội dung. Một cuộc thay đổi cơ bản và toàn diện về chương trình giáo dục và đào tạo đại học đang diễn ra ở mấy chục nước châu Au (chương trình bachelor – master), một phần cũng để bắt kịp đà tiến hóa của khoa học hiện đại.

NGUYỄN MINH THỌ


(+) Tóm tắt bài nói chuyện tại các khoa hóa Trường ĐH Sư phạm Hà Nội (25-3) và ĐH Sư phạm TP.HCM (31-3-2005). Tác giả là GS-TS hóa học, Đại học Leuven, Bỉ (xem thêm trang web: http://www.chem.kuleuven.ac.be/~minhtho )

Việt Báo
Comment :Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+)
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+) bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Câu chuyện khoa học: Hoá học sẽ đi về đâu? (+) ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Khoa Học
Story of Science: Chemistry will go? (+)
Relativity, chemistry, science, change, college, go on, decade, new, birth, life, nature, current
craft - a century ago, human life science history of those days. Einstein formulated just for energy, then complete relativism ....
  • Thoi su 24h296 Ly ky chuyen bo xuong to ke giet nguoi
    Thời sự 24h(29/6): Ly kỳ chuyện bộ xương tố kẻ giết người

    Nâng lương, thăng quân hàm 9 quân nhân phi hành đoàn CASA-212; Gái trẻ bị giật túi xách ngã bất tỉnh "suýt chết" trên phố Hà Nội; Sự thật giật mình về xuất xứ của những gói bột màu nhuộm miến; Cô gái xinh như hotgirl bị tố lấy tiền từ thiện mưu lợi cá nhân; Vợ trẻ dùng mũ bảo hiểm “phang” túi bụi vào đầu chồng mặc con khóc thét giữa phố

  • Thoi su 24h286 Nguyen nhan phuot thu Anh thiet mang
    Thời sự 24h(28/6): Nguyên nhân phượt thủ Anh thiệt mạng

    Vụ cháy 4 người chết: Đau đớn dãy quan tài xếp cạnh nhau; Hộp đen máy bay quan trọng thế nào trong việc 'giải phẫu' tai nạn?; Từ 1/8: Trạm thu phí để xe ùn tắc sẽ bị phạt 70 triệu đồng; Shipper khốn đốn vì bị kẻ giả mạo nhân viên cửa hàng lừa mất gần 2 triệu đồng; Gia đình phượt thủ người Anh tử nạn ở Fansipan hé lộ nguyên nhân thiệt mạng

  • Thoi su 24h276 6 diem mo trong vu an o Binh Phuoc
    Thời sự 24h(27/6): 6 điểm mờ trong vụ án ở Bình Phước

    Thảm cảnh chung cư: Nước phun từ thang máy vào phòng ngủ tầng 21; Ngân hàng ưu tiên tuyển người cùng họ sếp: Vi phạm luật lao động?; 'Ngáo đá' có thể dẫn đến hành vi giết người chặt xác; Vợ xinh đẹp mất tích lúc đang tắm: Người yêu cũ bất ngờ lên tiếng; Hé lộ cuộc mua bán củ sâm Ngọc Linh "khủng" quý hiếm hơn 100 tuổi

  • Thoi su 24h2306 Cha om con 28 thang tuoi nhay lau tu tu
    Thời sự 24h(23/06): Cha ôm con 28 tháng tuổi nhảy lầu tự tử

    Tai nạn thảm khốc trên đèo Prenn: Cấm xe lưu thông vào ban đêm; Nhân viên BV Bạch Mai "buôn" điện thoại: "Buôn" 4 phút; Cặp bồ với "chồng nhà người ta", cô gái trẻ bị lột áo ngay tại nơi làm việc; Thảm sát Bình Phước: Gian nan nộp tiền khắc phục hậu quả; Thanh Hoá: Phát hiện nhầm con sau 4 năm vì cha mẹ trắng trẻo, con ngăm đen

  • Thoi su 24h2206 Hung thu giet hai nu sinh lop 12
    Thời sự 24h(22/06): Hung thủ giết hại nữ sinh lớp 12

    Nhận đỡ đầu con của Đại tá Trần Quang Khải tới năm 18 tuổi; Đằng sau người đàn bà chạy xe ôm 'ghê gớm' ở bến xe Gia Lâm; Nữ sinh trường Cao đẳng Công thương mất tích bí ẩn hơn nửa tháng; Trục lợi từ video khoe thân qua Facebook Live ở Việt Nam; Tai nạn kinh hoàng, xe cứu thương nát đầu, 10 người thương vong

  • Thoi su 24h2106 100 dan choi phe ma tuy trong khach san
    Thời sự 24h(21/06): 100 dân chơi phê ma túy trong khách sạn

    Hàng loạt bé trai Hà Nội dưới 5 tuổi dễ trở thành “thái giám”; Phạt nặng xe không treo khẩu hiệu: Nặng bệnh hình thức; Đã có ‘vòng kim cô’, chủ dự án BOT hết thời ‘tay không bắt giặc’; TNGT 7 người chết: Hàng nghìn HS nghẹn ngào tiễn đưa 3 cô giáo; Hi hữu ở HN: Chủ say rượu ngủ giữa đường, chó nhất quyết đứng trông

  • Thoi su 24h2006 Co dau xinh dep mat tich khi tam
    Thời sự 24h(20/06): Cô dâu xinh đẹp mất tích khi tắm

    Máy bay CASA 212 bị nạn: Ngóng đợi tin các anh trở về đất Mẹ; Tai nạn ở đèo Prenn 7 người chết: Nhiều sai phạm cần khởi tố vụ án ; Vỡ hồ chứa nước đãi titan: Hàng loạt sai phạm chỉ được coi là "thiếu sót"?; Vụ đánh ghen tại bigc quận Hà Đông, Hà Nội: Hành vi “có tổ chức” sẽ bị xử lý nghiêm!;

  • Thoi su 24h1706 Phan no co giao tat bom bop vao mat tre
    Thời sự 24h(17/06): Phẫn nộ cô giáo tát bôm bốp vào mặt trẻ

    Máy bay chở chín người tìm Su-30MK2 mất tích; Nửa đêm, bị kẻ lạ mặt ném mắm tôm vào nhà "khủng bố" tinh thần?; Đã tìm được thi thể phi công Trần Quang Khải; Phẫn nộ clip cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi; Bùng nổ các vụ đánh ghen: Trước hả hê, sau hối hận; CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt: Bức xúc!

  • Thoi su 24h1606 Danh ghen kinh hoang o Ha Dong
    Thời sự 24h(16/06): Đánh ghen kinh hoàng ở Hà Đông

    CSGT phạt lỗi lốp mòn, đèn mờ bằng... mắt; Mẹ 9x bỏ xác con gái ở bụi keo: Bán xe máy, quay lại xin làm phụ hồ; Cuộc sống hiện tại của 3 cha con bé trai bị bỏ rơi ở quán phở; Hơn 1.000 người tìm phi công Su-30 từ Hà Tĩnh đến Thái Bình; Gia cảnh của mẹ trẻ bị tố giả khổ lên mạng xin sữa cho con rồi đem bán

  • Nghin le chuyen tuan qua 1906 25062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 19/06 - 25/06/2016

    9 quân nhân trên Casa 212 đã hy sinh; Tai nạn thảm khốc ở đèo Prenn - Đà Lạt; An toàn hàng không sân bay Nội Bài bị uy hiếp vì tia lazer; Một giáo viên “phản pháo” việc tuyển dụng vợ phi công Khải; Những vụ đánh ghen lột trần tình địch giữa phố ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 196 256
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (19/6 - 25/6)

    Căn bệnh cướp mạng gần 5.000 phụ nữ Việt mỗi năm; Sử dụng điều hòa quá lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ và tử vong; 10 thực phẩm Trung Quốc chuyên gia Mỹ khuyên tránh xa; Chuyên gia chia sẻ bài thuốc hạ sốt cho trẻ bằng cây nhà lá vườn;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 196256
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/6-25/6)

    Người Anh lựa chọn rời EU; bão tử thần tấn công Trung Quốc, 898 người thương vong; Chủ tịch Kim Jong Un tự tin tên lửa Triều Tiên đã có thể đánh trúng Mỹ'; Tổng thống Indonesia họp kín bàn cách phá 'đường lưỡi bò'... là những tin đáng chú ý trong tuần này.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 126 186
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (12/6 - 18/6)

    Cô gái 20 tuổi tử vong sau khi được truyền dịch; Cá nục nhiễm chất cực độc phenol; Bé gái 5 tuổi liệt mặt vì mẹ bật điều hoà suốt đêm; Con bị tật bẩm sinh, đừng chậm trễ... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1206 18062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 12/06 - 18/06/2016

    Máy bay Su-30, CASA gặp nạn trên biển; Bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi cùng lá thư tuyệt vọng; Cá nục nghi nhiễm chất Phenol cực độc; Hot girl bị đánh ghen lột đồ tại siêu thị Big C Hà Đông; Cô giáo tát bôm bốp vào mặt bé trai 3 tuổi... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1206 1806
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/06 - 18/06)

    Đánh ghen "hội đồng" trước BigC Hà Đông; Toàn cảnh vụ dùng ô tô truy sát, nã đạn ở Hải Dương; Những bí mật đường dây cá độ nghìn tỷ của chủ salon ôtô; Từ chối chuyện chăn gối, chồng bị vợ đánh đến chết; Thầy tu trẻ vướng chuyện ái tình đẫm máu và nước mắt;....là những tin đáng chú ý.

  • Su kien quoc te noi bat 56116
    Sự kiện quốc tế nổi bật (5/6-11/6)

    Trung Quốc ráo riết xây dựng hải đăng ở Trường Sa; Nga có thể đánh bại NATO trong 60 giờ; Tổng thống Obama hậu thuẫn mạnh mẽ cho bà Hillary Clinton; Trung Quốc sẽ xây trạm nghiên cứu khổng lồ dưới Biển Đông... là những tin đáng chú ý trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 0506 11062016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (05/06 - 11/06/2016)

    Bộ Tài chính tiếp tục yêu cầu BIDV, Vietinbank phải trả cổ tức bằng tiền mặt; Vinalines xin thanh lý 6 con tàu; Bầu Đức viết tâm thư xin cổ đông thời gian vượt khó; lãi suất cho vay mua nhà ở xã hộixuống còn 4,8%...Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện

  • Nghin le chuyen tuan qua 0506 11062016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 05/06 - 11/06/2016

    Phượt thủ người anh tử nạn khi leo Fansipan; Chìm tàu du lịch trên sông Hàn; Cá chết nổi trắng hồ Hoàng Cầu; Cột điện mọc xuyên nhà dân giữa Hà Nội; Ớn lạnh thứ ma dược mới núp bóng thuốc lá thơm; Lộ diện đường dây mua chứng chỉ tiếng Anh có 1-0-2 tại Ninh Bình... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.