Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên

"...Hãy về lại đây đi, hỡi những hồn lúa, hồn bắp, hồn heo, hồn gà, hồn trâu hồn bò, và cả những hồn người nữa. Hãy về đi đừng hoảng, đừng chạy trốn đi nơi khác. Chúng tôi đã chia cho ma tất cả mọi thứ và ma đã đem đi rồi. Hỡi những hồn lúa, hồn bắp, hồn heo, hồn gà, hồn trâu hồn bò, và cả những hồn người nữa, hãy về nhà đi, đừng sợ….”

Lời cúng gọi hồn hòa trong ánh lửa rừng cháy bập bùng soi tỏ những bức tượng nhà mồ nhấp nhô tạo nên không khí linh thiêng và trang nghiêm nơi núi rừng huyền bí. Lên miền đất đỏ Tây Nguyên vào mùa khô, khoảng tháng 11 đến tháng 4 dương lịch, người ta có thể thấy không khí vừa rộn rã vừa linh thiêng ấy trong lễ hội bỏ mả của người Gia-rai và Ba-na rải rác khắp một vùng Bắc Tây Nguyên rộng lớn.

Linh hồn của lễ hội bỏ mả chính là nhà mồ, người Gia-rai và Ba-na gọi là bơxat (nhà của ma). Mọi hoạt động lễ hội diễn ra tập trung xung quanh không gian nhà mồ mà người Gia-rai và Ba-na đã dày công xây dựng hàng tháng trời trước khi lễ hội bỏ mả được tổ chức.

72.jpg

Tượng nhà mồ Tây nguyên 


Theo quan niệm của người Gia-rai và Ba-na thì người chết có linh hồn biến thành ma (atâu). Sau khi chết, linh hồn cứ lẩn quất gần nơi chôn, lưu luyến với cuộc sống dương thế, không siêu thoát được. Người thân hàng ngày phải mang cơm nước đến, quét dọn nhà mả, gọi là thời kỳ giữ mả. Chỉ sau khi làm lễ bỏ mả thì linh hồn mới được siêu thoát, trở về với thế giới bên kia một cách nhẹ nhàng, không còn lưu luyến gì với cuộc sống trước đây, mà người sống cũng yên tâm trở về làm ăn với ý nghĩ hồn ma đã yên nghỉ, không còn lẩn quất và quấy phá dương gian.

Trước lễ bỏ mả vài chục ngày, người Gia-rai và Ba-na vào rừng chọn cây gỗ tốt để dựng nhà mồ. Nhà mồ được xây dựng tập thể, người già có nhiều kinh nghiệm thì chịu trách nhiệm trang trí mỹ thuật, còn thanh niên trai tráng thì dựng cột và làm những việc nặng nhọc hơn. Khi đo đạc làm nhà mồ, người ta không dùng thước mà dùng những đơn vị cơ thể người. Ví dụ: 1 hapa (một sải tay); 1 hlok (1 cánh tay); 1 hagan (1 bàn tay)…. Lấy con người làm trung tâm, làm hệ thống đơn vị đo lường đã cho thấy việc coi tầm vóc con người là chuẩn mực, đề cao vẻ đẹp con người đó cũng là một nét độc đáo trong nghệ thuật và kiến trúc dân gian Tây Nguyên. Trong kiến trúc, một trong những nét nghệ thuật là ở chỗ những công trình lớn thường được thiết kế sao cho kiểu dáng nhẹ nhàng thanh thoát, thì các công trình nhỏ lại có dáng dấp hoành tráng đồ sộ. Những ngôi nhà mồ Tây Nguyên chính là những công trình nhỏ mà dáng vẻ lại hoành tráng đồ sộ, mang tầm khái quát cao. Điều đặc biệt là kỹ thuật dựng nhà mồ hoàn toàn thô sơ, chỉ có hệ thống kết nối bằng gá, buộc chứ không có hệ thống kèo, mộng. Vật liệu xây dựng chỉ có gỗ nứa, lá mà không dùng gạch; công cụ xây dựng chỉ có dao, rìu mà không có cưa…Chính điều đó tạo cho nhà mồ một dáng vẻ nguyên sơ mộc mạc với nét đẹp tự nhiên nguyên thủy.

Quanh nhà mồ là một hàng rào có trang trí tượng gỗ. Những tượng gỗ này có nội dung hết sức phong phú đa dạng, phản ánh đầy đủ và chân thực cuộc sống của người dân tộc Gia-rai và Ba-na. Những tập hợp tượng mồ hiện đại có cả hình cảnh sát, máy bay, xe máy….Cổ hơn một chút là tập hợp những tượng gỗ thể hiện sự sinh sôi nảy nở của một cuộc sống ở bên kia thế giới. Đó là hình ảnh một cặp nam nữ đang trong tư thế tín giao, hình người đàn bà chửa, hình người ngồi trong tư thế hài nhi, hình người mẹ bồng con… tất cả diến tả một sự kết hợp âm dương để sinh thành nên sự sống. Những tập hợp tượng mồ phong phú ấy tạo nên một bảo tàng chân thực về cuộc sống của người Gia-rai và Ba-na xưa, trở thành những pho sử sống động có giá trị thẩm mỹ và khoa học. Tượng được gọt đẽo thô sơ, giản lược trong đường nét, hình khối, có tính gợi tả chứ không cặn kẽ chi tiết, song hết sức sinh động, mộc mạc mà chân thực, mang đậm triết lý nhân sinh, cái siêu thực và cái hiện thực đan xen hài hòa. Theo các nhà nghiên cứu thì những tập hợp tượng gỗ xung quanh nhà mồ có tác dụng tô điểm, làm cho buổi lễ bỏ mả sinh động hơn, cũng có thể đó là hình ảnh diễn tả những người đi theo hầu hạ người chết bởi vì người Gia-rai và Ba-na cũng quan niệm có thế giới của những linh hồn mà ở đó người ta sinh hoạt giống như cuộc sống dương gian. Những bức tượng này được người nghệ sỹ dân gian chạm đẽo để chuẩn bị cho lễ bỏ mả, sau lễ bỏ mả thì giữa người sống và người chết coi như không còn sợi dây liên lạc. Nhà mồ bị lãng quên, bỏ lại giữa rừng cho thời gian và mưa nắng. Chính vì thế mà khó có thể tìm thấy một nhà mồ có tuổi đời trên 10 năm, bởi vì sau khi bị bỏ hoang thì các nhà mồ bị hư hỏng dần. Những tác phẩm nghệ thuật, điêu khắc theo nó cũng bị mưa nắng bào mòn. Song, những công trình sử dụng nhất thời đối với đồng bào Tây Nguyên lại có giá trị nghệ thuật và văn hóa vô giá đối với những nhà nghiên cứu, bởi hiếm có dạng kiến trúc nào lại tập trung vào mình nhiều lĩnh vực nghệ thuật dân gian như là kiến trúc nhà mồ. Những mái nhà, tường nhà là những tấm phên đan và được trang trí hình vẽ rất sinh động với màu sắc rực rỡ. Bên trong nhà mồ là những sản phẩm gốm, các công cụ lao động mà người sống gửi lại cho người chết. Hàng rào bao bên ngoài là tập hợp tượng mồ đầy huyền bí và mang nặng triết lý nhân sinh. Những nghi lễ diễn ra xung quanh không gian nhà mồ đầy linh thiêng cũng là tập hợp những hoạt động văn nghệ dân gian như ca hát, nhảy múa, cồng chiêng, cúng tế, nấu ăn…của người Gia-rai và Ba-na. Tất cả kết hợp hài hòa, trở thành một pho sử sống vô cùng quý giá.

Mảnh đất Tây Nguyên miền Trung Tổ quốc là mảnh đất văn hóa độc đáo. Những nét đẹp văn hóa dân gian Tây Nguyên trong đó có nét đẹp của lễ hội bỏ mả và kiến trúc nhà mồ cần được quan tâm chăm sóc và bảo tồn.

Vietbao (Theo: quehuongonline.vn)

Video nổi bật

Nhà thờ Đức Bà sẽ được trùng tu như thế nào ?
00:00 / --:--

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Cách chấm thi THPT quốc gia như thế nào?

Hiện nay, các cụm thi đã bắt đầu thực hiện chấm bài thi THPT quốc gia. Cách chấm thi năm nay sẽ phức tạp hơn vì kỳ thi có 2 mục đích xét tốt nghiệp và xét tuyển vào ĐH,CĐ. Vậy cách chấm thi năm nay thế nào?

Ukraine thành lập lực lượng CS “tiêu chuẩn Mỹ“

Chính quyền Ukraine thành lập lực lượng cảnh sát "tiêu chuẩn Mỹ" mới và đã tổ chức một buổi lễ tuyên thệ với sự tham gia của hơn 2.000 tân cảnh sát sẽ thực hiện nhiệm vụ tuần tra vào ngày 4.7 tại thủ đô Kiev.

Nhận xét tin Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Net dep trong kien truc nha mo Tay Nguyen ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Phong Tục Tập Quán của chuyên mục Khám Phá Việt Nam.

beauty in the tomb architecture Highlands
The Central Highlands grave, Ceremony code, architecture, life, collections, than fire, the arts, all objects, features, ma, Gia-rai beautiful

"... Let's go back here, dear soul of rice, corn spirit, soul pork, chicken heart, soul soul buffalo cow, and even more soul. Please do not panic about going, do not run away. We were divided and that everything that was taken then. O the soul of rice, corn spirit, ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Mr Dam to Quang Le choi ban
    Mr Đàm tố Quang Lê chơi bẩn

    Vụ lùm xùm tranh gà của Đàm Vĩnh Hưng và Quang Lê hiện nay chưa đến hồi kết. Nhiều nghệ sĩ Việt đã lên tiếng bênh Mr. Đàm. ------------ Xem thêm: Mr Đàm tố Quang Lê chơi bẩn, http://vietbao.vn/tp/Mr-Dam-to-Quang-Le-choi-ban/11933036/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dai gia Ca Mau mua dam tre em
    Đại gia Cà Mau mua dâm trẻ em

    Đại gia miền Tây mua dâm thiếu nữ được cho là thành khẩn khai báo, lý lịch rõ ràng và nhân thân tốt. Gia đình của Việt kiều này đang làm thủ tục bảo lãnh cho ông Tiêu tại ngoại.

  • Nam sinh qua doi truoc ngay tot nghiep
    Nam sinh qua đời trước ngày tốt nghiệp

    Những lời trăng trối cuối cùng của nam sinh qua đời trước lễ tốt nghiệp với người bạn đặc biệt trên facebook cũng khiến nhiều người nghẹn lại. ------------ Xem thêm: Nam sinh qua đời trước ngày tốt nghiệp, http://vietbao.vn/tp/Nam-sinh-qua-doi-truoc-ngay-tot-nghiep/11936114/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Duong sat tren cao Ha Noi uon luon
    Đường sắt trên cao Hà Nội uốn lượn

    Đường sắt đô thị trên cao Cát Linh-Hà Đông uốn lượn như rồng trên nhiều điểm chạy dọc đường Nguyễn Trãi, Trần Phú...

  • Nhung dam cuoi dat vang gay xon xao
    Những đám cưới "dát vàng" gây xôn xao

    Hình ảnh một số cô dâu đeo đầy vàng trong đám cưới ở một số nơi ở Việt Nam không chỉ khiến nhiều người trầm trồ mà còn là tâm điểm của các cuộc tranh luận trên mạng xã hội.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2806 0407
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (28/06 - 04/07)

    Cả thế giới phải đối mặt với nắng nóng kỷ lục; Chính thức bắt đầu kỳ thi THPT Quốc gia 2015; Đường sắt trên cao Hà Nội uốn lượn; 10 luật có hiệu lực từ tháng 7/2015; QL 1A bị phá hoại bởi hóa chất lạ; Nạn chặt chém du khách ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (28/06 - 04/07), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2806-0407/2147574941/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2806 04072015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 28/06 - 04/07/2015

    Ngày 1/7 Luật Doanh nghiệp, Luật Nhà ở và Luật kinh doanh BĐS đã chính thức có hiệu lực, EVN khẳng định đã giải thích thỏa đáng tất cả những khiếu nại của người dân và khách hàng liên quan đến việc hóa đơn tiền điện tăng "sốc", con số 63% cán bộ thuế tiêu cực, nhũng nhiễu đã phản ánh đúng tình trạng hiện nay của một bộ phận cán bộ thuế trong quá trình tác nghiệp, sự kỳ lạ trong hệ thống chỉ tiêu kinh tế- xã hội....Cùng với đó, những thông tin về tài chính ngân hàng, thị trường tiêu dùng... tiếp tục là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 28/06 - 04/07/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2906-04072015/2147574923/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2806 0407
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (28/06 - 04/07)

    Siêu trộm và những vụ án nổi tiếng; Những vụ hiếp dâm tập thể chấn động; Nhận diện những chiêu lừa bắt cóc trẻ em cha mẹ nên cảnh giác; Xuất hiện nhân chứng mới, ông Chấn chưa thể nhận 7,2 tỷ?; Vì sao ‘ông trùm’ Tàng Keangnam chưa thể ‘đền tội’ như dự kiến?; Đại gia khai bị 'bất lực' trong 2 lần mua dâm thiếu nữ;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (28/06 - 04/07), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2806-0407/2147574905/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nghin le chuyen tuan qua 2106 2706
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (21/06 - 27/06)

    Hoàn lưu bão số 1 làm 15 người chết và mất tích; Xe khách lao xuống vực ở đèo Lò Xo; Sóng lạ đè sóng không lưu Tân Sơn Nhất; Miễn nhiệm bác sĩ giẫm chân lên giường: Nên hay không?; Mạng xã hội và ‘chiếc phanh’ của tình người; Đầu năm 2016 sẽ được hưởng BHXH một lần... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2106 27062015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015

    Giá điện tăng bất thường được lý giải do mức sử dụng điện năng tăng khiến lượng tiêu thụ điện tăng, thiết bị đo đếm, công tơ điện có vấn đề hay sự tù mù trong cách tính của “nhà đèn”… ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2106-27062015/2147573276/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn