Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên

"...Hãy về lại đây đi, hỡi những hồn lúa, hồn bắp, hồn heo, hồn gà, hồn trâu hồn bò, và cả những hồn người nữa. Hãy về đi đừng hoảng, đừng chạy trốn đi nơi khác. Chúng tôi đã chia cho ma tất cả mọi thứ và ma đã đem đi rồi. Hỡi những hồn lúa, hồn bắp, hồn heo, hồn gà, hồn trâu hồn bò, và cả những hồn người nữa, hãy về nhà đi, đừng sợ….”

Lời cúng gọi hồn hòa trong ánh lửa rừng cháy bập bùng soi tỏ những bức tượng nhà mồ nhấp nhô tạo nên không khí linh thiêng và trang nghiêm nơi núi rừng huyền bí. Lên miền đất đỏ Tây Nguyên vào mùa khô, khoảng tháng 11 đến tháng 4 dương lịch, người ta có thể thấy không khí vừa rộn rã vừa linh thiêng ấy trong lễ hội bỏ mả của người Gia-rai và Ba-na rải rác khắp một vùng Bắc Tây Nguyên rộng lớn.

Linh hồn của lễ hội bỏ mả chính là nhà mồ, người Gia-rai và Ba-na gọi là bơxat (nhà của ma). Mọi hoạt động lễ hội diễn ra tập trung xung quanh không gian nhà mồ mà người Gia-rai và Ba-na đã dày công xây dựng hàng tháng trời trước khi lễ hội bỏ mả được tổ chức.

72.jpg

Tượng nhà mồ Tây nguyên 


Theo quan niệm của người Gia-rai và Ba-na thì người chết có linh hồn biến thành ma (atâu). Sau khi chết, linh hồn cứ lẩn quất gần nơi chôn, lưu luyến với cuộc sống dương thế, không siêu thoát được. Người thân hàng ngày phải mang cơm nước đến, quét dọn nhà mả, gọi là thời kỳ giữ mả. Chỉ sau khi làm lễ bỏ mả thì linh hồn mới được siêu thoát, trở về với thế giới bên kia một cách nhẹ nhàng, không còn lưu luyến gì với cuộc sống trước đây, mà người sống cũng yên tâm trở về làm ăn với ý nghĩ hồn ma đã yên nghỉ, không còn lẩn quất và quấy phá dương gian.

Trước lễ bỏ mả vài chục ngày, người Gia-rai và Ba-na vào rừng chọn cây gỗ tốt để dựng nhà mồ. Nhà mồ được xây dựng tập thể, người già có nhiều kinh nghiệm thì chịu trách nhiệm trang trí mỹ thuật, còn thanh niên trai tráng thì dựng cột và làm những việc nặng nhọc hơn. Khi đo đạc làm nhà mồ, người ta không dùng thước mà dùng những đơn vị cơ thể người. Ví dụ: 1 hapa (một sải tay); 1 hlok (1 cánh tay); 1 hagan (1 bàn tay)…. Lấy con người làm trung tâm, làm hệ thống đơn vị đo lường đã cho thấy việc coi tầm vóc con người là chuẩn mực, đề cao vẻ đẹp con người đó cũng là một nét độc đáo trong nghệ thuật và kiến trúc dân gian Tây Nguyên. Trong kiến trúc, một trong những nét nghệ thuật là ở chỗ những công trình lớn thường được thiết kế sao cho kiểu dáng nhẹ nhàng thanh thoát, thì các công trình nhỏ lại có dáng dấp hoành tráng đồ sộ. Những ngôi nhà mồ Tây Nguyên chính là những công trình nhỏ mà dáng vẻ lại hoành tráng đồ sộ, mang tầm khái quát cao. Điều đặc biệt là kỹ thuật dựng nhà mồ hoàn toàn thô sơ, chỉ có hệ thống kết nối bằng gá, buộc chứ không có hệ thống kèo, mộng. Vật liệu xây dựng chỉ có gỗ nứa, lá mà không dùng gạch; công cụ xây dựng chỉ có dao, rìu mà không có cưa…Chính điều đó tạo cho nhà mồ một dáng vẻ nguyên sơ mộc mạc với nét đẹp tự nhiên nguyên thủy.

Quanh nhà mồ là một hàng rào có trang trí tượng gỗ. Những tượng gỗ này có nội dung hết sức phong phú đa dạng, phản ánh đầy đủ và chân thực cuộc sống của người dân tộc Gia-rai và Ba-na. Những tập hợp tượng mồ hiện đại có cả hình cảnh sát, máy bay, xe máy….Cổ hơn một chút là tập hợp những tượng gỗ thể hiện sự sinh sôi nảy nở của một cuộc sống ở bên kia thế giới. Đó là hình ảnh một cặp nam nữ đang trong tư thế tín giao, hình người đàn bà chửa, hình người ngồi trong tư thế hài nhi, hình người mẹ bồng con… tất cả diến tả một sự kết hợp âm dương để sinh thành nên sự sống. Những tập hợp tượng mồ phong phú ấy tạo nên một bảo tàng chân thực về cuộc sống của người Gia-rai và Ba-na xưa, trở thành những pho sử sống động có giá trị thẩm mỹ và khoa học. Tượng được gọt đẽo thô sơ, giản lược trong đường nét, hình khối, có tính gợi tả chứ không cặn kẽ chi tiết, song hết sức sinh động, mộc mạc mà chân thực, mang đậm triết lý nhân sinh, cái siêu thực và cái hiện thực đan xen hài hòa. Theo các nhà nghiên cứu thì những tập hợp tượng gỗ xung quanh nhà mồ có tác dụng tô điểm, làm cho buổi lễ bỏ mả sinh động hơn, cũng có thể đó là hình ảnh diễn tả những người đi theo hầu hạ người chết bởi vì người Gia-rai và Ba-na cũng quan niệm có thế giới của những linh hồn mà ở đó người ta sinh hoạt giống như cuộc sống dương gian. Những bức tượng này được người nghệ sỹ dân gian chạm đẽo để chuẩn bị cho lễ bỏ mả, sau lễ bỏ mả thì giữa người sống và người chết coi như không còn sợi dây liên lạc. Nhà mồ bị lãng quên, bỏ lại giữa rừng cho thời gian và mưa nắng. Chính vì thế mà khó có thể tìm thấy một nhà mồ có tuổi đời trên 10 năm, bởi vì sau khi bị bỏ hoang thì các nhà mồ bị hư hỏng dần. Những tác phẩm nghệ thuật, điêu khắc theo nó cũng bị mưa nắng bào mòn. Song, những công trình sử dụng nhất thời đối với đồng bào Tây Nguyên lại có giá trị nghệ thuật và văn hóa vô giá đối với những nhà nghiên cứu, bởi hiếm có dạng kiến trúc nào lại tập trung vào mình nhiều lĩnh vực nghệ thuật dân gian như là kiến trúc nhà mồ. Những mái nhà, tường nhà là những tấm phên đan và được trang trí hình vẽ rất sinh động với màu sắc rực rỡ. Bên trong nhà mồ là những sản phẩm gốm, các công cụ lao động mà người sống gửi lại cho người chết. Hàng rào bao bên ngoài là tập hợp tượng mồ đầy huyền bí và mang nặng triết lý nhân sinh. Những nghi lễ diễn ra xung quanh không gian nhà mồ đầy linh thiêng cũng là tập hợp những hoạt động văn nghệ dân gian như ca hát, nhảy múa, cồng chiêng, cúng tế, nấu ăn…của người Gia-rai và Ba-na. Tất cả kết hợp hài hòa, trở thành một pho sử sống vô cùng quý giá.

Mảnh đất Tây Nguyên miền Trung Tổ quốc là mảnh đất văn hóa độc đáo. Những nét đẹp văn hóa dân gian Tây Nguyên trong đó có nét đẹp của lễ hội bỏ mả và kiến trúc nhà mồ cần được quan tâm chăm sóc và bảo tồn.

Vietbao (Theo: quehuongonline.vn)

Video nổi bật

Những món ăn từ côn trùng quái dị nhất thế giới
00:00 / --:--

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Bất động sản 2015: Đón dòng vốn ngoại

Năm 2014 chứng kiến sự hồi phục của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đổ vào thị trường bất động sản (BĐS). Dự báo năm 2015 sẽ là thời điểm các khoản đầu tư này tích cực giải ngân.

Chuyện tình cặp trai xinh gái đẹp chưa cưa đã đổ, mê xe cổ, thích phượt

Có sở thích chung là mê xe cổ, thích phượt, tình yêu của cô nàng Tuyết Vy (SN 1994, Nha Trang) và chàng trai Hàn Định (SN 1990, Phan Rang) vô cùng ngọt ngào khiến nhiều người “ghen tỵ” và ngưỡng mộ.

Năm Cam nâng “số” trong giới giang hồ nhờ Đại Cathay

Sau phi vụ trộm cắp suýt chút nữa phải “xộ khám” lần 2, Năm Cam cạch hẳn đám lưu manh trộm cắp mà về canh sòng cho Bảy Xi học nghề cờ bạc. Một tên thân tín hộc tốc qua tìm Năm Cam về sòng của Bảy Xi, Năm Cam thấy hàng loạt gương mặt dữ dằn nhất của giới giang hồ, trong đó có Đại Cathay. Bảy Xi chậm rãi nói: “Chú Đại nói anh kêu em về”. Năm Cam hồi hộp xem di

Nhận xét tin Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Net dep trong kien truc nha mo Tay Nguyen ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nét đẹp trong kiến trúc nhà mồ Tây Nguyên ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Phong Tục Tập Quán của chuyên mục Khám Phá Việt Nam.

beauty in the tomb architecture Highlands
The Central Highlands grave, Ceremony code, architecture, life, collections, than fire, the arts, all objects, features, ma, Gia-rai beautiful

"... Let's go back here, dear soul of rice, corn spirit, soul pork, chicken heart, soul soul buffalo cow, and even more soul. Please do not panic about going, do not run away. We were divided and that everything that was taken then. O the soul of rice, corn spirit, ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h0605 Khoi to nguoi mau Trang Tran
    Thời sự 24h(06/05): Khởi tố người mẫu Trang Trần

    VKS đề nghị bắt buộc ghi âm, ghi hình khi hỏi cung; MC U60 ăn mặc 'nhức mắt' nhất Việt Nam; Nước mắt các nghệ sĩ tiễn biệt NSƯT Anh Dũng; Khởi tố người mẫu Trang Trần; Sập cần cẩu, 3 mẹ con chết tại chỗ; Thực hư vụ hai pho tượng “biến mất” ở Thái Nguyên...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 5/5.

  • Thoi su 24h55 VTV doi thu do Ha Noi sang TQ
    Thời sự 24h(5/5): VTV "dời" thủ đô Hà Nội sang TQ

    Trung ương bàn công tác nhân sự khóa tới; Hoàng Thùy Linh nóng bỏng tái xuất VTV 8 năm sau scandal; VTV nhầm lẫn "dời" thủ đô Hà Nội sang Trung Quốc; Giảng viên không có bằng tiến sĩ sẽ rời ĐH Ngoại thương ...là những thông tin thời sự nổi bật ngày 4/5.

  • Thoi su tuan qua Mit tinh dieu binh mung 40 nam thong nhat dat nuoc
    Thời sự tuần qua: Mít tinh, diễu binh mừng 40 năm thống nhất đất nước

    Thủ tướng: Vượt lên khác biệt, chân thành hòa hợp dân tộc; Truy điệu 2 phi công trong vụ máy bay Su-22 rơi; Bí mật 16 tấn vàng trong ngày giải phóng; Tàu chở 48 du khách bị đâm chìm trên vịnh Hạ Long; NSƯT Anh Dũng chia tay cõi trần, về với vợ Phương Thanh ..là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.

  • Thoi su 24h294 Sa Pa xu phat khach san 46 trieudem
    Thời sự 24h(29/4): Sa Pa xử phạt khách sạn 46 triệu/đêm

    Hàng triệu người hành hương về đất Tổ; Giám đốc Công an TP.HCM được thăng hàm Trung tướng; Cửa ngõ Thủ đô chật cứng ngày đầu nghỉ lễ; Chủ tịch Sa Pa xử phạt vụ khách sạn 46 triệu/đêm; Xe khách 47 chỗ “nhồi” tới 105 người;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 28/4.

  • Thoi su tuan qua Can bo cam dau nhom toi pham
    Thời sự tuần qua: Cán bộ cầm đầu nhóm tội phạm

    Bộ Y tế đề xuất bổ sung 'quyền được chết'; Kinh hoàng Sapa: Khách sạn 3 sao chém 46 triệu ngủ đêm 30/4; Chi 120 triệu cho quản giáo để gọi điện trong tù; Hà Nội: Nữ giám đốc bị sát hại tại nhà; Hỗn loạn chưa từng có ngày công viên nước miễn phí; Cán bộ thuế cầm đầu ổ nhóm tội phạm...là những thông tin thời sự nổi bật tuần qua.

  • Ket cuc buon cua thu uong ruou trong gioi tre
    Kết cục buồn của “thú” uống rượu trong giới trẻ

    Giữa mâm chỉ bày vỏn vẹn bát nước chấm, hai chục chiếc chân vịt luộc vừa được mua với giá 20 nghìn đồng nhưng chai rượu voodka cỡ lớn của Thủy (nam sinh trường Đại học Xây dựng Hà Nội) và nhóm bạn đã vơi đi phân nửa...

  • Hon loan o cong vien nuoc Ho Tay
    Hỗn loạn ở công viên nước Hồ Tây

    Chen lấn, xô đẩy, bất chấp nguy hiểm trèo rào chỉ vì được tắm miễn phí sẽ đem đến những bài học xấu xí cho trẻ nhỏ...

  • Tranh cai quy dinh nop tien de thoat an tu hinh
    Tranh cãi quy định nộp tiền để thoát án tử hình

    Nhận thức của xã hội và cả thẩm phán về mục đích áp dụng hình phạt là nhằm trừng trị, răn đe hơn là giáo dục phòng ngừa. ------------ Xem thêm: Tranh cãi quy định nộp tiền để thoát án tử hình, http://vietbao.vn/tp/Tranh-cai-quy-dinh-nop-tien-de-thoat-an-tu-hinh/10916606/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Phi cong va tiep vien VNA bi bat tai Han Quoc
    Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc

    Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..

  • Dieu chinh gia dich vu y te
    Điều chỉnh giá dịch vụ y tế

    Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1904 2504
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/04 - 25/04)

    Tranh cãi quy định nộp tiền để thoát án tử hình; “Ngáo đá” và những hành vi cuồng loạn; Đại gia mua dâm người mẫu: Có gan chơi không có gan chịu; Cảnh báo: Trộm đột nhập đã vào “mùa”; Tử hình sát thủ tuổi 20 liên tiếp cướp, giết 3 người; Phút ăn năn của nữ sinh cầm dao đâm bạn để trả thù cho em gái;......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tong hop Doi song tuan qua 194 254
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (19/4 - 25/4)

    Trào lưu nhắn tin "Em yêu anh" gửi chồng đang tạo nên cơn sốt khắp cộng đồng mạng; Vụ hỗn loạn ở CV nước Hồ Tây và những bài học rút ra cho các bậc phụ huynh; Những câu chuyện tình cảm động; Những tấm gương người tốt việc tốt trong đời sống; Nhiều câu chuyện đáng suy ngẫm cùng rất nhiều những thông tin an toàn thực phẩm đáng chú ý tuần qua...

  • Nghin le chuyen tuan qua 1904 2504
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/04 - 25/04)

    Hỗn loạn ở công viên nước Hồ Tây; Ngành Y kỳ vọng đổi màu trang phục để bác sĩ không bị oan; Bộ Y tế đề xuất bổ sung quyền được chết; Công bố đường dây nóng phản ánh giao thông dịp nghỉ lễ 30/4; Những hình ảnh lịch sử ngày 30/4... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 194 254
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/4 - 25/4)

    Thảm họa lật thuyền khiến 900 người chết ở Địa Trung Hải; Thủ tướng Hàn Quốc, Lee Wan-koo đã tuyên bố từ chức; các hành động hung hăng của Trung Quốc trên biển Đông và phản ứng của Mỹ - Nhật.... là những tin tức chính trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1904 25042015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 19/04 - 25/04/2015

    Thanh tra Tổng Cục Thuế vừa yêu cầu Metro phải giảm lỗ 335 tỷ đồng, truy thu thuế tới 62 tỷ đồng theo đó tổng giá trị vi phạm cần xử lý đã lên tới 507 tỷ đồng, người dân đang rất "sốc" khi nhận được hóa đơn tiền điện tháng 4 vì số tiền phải trả thêm quá nhiều tiền so với tháng trước dù cùng số tiêu thụ, năm 2014 ngành đường sắt thu được 400 tỉ nhưng chi lên tới 2.000 tỉ đồng/năm gấp 5 lần khoản thu, ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 19/04 - 25/04/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-1904-25042015/2147556119/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn