Thứ năm, 13 Tháng năm 2010, 08:22 GMT+7

Còn đâu giếng cổ xứ Đoài!

Gần đây, qua báo chí, chúng ta có dịp nhớ về những nét thân thuộc của làng quê như mái đình, giếng nước, cái cổng làng... gắn bó với sinh hoạt nhiều đời của cư dân vùng Đồng bằng Bắc bộ.

Cùng với hệ thống đình, chùa, miếu mạo được xếp hạng Di tích quốc gia, xứ Ðoài cổ kính với nền văn hóa đặc trưng còn rất nhiều giếng cổ có số tuổi hàng trăm năm. Đáng tiếc là trước sức ép đô thị hóa, nhiều giếng cổ đã biến mất hoặc bị biến dạng, trong khi các cơ quan chức năng chưa có phương án bảo tồn.  

Độc đáo giếng làng

Nói về giếng làng, ông Hứa Ðức Thịnh, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây, một người rất tâm huyết trong nghiên cứu văn hóa xứ Đoài, say sưa: Giếng làng thường rộng 3-5m, sâu hơn 10m, miệng đặt những tảng đá ong nguyên khối hoặc từng tảng ghép lại, bền chắc mà sạch sẽ. Giếng đá ong thường đặt ở đầu làng, ở giữa xóm hoặc hai bên đình, chùa theo quan niệm là đôi mắt rồng thiêng, nước nguồn không bao giờ cạn.

Có thể thấy rõ ở khu vực đình Mông Phụ, làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) vẫn còn nguyên hai chiếc, bờ giếng được tạc cả đôi rồng chầu. Cũng ở xã Đường Lâm, làng Đông Sàng đặt giếng ở khuôn viên văn chỉ, vừa đẹp vừa có ý nghĩa khơi nguồn trí tuệ Nho học; ở làng Cam Lâm, phía trước khu lăng mộ Ngô Quyền lại có giếng Nghè. Nước giếng vùng này thường mát về mùa hè, ấm về mùa đông nên dân gian có câu “Nước giếng Nghè - chè Cam Lâm” là vậy.

Giangco.jpg

Giếng đá ong xóm Miễu, làng Mông Phụ, Đường Lâm, Sơn Tây.

Khác với vùng đất đá ong bán sơn địa, đa phần giếng làng ở vùng đồng bằng xứ Đoài thường là giếng đất ở trước cửa đình, chùa, đền, miếu để làm minh đường theo phong thủy của đạo Nho. Làng Thượng Hội, xã Tân Hội, huyện Đan Phượng có ba giếng cổ ở đầu, giữa và cuối làng. Chiếc ở đầu làng hình vuông, tượng trưng cho đất mẹ, chứa muôn ngàn tia sữa, nuôi dưỡng con người và soi bóng ngôi chùa cổ kính. Giữa làng, giếng xây tròn vành vạnh, dân thôn coi đó là hình mặt trời để ngày ngày luôn có ánh dương tỏa chiếu, hòa khí của âm dương làm con người hạnh phúc.

Ở cuối làng là chiếc có hình bầu dục, như một tấm gương lớn khúc xạ ánh mặt trời, phản chiếu điều lành soi sáng cho cả làng. Giếng được xây gạch cẩn thận, có bậc lên xuống để gánh nước, tường xây gạch bao quanh, bệ thờ thần giếng vững chắc. Huyện Hoài Đức xưa có vùng Kẻ Giá (nay thuộc xã Yên Sở) còn gọi làng Dừa, từ xưa nổi tiếng với “Đình không xà, làng bảy mươi ba cái giếng”. Hiện xã chỉ còn gần 20 cái giếng cổ. Mỗi cái có một phiến gỗ lim dày, to lát đáy, xung quanh xếp đá quây tròn, không có hồ vữa mà vẫn chắc chắn. Giếng sâu độ 4-5m, bờ trên xây gạch vòng quanh. Cạnh đó có miếu thờ thần linh. Vào tuần rằm, mùng một hằng tháng, dân làng thường mang lễ vật dâng cúng, cầu may…

Theo nhiều nhà nghiên cứu văn hóa thì thuở xưa giếng làng là nơi cung cấp nước sinh hoạt, là nơi gìn giữ sự sạch sẽ của cả cộng đồng. Ðến tuần tiết, dân làng lấy nước giếng để lễ Phật, tế thành hoàng. Ngày hội làng, cũng nước giếng ấy được dùng để tắm thánh (điển hình là lễ Mộc dục ở chùa Thầy).

Sức ép của quá trình đô thị hóa

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây Hứa Đức Thịnh thì cây đa, giếng nước, sân đình thật quý, nhưng cây đa, đình chùa đã nằm trong danh mục được kiểm đếm, bảo tồn, chỉ còn mỗi giếng nước chịu phận “hẩm hiu”. Vì vậy mà Sơn Tây có nhiều giếng cổ bậc nhất xứ Đoài nhưng nay không có thống kê còn bao nhiêu, cũng như không thể biết có bao nhiêu giếng đã bị lấp đi hoặc biến thành nơi thả cá, chăn vịt (?). Xã Hạ Mỗ (Đan Phượng), dù là một trong những địa phương hăng hái bảo tồn giếng cổ, nhưng nay phần lớn giếng cổ của Hạ Mỗ đã bị... lấp.

Ông Đỗ Văn Thúy, Trưởng phòng VH-TT huyện Hoài Đức cho biết: Giếng cổ có cấu trúc độc đáo được nhiều người biết đến nhất nằm trong khuôn viên di tích Linh Tiên Quán (xã Đức Thượng). Tương truyền, giếng có từ hàng nghìn năm nay và là nơi các vị thần thánh luyện linh đan. Trong kháng chiến trước đây, giếng Linh Tiên Quán là nơi trú ẩn an toàn cho hàng trăm du kích và người dân. Đáng tiếc là hiện nay giếng cổ mang đậm huyền thoại này hầu như bị bỏ quên, không còn nước...

Ông Nguyễn Tọa - người tích cực “đấu tranh” bảo tồn giếng làng Hạ Mỗ, hiện là Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội trăn trở: “Giờ thì không ai dùng nước giếng làng sinh hoạt nữa rồi. Nhưng cũng như bao vốn cổ khác, giếng cổ cũng có số phận, có sự tích nên có ý nghĩa văn hóa lớn, nếu để mất sẽ chẳng còn nét cổ của làng”. Ông càng có lý khi cho rằng vùng ngoại thành của Hà Nội cũ như Gia Lâm, Ðông Anh, Sóc Sơn... từng có khá nhiều giếng cổ bị mất dần trong quá trình đô thị hóa, bộ mặt nông thôn đã đổi khác. Nhiều vùng đất của Hà Nội mở rộng cũng sẽ phát triển tương tự, trong việc bảo tồn, gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống hãy đừng quên những giếng làng cổ kính.

Trao đổi về vấn đề này, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL Hà Nội Nguyễn Đức Hòa, thừa nhận: “Đúng là từ trước đến giờ giếng cổ chưa được xếp vào danh mục kiểm kê di tích, do đó giếng cổ không thuộc trách nhiệm quản lý của ngành văn hóa, bởi ngành văn hóa chỉ có trách nhiệm kiểm kê và quản lý các di tích đã được xếp hạng hoặc nằm trong danh mục kiểm đếm”.

Như vậy, giếng cổ trong cộng đồng không phải di tích nên chính quyền địa phương không có trách nhiệm gìn giữ. Với cách nghĩ như vậy thì hệ thống giếng cổ xứ Đoài, những hình ảnh rất đỗi thân thuộc đã đi vào thơ ca, nhạc họa sẽ đi về đâu? Câu trả lời còn bỏ ngỏ.

Vietbao (Theo: HNM)

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Vụ sập hầm: Phó Thủ tướng đến hiện trường chỉ đạo ứng cứu

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo phải nỗ lực khẩn trương tích cực hơn nữa trong công tác ứng cứu; đảm bảo an toàn cho các công nhân cũng như các lực lượng tham gia cứu hộ

7 nguyên nhân hàng đầu gây bệnh ung thư năm 2014

Ung thư vẫn là một căn bệnh hiểm nghèo gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Năm 2014, các nhà khoa học đã công bố kết quả nghiên cứu chỉ ra top 7 nguyên nhân hàng đầu.

Đa số học sinh xã Hương Bình đã tới trường học

NDĐT- Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) huyện Hương Khê (Hà Tĩnh) Trần Đình Hùng cho biết: Sáng ngày 19-12, học sinh (HS) xã Hương Bình (Hương Khê) đã cơ bản đến lớp sau nhiều tháng nghỉ học do người lớn ngăn cản phản đối việc sáp nhập trường THCS Hương Bình.

Đến thời của "siêu đại gia" và nhà giá rẻ

Theo các doanh nghiệp bất động sản nhận định, phân khúc nhà giá rẻ, trung bình vẫn thắng thế trong năm 2015 và vài năm tới, trong khi đó phân khúc cao cấp vẫn phải đối mặt với khó khăn.

Nhận xét tin Còn đâu giếng cổ xứ Đoài!

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Còn đâu giếng cổ xứ Đoài! bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Con dau gieng co xu Doai ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Còn đâu giếng cổ xứ Đoài! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Hà Nội - nghìn năm Thăng Long của chuyên mục Khám Phá Việt Nam.

The land where ancient wells Doai!
Son Tay, Hanoi, Duong Lam, plains, urbanization, cultural and village wells, activities, conservation, water wells, monuments, ancient origin, family, Doai

Recently, through the press , we have the opportunity to remember the familiar definition of the family village, such as roofs, wells, village gate ... attached to the living generations of the inhabitants of the Northern Delta region ..



  • Thoi su 24h1812 Thang 72015 to chuc thi quoc gia
    Thời sự 24h(18/12): Tháng 7/2015 tổ chức thi quốc gia

    Tháng 7/2015 tổ chức thi THPT quốc gia; Đào cùng lúc 2 đường hầm cứu nạn; Lý giải máy bay Vietnam Airlines gặp sự cố; Sa Pa lạnh 0 độ, phủ trắng sương muối; Xe điên náo loạn là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 18/12...

  • Thoi su 24h1712 Xe o to roi vuc sau 5 quan nhan tu vong
    Thời sự 24h(17/12): Xe ô tô rơi vực sâu, 5 quân nhân tử vong

    Khoan hầm giải cứu 12 công nhân mắc kẹt; Xe ô tô rơi vực sâu, 5 quân nhân tử vong; Mở hộp đen tìm nguyên nhân máy bay hạ cánh khẩn cấp;Sa Pa rét 2 độ, có thể xuất hiện băng giá; Kho tiền 6 tấn của tay chơi Bắc Ninh... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 17/12.

  • Thoi su 24h1612 3 tai nan kinh hoang
    Thời sự 24h(16/12): 3 tai nạn kinh hoàng

    Sập hầm thủy điện, 11 người mắc kẹt; Tai nạn kinh hoàng ở Móng Cái, 6 người chết; Phó chủ tịch bị tố đánh dân giữa chợ; Đắm thuyền ở Thái Bình, 6 người chết; Bán sắt vụn chiếc máy bay bỏ quên 7 năm ở Nội Bài... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 16/12.

  • Thoi su 24h1512 5 thuyen vien mat tich tren bien
    Thời sự 24h(15/12): 5 thuyền viên mất tích trên biển

    Xuất hiện "nhân vật mới" tại phiên xử siêu lừa Huyền Như; Bầu Kiên bị tuyên 30 năm tù; 1.000 xe TQ muốn vào du lịch, Bộ Quốc phòng không đồng tình; Miền Bắc chuẩn bị rét dưới 10 độ; 5 thuyền viên mất tích trên biển; Hé lộ "hợp đồng nô lệ" trong showbiz Việt... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/12.

  • Thoi su tuan qua Bau Kien bat khoc tai toa
    Thời sự tuần qua: Bầu Kiên bật khóc tại tòa

    Ông Hoàng Văn Nghiên xin trả biệt thự; Một đại gia bị tạt axít khi đang ăn sáng;Lần đầu tiên bầu Kiên bật khóc trước tòa; Vụ Hồ Duy Hải: Tang vật được mua... ngoài chợ?; Cha của bé 2 tuổi bị bỏ rơi trên taxi đã xuất hiện?..

  • Be trai bi bo roi tren taxi
    Bé trai bị bỏ rơi trên taxi

    Liên quan đến vụ bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi trên taxi, người cha xuất hiện và nêu lý do bé Bo bị "lạc" bố mẹ trong đêm.

  • Thuong tet 2015
    Thưởng tết 2015

    Về mức thưởng Tết năm 2015, tôi dự đoán do điều kiện khó khăn sẽ có nhiều doanh nghiệp có mức thưởng khiêm tốn.

  • Xoay quanh viec Hoa hau Nguyen Cao Ky Duyen dang quang
    Xoay quanh việc Hoa hậu Nguyễn Cao Kỳ Duyên đăng quang

    Không chỉ là sinh viên ĐH Ngoại thương, tân hoa hậu Việt Nam 2014 Nguyễn Cao Kỳ Duyên còn từng tốt nghiệp loại giỏi tại một trường THPT nổi tiếng nhất nhì cả nước.

  • Toi pham giang ho noi am anh nguoi dan
    Tội phạm giang hồ - nỗi ám ảnh người dân

    Nhắc đến cái tên Đức “Cổ Lễ”, giới giang hồ trong Nam, ngoài Bắc có lẽ đều biết tiếng. Gã đẹp trai nhưng cũng nóng tính nên sẵn sàng đâm chém kẻ khác dù bất cứ lí do gì.

  • Lich nghi Tet At Mui 2015
    Lịch nghỉ Tết Ất Mùi 2015

    Chính phủ đồng ý phương án nghỉ 9 ngày với Tết Nguyên đán, 4 ngày với Tết Dương lịch, 6 ngày dịp lễ Giỗ tổ và 30/4, 1/5.

  • Toan canh kinh te tuan 712 13122014
    Toàn cảnh kinh tế tuần (7/12 - 13/12/2014)

    Theo khảo sát các Doanh nghiệp, khả năng thưởng Tết Nguyên đán 2015 sẽ vẫn giữ nguyên như năm 2014, và theo báo cáo Tiền lương Toàn cầu tiền lương ở Việt Nam thuộc mức thấp trong khu vực, Vinalines đã chuyển một phần số nợ thành vốn góp của Vietinbank, hơn 99% hộ gia đình tại Hà Nội đã có sổ đỏ, cùng với những thông tin cảnh báo tiêu dùng là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật trong tuần vừa qua.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 71312
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 7-13/12)

    Bộ Y tế ban hành phác đồ điều trị rắn lục đuôi đỏ cắn; Đề kháng kháng sinh - Bao giờ có thuốc chữa?; Đâu là nguyên nhân vô sinh ngày càng tăng?; Tác hại và cách nhận biết rau muống nhiễm chì; Thông tin gây sốc về thủ dâm nữ; Con thông minh nhờ mẹ ốm nghén; 3 động tác cho dân văn phòng có chân thon, khỏe; Những cách kiểm tra sức khỏe thú vị nên thử; Loại rau quý chống ung thư kỳ diệu có nhiều ở Việt Nam... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 0712 1312
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (07/12 - 13/12)

    Gia cảnh đáng thương của thuyền viên bị cướp biển bắn chết; Tái bổ nhiệm giám đốc... sắp về hưu; Bé trai bị quên trên taxi: Người cha xuất hiện; Ồ ạt xây dựng tượng đài; Ông Hoàng Văn Nghiên viết thư xin trả biệt thự ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 0712 1312
    Toàn cảnh Showbiz tuần (07/12 – 13/12)

    Nguyễn Cao Kỳ Duyên đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2014, Á hậu Huyền My lộ ảnh mặc nội y diễn bar, Đàm Vĩnh Hưng là nghệ sỹ thu nhiều quảng cáo nhất 2014, Thủy Tiên - Công Vinh chính thức kết hôn ngày 27/12, Mỹ Tâm bất ngờ rút khỏi Làn sóng xanh 2014, Kate Hudson hủy hôn, Henry Cavill bất ngờ chia tay bạn gái, Những sự kiện gây chấn động nền âm nhạc Hàn Quốc năm 2014,... là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 0712 1312
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (07/12 - 13/12)

    Hồ Duy Hải và kỳ án Bưu điện Cầu Voi; Ly kỳ chuyện 'người chết' ra tòa, lãnh án; Đốt người thân: Những vụ án kinh hoàng; Những em bé bị người thân ruột thịt bạo hành gây chấn động; Thi thể nữ chủ nhân và ấm trà tố cáo tội ác; Khát vọng hoàn lương của “ông trùm” gieo rắc “cái chết trắng”;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.