Còn đâu giếng cổ xứ Đoài!

Gần đây, qua báo chí, chúng ta có dịp nhớ về những nét thân thuộc của làng quê như mái đình, giếng nước, cái cổng làng... gắn bó với sinh hoạt nhiều đời của cư dân vùng Đồng bằng Bắc bộ.

Cùng với hệ thống đình, chùa, miếu mạo được xếp hạng Di tích quốc gia, xứ Ðoài cổ kính với nền văn hóa đặc trưng còn rất nhiều giếng cổ có số tuổi hàng trăm năm. Đáng tiếc là trước sức ép đô thị hóa, nhiều giếng cổ đã biến mất hoặc bị biến dạng, trong khi các cơ quan chức năng chưa có phương án bảo tồn.  

Độc đáo giếng làng

Nói về giếng làng, ông Hứa Ðức Thịnh, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây, một người rất tâm huyết trong nghiên cứu văn hóa xứ Đoài, say sưa: Giếng làng thường rộng 3-5m, sâu hơn 10m, miệng đặt những tảng đá ong nguyên khối hoặc từng tảng ghép lại, bền chắc mà sạch sẽ. Giếng đá ong thường đặt ở đầu làng, ở giữa xóm hoặc hai bên đình, chùa theo quan niệm là đôi mắt rồng thiêng, nước nguồn không bao giờ cạn.

Có thể thấy rõ ở khu vực đình Mông Phụ, làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) vẫn còn nguyên hai chiếc, bờ giếng được tạc cả đôi rồng chầu. Cũng ở xã Đường Lâm, làng Đông Sàng đặt giếng ở khuôn viên văn chỉ, vừa đẹp vừa có ý nghĩa khơi nguồn trí tuệ Nho học; ở làng Cam Lâm, phía trước khu lăng mộ Ngô Quyền lại có giếng Nghè. Nước giếng vùng này thường mát về mùa hè, ấm về mùa đông nên dân gian có câu “Nước giếng Nghè - chè Cam Lâm” là vậy.

Giangco.jpg

Giếng đá ong xóm Miễu, làng Mông Phụ, Đường Lâm, Sơn Tây.

Khác với vùng đất đá ong bán sơn địa, đa phần giếng làng ở vùng đồng bằng xứ Đoài thường là giếng đất ở trước cửa đình, chùa, đền, miếu để làm minh đường theo phong thủy của đạo Nho. Làng Thượng Hội, xã Tân Hội, huyện Đan Phượng có ba giếng cổ ở đầu, giữa và cuối làng. Chiếc ở đầu làng hình vuông, tượng trưng cho đất mẹ, chứa muôn ngàn tia sữa, nuôi dưỡng con người và soi bóng ngôi chùa cổ kính. Giữa làng, giếng xây tròn vành vạnh, dân thôn coi đó là hình mặt trời để ngày ngày luôn có ánh dương tỏa chiếu, hòa khí của âm dương làm con người hạnh phúc.

Ở cuối làng là chiếc có hình bầu dục, như một tấm gương lớn khúc xạ ánh mặt trời, phản chiếu điều lành soi sáng cho cả làng. Giếng được xây gạch cẩn thận, có bậc lên xuống để gánh nước, tường xây gạch bao quanh, bệ thờ thần giếng vững chắc. Huyện Hoài Đức xưa có vùng Kẻ Giá (nay thuộc xã Yên Sở) còn gọi làng Dừa, từ xưa nổi tiếng với “Đình không xà, làng bảy mươi ba cái giếng”. Hiện xã chỉ còn gần 20 cái giếng cổ. Mỗi cái có một phiến gỗ lim dày, to lát đáy, xung quanh xếp đá quây tròn, không có hồ vữa mà vẫn chắc chắn. Giếng sâu độ 4-5m, bờ trên xây gạch vòng quanh. Cạnh đó có miếu thờ thần linh. Vào tuần rằm, mùng một hằng tháng, dân làng thường mang lễ vật dâng cúng, cầu may…

Theo nhiều nhà nghiên cứu văn hóa thì thuở xưa giếng làng là nơi cung cấp nước sinh hoạt, là nơi gìn giữ sự sạch sẽ của cả cộng đồng. Ðến tuần tiết, dân làng lấy nước giếng để lễ Phật, tế thành hoàng. Ngày hội làng, cũng nước giếng ấy được dùng để tắm thánh (điển hình là lễ Mộc dục ở chùa Thầy).

Sức ép của quá trình đô thị hóa

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây Hứa Đức Thịnh thì cây đa, giếng nước, sân đình thật quý, nhưng cây đa, đình chùa đã nằm trong danh mục được kiểm đếm, bảo tồn, chỉ còn mỗi giếng nước chịu phận “hẩm hiu”. Vì vậy mà Sơn Tây có nhiều giếng cổ bậc nhất xứ Đoài nhưng nay không có thống kê còn bao nhiêu, cũng như không thể biết có bao nhiêu giếng đã bị lấp đi hoặc biến thành nơi thả cá, chăn vịt (?). Xã Hạ Mỗ (Đan Phượng), dù là một trong những địa phương hăng hái bảo tồn giếng cổ, nhưng nay phần lớn giếng cổ của Hạ Mỗ đã bị... lấp.

Ông Đỗ Văn Thúy, Trưởng phòng VH-TT huyện Hoài Đức cho biết: Giếng cổ có cấu trúc độc đáo được nhiều người biết đến nhất nằm trong khuôn viên di tích Linh Tiên Quán (xã Đức Thượng). Tương truyền, giếng có từ hàng nghìn năm nay và là nơi các vị thần thánh luyện linh đan. Trong kháng chiến trước đây, giếng Linh Tiên Quán là nơi trú ẩn an toàn cho hàng trăm du kích và người dân. Đáng tiếc là hiện nay giếng cổ mang đậm huyền thoại này hầu như bị bỏ quên, không còn nước...

Ông Nguyễn Tọa - người tích cực “đấu tranh” bảo tồn giếng làng Hạ Mỗ, hiện là Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội trăn trở: “Giờ thì không ai dùng nước giếng làng sinh hoạt nữa rồi. Nhưng cũng như bao vốn cổ khác, giếng cổ cũng có số phận, có sự tích nên có ý nghĩa văn hóa lớn, nếu để mất sẽ chẳng còn nét cổ của làng”. Ông càng có lý khi cho rằng vùng ngoại thành của Hà Nội cũ như Gia Lâm, Ðông Anh, Sóc Sơn... từng có khá nhiều giếng cổ bị mất dần trong quá trình đô thị hóa, bộ mặt nông thôn đã đổi khác. Nhiều vùng đất của Hà Nội mở rộng cũng sẽ phát triển tương tự, trong việc bảo tồn, gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống hãy đừng quên những giếng làng cổ kính.

Trao đổi về vấn đề này, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL Hà Nội Nguyễn Đức Hòa, thừa nhận: “Đúng là từ trước đến giờ giếng cổ chưa được xếp vào danh mục kiểm kê di tích, do đó giếng cổ không thuộc trách nhiệm quản lý của ngành văn hóa, bởi ngành văn hóa chỉ có trách nhiệm kiểm kê và quản lý các di tích đã được xếp hạng hoặc nằm trong danh mục kiểm đếm”.

Như vậy, giếng cổ trong cộng đồng không phải di tích nên chính quyền địa phương không có trách nhiệm gìn giữ. Với cách nghĩ như vậy thì hệ thống giếng cổ xứ Đoài, những hình ảnh rất đỗi thân thuộc đã đi vào thơ ca, nhạc họa sẽ đi về đâu? Câu trả lời còn bỏ ngỏ.

Vietbao (Theo: HNM)

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Cách đơn giản tìm game, ứng dụng miễn phí trên Google Play

Sử dụng tính năng mới của mạng xã hội chia sẻ ứng dụng ePlay, người dùng smartphone, tablet chạy Android sẽ dễ dàng tìm được những ứng dụng miễn phí, ứng dụng trả phí vừa giảm giá…

Cái Tết đầu tiên của binh nhất

Đó là ngày cuối năm. Trước sân của đơn vị, những bồn hoa, cây cảnh như phá vỡ không khí lạnh lẽo của mùa Đông khi đâm những chồi non mập mạp khoẻ khoắn, đón làn mưa xuân lất phất như những hạt ngọc tinh khôi.

Bộ trưởng Y tế trải lòng khi bị chê là… truyền thông kém

Sau những tin tức mới nhất về các sự cố xảy ra về tai nạn giao thông, tự tử, ngộ độc, thậm chí uống rượu, hút thuốc lá,… Bộ trưởng Bộ Y tế đã có những phút trải lòng về ngành Y tế.

Nhận xét tin Còn đâu giếng cổ xứ Đoài!

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Còn đâu giếng cổ xứ Đoài! bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Con dau gieng co xu Doai ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Còn đâu giếng cổ xứ Đoài! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Hà Nội - nghìn năm Thăng Long của chuyên mục Khám Phá Việt Nam.

The land where ancient wells Doai!
Son Tay, Hanoi, Duong Lam, plains, urbanization, cultural and village wells, activities, conservation, water wells, monuments, ancient origin, family, Doai

Recently, through the press , we have the opportunity to remember the familiar definition of the family village, such as roofs, wells, village gate ... attached to the living generations of the inhabitants of the Northern Delta region ..



  • Thoi su 24h2901 Vu trom xang may bay cuc lon
    Thời sự 24h(29/01): Vụ trộm xăng máy bay cực lớn

    'Trực thăng chao đảo rồi chúi xuống đất'; Bắt băng trộm xăng máy bay cực lớn ở TP.HCM; 20 xác linh trưởng khô bốc mùi trên xe khách; Lời khai rúng động của học sinh giết nam ca sĩ; Trung úy cảnh sát bị nghi phạm buôn ma túy bắn chết... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 29/1.

  • Thoi su 24h2801 Roi may bay 4 phi cong hy sinh
    Thời sự 24h(28/01): Rơi máy bay, 4 phi công hy sinh

    22 người vào quy hoạch Bộ Chính trị, Ban Bí thư; Trực thăng rơi ở TP.HCM, 4 phi công hy sinh; Bắt nguyên Chủ tịch HĐQT Ocean Bank; Hung thủ 15 tuổi giết hại nam ca sĩ ở Sài Gòn; Bắt lô ma túy 20 tỷ ở sân bay...

  • Thoi su 24h2701 Nam ca si bi sat hai da man
    Thời sự 24h(27/01): Nam ca sĩ bị sát hại dã man

    Xe cứu thương bỏ mặc thai phụ tử vong giữa đường?; Nam ca sĩ tử vong trong tình trạng khỏa thân; Vụ biệt thự trong rừng Hải Vân: Tướng công an xin lỗi; Mỹ Tâm nói gì về "người tình tin đồn" 70 tuổi?...

  • Thoi su 24h2601 Vu no rung dong ca pho
    Thời sự 24h(26/01): Vụ nổ rúng động cả phố

    Đà Nẵng có tân Chủ tịch UBND TP; "Nói không với nằm ghép: Dân lo bị xuất viện sớm; Nghệ An: Phát hiện xác hổ 140kg đang ướp lạnh; Không khởi tố vụ tai nạn thảm khốc 9 người chết; Bắt gần nửa tấn lòng thối đang trên đường tiêu thụ; Cựu phi công Việt Nam nói thật chuyện lương thưởng... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 26/1.

  • Thoi su tuan qua Dai hy thanh dai tang sau tai nan
    Thời sự tuần qua: Đại hỷ thành đại tang sau tai nạn

    Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%; Cục trưởng Cục Đường sắt chết trong phòng làm việc; Xử phạt VTV 40 triệu đồng vì sai phạm của Điều ước thứ 7; Thưởng Tết thấp nhất là 30 ngàn đồng; Xăng giảm tới 1.900 đồng/lít...

  • Tet xua Tet nay qua con mat nguoi tre
    Tết xưa - Tết nay qua "con mắt" người trẻ

    Một phim ngắn hết sức ý nghĩa cho Tết 2015 đang khiến cộng đồng mạng xôn sao và khiến người xem thật sự xúc động.

  • Tranh cai xung quanh Le hoi chem lon o Bac Ninh
    Tranh cãi xung quanh Lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh

    Theo Lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh Lễ hội sẽ vẫn được tổ chức nhưng việc chém lợn đã được bỏ từ 2 năm trước.

  • Hai Tet 2015
    Hài Tết 2015

    Nhiều chương trình hài tết, ca nhạc chào năm mới 2015 đã được đồng loạt ra mắt khán giả với nội dung hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân trong dịp tết. Tuy nhiên, năm nay sức mua khá ảm đạm, tuy băng đĩa lậu ngày càng nhiều. ------------

  • Toi pham vi thanh nien Nguyen nhan va giai phap
    Tội phạm vị thành niên - Nguyên nhân và giải pháp

    Những cái xấu, cái ác đang ngày một gia tăng trong xã hội khiến nhiều người sợ hãi. Nhất là việc giảng đường đang dần trở thành nơi "tụ họp" của phần tử xấu.

  • Dau dau chuyen tim O sin ngay Tet
    Đau đầu chuyện tìm Ô sin ngày Tết

    Nỗi khổ vì bị người giúp việc (hay ô sin) nhân dịp cuối năm o ép không còn mới lạ, tuy nhiên có những chuyện thoạt nghe tưởng như hài nhưng lại…cười ra nước mắt.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2501 3101
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (25/01 - 31/01)

    Toàn cảnh trực thăng quân sự rơi ở TP.HCM; Tai nạn thảm khốc ở Thanh Hóa khiến 10 người tử vong; Bé trai khôi ngô bị mẹ bỏ rơi vì sợ mang lại xui xẻo; Hà Nội bỏ dải phân cách cứng: 24 tỷ đồng ném qua cửa sổ;Vợ hoặc chồng không chung thủy bị phạt 1-3 triệu đồng... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------

  • Ban tin suc khoe tuan tu 25 311
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 25 - 31/1)

    Nhiều dịch bệnh như ho gà, dịch sởi, dịch cúm gia cầm, rubella đang bùng phát mạnh và diễn biến khó lường; Bắt buộc mua thẻ BHYT theo hộ gia đình; Sai lầm nghiêm trọng khi ăn thịt chó "giải đen" ngày giáp Tết; Bệnh nhân ung thư vú không nên bật đèn khi ngủ; Lá lốt chữa bệnh; Giảm cân siêu nhanh bằng gia vị quen thuộc; Quan niệm sai lầm về sinh nở... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 2501 3101
    Toàn cảnh Showbiz tuần (25/01 – 31/01)

    Bảo Anh bị nghi hát nhép trong The Remix 2015, Quách Ngọc Ngoan phải trả 1 tỷ mới được Lê Phương chấp nhận ly hôn?, Đám cưới bình dân của Huỳnh Đông - Ái Châu, Những người tình tin đồn của Mỹ Tâm, Cường Đô la - Hà Hồ 'cơm lành canh ngọt' về sống chung một nhà?, ------------

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2501 3101
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (25/01 - 31/01)

    Tội phạm vị thành niên - Nguyên nhân và giải pháp; Phòng, chống tội phạm sử dụng Công nghệ cao; Tết sớm ở Trại giam Xuân Nguyên; Hài hước những tên trộm lười biếng nhất thế giới; 141 Hà Nội trấn áp tội phạm đường phố dịp cuối năm; Cái chết đầy bí ẩn của trùm giang hồ khét tiếng Đại Cathay;.......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (25/01 - 31/01), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2501-3101/2147533625/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nhin lai su kien Xa Hoi VN 2014
    Nhìn lại sự kiện Xã Hội VN 2014

    2014 là năm của tai nạn, hỏa hoạn với hàng trăm vụ cháy lớn trên phạm vi toàn quốc với những hậu quả thảm khốc về cả tài sản và tính mạng con người.