Chủ nhật, 19 Tháng mười một 2006, 13:56 GMT+7

Tìm mô hình giáo dục mới ở Việt Nam

TPCN - Chúng ta đã cố gắng đổi mới, nhưng kết quả chưa được như mong đợi. Theo chúng tôi, một trong những nguyên nhân là chúng ta chưa tìm ra mô hình giáo dục phù hợp với Việt Nam.

Giáo dục đang được chú ý đặc biệt, có 2 lý do. Thứ nhất, tuy nền giáo dục nước ta có sự phát triển nhất định, nhưng chất lượng không đáp ứng được đòi hỏi của cuộc sống, bản thân nền giáo dục bộc lộ nhiều tiêu cực, yếu kém

Tim mo hinh giao duc moi o Viet Nam
ảnh: Hồng Vĩnh
Thứ hai, các nhà giáo lão thành, các chuyên gia giáo dục, các nhà khoa học, nhà văn, nhà báo... đều khẳng định rằng, với truyền thống hiếu học, với năng lực trí tuệ của dân tộc ta, chúng ta có thể, và cần phải có một nền giáo dục phát triển cân đối, lành mạnh và hiệu quả hơn.

A. Nhận diện mô hình giáo dục hiện nay

Nền giáo dục Việt Nam hiện nay theo mô hình nào? Đây là câu hỏi không dễ trả lời.

Nhìn lại lịch sử phát triển giáo dục của nước ta thì thấy, đầu tiên cha ông ta học chữ Hán; do đó, muốn hay không thì chúng ta cũng ảnh hưởng mô hình của Trung Quốc từ xa xưa. Điều này thể hiện rõ ở tư tưởng “Tôn sư, trọng đạo”, hay “Tiên học lễ, hậu học văn”.

Rồi việc coi trọng bằng cấp và kết quả thi cử một cách thái quá cũng là hơi hướng của Nho học. Chữ Nôm phát triển trong một giai đoạn ngắn và đã có những thành tựu nhất định.

Ở đây đã xuất hiện những nét riêng của một nền giáo dục thuần Việt. Tuy nhiên, những nét riêng này không được phổ biến rộng rãi, lâu dài và không có ảnh hưởng sâu sắc.

Chúng ta cũng đã tiếp cận và lĩnh hội được nhiều nét tinh túy của nền giáo dục Pháp. Có thể nói từ khi tiếp xúc với nền văn hóa, giáo dục Pháp, người Việt Nam đã có khái niệm rõ ràng về sức mạnh của khoa học – kĩ thuật.

Tuy nhiên, nền giáo dục Pháp mà người Việt biết đến là nền giáo dục tinh hoa, nó chỉ dành cho một bộ phận rất nhỏ trong xã hội. Trường Cao đẳng Đông Dương, một thời gian dài trước Cách mạng Tháng Tám, mỗi năm chỉ tuyển có 14 sinh viên!

Việc con em chúng ta vào đại học một cách khó khăn, hay nạn “chạy trường” ngày nay có lẽ có mối liên hệ tới nhận thức về một nền giáo dục ưu tú.

Chúng ta đến với nền giáo dục của Liên Xô và Đông Âu trong một hoàn cảnh lịch sử khá thuận lợi. Đây là giai đoạn chúng ta nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm của họ trên cơ sở khá dân chủ, bình đẳng.

Đất nước Liên Xô rộng lớn, có nền giáo dục được tổ chức chặt chẽ và đạt được nhiều thành tựu lớn lao đã làm cho phần lớn những người Việt Nam đến đây nghiên cứu, học tập bị chinh phục.

Một nền giáo dục toàn dân, ai cũng được đi học và học không mất tiền! Điều này làm chúng ta say sưa và không cần nghĩ ngợi gì thêm nhiều, chúng ta gần như bê nguyên mô hình của Liên Xô áp dụng vào Việt Nam.

Đến khi nhận ra mô hình này không hoàn toàn phù hợp với Việt Nam, chúng ta lại đến với nền giáo dục của các nước nói tiếng Anh như Mỹ, Anh, Australia... Phải nói là chúng ta rất cầu thị và học hỏi rất nhanh. Nhưng cái hay của nước ngoài chưa thành cái hay của nước ta?

Vì sao vậy? Vì điều kiện, hoàn cảnh, tâm lí con người, trình độ phát triển của chúng ta không giống họ. Đại học đại cương là cái hay, cái nền móng của giáo dục đại học hiện đại, nhưng đưa vào nước ta lại bị phản đối.

Phân ban ở Trung học phổ thông đưa vào nước ta hiện nay cũng gây nên những xáo trộn lớn, chưa tốt vì chúng ta chuẩn bị chưa kĩ và chưa linh hoạt trong việc tiến hành thực hiện phân ban.

Khi học kinh nghiệm của nước ngoài, chúng ta chỉ chú ý tới cái lớn (như chương trình, cách tổ chức) mà quên những cái nhỏ nhưng lại rất hay (ví dụ ở Mỹ công nhận kết quả học tập tại gia đình).

Có thể nói mô hình giáo dục Việt Nam hiện nay chắp vá, khập khiễng, cứng nhắc, thiếu linh hoạt, thiếu đồng bộ, chồng chéo... Đưa ra ví dụ để chứng minh cho nhận định này không khó.

Ví dụ: Tổng cục dạy nghề không thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo mà lại thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; Chức năng của 2 cấp địa phương (sở, phòng) giống nhau nên cản trở, “giẫm chân” nhau...

Điều cơ bản nhất là mô hình giáo dục hiện nay chưa có bản sắc, phong cách, cốt cách, tâm hồn Việt. Đến tên gọi các cấp là Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông… khó hiểu, khó nhớ.

Cho đến bây giờ nhiều người vẫn không dám chắc khi gọi tên “Trung học Phổ thông” hay là “Phổ thông Trung học” là đúng. Rồi Trung học cơ sở và Trung học phổ thông thì cấp nào cao hơn. (Trước đây là cấp I, cấp II, cấp III, đơn giản rõ ràng).

Giáo dục hiện nay chưa đánh giá đúng vai trò của gia đình. Gia đình chỉ được xem là nơi cung cấp nguồn học sinh, đóng góp những khoản tiền cần thiết. Hội Phụ huynh học sinh cũng chỉ làm những việc như đóng quỹ, quyết định tặng quà thầy cô như thế nào...

Trong khi đó phần lớn thời gian học sinh sống tại nhà, gắn bó với gia đình từ tình cảm đến vật chất. Điều quan trọng là trong các gia đình Việt Nam hiện nay, nhiều nhà có thể tổ chức những “lớp học mini”, ông bà dạy cho cháu, bố mẹ dạy cho con, anh chị dạy cho em.

Họ dạy và học thực sự, thế mà mô hình giáo dục của ta chưa chú ý tới điều này, chưa khuyến khích để việc học tại nhà phát huy được hiệu quả lớn hơn.

B. Phác thảo mô hình giáo dục Việt Nam cho tương lai

Xây dựng mô hình giáo dục của Việt Nam trong tương lai cần thỏa mãn 3 điều kiện:

1- Không gây xáo trộn lớn thực trạng nền giáo dục đang tồn tại.

2- Đáp ứng được những đòi hỏi của thời cuộc, tương thích về cơ bản với các nền giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. 3- Phù hợp với văn hóa, tín ngưỡng đặc điểm kinh tế – xã hội Việt Nam.

Thực trạng giáo dục nước ta khá thú vị: đầy đủ về cấp học ( từ mẫu giáo đến sau đại học), phong phú, đa dạng về sở hữu, loại hình... Có thể nói nước ta đã có một thị trường giáo dục tương đối sôi động và phức tạp với sự cạnh tranh khá quyết liệt. Do vậy cần sắp xếp lại, gọi tên rõ ràng, chỉ ra những chức năng phù hợp.

Về cấp học sẽ như sau: Trước phổ thông ( nhà trẻ và mẫu giáo) – Phổ thông ( nên trở lại tên cũ cho rõ ràng, dễ hiểu là cấp I, cấp II, cấp III) – Trung học chuyên nghiệp ( công nhân kĩ thuật, dạy nghề) – Cao đẳng - Đại học – Sau đại học.

Nên áp dụng cơ chế liên thông một cách thực chất và thông suốt, nghĩa là học sinh thực sự có quyền học hết lớp thấp thì lên lớp cao; hết cấp thấp thì lên cấp cao; có bằng Trung học chuyên nghiệp có thể học tiếp Cao đẳng; có bằng Cao đẳng có thể học tiếp Đại học.

Nếu thực hiện mô hình này thì Tổng cục dạy nghề (hiện trực thuộc Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội) nên được trả về cho Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Về sở hữu: Cần rành mạch, rõ ràng; trong giáo dục chỉ cần 2 loại sở hữu: trường công lập và trường tư thục (trường 100% vốn nước ngoài được xem là trường tư thục).

Nên giải quyết dứt điểm loại trường bán công, hoặc là trở lại thành công lập, hoặc là biến thành tư thục. Cả trường công lập lẫn trường tư thục đều có quyền liên kết, liên doanh với nước ngoài. Trong trường hợp này các trường cần có hợp đồng riêng và điều lệ riêng.

Như vậy sẽ có những trường có quy mô rất lớn, đồng thời sẽ có trường quy mô rất nhỏ, thậm chí đấy không phải là trường mà là việc tổ chức học tại gia đình.

Về loại hình đào tạo: Đối với các cấp phổ thông có hình thức học Chính quy (ban ngày) và Bổ túc văn hóa (ban đêm); Đối với Trung học chuyên nghiệp, Cao đẳng, Đại học và Sau đại học có Chính quy, Tại chức, Từ xa.

Về quản lí nhà nước: Chỉ cần 2 cấp là trung ương và địa phương. Cấp trung ương đề ra những chủ trương, chính sách và kiểm tra, thanh tra; cấp địa phương có nghĩa vụ đôn đốc, thực hiện.

Do vậy nên giải thể cấp sở hoặc cấp phòng đang tồn tại hiện nay. Theo cách quản lí mới thì vai trò của trường là rất quan trọng, do đó trường phải có quyền tự chủ nhiều hơn, nhất là về mặt tài chính và nhân sự. Nên bỏ bộ chủ quản đối với các trường đại học.

Cần có cơ chế để có thể quản lí theo một tiêu chuẩn thống nhất hệ thống trường Đảng, trường Quân đội, Công an. Các trường này có tính đặc thù riêng, nhưng vẫn phải đáp ứng nhu cầu chung là chất lượng.

Về nội dung, chương trình: Nội dung và chương trình của tất cả các cấp học phải tương thích với các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Nghĩa là ở phổ thông các môn học tự nhiên như Toán, Lí, Hóa, Sinh phải tương đương với các nước khác.

Còn các môn như Lịch sử, Địa lí... phải xây dựng phù hợp với trình độ của từng lớp, từng cấp dựa lịch sử, địa lí nước ta (phần liên quan đến thế giới cần khảo sát, nghiên cứu kĩ để lựa chọn cho đúng).

Việt Nam tuy diện tích không lớn, nhưng được chia thành các vùng miền khác nhau, trình độ phát triển cũng khác nhau, do đó cần có nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau. Hiện nay quy định chỉ có một bộ sách giáo khoa cho cả nước là không phù hợp.

Cần cho phép có nhiều bộ sách giáo khoa phổ thông để các vùng, miền lựa chọn. Việc dạy ngoại ngữ nào, từ lớp mấy trong trường phổ thông là một vấn đề lớn cần bàn bạc cẩn thận trước khi quyết định. Ngoài tiếng Anh ra, vẫn cần phải học tiếng khác nữa như tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Trung...

Về các hình thức thi, cấp bằng: Thi (kiểm tra, chấm điểm) là hình thức đánh giá, phân loại, lựa chọn học sinh; đồng thời đây cũng là công cụ khuyến khích, bắt buộc học sinh phải có ý thức học tập.

Do đó hình thức này vẫn phải được duy trì, tuy nhiên cần áp dụng một cách linh hoạt, tránh gây nặng nề, căng thẳng, tốn kém. Nên công nhận trình độ của học sinh thông qua thi và kiểm tra, còn học ở đâu, học với ai không quan trọng.

Hạn chế dần thi tự luận (thi viết), chuyển sang thi trắc nghiệm, thi vấn đáp. Chỉ nên cấp một loại bằng cho tất cả các loại hình đào tạo. Bằng không phân biệt thì trình độ cũng không phân biệt, dẫu học tại chức, hay từ xa cũng phải đạt trình độ nhất định mới được cấp bằng. Cần phải chuẩn hóa và thực hiện nghiêm túc việc chấm thi tốt nghiệp đại học, sau đại học.

C. Điểm tựa của mô hình giáo dục mới

Gia đình Việt Nam không chỉ có vai trò to lớn trong đời sống tình cảm, đạo đức, kinh tế mà còn có vai trò vô cùng quan trọng trong giáo dục. Điều này đã có từ xa xưa và vẫn tiếp tục phát huy trong thời đại ngày nay.

Chúng ta đều biết, ngày xưa chỉ có mỗi Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xem là trường công và được xây dựng biệt lập. Các nơi học tập khác còn lại có thể coi là các trường tư và đại đa số lấy nhà của các gia đình làm trường học.

Các gia chủ mời thầy đồ về ăn ở trong nhà mình để dạy dỗ con cái mình, con cái của họ hàng, làng xóm. Với cung cách tổ chức trường như thế, quản lí rất đơn giản, nhẹ nhàng và không kém phần hiệu quả. Bằng chứng là ông cha ta học hành thành tài và thi cử đỗ đạt.

Đương nhiên, ngày nay mọi thứ đã khác, nhưng dẫu sao chúng ta phải xây dựng một nền giáo dục dạy và học thực chất, tránh hình thức những rườm rà, những thủ tục phiền toái.

Truyền thống hiếu học của dân tộc ta được ấp ủ, lưu giữ và truyền thụ chủ yếu trong gia đình, dòng họ nên có thể coi gia đình là nơi “giữ lửa” cho lòng đam mê học tập.

Vai trò quan trọng đầu tiên của gia đình là chuẩn bị và cung cấp cho nhà trường những học sinh khỏe mạnh, có năng lực tiếp thu kiến thức và có khát vọng học tập.

Với quy mô gia đình hiện nay (ít con), cha mẹ rất có điều kiện quan tâm, chăm sóc con cái cả về mặt thể chất, lẫn tinh thần. Hơn nữa, phần lớn ông bà, cha mẹ ngày nay có trình độ học vấn đủ để theo dõi, tham gia vào việc học của con cháu trong những năm đầu của cuộc đời đi học.

Trong mô hình giáo dục mới, vị trí của các trường dân lập sẽ được cải thiện đáng kể, do đó gia đình có vị thế lớn hơn không chỉ trong việc định hướng, lựa chọn cho con em học tập, mà còn trong việc đầu tư, tổ chức, điều hành hoạt động của nhà trường.

Một nền giáo dục công nhận kết quả học tập tại nhà thì mỗi gia đình có thể trở thành “nhà trường siêu nhỏ”. Khi việc học và quá trình học diễn tại gia đình thì người ta có thể sử dụng những khoảng thời gian rất ngắn cho việc học tập. Theo giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn, chỉ cần 2 phút cũng có thể thực hiện được một thao tác học tập: hỏi và trả lời.

Trong mô hình giáo dục mới, việc tự học có tầm quan trọng đặc biệt. Phải có tinh thần tự giác cao thì việc tự học mới diễn ra thường xuyên và có hiệu quả.

Mà việc tự học chủ yếu diễn ra trong gia đình, do đó vai trò giám sát và động viên của cha mẹ vô cùng lớn. Chính gia đình là cơ sở quan trọng đầu tiên để chúng ta xây dựng một xã hội học tập suốt đời.

Hiện nay Đảng và Nhà nước đang rất chú ý tới việc xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để gia đình tham gia nhiều hơn, sâu hơn, hiệu quả hơn vào việc xây dựng mô hình giáo dục mới của Việt Nam. Mong rằng các nhà hoạch định chính sách giáo dục chú ý hơn tới đặc điểm quan trọng này.

TS Hồ Bất Khuất

Việt Báo

Nhận xét tin Tìm mô hình giáo dục mới ở Việt Nam

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Tìm mô hình giáo dục mới ở Việt Nam bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Tim mo hinh giao duc moi o Viet Nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Tìm mô hình giáo dục mới ở Việt Nam ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Find new educational model in Vietnam
Soviet secondary education, the Vietnam Education, in accordance with, private schools, textbooks, we can say, the model, we, in family, at present, our country, students, level

TPCN - We have tried to innovate, but the results have not been as expected. In our opinion, one of the reasons we have not found a suitable model of education in Vietnam ..





  • Nghin le chuyen tuan qua 137 197
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (13/7 - 19/7)

    TQ rời giàn khoan HD-981 ra khỏi khu vực Hoàng Sa; Bão Rammasun đổ bộ Việt Nam, bão quét từ Quảng Ninh tới các tỉnh biên giới; Vỡ đường ống dẫn nước Sông Đà lần thứ 9...là những tin tức thời sự nổi bật trong tuần qua (13/7 - 19/7).

  • Ban tin suc khoe tuan tu 13197
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 13-19/7)

    Vì sao người dân phải mòn mỏi đợi vaccine dịch vụ?; Cảnh giác với chiêu giả nhân viên y tế đến nhà lừa tiền; Mực ống bày bán trên vỉa hè ướp hóa chất lạ; Ngáp ngủ nhiều giúp tăng trí nhớ; Quan hệ trong bao lâu để cả hai đều thỏa mãn?; Mẹ bầu ăn nhạt sinh con thần đồng... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1307 1907
    Toàn cảnh Showbiz tuần (13/07 – 19/07)

    Thí sinh "Nữ hoàng sắc đẹp Việt Nam 2014" ném danh hiệu vào xe rác, Baggio thừa nhận từng lén lút qua lại với Andrea khi đã kết hôn, Tiễn đưa nhà văn Tô Hoài về nơi an nghỉ cuối cùng, Cường đôla tung ảnh hạnh phúc, Lý Nhã Kỳ phát âm tiếng Anh sai, Phạm Băng Băng từng bị băng huyết vì phá thai ở nhà,...là những thông tin nổi bật của showbiz trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1307 1907
    Tin An ninh – Pháp luật tuần qua (13/07 – 19/07)

    Tổng cục Cảnh sát kiểm tra tin đồn Lê Văn Luyện trốn trại; Vụ Cát Tường: 'Tôi có niềm tin lần này sẽ tìm thấy xác con'; Vợ cùng "phi công trẻ" lập mưu giết chồng; Những cuộc 'xóa số' tàn bạo của giang hồ đất Cảng; Hàng nghìn người xem xử tội phạm hiếp dâm hàng loạt; Người tâm thần phạm tội: Những vụ án kinh hoàng; ........là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1307 1907
    Toàn cảnh kinh tế tuần (13/07 - 19/07)

    Sau sự tăng giá bất ngờ của xăng, giá thực phẩm leo thang chóng mặt, WB dự báo kinh tế Việt nam tăng trưởng 5.4%, lợi nhuận ngành ngân hàng được công bố không có mấy điểm sáng, lãi suất được dự báo tiếp tục giảm... là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật trong tuần vừa qua.