Sức mạnh của giáo dục thực hành...

Ngành GD, từ các trường ĐH, CĐ cho đến các trường tiểu học, THCS và THPT, dù khó khăn mấy cũng đều cố gắng vận dụng nguyên lý GD.

Những năm “cải cách ruộng đất” ở miền Bắc, các trường sư phạm cũng như phổ thông đều đi thâm nhập thực tế nông thôn; vào các thôn xóm hẻo lánh, theo bà con ra ruộng đồng cày cấy, nhổ cỏ, bón phân. Có đi mới thấu hiểu hết nỗi nhọc nhằn và cơ cực của bần cố nông lúc bấy giờ. Họ phải ra đồng từ tờ mờ sáng cho đến nhá nhem tối mới trở về nhà…

Tôi đơn cử vài ví dụ thực tế, chỉ muốn chứng minh rằng: Thực hiện nguyên lý, phương châm GD đã đem lại kết quả rất cao về mặt bồi dưỡng kiến thức cũng như GD tư tưởng mà không phải tốn thời gian tuyên truyền bằng lý thuyết…

Chúng tôi thiết nghĩ nhà trường nên khôi phục lại các hoạt động đã làm tốt trước đây:

Thứ nhất, tổ chức cho sinh viên, học sinh tham gia lao động. Hình thức thiết thực gần gũi và dễ làm là “lao động, xây dựng trường học”. Tổng vệ sinh trường lớp một tháng, hai tháng một lần: Quét lớp, lau chùi bàn ghế, cửa kính, cửa chớp…, quét hành lang, sân trường. Tùy thời điểm và điều kiện mà ấn định thời gian thích hợp. Hàng tuần có tổ trực lớp. Có thể là một lọ hoa, một khăn trải bàn mới, một ly uống nước đẹp kèm một chai nước lọc cho thầy cô, một sọt rác với biển đề “Cho xin ít rác”… Việc làm tỉ mẩn nhỏ nhoi song có tác dụng xây dựng ý thức cộng đồng trách nhiệm và gắn kết với nhau hơn.

Thứ hai, lao động công ích - diện lao động mở rộng phạm vi ra ngoài. Lao động công ích phải lượng sức, không thái quá, không vụ thành tích. Có thể tổ chức một đợt tổng vệ sinh xung quanh trường; quét dọn, hốt rác, đốt rác, làm giỏ rác, gắn gốc cây có biển “Cho em xin rác”, “Vứt rác vào đây”… Lao động công ích cần phải được chuẩn bị chu đáo: Làm gì, với mục đích gì, công cụ lao động cần có, phân công phân nhiệm cho tổ, nhóm cụ thể, rõ ràng, thời gian hoàn thành… Sau đó, rút kinh nghiệm. Chuẩn bị chu đáo sẽ có kết quả cao, tác dụng GD lớn, nhất là “đối tượng” xung quanh trường. Họ sẽ có ý thức giữ gìn vệ sinh hơn. Trường có cơ sở đòi hỏi yêu cầu họ tuân thủ theo những điều mình mong muốn.

Thứ ba, trang bị phong phú và hiện đại hơn cho phòng thí nghiệm, phòng giáo cụ trực quan, thư viện. Đây là 3 phòng chức năng hỗ trợ, giúp đỡ cho hoạt động chính khóa (Trường Marie Curie năm 1975-1976 có hơn 150 kính hiển vi, một thư viện đồ sộ…). Nhà trường nên phát động chiến dịch “chống dạy chay, học chay”. Không lớn thì nhỏ, với 1 vạt đất, 10-15 chậu cây, sẽ tạo nên vườn sinh vật. Ít nhất cũng giúp cho các em được biết thế nào là “Rễ trụ rễ chùm”, “Lá đơn lá kép”,  thế nào là: “Đồng hóa diệp lục tố”; tưới cây, bón phân, nhổ cỏ…

Thứ tư, tổ chức tham quan, thâm nhập thực tế. Đây là một hoạt động phong phú, đa dạng, phức tạp và tốn kém. Phải chuẩn bị về nhiều mặt: Nội dung tham quan, mục đích của đợt thâm nhập thực tế, kế hoạch cho cả đợt: Đi “tiền trạm” kinh phí xe cộ cho việc đi lại, đồ ăn thức uống, thuốc men thông thường và cán bộ phụ trách từng mặt. Hoạt động này là một biện pháp GD rất có hiệu quả. Song rất phức tạp, đòi hỏi nhà trường phải tập trung chuẩn bị có trách nhiệm cao mới tránh được sơ suất. Để hạn chế các khó khăn, nhà trường nên tổ chức với quy mô nhỏ vừa phải (từng khối lớp hoặc vài ba lớp…).

Thứ năm, văn hóa nghệ thuật có tác dụng GD tư tưởng tình cảm rất lớn mà lại rất nhẹ nhàng sâu sắc. Trong thời chiến “tiếng hát át tiếng bom”. Bây giờ “tiếng hát át khó khăn”. Nhà trường mà không có tiếng hát lời ca sẽ không còn là nhà trường nữa. Vì vậy nên phát động phong trào văn nghệ cho nhà trường rộn lên lời ca tiếng hát.