Những ký ức về thầy Trần Đại Nghĩa

Kỷ niệm 100 năm ngày sinh Anh hùng lao động, GS.VS Trần Đại Nghĩa (13.9.1913 – 2013), nhiều hoạt động và hội thảo khoa học sẽ diễn ra ở Hà Nội và Vĩnh Long – quê hương giáo sư. GS.TSKH.NGND Nguyễn Thiện Phúc đã có bài viết nhớ về người đã đặt nền móng xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam, nhà khoa học đầu tiên được phong quân hàm thiếu tướng.


GS Trần Đại Nghĩa (ngồi hàng đầu mặc áo vét sẫm) và tác giả bài viết (ngồi hàng đầu mặc áo vét sáng) cùng các đại biểu dự đại hội Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật TP.HCM (1983). Ảnh: tư liệu

Trần Đại Nghĩa, Tạ Quang Bửu

Thầy hiệu trưởng

GS Trần Đại Nghĩa là hiệu trưởng đầu tiên của đại học Bách khoa Hà nội, nhưng sau một thời gian ngắn thì thầy Tạ Quang Bửu đã thay thế nhiệm vụ này. Tôi là học sinh khóa 1 khoa cơ khí, sau đó được giữ lại làm cán bộ giảng dạy của trường. Hồi đó tôi chưa có một dịp may nào để được trực tiếp gặp thầy Nghĩa, nhưng lại được theo học nhiều lớp chuyên đề về toán của thầy Bửu và trước khi được đi học chuyển tiếp làm tiến sỹ khoa học ở Nga, tôi đươc thầy Bửu gọi đến nhà, trao đỏi về định hướng nghiên cứu và căn dặn rất nhiều điều bổ ích. Một thời gian sau khi tốt nghiệp về nước tôi đã có dịp được đi cùng với cả hai thầy trong đoàn cán bộ khoa học tham quan cố đô Huế.

Chuyến tham quan Huế

Đối với tôi cũng như khá nhiều cán bộ trong đoàn, đây là lần đầu tiên được đến với Huế. Chúng tôi vừa đi ngắm nghía các di tích trước đây chỉ được biết trong sách vở và vừa nhẩm đọc mấy câu thơ tuộc lòng của nhà thơ xứ Huế, nổi tiếng khắp đất Việt, hồi đó là Phó thủ tướng. Thời gian này mới bắt đầu triển khai Dự án của Unesco hỗ trợ tu bổ các di tích ở Huế. Hướng dẫn viên trực tiếp cho đoàn là GS Hảo, ông là nhà sử học, rất am hiểu về văn hóa Huế và rất giỏi tiếng Pháp. Ông mới được ký hợp đồng làm việc với dự án. Lời đầu tiên ông nói với đoàn là: “…chúng tôi nhìn thấy trong ánh mắt của quý vị niềm tự hào đân tộc!”. Câu nói có sức thuyết phục nhiều người đó có thể xuất phát từ sự cảm phục thầy Nghĩa và thầy Bửu, đang hiện diện trong đoàn.

Mấy cán bộ ít tuổi chúng tôi luôn luôn bám theo hai thầy để lắng nghe và chiêm ngưỡng hai thần tượng. Nhiều người chúng tôi cũng đã bị thuyết phục vì sự am hiểu lịch sử Huế và vốn văn chương của người hương dẫn viên. Sau khi được nghe bài phân tích rất hay về các áng thơ của Tự Đức, chúng tôi được dẫn ra nhà bia đá, đó là địa điểm tham quan cuối cùng trong Lăng Tự Đức. Người hướng dẫn viên nhấn mạnh rằng, mọi thứ trong Lăng đều làm bằng gỗ, duy chỉ có tấm bia này là bằng đá và nhà bọc bia lại cũng bằng đá, như thế Tự Đức có ý muốn để lại cho hậu thế cái bia này là chính. Rồi ông đọc và phân tích từng câu trong bản di chúc khắc chìm, nạm vàng trên tấm bia đó. Câu cuối nói rằng Tự Đức là người có công hay có tội, cái đó hãy dành cho ngòi bút của các sử gia. Và đây là lời của GS.Hảo: “Với tư cách là nhà sử học, tôi cho rằng Tự Đức là nhà thơ vĩ đại, cái sai lầm của ông là nhảy vào chính trường!”.Mọi người không ai cười nói gì, lặng lẽ ra về, kết thúc buổi tham quan.

Đi được mươi bước, thầy Bửu bỗng nói với chúng tôi: “Bác Nghĩa là người dũng mãnh!”. Chúng tôi đề nghị thầy cho một dẫn chứng. Thầy nói, hôm họp Chính phủ để quyết định dời Thủ đô lên Xuân Hòa, bác Nghĩa không những không giơ tay mà sau đó còn đứng dạy phát biểu rằng, quyết định đâu là thủ đô không hoàn toàn do chúng ta, mà do lịch sử của dân tộc và địa lý của Đất nước, “Nhưng mục này đã thông qua rồi!”, cử tọa cười vui vẻ.

Trong hoạt động khoa học kỹ thuật

"Cần tự xác định vị trí của mình để ý thức được phải dạy với trách nhiệm quốc gia và phải học với ý thức tự tôn của một dân tộc!”

Trần Đại Nghĩa

Mấy năm sau tôi lại được bầu vào ban thường trực Hội đồng giải thưởng khoa học và kỹ thuật của Nhà nước, nên có cơ hội làm việc với chủ tịch hội đồng GS Trần Đại Nghĩa. Tôi vẫn còn giữ bản thông báo quyết định này, làm kỷ niệm về những ngày được làm việc trực tiếp với thầy Nghĩa.

Trong quãng thời gian làm công tác quản lý khoa học và phó hiệu trưởng ở Đại học Bách khoa Hà Nội, tôi cũng có đôi lần thay mặt nhà trường, trong những dịp các ngày lễ tết, đến thăm và tặng quà các cán bộ lão thành của trường. Nhớ nhất là lần tôi cùng với cán bộ phòng khoa học đến nhà Thầy Nghĩa, ở phố Hàng Chuối, tặng thầy một món quà rất nhỏ, đó là chiếc màn tuyn, nhưng đó là sản phẩm do anh em cán bộ giảng dạy của trường cải tiến máy dệt màn vải xô, mắt vuông, thành máy dệt được màn tuyn, mắt lục giác. Thời đó, màn xô cũng phân phối, còn màn tuyn thì rất hiếm vì trong nước chưa nhập đươc loại máy này. Thầy rất cảm ơn và khen ngợi việc làm thiết thực đó, nhưng cương quyết không nhận quà, vì muốn dành cho nhiều giáo viên còn chưa có. Một điều bất ngờ nữa là sau nhiều năm, vào một dịp đi công tác khác, lúc rỗi thầy Nghĩa còn nhớ đến chuyện chiếc màn tuyn ấy và hỏi rằng việc cải tiến máy dệt ấy khó đến mức nào mà cần đến các thầy Bách Khoa? Tôi giải trình với thầy, việc cải tiến từ máy dệt vải màn mắt vuông thành máy dệt vải màn mắt lục giác cũng không quá khó, nhưng để cho dàn máy cồng kềnh chạy thật êm, không gầm rú, thì tính toán và thử nghiệm mãi mới được. Tôi nói đến đó thì thầy Nghĩa tiếp lời: “Không dễ đâu, đó là vấn đề dynamique des mécanismes!”. Thầy dùng thuật ngữ tiếng Pháp để nói về động lực học cơ cấu. Tôi cứ nhớ mãi câu chuyện đó để nhắc nhở sinh viên của mình phải nắm rất chắc những kiến thức cơ bản để có thể nhìn ra ngay các nội dung khoa học khi giải quyết những nhiệm vụ kỹ thuât tưởng chừng đơn giản.

Những ngày đầu công tác hội

Giai đoạn mà tôi được gần gũi với thầy Nghĩa nhiều nhất là trong công tác hội. Với trách nhiệm là chủ tịch Hội liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, nhiệm kỳ đầu tiên, tôi tham gia một số việc chuẩn bị cho đại hội thành lập Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật trung ương (LHH-VN), tiến hành sau đó khoảng một năm. GS Trương Tùng, phó chủ tịch thành phố Hà Nội, đồng thời là phó chủ tịch liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, đã rất nhiệt tình tìm cách cấp trụ sở làm việc cho LHH-VN, tại số nhà 30 Bà Triệu, rất gần sát với hồ Hoàn Kiếm. Ngay sau khi thành lập, Hội liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội đã nhanh chóng kết nghĩa với Hội Kiến thức của thành phố Mascơva. Nhờ sự hợp tác đó, Hội liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội đã nhanh chóng tổ chức được các câu lạc bộ khoa học, khai trương một triển lãm ở nhà thuyền trên hồ Thiền Quang và bắt đầu có các trang bị như ô tô, máy ghi băng các bài giảng phổ biến khoa học.v.v… Đồng thời qua đấy chúng tôi còn làm được cầu nối để LHH-VN hợp tác với Hội Kiến thức toàn Liên bang Xô Viết. Trong quá trình hợp tác, tôi được chứng kiến với các ấn tượng đẹp trong nhiều cuộc tọa đàm giữa thầy Nghĩa với các nhà khoa học và các nhà hoạt động Hội Khoa học Kỹ thuật của Liên bang Xô Viết. Sau đó một số lần tôi được đi công tác đến các tỉnh thành với thầy Nghĩa. Lần đi dự hội nghị ở LHH - Hải Phòng tôi thấy thầy rất trăn trở về vấn đề quản lý kinh tế ở các địa phương. Thầy thường đem theo bộ sách quản lý kinh tế của Tây Âu và giới thiệu với họ. Nhưng kỷ niệm sâu sắc nhất với tôi là những ngày cùng đi với thầy vào dự đại hội thành lập LHH- TP.HCM. Tôi vẫn còn giữ được tấm ảnh chụp kỷ niệm ngày hôm đó.

Một đêm ở TP.HCM

Đêm hôm trước ngày đại hội, ban tổ chức đã đến báo cáo tình hình chuẩn bị với GS Trần Đại Nghĩa, tôi cũng ngồi tham dự. Sau buổi làm việc đó, thầy có vẻ ưu tư lắm và dường như không ngủ được. Thầy gọi tôi sang, pha một ấm chè và hai thầy trò nói chuyện với nhau đến rất khuya. Câu chuyện bắt đầu từ việc sửa sang, chỉnh lý lại hai bài phát biểu để thầy và tôi sẽ đọc vào sáng mai. Sau đó, thầy hỏi thăm về tình hình hoạt động khoa học ở trường Bách Khoa, rồi cả về cách thức triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học ở các trường của Nga và thầy đã rất tâm tư về vấn đề đầu tư cho khoa học. Tôi cũng rất muốn được tiếp tục câu chuyện về mối quan hệ giữa sức mạnh của tính du kích linh hoạt và xu thế tự động hóa trong công nghiệp quốc phòng, nhưng cứ ngại để thầy thức quá khuya, nên lại phải nhắc thầy đi nghỉ. “Không sao! tôi ngủ ít nhưng sáng mai vẫn sẽ tỉnh táo”, thấy thầy nói vậy, tôi không dám nhắc nữa. Từ đêm hôm đó, hai điều thầy căn dặn, tôi vẫn nhớ mãi. Thầy bảo, khi giảng dạy người ta phải chia nhỏ kiến thức thành các môn học để cho sinh viên tiếp thu được, nhưng để làm được việc, phải làm sao cho họ biết vận dụng kiến thức tổng hợp. Ngạc nhiên hơn, thầy còn nhắc: “Trường Bách Khoa các anh tự gọi là đại học Bách Khoa Hà nội đấy chứ, chắc là để dễ phân biệt với các trường Bách Khoa mới mở sau này, còn theo quyết định lúc thành lập năm 1956 thì chỉ ghi là đại học Bách Khoa thôi! Nói như thế, không phải là cốt dành lấy cái danh hiệu quốc gia để xin được thêm kinh phí đầu tư, mà ở chỗ cần phải tự xác định vị trí của mình, để ý thức được phải dạy với trách nhiệm quốc gia và phải học với ý thức tự tôn của một dân tộc!”.Tôi nhớ mãi lời dạy đó và đã truyền đạt lại đến lãnh đạo trường.

Với các kỹ sư công nghiệp quốc phòng

Trong những năm gần đây tôi lại có nhiều dịp, kết hợp với công tác của một trưởng ban trong hội đồng chấm giải thưởng Sáng tạo khoa học, được giao lưu với nhiều kỹ sư ở một số cơ sở công nghiệp quốc phòng. Phải nói là các bạn trẻ ở các cơ sở này gần đây có vẻ hăng hái hơn trước rất nhiều trong việc muốn làm chủ được các công nghệ cao để nâng tầm các sản phẩm của mình, với tinh thần vươn lên dành chiến thắng.

Trong những cuộc giao lưu về công nghệ đó, tôi rất cảm động khi thấy ở hầu hết các cơ sở đều nhắc đến GS Trần Đại Nghĩa, một trong số những người cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng nước ta. Họ học ở thầy khí phách anh hùng, trong hoàn cảnh khó khăn đến thế mà vẫn sáng tạo ra những vũ khí ngăn được bước tiến quân thù. Ngày nay thì đã có một ngành công nghiệp quốc phòng hoành tráng! Không phải lúc nào cũng cần đầu tư những khí tài cái gì cũng hiện đại nhất, mà quan trọng hơn là phải đầu tư cho sự sáng tạo khai thác những gì đang có. Đó là tư duy chiến lược, xuất phát từ GS Trần Đại Nghĩa, một nhà khoa học bậc thầy trong chỉ đạo phát triển công nghiệp quốc phòng nước nhà.

Trong một buổi giao lưu, có người kể lại rằng một chuyên gia nước ngoài nhận xét, trong khu vực này nhiều nước có thể mua được các loại vũ khí tối tân, nhưng ít có nước tự cải tiến, chế tạo và sản xuất được vũ khí hiện đại như Việt Nam. Một bước tiến quá xa, từ những súng Bazôka, súng phóng lựu, đạn chống tăng nổ hai lần, đến tên lửa vác vai hiện đại.v.v… Khi tên lửa được phóng thì nó như quả pháo, còn khi đã bay ra thì nó như một robot, biết tự tìm mục tiêu. Câu chuyện từ đấy, chúng tôi bàn luận đến đội Robocon của trường đại học kỹ thuật quân sự, mang tên Trần Đại Nghĩa ở TP.HCM và trường đại học Lạc Hồng ở Đồng Nai.

Robocon là trò chơi dùng công nghệ cao. Thật tự hào cho tuổi trẻ Việt Nam, trong 12 lần thi Robocon quốc tế ,thì ba lần đoạt chức vô địch, bốn lần giành giải nhì, còn lại là giải ba. Bài học thành công của Robocon là để chiến thắng phải biết sáng tạo, để sáng tạo phải biết tiếp thu các thành tựu của khoa học hiện đại! Chúng ta tin tưởng rằng với khí thế đó và với tinh thần noi gương Anh hùng lao động, GS.VS Trần Đại Nghĩa, thế hệ kỹ sư trẻ Việt Nam sẽ xây dựng được ngành công nghiệp quốc phòng thật hùng mạnh.

(Theo GS.TSKH.NGND Nguyễn Thiện Phúc/ Sài Gòn Tiếp Thị)

Video nổi bật

Đến cả BGH cũng phải ngạc nhiên khi nhận ra ai đang biểu diễn trên sân khấu
00:00 / --:--

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Nhận xét tin Những ký ức về thầy Trần Đại Nghĩa

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Những ký ức về thầy Trần Đại Nghĩa bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nhung ky uc ve thay Tran Dai Nghia ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Những ký ức về thầy Trần Đại Nghĩa ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Memories of Mr. Tran Dai Nghia
Prof. Tran Dai Nghia , Tran Dai Nghia , Tu Duc , Vietnam , Hanoi University of Technology , science and technology , defense industry , locate , associations , industries , Polytechnic , scientists , sense , teacher

' Need to define his position to be taught to be aware of national responsibility and must learn to consciously self-esteem of a nation . "

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Giáo Dục


  • Mr Dam to Quang Le choi ban
    Mr Đàm tố Quang Lê chơi bẩn

    Vụ lùm xùm tranh gà của Đàm Vĩnh Hưng và Quang Lê hiện nay chưa đến hồi kết. Nhiều nghệ sĩ Việt đã lên tiếng bênh Mr. Đàm. ------------ Xem thêm: Mr Đàm tố Quang Lê chơi bẩn, http://vietbao.vn/tp/Mr-Dam-to-Quang-Le-choi-ban/11933036/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dai gia Ca Mau mua dam tre em
    Đại gia Cà Mau mua dâm trẻ em

    Đại gia miền Tây mua dâm thiếu nữ được cho là thành khẩn khai báo, lý lịch rõ ràng và nhân thân tốt. Gia đình của Việt kiều này đang làm thủ tục bảo lãnh cho ông Tiêu tại ngoại.

  • Nam sinh qua doi truoc ngay tot nghiep
    Nam sinh qua đời trước ngày tốt nghiệp

    Những lời trăng trối cuối cùng của nam sinh qua đời trước lễ tốt nghiệp với người bạn đặc biệt trên facebook cũng khiến nhiều người nghẹn lại. ------------ Xem thêm: Nam sinh qua đời trước ngày tốt nghiệp, http://vietbao.vn/tp/Nam-sinh-qua-doi-truoc-ngay-tot-nghiep/11936114/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Duong sat tren cao Ha Noi uon luon
    Đường sắt trên cao Hà Nội uốn lượn

    Đường sắt đô thị trên cao Cát Linh-Hà Đông uốn lượn như rồng trên nhiều điểm chạy dọc đường Nguyễn Trãi, Trần Phú...

  • Nhung dam cuoi dat vang gay xon xao
    Những đám cưới "dát vàng" gây xôn xao

    Hình ảnh một số cô dâu đeo đầy vàng trong đám cưới ở một số nơi ở Việt Nam không chỉ khiến nhiều người trầm trồ mà còn là tâm điểm của các cuộc tranh luận trên mạng xã hội.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2806 0407
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (28/06 - 04/07)

    Cả thế giới phải đối mặt với nắng nóng kỷ lục; Chính thức bắt đầu kỳ thi THPT Quốc gia 2015; Đường sắt trên cao Hà Nội uốn lượn; 10 luật có hiệu lực từ tháng 7/2015; QL 1A bị phá hoại bởi hóa chất lạ; Nạn chặt chém du khách ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (28/06 - 04/07), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2806-0407/2147574941/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2806 04072015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 28/06 - 04/07/2015

    Ngày 1/7 Luật Doanh nghiệp, Luật Nhà ở và Luật kinh doanh BĐS đã chính thức có hiệu lực, EVN khẳng định đã giải thích thỏa đáng tất cả những khiếu nại của người dân và khách hàng liên quan đến việc hóa đơn tiền điện tăng "sốc", con số 63% cán bộ thuế tiêu cực, nhũng nhiễu đã phản ánh đúng tình trạng hiện nay của một bộ phận cán bộ thuế trong quá trình tác nghiệp, sự kỳ lạ trong hệ thống chỉ tiêu kinh tế- xã hội....Cùng với đó, những thông tin về tài chính ngân hàng, thị trường tiêu dùng... tiếp tục là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 28/06 - 04/07/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2906-04072015/2147574923/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2806 0407
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (28/06 - 04/07)

    Siêu trộm và những vụ án nổi tiếng; Những vụ hiếp dâm tập thể chấn động; Nhận diện những chiêu lừa bắt cóc trẻ em cha mẹ nên cảnh giác; Xuất hiện nhân chứng mới, ông Chấn chưa thể nhận 7,2 tỷ?; Vì sao ‘ông trùm’ Tàng Keangnam chưa thể ‘đền tội’ như dự kiến?; Đại gia khai bị 'bất lực' trong 2 lần mua dâm thiếu nữ;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (28/06 - 04/07), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2806-0407/2147574905/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nghin le chuyen tuan qua 2106 2706
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (21/06 - 27/06)

    Hoàn lưu bão số 1 làm 15 người chết và mất tích; Xe khách lao xuống vực ở đèo Lò Xo; Sóng lạ đè sóng không lưu Tân Sơn Nhất; Miễn nhiệm bác sĩ giẫm chân lên giường: Nên hay không?; Mạng xã hội và ‘chiếc phanh’ của tình người; Đầu năm 2016 sẽ được hưởng BHXH một lần... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2106 27062015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015

    Giá điện tăng bất thường được lý giải do mức sử dụng điện năng tăng khiến lượng tiêu thụ điện tăng, thiết bị đo đếm, công tơ điện có vấn đề hay sự tù mù trong cách tính của “nhà đèn”… ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2106-27062015/2147573276/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn