Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai

Mon Sinh hoc Vai goi y de giai toan lai
Thầy Phan Kỳ Nam

Trong đề thi môn Sinh, số điểm về bài tập chiếm 30 - 40%. Tuy vậy, bài tập được xem là dễ kiếm điểm nhất. Bởi lẽ, bài tập thường không đòi hỏi nhiều về trí nhớ như các câu hỏi lý thuyết.

Mặt khác, theo cách ra đề hiện nay, bài tập trong đề thi có mức độ khó vừa phải, không lắt léo. Tuy thế, nếu các em không có phương pháp làm bài hợp lý thì có thể sẽ dễ bị bối rối, sa đà trong cách làm nên việc giải trở nên chậm chạp và do đó không còn nhiều thì giờ để suy nghĩ, nghiền ngẫm làm các câu lý thuyết.

Bài tập Sinh học ở cấp phổ thông có thể chia ra làm 8 nhóm như sau: bài tập sinh thái, toán ADN, toán nhiễm sắc thể, toán lai, toán đột biến gen, toán đột biến NST, toán phả hệ và toán quần thể. Đề thi thường cho bài tập thuộc 5 nhóm sau. Trong các nhóm bài tập này nhóm bài tập đột biến NST (nhất là đột biến số lượng NST), phả hệ và bài tập quần thể đều được vận dụng hiểu biết về lai 1 cặp gen để giải.
Sau đây là vài gợi ý để làm bài về toán lai và vận dụng lai 1 cặp gen trong toán đột biến số lượng NST.

Đối với toán lai

Các em cần nắm vững cách biện luận để nhận ra được quy luật di truyền và thông thạo quy tắc viết giao tử đối với 1 kiểu gen phức tạp (khi bài toán cho phối hợp nhiều quy luật với nhau).

Có thể các em dùng thể thức sau đây để biện luận:

1. Xét riêng từng cặp tính trạng để xác định là do 1 cặp gen quy định hay do 2 cặp gen quy định (nếu đề bài cho thì bỏ qua bước này).

+ Nếu do 1 cặp gen thì phải tìm biết tính trạng trội lặn, gen nằm trên NST thường hay NST giới tính X (gen trên NST X khi 2 phép lai thuận nghịch cho kết quả khác nhau, hoặc có hiện tương di truyền chéo hoặc phân bố kiểu hình khác nhau ở hai giới đực - cái) rồi quy ước gen.
+ Nếu do 2 cặp gen thì phải xác định là có 1 cá thể cho được 4 loại giao tử. Sau đó nêu ra kiểu tương tác gen.

2. Xét chung đồng thời 2 cặp tính trạng để xác định gen quy định loại tính trạng này "nằm riêng" ở cặp nhiễm sắc thể khác hay “nằm chung" trên cùng 1 cặp nhiễm sắc thể so với gen quy định loại tính trạng kia.

Ví dụ: Cơ thể dị hợp kép Aa, Bb
- Nếu cho 4 loại giao tử tỷ lệ bằng nhau hoặc giao tử mang gen lặn ab = 1/4 thì 2 cặp gen đó "nằm riêng"
- Nếu cho 2 loại giao tử tỷ lệ bằng nhau hoặc giao tử mang gen lặn ab = 1/2 thì 2 cặp gen đó "nằm chung" và liên kết hoàn toàn.
- Nếu cho 4 loại giao tử tỷ lệ không bằng nhau hoặc giao tử mang gen lặn ab khác (nhỏ hoặc lớn hơn) 25% thì 2 cặp gen đó "nằm chung" và có hiện tượng hoán vị gen.
Nếu gen "nằm chung" thì phải xác định kiểu gen dị hợp kép thuộc kiểu gen đồng (AB/ab) hay kiểu gen đối (Ab/aB). Nếu có hoán vị gen thì tìm tần số hoán vị gen. Sau cùng là viết sơ đồ lai theo yêu cầu của đề.

Đối với toán đột biến số lượng nhiễm sắc thể

1. Cần thông thạo về thành phần gen và tỷ lệ mỗi loại giao tử hữu thụ (đặc biệt giao tử mang gen lặn)

Chỉ những cây dị bội hoặc đa bội chẵn mới cho được giao tử có sức sống để tham gia thụ tinh (giao tử hữu thụ). Kiểu gen của những cây này gồm 3 gen (ví dụ tam nhiễm Aaa) hoặc 4 gen (ví dụ AAaa).

+ Giao tử hữu thụ của cây tam nhiễm (ví dụ Aaa) gồm loại mang 2 gen: 2/6 Aa, 1/6 aa và loại mang 1 gen: 1/6 A, 2/6 a.
+ Giao tử hữu thụ của cây tứ nhiễm hoặc cây tứ bội (ví dụ AAaa) chỉ gồm loại mang 2 gen: 1/ 6 AA, 4/6 Aa, 1/6 aa.

2. Cách biện luận tìm kiểu gen của cây bố mẹ: có thể qua 3 bước biện luận như sau:

+ Dựa vào tỷ lệ kiểu hình tính lặn ở thế hệ con suy ra tỷ lệ kiểu gen đồng hợp lặn.
+ Phân tích tỷ lệ kiểu gen đồng hợp lặn thành 2 thừa số, mỗi thừa số này là tỷ lệ giao tử mang gen lặn của 1 bên bố hoặc mẹ.
+ Căn cứ vào tỷ lệ giao tử mang gen lặn suy ra kiểu gen có thể có của cây bố mẹ (chú ý đề bài có thể cho điều kiện để giới hạn kiểu gen của bố mẹ).

Giáo viên Phan Kỳ Nam
(Tổ trưởng Tổ Sinh học Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM)

Việt Báo

Video nổi bật

Thí sinh dự thi đại học sẽ được đăng ký nguyện vọng qua mạng
00:00 / --:--

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

“Cô giáo đặc biệt” gần 25 năm chở ước mơ trên xe lăn

Đã gần 25 năm trôi qua trên chiếc xe lăn cũ kỹ, người cô giáo tật nguyền vẫn lặng lẽ dạy học cho những đứa trẻ ở xóm nghèo tình thương. Với cô, lớp học là tài sản vô giá, là niềm vui sống mỗi ngày và là nơi để cô thấy rằng mình vẫn còn có ích cho đời.

Bài học đạo đức không ở đâu xa

Nhiều người thầy đang nỗ lực tìm cách đưa bài học đạo đức khô khan thành những cuộc trò chuyện xúc động, thân tình và thấm sâu vào tâm trí học trò

Sách giáo khoa mới xây dựng theo hướng coi trọng dạy người

Thủ tướng Chính phủ vừa ký Quyết định 404/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông. Theo đó, từ năm học 2018 - 2019, bắt đầu triển khai áp dụng chương trình mới, SGK mới theo hình thức cuốn chiếu đối với mỗi cấp tiểu học, THCS và THPT.

Nhận xét tin Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mon Sinh hoc Vai goi y de giai toan lai ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Mon Biology: Some suggestions for future problem solving
Mon Sinh, chromosomal assignment, gametes, genotypes, the percentage , recessive gene, can, math, two, pair, hybrid, 1

in Biology exam, homework scores accounted for 30-40%. However, exercise is considered the most will earn points. Because exercise usually does not require much memory as the theoretical question ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Giáo Dục


  • Thoi su 24h234 Dung chua benh kieu ban on
    Thời sự 24h(23/4): "Đừng chữa bệnh kiểu ban ơn!'

    Bộ Y tế đề xuất bổ sung 'quyền được chết'; Bê bết Phương Nam, Trầm Bê làm lớn ở Sacombank; Sai sót trong pano kỷ niệm ngày 30/4 tại Hà Nội; Chi 120 triệu cho quản giáo để gọi điện trong tù; Mất trộm 1,4 tỷ đồng trong két sắt siêu thị Maximart ...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 23/4.

  • Thoi su 24h224 Can bo cam dau nhom toi pham
    Thời sự 24h(22/4): Cán bộ cầm đầu nhóm tội phạm

    Hà Nội: Đâm chết người giữa phố, xe khách bỏ chạy; Rúng động Hà Tĩnh: Vợ chồng 8X lừa đảo 120 tỷ; Bộ Y tế đề xuất bổ sung 'quyền được chết'; Nhóm thanh niên sàm sỡ tại CV nước Hồ Tây có thể bị xử lý; Xà cừ đổ trên phố Hà Nội, một nữ sinh bị thương; Bóc mẽ hoa hậu tự phong và người mẫu chém gió... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 22/4.

  • Thoi su 24h214 Ke giet nu giam doc la chong
    Thời sự 24h(21/4): Kẻ giết nữ giám đốc là chồng

    Hà Nội tái khẳng định xét tuyển vào lớp 6; Danh sách người mẫu bán dâm cho đại gia… rất dài; Trang phục hở táo bạo của diva U50 Hồng Nhung; Xe chở bia gặp nạn, bia tràn ngập mặt đường; Đâm xe kinh hoàng tại Tây Nguyên, 6 người chết; Đường dây mua bán trẻ sơ sinh ở Sài Gòn lãnh án...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 21/4.

  • Thoi su 24h204 Hon loan hiem co tai CV nuoc Ho Tay
    Thời sự 24h(20/4): Hỗn loạn hiếm có tại CV nước Hồ Tây

    Kể lại cảnh hỗn loạn hiếm có tại công viên nước Hồ Tây; Khánh Thi tự tin khỏa thân bên người tình trẻ; Liệt sĩ trở về sau 50 năm hy sinh; Hà Nội: Nữ giám đốc bị sát hại tại nhà; Hạ sát PGĐ ngân hàng vì bị sỉ nhục…không tìm được gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/4.

  • Thoi su tuan qua Pha duong day ban dam ngan USD
    Thời sự tuần qua: Phá đường dây bán dâm ngàn USD

    Tìm máy bay và phi công gặp nạn gần đảo Phú Quý; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; Phi công, tiếp viên Vietnam Airlines bị tạm giữ tại Hàn Quốc; Phá đường dây người mẫu, diễn viên bán dâm ngàn USD ở Sài Gòn; Chân dung đại gia bí ẩn yêu thương Ngọc Trinh suốt 7 năm qua; ...là những thông tin thời sự nổi bật trong tuần qua.

  • Ket cuc buon cua thu uong ruou trong gioi tre
    Kết cục buồn của “thú” uống rượu trong giới trẻ

    Giữa mâm chỉ bày vỏn vẹn bát nước chấm, hai chục chiếc chân vịt luộc vừa được mua với giá 20 nghìn đồng nhưng chai rượu voodka cỡ lớn của Thủy (nam sinh trường Đại học Xây dựng Hà Nội) và nhóm bạn đã vơi đi phân nửa...

  • Hon loan o cong vien nuoc Ho Tay
    Hỗn loạn ở công viên nước Hồ Tây

    Chen lấn, xô đẩy, bất chấp nguy hiểm trèo rào chỉ vì được tắm miễn phí sẽ đem đến những bài học xấu xí cho trẻ nhỏ...

  • Tranh cai quy dinh nop tien de thoat an tu hinh
    Tranh cãi quy định nộp tiền để thoát án tử hình

    Nhận thức của xã hội và cả thẩm phán về mục đích áp dụng hình phạt là nhằm trừng trị, răn đe hơn là giáo dục phòng ngừa. ------------ Xem thêm: Tranh cãi quy định nộp tiền để thoát án tử hình, http://vietbao.vn/tp/Tranh-cai-quy-dinh-nop-tien-de-thoat-an-tu-hinh/10916606/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Phi cong va tiep vien VNA bi bat tai Han Quoc
    Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc

    Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..

  • Dieu chinh gia dich vu y te
    Điều chỉnh giá dịch vụ y tế

    Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1904 2504
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (19/04 - 25/04)

    Tranh cãi quy định nộp tiền để thoát án tử hình; “Ngáo đá” và những hành vi cuồng loạn; Đại gia mua dâm người mẫu: Có gan chơi không có gan chịu; Cảnh báo: Trộm đột nhập đã vào “mùa”; Tử hình sát thủ tuổi 20 liên tiếp cướp, giết 3 người; Phút ăn năn của nữ sinh cầm dao đâm bạn để trả thù cho em gái;......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • Tong hop Doi song tuan qua 194 254
    Tổng hợp Đời sống tuần qua (19/4 - 25/4)

    Trào lưu nhắn tin "Em yêu anh" gửi chồng đang tạo nên cơn sốt khắp cộng đồng mạng; Vụ hỗn loạn ở CV nước Hồ Tây và những bài học rút ra cho các bậc phụ huynh; Những câu chuyện tình cảm động; Những tấm gương người tốt việc tốt trong đời sống; Nhiều câu chuyện đáng suy ngẫm cùng rất nhiều những thông tin an toàn thực phẩm đáng chú ý tuần qua...

  • Nghin le chuyen tuan qua 1904 2504
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (19/04 - 25/04)

    Hỗn loạn ở công viên nước Hồ Tây; Ngành Y kỳ vọng đổi màu trang phục để bác sĩ không bị oan; Bộ Y tế đề xuất bổ sung quyền được chết; Công bố đường dây nóng phản ánh giao thông dịp nghỉ lễ 30/4; Những hình ảnh lịch sử ngày 30/4... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 194 254
    Sự kiện quốc tế nổi bật (19/4 - 25/4)

    Thảm họa lật thuyền khiến 900 người chết ở Địa Trung Hải; Thủ tướng Hàn Quốc, Lee Wan-koo đã tuyên bố từ chức; các hành động hung hăng của Trung Quốc trên biển Đông và phản ứng của Mỹ - Nhật.... là những tin tức chính trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1904 25042015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 19/04 - 25/04/2015

    Thanh tra Tổng Cục Thuế vừa yêu cầu Metro phải giảm lỗ 335 tỷ đồng, truy thu thuế tới 62 tỷ đồng theo đó tổng giá trị vi phạm cần xử lý đã lên tới 507 tỷ đồng, người dân đang rất "sốc" khi nhận được hóa đơn tiền điện tháng 4 vì số tiền phải trả thêm quá nhiều tiền so với tháng trước dù cùng số tiêu thụ, năm 2014 ngành đường sắt thu được 400 tỉ nhưng chi lên tới 2.000 tỉ đồng/năm gấp 5 lần khoản thu, ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 19/04 - 25/04/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-1904-25042015/2147556119/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn