Thứ tư, 29 Tháng sáu 2005, 21:56 GMT+7

Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai

Mon Sinh hoc Vai goi y de giai toan lai
Thầy Phan Kỳ Nam

Trong đề thi môn Sinh, số điểm về bài tập chiếm 30 - 40%. Tuy vậy, bài tập được xem là dễ kiếm điểm nhất. Bởi lẽ, bài tập thường không đòi hỏi nhiều về trí nhớ như các câu hỏi lý thuyết.

Mặt khác, theo cách ra đề hiện nay, bài tập trong đề thi có mức độ khó vừa phải, không lắt léo. Tuy thế, nếu các em không có phương pháp làm bài hợp lý thì có thể sẽ dễ bị bối rối, sa đà trong cách làm nên việc giải trở nên chậm chạp và do đó không còn nhiều thì giờ để suy nghĩ, nghiền ngẫm làm các câu lý thuyết.

Bài tập Sinh học ở cấp phổ thông có thể chia ra làm 8 nhóm như sau: bài tập sinh thái, toán ADN, toán nhiễm sắc thể, toán lai, toán đột biến gen, toán đột biến NST, toán phả hệ và toán quần thể. Đề thi thường cho bài tập thuộc 5 nhóm sau. Trong các nhóm bài tập này nhóm bài tập đột biến NST (nhất là đột biến số lượng NST), phả hệ và bài tập quần thể đều được vận dụng hiểu biết về lai 1 cặp gen để giải.
Sau đây là vài gợi ý để làm bài về toán lai và vận dụng lai 1 cặp gen trong toán đột biến số lượng NST.

Đối với toán lai

Các em cần nắm vững cách biện luận để nhận ra được quy luật di truyền và thông thạo quy tắc viết giao tử đối với 1 kiểu gen phức tạp (khi bài toán cho phối hợp nhiều quy luật với nhau).

Có thể các em dùng thể thức sau đây để biện luận:

1. Xét riêng từng cặp tính trạng để xác định là do 1 cặp gen quy định hay do 2 cặp gen quy định (nếu đề bài cho thì bỏ qua bước này).

+ Nếu do 1 cặp gen thì phải tìm biết tính trạng trội lặn, gen nằm trên NST thường hay NST giới tính X (gen trên NST X khi 2 phép lai thuận nghịch cho kết quả khác nhau, hoặc có hiện tương di truyền chéo hoặc phân bố kiểu hình khác nhau ở hai giới đực - cái) rồi quy ước gen.
+ Nếu do 2 cặp gen thì phải xác định là có 1 cá thể cho được 4 loại giao tử. Sau đó nêu ra kiểu tương tác gen.

2. Xét chung đồng thời 2 cặp tính trạng để xác định gen quy định loại tính trạng này "nằm riêng" ở cặp nhiễm sắc thể khác hay “nằm chung" trên cùng 1 cặp nhiễm sắc thể so với gen quy định loại tính trạng kia.

Ví dụ: Cơ thể dị hợp kép Aa, Bb
- Nếu cho 4 loại giao tử tỷ lệ bằng nhau hoặc giao tử mang gen lặn ab = 1/4 thì 2 cặp gen đó "nằm riêng"
- Nếu cho 2 loại giao tử tỷ lệ bằng nhau hoặc giao tử mang gen lặn ab = 1/2 thì 2 cặp gen đó "nằm chung" và liên kết hoàn toàn.
- Nếu cho 4 loại giao tử tỷ lệ không bằng nhau hoặc giao tử mang gen lặn ab khác (nhỏ hoặc lớn hơn) 25% thì 2 cặp gen đó "nằm chung" và có hiện tượng hoán vị gen.
Nếu gen "nằm chung" thì phải xác định kiểu gen dị hợp kép thuộc kiểu gen đồng (AB/ab) hay kiểu gen đối (Ab/aB). Nếu có hoán vị gen thì tìm tần số hoán vị gen. Sau cùng là viết sơ đồ lai theo yêu cầu của đề.

Đối với toán đột biến số lượng nhiễm sắc thể

1. Cần thông thạo về thành phần gen và tỷ lệ mỗi loại giao tử hữu thụ (đặc biệt giao tử mang gen lặn)

Chỉ những cây dị bội hoặc đa bội chẵn mới cho được giao tử có sức sống để tham gia thụ tinh (giao tử hữu thụ). Kiểu gen của những cây này gồm 3 gen (ví dụ tam nhiễm Aaa) hoặc 4 gen (ví dụ AAaa).

+ Giao tử hữu thụ của cây tam nhiễm (ví dụ Aaa) gồm loại mang 2 gen: 2/6 Aa, 1/6 aa và loại mang 1 gen: 1/6 A, 2/6 a.
+ Giao tử hữu thụ của cây tứ nhiễm hoặc cây tứ bội (ví dụ AAaa) chỉ gồm loại mang 2 gen: 1/ 6 AA, 4/6 Aa, 1/6 aa.

2. Cách biện luận tìm kiểu gen của cây bố mẹ: có thể qua 3 bước biện luận như sau:

+ Dựa vào tỷ lệ kiểu hình tính lặn ở thế hệ con suy ra tỷ lệ kiểu gen đồng hợp lặn.
+ Phân tích tỷ lệ kiểu gen đồng hợp lặn thành 2 thừa số, mỗi thừa số này là tỷ lệ giao tử mang gen lặn của 1 bên bố hoặc mẹ.
+ Căn cứ vào tỷ lệ giao tử mang gen lặn suy ra kiểu gen có thể có của cây bố mẹ (chú ý đề bài có thể cho điều kiện để giới hạn kiểu gen của bố mẹ).

Giáo viên Phan Kỳ Nam
(Tổ trưởng Tổ Sinh học Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM)

Việt Báo

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Thêm môn Văn để tăng tính nhân văn ngành y - dược

Ngày 15/10/2014 là hạn chót cho các trường đại học, cao đẳng (ĐH, CĐ) trên cả nước nộp phương án tuyển sinh tới Bộ GD&ĐT. Nhiều trường đã trình phương án tuyển sinh riêng khá đặc biệt.

Nhận xét tin Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mon Sinh hoc Vai goi y de giai toan lai ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Môn Sinh học: Vài gợi ý để giải toán lai ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Mon Biology: Some suggestions for future problem solving
Mon Sinh, chromosomal assignment, gametes, genotypes, the percentage , recessive gene, can, math, two, pair, hybrid, 1

in Biology exam, homework scores accounted for 30-40%. However, exercise is considered the most will earn points. Because exercise usually does not require much memory as the theoretical question ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Thoi su 24h1510 Bat pho chanh thanh tra GTVT
    Thời sự 24h(15/10): Bắt phó chánh thanh tra GTVT

    Chấn động làng quê vụ nữ sinh giết cán bộ huyện; Jennifer Phạm sẽ là thảm họa của Cặp đôi hoàn hảo 2014?; Cá quả Tàu tiêm thuốc mê đổ về chợ; Truy sát từ nhà đến bệnh viện vì can thiệp đụng độ trên đường

  • Thoi su 24h1410 Su co hy huu tren duong sat VN
    Thời sự 24h(14/10): Sự cố hy hữu trên đường sắt VN

    Xử lý xe quá tải "giết" đường: Không có vùng cấm!; Sự cố hy hữu trên đường sắt Việt Nam; Tài xế trong clip "ngược chiều khó tin" ở HN trình diện; Truy sát kinh hoàng từ nhà đến bệnh viện;Việt Nam sắp nhận máy bay hiện đại nhất thế giới; Công an cử người canh rắn "khủng" cực độc... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 13/10.

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.