Mô hình tự chủ trong các trường đại học: Cần nhưng chưa đủ!

Mo hinh tu chu trong cac truong dai hoc Can nhung chua du
Sinh viên Đại học Y Dược học nhóm trong phòng thực tập giải phẫu. Ảnh: SGGP

Tháng 4/2006, ngay sau khi nhận lãnh trọng trách người đứng đầu chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã chọn Đại học (ĐH) Quốc gia TPHCM và Hà Nội là những điểm thị sát đầu tiên - giống như một lời nhắn gửi - lĩnh vực giáo dục-đào tạo (GD-ĐT), đặc biệt là GDĐH, vẫn là ưu tiên hàng đầu trong hoạt động của Chính phủ nhiệm kỳ này.

Điều đáng chú ý là từ bục giảng của 2 trường ĐH đầu tàu, Thủ tướng đã phát tín hiệu: Để “đi tắt, đón đầu” trong đào tạo nguồn nhân lực cho giai đoạn hội nhập, Chính phủ sẽ trao quyền tự chủ sâu rộng nhất cho các trường ĐH – cả về tài chính, nội dung đào tạo, nhân sự… lẫn tự chủ về tuyển sinh. Ông khẳng định “Thủ tướng chỉ bổ nhiệm giám đốc 2 ĐHQG, những việc còn lại là do lãnh đạo trường tự quyết”.

Tự chủ = tự trị?

Hơn 1 năm trôi qua, từ những chỉ đạo của Thủ tướng, công việc chuẩn bị cho mô hình “tự chủ” – đã được “chuẩn hóa” bằng các Luật GD năm 2005 và Nghị định 43 (năm 2006) về tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với đơn vị sự nghiệp công lập.

Bộ chủ quản là Bộ GD-ĐT cho biết sẽ ban hành những quy định cụ thể cho 14 trường ĐH trọng điểm thử nghiệm trước. Nhưng trước giờ “phân cấp GD”, không khí vẫn chưa “nóng” bằng… sàn chứng khoán và cảnh giao dịch căn hộ cao cấp. Nhiều trường dù có tên hay không có tên trong danh sách trường điểm vẫn chỉ đoán già, đoán non về “quyền hạn” và “trách nhiệm” của mình. Họ băn khoăn không biết đâu là giới hạn của “tự chủ” và phải chăng “tự chủ” là “tự trị”?

Thật ra, chúng ta đã nghĩ đến mô hình “trao quyền tự chủ” từ lâu, nhưng sức nặng “cơ chế bao cấp” đã kéo sập “giàn giáo” mới manh nha trong thực tế. Tại một cuộc hội thảo dành cho khối ĐH, CĐ ngoài công lập tổ chức tại Trường RMIT (TPHCM), nhà giáo Nguyễn Quốc Bảo (ĐH Kỹ thuật công nghệ TPHCM) kể lại: Từ năm 1990, khi còn công tác ở Văn phòng Bộ GD-ĐT phía Nam, ông đã thấy một nghịch lý là các sở GD-ĐT chịu trách nhiệm chỉ đạo mọi mặt công tác GD trong tỉnh, song lại không nắm tiền (tài chính) và người (nhân sự) – hai yếu tố quan trọng nhất để phát triển sự nghiệp GD.

Tiền thì do Sở Tài chính cấp phát với những quy định chặt chẽ về hạng mục chi tiêu, Sở GD-ĐT không có quyền gì trong quản lý ngân sách. Còn nhân sự phụ thuộc hoàn toàn vào Ban Tổ chức chính quyền. “Lúc bấy giờ tôi hay gọi mấy ông giám đốc sở là “quyền rơm vạ đá” - ông Bảo hồi nhớ. Sau đó, tỉnh Long An đã thử đột phá thành trì “bao cấp” bằng quyết định giao quyền tự chủ tài chính cho Sở GD-ĐT… Và từ “đốm lửa” Long An, đã “cháy rộ” một phong trào rộng khắp ở các tỉnh Nam bộ và một số tỉnh miền Trung khi Sở GD-ĐT không những được giao quản “tiền” mà còn ôm thêm “quản vốn con người”.

Tuy nhiên, cũng như nhiều sáng kiến khác, mô hình mới này đã nhanh chóng “thoái trào” vì không chống nổi sức ì của cơ chế bao cấp, xin – cho in dấu vết quá đậm. Điều đó cũng xảy ra đối với khối ĐH, cả về tuyển sinh, cả về các lãnh vực khác như mở ngành nghề, chương trình đào tạo, liên thông…

Trong bối cảnh đó, nhiều người cho rằng cần trao cho tất cả các trường “cây đũa thần” là “khoán 10” cho GDĐH, với hàm ý xây dựng một cơ chế mới quản lý lãnh vực này. Tuy nhiên, cơ chế “khoán 10” trong nông nghiệp vốn có tác dụng giải phóng sức lao động, đưa nước ta từ chỗ thiếu ăn thành nước xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, lại có “đầu ra” không giống với “khoán” trong GDĐH.

Một giáo sư thổ lộ: Sản phẩm GD một khi hỏng thì không thể sửa chữa (not rework) mà cũng không thể vứt đi được. Di hại của nó kéo dài đến hàng 3-4 thập kỷ. Nên trách nhiệm xã hội của trường ĐH đối với người học vô cùng lớn, không thể khoán trắng cho các trường được. Như vậy, giống như “đồng xu có hai mặt”, tự chủ luôn đi kèm trách nhiệm, không có chuyện “tự chủ tuyệt đối”, đặt mình ra ngoài luật pháp và mức độ tự chủ của từng trường cũng rất khác nhau.

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, chúng ta phải xử lý hài hòa mối quan hệ giữa nhà nước, nhà trường và thị trường. Nếu yếu tố thị trường lấn áp thì chuẩn mực giá trị học thuật cũng như sự bình đẳng có nguy cơ bị xâm hại. Còn khi nhà nước can thiệp quá sâu cũng lại làm triệt tiêu sức sáng tạo của nhà trường và sự ỷ lại sẽ tăng lên.

Ranh giới đúng - sai

Sự bao cấp quá mức từ phía nhà nước trong nhiều năm qua đã biến hệ ĐH nước ta thành thực thể khô cứng, quắt queo, một dạng như nhiều nhà giáo phân tích là “trường cấp 4”. Nhưng để thoát ra thì vấn đề không mấy đơn giản. Ở đây, ranh giới giữa đúng và sai, giữa sáng kiến và khuôn phép, giữa mới và cũ… quá sức mỏng manh.

Đơn cử như chuyện kiểm toán - chuyện bình thường để đảm bảo sự trong sáng trong công tác tài chính kế toán – cũng tỏ ra… không bình thường với ngành có đặc thù riêng như ngành GD-ĐT. Những việc các trường làm như huy động nhiều nguồn lực khác nhau để phát triển, sử dụng học phí để nâng cấp phòng học, để xây ký túc xá khang trang… những tưởng là thành tích thì dưới quan điểm của kiểm toán lại là vi phạm. Việc hỗ trợ các hoạt động đoàn thể như hỗ trợ nhà tình thương, tình nghĩa… - theo kiểm toán - cũng phải lấy nguồn tài trợ, còn chi từ học phí là sai!?

Việc nộp thuế thu nhập của ngành cũng có đặc thù riêng. Nếu GV nhận tiền giờ giảng vài chục triệu đồng, nhưng có khi đó là số tiền cho cả học kỳ, hoặc cả năm thì có phải “khấu trừ từ gốc”? Và có phải là “không hợp pháp” khi các trường giảm giờ dạy nghĩa vụ xuống để có thêm thu nhập cho GV trẻ, những SV tốt nghiệp xuất sắc vượt qua bao cám dỗ của cuộc sống, từ chối những mức lương hậu hĩ để trở thành một cán bộ giảng dạy? Đến nỗi, PGS-TS Thái Bá Cần, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM, phải nhăn nhó: “Muốn mở nhưng mở ra rồi lại sợ làm trái quy định. Có kiểm toán viên còn vặn vẹo chi cho hội nghị này làm gì… vì nó đâu có quan trọng?”.

Người ta hay nói: Những điều hợp lý có khi không hợp pháp mà hợp pháp lại không hợp lý! Và liệu có “hợp pháp” không khi Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM âm thầm mở “lớp chất lượng cao” với mục đích kéo dần chất lượng đào tạo? Ở đây, TS Thái Bá Cần đã lựa chọn phương án “hợp lý”: Muốn có dịch vụ cao thì phải trả tiền, còn tiền ngân sách chỉ dành cho số đông, cho những người nghèo. Đó cũng là việc dám làm, dám chịu trách nhiệm, một hướng đi “tự chủ” của một trường ĐH hoạt động trong điều kiện còn bị ràng buộc bởi những bất cập của cơ chế.

Tựu trung, trao quyền tự chủ cho các trường ĐH là xu hướng tất yếu, là giải pháp mang tính đột phá vì là “giải pháp của nhiều giải pháp”. Song đó mới chỉ là điều kiện “cần” để nâng cao chất lượng giáo dục ĐH…

(Theo Bích An – Phương Đông - SGGP)

Video nổi bật

Những trò nghịch thời học sinh khiến bạn không muốn lớn
00:00 / --:--

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Nhiều khoản thu - chi có dấu hiệu bất thường

"Lãnh đạo nhà trường không công khai tài chính về các khoản thu, chi, số dư trong và ngoài ngân sách hằng năm. Nhiều khoản chi chỉ có hiệu trưởng và kế toán biết. Thậm chí, có khoản tiền được lập chứng từ, chữ ký giả để hợp thức hóa.

Cười té ghế với chùm ảnh chế mùa thi 2015

Mùa thi 2015 đang diễn ra, bên cạnh những tin tức về các thí sinh, đề thi, còn có những hình ảnh được chế của mùa thi năm nay vô cùng vui nhộn và thú vị. Mời bạn đọc xem qua tổng hợp những hình ảnh về mùa thi 2015 này:

Trường mẫu giáo chỉ tiếp nhận các bé có phụ huynh là viên chức?

'Nhà trường có chủ trương tuyển sinh năm học mới trong hai đợt, đợt 1 nhà trường chỉ tuyển sinh những bé có bố hoặc mẹ thuộc diện công nhân viên chức và hộ khẩu tại địa bàn phường 14', bà Đỗ Thị Bạch Trinh, Hiệu phó trường mầm non Bông Hồng cho biết.

Nhận xét tin Mô hình tự chủ trong các trường đại học: Cần nhưng chưa đủ!

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Mô hình tự chủ trong các trường đại học: Cần nhưng chưa đủ! bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Mo hinh tu chu trong cac truong dai hoc Can nhung chua du ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Mô hình tự chủ trong các trường đại học: Cần nhưng chưa đủ! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Model autonomy in the university: necessary but not sufficient!
Department of Education, Hanoi, Prime Minister Nguyen Tan Dung , head of government, especially, immediately after, the government, responsible, self-control, modeling, finance, operation mechanism, not enough, school

4/2006, shortly after assume responsibility as head of government, Prime Minister Nguyen Tan Dung has chosen University (University) National City and Hanoi are the first point of inspections - like a message sent - education and training sector create (Education), Special ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Giáo Dục


  • Thoi su 24h067 Hao Anh bi bat vi trom cap
    Thời sự 24h(06/7): Hào Anh bị bắt vì trộm cắp

     Những thông tin mới về đám tang của nhạc sĩ An Thuyên; Bất thường Sa Pa lạnh 13 độ giữa mùa hè; "Cậu bé đặc biệt" Hào Anh bị bắt vì trộm cắp; Lộ ảnh cưới của Á hậu quyến rũ nhất lịch sử HH Việt Nam

  • Thoi su tuan qua Xuat hien nhan chung moi vu ong Chan
    Thời sự tuần qua: Xuất hiện nhân chứng mới vụ ông Chấn

    Hàng ngàn thí sinh phải chỉnh sửa sai sót; Nhạc sĩ An Thuyên đột ngột qua đời; Xuất hiện nhân chứng mới, ông Chấn chưa thể nhận 7,2 tỷ?; Thảm án rúng động xứ Nghệ: 4 người một nhà tử vong; 

  • Thoi su 24h047 Truy bat hung thu giet 4 nguoi rung dong
    Thời sự 24h(04/7): Truy bắt hung thủ giết 4 người rúng động

    Thông tin tiếp vụ hạ sát 4 người trong một nhà rúng động xứ Nghệ; Bộ Giáo dục giải đáp vấn đề nóng hậu thi quốc gia; Khu vực "đào đâu cũng phát hiện hài cốt" tại Thủ đô;... là những thông tin thời sự đáng chú ý ngày 4/7. 

  • Thoi su 24h037 Tham an rung dong xu Nghe
    Thời sự 24h(03/7): Thảm án rúng động xứ Nghệ

    Phó Thủ tướng truy trách nhiệm ném đá xe khách; Đường sắt trên cao HN “uốn lượn” vẫn đảm bảo an toàn; Nhạc sĩ An Thuyên đột ngột qua đời; Thí sinh ngất xỉu khi hay tin bố đột ngột qua đời; Thảm án rúng động xứ Nghệ: 4 người một nhà tử vong...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 3/7.

  • Thoi su 24h027 Ong Chan se to cao nhan chung moi
    Thời sự 24h(02/7): Ông Chấn sẽ tố cáo nhân chứng mới

     Thủ tướng phát lệnh "cất cánh" Airbus A350 của Vietnam Airlines; Quang Lê rời khỏi Việt Nam, Đàm Vĩnh Hưng nói lời cuối; Ông Chấn sẽ tố cáo nhân chứng mới; Thêm nhiều "cái chết" trong phòng thi; 

  • Mr Dam to Quang Le choi ban
    Mr Đàm tố Quang Lê chơi bẩn

    Vụ lùm xùm tranh gà của Đàm Vĩnh Hưng và Quang Lê hiện nay chưa đến hồi kết. Nhiều nghệ sĩ Việt đã lên tiếng bênh Mr. Đàm. ------------ Xem thêm: Mr Đàm tố Quang Lê chơi bẩn, http://vietbao.vn/tp/Mr-Dam-to-Quang-Le-choi-ban/11933036/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dai gia Ca Mau mua dam tre em
    Đại gia Cà Mau mua dâm trẻ em

    Đại gia miền Tây mua dâm thiếu nữ được cho là thành khẩn khai báo, lý lịch rõ ràng và nhân thân tốt. Gia đình của Việt kiều này đang làm thủ tục bảo lãnh cho ông Tiêu tại ngoại.

  • Nam sinh qua doi truoc ngay tot nghiep
    Nam sinh qua đời trước ngày tốt nghiệp

    Những lời trăng trối cuối cùng của nam sinh qua đời trước lễ tốt nghiệp với người bạn đặc biệt trên facebook cũng khiến nhiều người nghẹn lại. ------------ Xem thêm: Nam sinh qua đời trước ngày tốt nghiệp, http://vietbao.vn/tp/Nam-sinh-qua-doi-truoc-ngay-tot-nghiep/11936114/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Duong sat tren cao Ha Noi uon luon
    Đường sắt trên cao Hà Nội uốn lượn

    Đường sắt đô thị trên cao Cát Linh-Hà Đông uốn lượn như rồng trên nhiều điểm chạy dọc đường Nguyễn Trãi, Trần Phú...

  • Nhung dam cuoi dat vang gay xon xao
    Những đám cưới "dát vàng" gây xôn xao

    Hình ảnh một số cô dâu đeo đầy vàng trong đám cưới ở một số nơi ở Việt Nam không chỉ khiến nhiều người trầm trồ mà còn là tâm điểm của các cuộc tranh luận trên mạng xã hội.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2806 0407
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (28/06 - 04/07)

    Cả thế giới phải đối mặt với nắng nóng kỷ lục; Chính thức bắt đầu kỳ thi THPT Quốc gia 2015; Đường sắt trên cao Hà Nội uốn lượn; 10 luật có hiệu lực từ tháng 7/2015; QL 1A bị phá hoại bởi hóa chất lạ; Nạn chặt chém du khách ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------ Xem thêm: Nghìn lẻ chuyện tuần qua (28/06 - 04/07), http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nghin-le-chuyen-tuan-qua-2806-0407/2147574941/157/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Toan canh kinh te tuan 2806 04072015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 28/06 - 04/07/2015

    Ngày 1/7 Luật Doanh nghiệp, Luật Nhà ở và Luật kinh doanh BĐS đã chính thức có hiệu lực, EVN khẳng định đã giải thích thỏa đáng tất cả những khiếu nại của người dân và khách hàng liên quan đến việc hóa đơn tiền điện tăng "sốc", con số 63% cán bộ thuế tiêu cực, nhũng nhiễu đã phản ánh đúng tình trạng hiện nay của một bộ phận cán bộ thuế trong quá trình tác nghiệp, sự kỳ lạ trong hệ thống chỉ tiêu kinh tế- xã hội....Cùng với đó, những thông tin về tài chính ngân hàng, thị trường tiêu dùng... tiếp tục là những tin tức, sự kiện kinh tế nóng hổi trong tuần vừa qua. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 28/06 - 04/07/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2906-04072015/2147574923/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2806 0407
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (28/06 - 04/07)

    Siêu trộm và những vụ án nổi tiếng; Những vụ hiếp dâm tập thể chấn động; Nhận diện những chiêu lừa bắt cóc trẻ em cha mẹ nên cảnh giác; Xuất hiện nhân chứng mới, ông Chấn chưa thể nhận 7,2 tỷ?; Vì sao ‘ông trùm’ Tàng Keangnam chưa thể ‘đền tội’ như dự kiến?; Đại gia khai bị 'bất lực' trong 2 lần mua dâm thiếu nữ;.....là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (28/06 - 04/07), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2806-0407/2147574905/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nghin le chuyen tuan qua 2106 2706
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (21/06 - 27/06)

    Hoàn lưu bão số 1 làm 15 người chết và mất tích; Xe khách lao xuống vực ở đèo Lò Xo; Sóng lạ đè sóng không lưu Tân Sơn Nhất; Miễn nhiệm bác sĩ giẫm chân lên giường: Nên hay không?; Mạng xã hội và ‘chiếc phanh’ của tình người; Đầu năm 2016 sẽ được hưởng BHXH một lần... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2106 27062015
    Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015

    Giá điện tăng bất thường được lý giải do mức sử dụng điện năng tăng khiến lượng tiêu thụ điện tăng, thiết bị đo đếm, công tơ điện có vấn đề hay sự tù mù trong cách tính của “nhà đèn”… ------------ Xem thêm: Toàn cảnh kinh tế tuần 21/06 - 27/06/2015, http://vietbao.vn/Kinh-te/Toan-canh-kinh-te-tuan-2106-27062015/2147573276/47/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn