Học sử qua câu đố dân gian

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Một tiết học sử của lớp 9, Trường THCS Lê Lợi, TPHCM. (Ảnh: Người lao động)

Dựa vào những sự kiện lịch sử tiêu biểu, nhất là các nhân vật lịch sử, tác giả dân gian đã khái quát bằng những câu đố thơ với hình ảnh sinh động, “thách đố” nhau sự hiểu biết về lịch sử cha ông để lại.

Câu đố dân gian có tự ngàn xưa, do tác giả dân gian sáng tác và lưu truyền rộng rãi từ đời này qua đời khác. Nếu ca dao là những bài thơ dân gian giàu tình cảm thì câu đố là những bài thơ dân gian giàu trí tuệ. Thể lục bát trong câu đố dân gian đã giúp cho việc lưu truyền được dễ dàng, thuận tiện vì nó mang hơi thở của lời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân.

Những bài học lịch sử bằng câu đố dân gian không biên soạn rườm rà, dài dòng mà khắc ghi vào lòng người nghe, người đọc! Chỉ cần hai câu, bốn câu lục bát thôi, mà người xưa đã “nắm bắt được thần thái câu chuyện lịch sử cộng với cảm hứng thôi thúc, những câu đố lịch sử đã ra đời.

Ngược dòng thời gian, chúng ta thấy rõ hơn những tâm tình, những nỗi lòng và cả niềm tự hào về lịch sử dân tộc qua từng câu đố dân gian…

Khi nói về Ngô Quyền, người mở đầu cho nền độc lập dân tộc (năm 939), dân gian có câu: “Ai người trên Bạch Đằng Giang/ Dựng muôn cọc nhọn, dọc ngang sáng ngời/ Phá quân Nam Hán tơi bời/ Gươm thần độc lập giữa trời vung lên?”.

Đố về Lý Thường Kiệt, hình ảnh vị anh hùng dân tộc hiện lên qua từng câu chữ: “Ai người phá Tống bình Chiêm/ Ba ngày phá vỡ Khâm, Liêm hai thành/ Ung Châu đổ nát tan tành/ Mở đầu Bắc phạt, uy danh lẫy lừng?”Tuổi già nhưng sức không già/ Vung gươm Bắc phạt: quân nhà Tống tan/ Xuôi Nam: Chiêm quốc kinh hoàng/ Thơ Thần một áng lời vàng còn lưu?”.

Hình ảnh vị tướng đời Trần tự hỏi lòng Nợ nước chưa xong, đầu đã bạc/ Mấy độ mài gươm bóng nguyệt tà (Thuật hoài - Đặng Dung) cũng được khắc họa sâu sắc: Ai mài gươm dưới trăng tà/ Quốc thù chưa trả, tóc đà điểm sương/ Một lần giết hụt giặc Trương/ Chẳng may bị bắt, nửa đường quyên sinh?”.

Câu đố về Nguyễn Trãi, vị anh hùng dân tộc đã nếm mật nằm gai hơn mười năm, đem hết tài năng giúp Lê Lợi lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Minh, giành lại nền độc lập dân tộc. Áng thiên cổ hùng văn Bình Ngô đại cáo mãi mãi lưu danh cùng lịch sử, cùng tên tuổi Nguyễn Trãi: Nam quan bái biệt cha già/ Trở về nợ nước, thù nhà lo toan/ Lam Sơn góp lưỡi gươm vàng/ “Bình Ngô đại cáo” giang sơn thu về?”.

Câu đố về Tô Hiến Thành, một vị quan thanh liêm; giàu lòng yêu nước, căm ghét bọn nịnh thần… Tấm gương trung nghĩa của ông muôn đời còn sáng tỏ, là bài học cho bao kẻ ngày nay dựa uy quyền để tham nhũng hại dân: Một lòng giữ đúng chiếu vua/ Tiền muôn bạc triệu cũng thua gan vàng/ Giữ tròn trung chính, trung can/ Phò vua giúp nước, chiêu an trong ngoài?”.

Câu đố về Nguyễn Công Trứ, một vị quan thanh liêm, chìm nổi bao phen giữa chốn quan trường và giàu lòng yêu nước (ngoài tám mươi tuổi vẫn xin vua cho đi đánh giặc). Lịch sử muôn đời ghi danh, tôn vinh ông bởi ông là một con người “văn võ song toàn”; sống ngẩng cao đầu, không chịu luồn cúi: “Cuộc đời như đám phù vân/ Biết bao vinh nhục cũng ngần ấy thôi/ Thăng thăng, giáng giáng mấy hồi/ Mấy vùng Sơn Hải đôi lời thi ca?”.

Câu đố về Quang Trung - Nguyễn Huệ, người “anh hùng áo vải” đã làm nên dấu ấn lịch sử qua trận đại phá quân Thanh, thu giang sơn về một mối. Những địa danh: Đống Đa, Ngọc Hồi vẫn còn mãi mãi như chứng tích của một chiến công oanh liệt của cha ông ta: “Tháng giêng, Kỷ Dậu, mùng năm/ Trận nào lũ giặc xâm lăng tơi bời/ Một vùng khói lửa ngút trời/ Quân ta đại thắng muôn người mừng vui?” và “Ai người giải phóng Thăng Long/ Nửa đêm trừ tịch quyết lòng tiến binh/ Đống Đa, sông Nhĩ vươn mình/ Giặc Thanh vỡ mộng cường chinh, nhớ đời?”.

Hoặc câu đố về Nguyễn Trường Tộ, một vị quan nhìn xa trông rộng nhưng không gặp thời, đành ngậm ngùi trước sự u mê, thủ cựu của triều đình nhà Nguyễn: “Dâng vua những bản điều trần/ Mong cho nước mạnh, muôn dân được giàu/ Triều đình thủ cựu hay đâu/ Làm cho điêu đứng, thảm sầu nước non?”.

Mỗi câu đố là một bài học lịch sử sinh động bởi nó được sáng tác theo cách nói của dân gian. Một khi được lưu truyền, câu đố trở thành tài sản chung của cộng đồng, của dân tộc. Có rất nhiều cách học sử mà câu đố là một cách học độc đáo nhất, sâu sắc nhất của tác giả dân gian. Phải chăng người xưa luôn có ý thức vun bồi lòng yêu quê hương, đất nước mà câu đố dân gian là một bằng chứng rõ ràng?

Hãy học sử theo cách học, cách truyền thụ của nhân dân, vì chúng ta đều nhận thức rằng: chính nhân dân chứ không ai khác là người sáng tạo ra lịch sử, người làm nên lịch sử, người viết nên những trang sử dân tộc từ xưa đến nay và muôn đời sau.

Theo Lê Đức Đồng
Giáo dục TP.HCM
Việt Báo

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Dạy bơi cho trẻ: Sao mãi chần chừ!

Mỗi ngày trung bình có hơn 9 trẻ em Việt Nam chết đuối. Bộ GD-ĐT đã đặt mục tiêu dạy đại trà bơi lội cho học sinh tiểu học nhưng hơn 5 năm qua, đề án mới dừng ở việc thí điểm

Phụ huynh “chịu chết” với lời khen danh hiệu cuối năm của con

Đã sang năm thứ hai các trường thực hiện đánh giá khen thưởng học sinh tiểu học theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT. Thay vì đánh giá xuất sắc, giỏi, tiên tiến như trước đây, cách ghi giấy khen theo phương thức mới khiến nhiều phụ huynh... “chịu chết” với các loại kiểu danh hiệu “hiểu sao cũng được”.

Nhận xét tin Học sử qua câu đố dân gian

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Học sử qua câu đố dân gian bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hoc su qua cau do dan gian ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Học sử qua câu đố dân gian ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Giáo Dục.

Learn history through folk puzzles
historical events, historical figures, understanding, puzzles, folk, ethnic, author, image, his father, who, learning, life, heart, water

Based on typical historical events, especially the historical character, the author has been embraced by the folk riddles poems with animation, "challenge" the understanding of each calendar held for use ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Giáo Dục


  • Thoi su 24h2804 Ca chet do thuy trieu do chua thuyet phuc
    Thời sự 24h(28/04): Cá chết do thủy triều đỏ chưa thuyết phục

    Xử lý nghiêm, thậm chí truy tố nếu để xảy ra ngộ độc do ăn cá chết; Nắng nóng bất thường tại TP.HCM: Trẻ nhỏ đổ bệnh, người già đột qụy; Chuyên gia phản bác nguyên nhân thuỷ triều đỏ làm chết cá; Phát hiện công nhân tráo đổi, làm mới hạn bánh quy hết date; Cháy chung cư ở Linh Đàm: Trẻ vạ vật ngủ ngoài đường

  • Thoi su 24h2704 Be trai bi me ep uong thuoc doc da chet
    Thời sự 24h(27/04): Bé trai bị mẹ ép uống thuốc độc đã chết

    Cá chết bất thường ở Vũng Áng: Thêm 5 thợ lặn nhập viện; Thảm án ở Hải Dương: Bé trai 8 tuổi bị mẹ đẻ ép uống thuốc độc đã chết; Giả mạo facebook nữ sinh bị cưa chân để lừa đảo: Lỗi tại nhà hảo tâm; Dân "tố" nước có mùi hôi, GĐ nước sạch bảo "Đun lên là hết"; Hành trình 18 năm vật vã tìm "tiếng người" cho con gái

  • Thoi su 24h2604 Nam thanh nien o HN bi sat hai da man
    Thời sự 24h(26/04): Nam thanh niên ở HN bị sát hại dã man

    Người nhái lặn 200m dưới kênh đen ngòm ô nhiễm để tìm két sắt; Có nên ăn hải sản khi cá chết hàng loạt ở miền Trung?; Thủy ngân trong không khí Hà Nội: "Khói xe chỉ là nghi ngờ"; Bỏ chất cấm độc hại: Thái Lan mất 6-7 năm, Việt Nam chỉ 6-7 tháng; Hà Nội: Lại một chung cư có nước sạch "sạch" như... nước cống!

  • Thoi su 24h2504 Tre bi bao hanh Noi dau tinh than
    Thời sự 24h(25/04): Trẻ bị bạo hành - Nỗi đau tinh thần

    Những cô gái bị xử tội... hiếp dâm; ‘Ai đầu độc cá cũng phải bị xử lý’!; Nằm rạp xuống đất khi thanh niên quăng mìn ra đường; Trẻ em bị bạo hành: Những nỗi đau về thể xác và tinh thần; Từ những vụ tống tình, tiền bằng ảnh 'nóng': Bài học cho giới trẻ... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 25/04/2016.

  • Thoi su 24h2204 Thanh nien lay bua giet nguoi yeu
    Thời sự 24h(22/04): Thanh niên lấy búa giết người yêu

    Công an nóng vội bỏ qua, còn ta nóng vội thì ra vào tù; Vì sao có những miếng thịt bò lại ánh lên màu 7 sắc cầu vồng?; Mỗi ngày cả trăm người đi taxi "thất lạc hành lý"; Số phận như bóng ma của các cô gái Việt bị bán sang Trung Quốc; Lún vào đa cấp liên tỉnh, tiền tỉ bốc hơi

  • Xon xao nhung vu chong danh vo gay phan no
    Xôn xao những vụ chồng đánh vợ gây phẫn nộ

    Bạo lực gia đình từ lâu là một vấn đề nhức nhối trong xã hội, trong đó đáng báo động nhất là tình trạng bạo lực phụ nữ.

  • Sot virus trieu chung va cach dieu tri
    Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị

    Bệnh nhân sốt virus có thể khỏi sau 5-7 ngày điều trị. Tuy nhiên, nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. ------------ Xem thêm: Sốt virus - triệu chứng và cách điều trị, http://vietbao.vn/tp/Sot-virus-trieu-chung-va-cach-dieu-tri/13168970/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Dan ba Viet kho nhat the gioi
    Đàn bà Việt khổ nhất thế giới?

    Trên đời này, chỉ có cha mẹ mới có thể hi sinh vì con cái! Đừng nghĩ mình có thể thay đổi được người khác. Sống vì mình đi, thương mình đi, sáng suốt lên, đừng vì sợ thị phi, sợ không làm được mà sống chịu đựng cả đời. Ai bị..

  • Vu chu quan bi xu ly hinh su
    Vụ 'chủ quán bị xử lý hình sự"

    Ông Tấn thuê mặt bằng ở huyện Bình Chánh để bán cà phê, ăn sáng, cơm trưa... nhưng lại bị phạt tiền vì nhiều lý do rồi bị truy tố vì chậm đăng ký kinh doanh...

  • Tang thue moi truong voi xang dau
    Tăng thuế môi trường với xăng dầu?

    Đại diện Bộ Tài chính khẳng định, hiện Bộ Tài chính chưa có kế hoạch trình Chính phủ về điều chỉnh tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu.

  • Toan canh kinh te tuan 244 3004
    Toàn cảnh kinh tế tuần (24/4 -30/04)

    Trong buổi lễ Kỷ niệm 65 năm ngày thành lập ngành Ngân hàng Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu ngành điều hành linh hoạt lãi suất, kiềm chế lạm phát, đẩy mạnh tái cơ cấu; theo cách tính của Việt Nam, sau 4 tháng, lạm phát đang dừng ở mức 1,33%; mức lương của người lao động tại Việt Nam là 384-582 USD/tháng.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2404 29042016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 24/04 - 29/04/2016

    Cá chết hàng loạt tại vùng biển miền Trung; Sự thật về thông tin có thủy ngân lơ lửng trong không khí Hà Nội; Gió thổi đổ cột điện cao thế 500kV; Phản cảm cảnh chân dài mặc bikini 2 mảnh câu khách ở siêu thị tại HN; Cá chết, thuỷ ngân, chất cấm - người Việt sống sao... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 244304
    Sự kiện quốc tế nổi bật (24/4-30/4)

    Mỹ chi 38 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa trong 5 năm tới; một phần tài liệu Panama bí mật sẽ được công bố vào tháng 5; Bà Clinton, ông Trump đứng trước chiến thắng lớn ở 5 bang; Nhật Bản ngơ ngác mất hợp đồng tàu ngầm 39 tỷ USD... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 244 304
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (24/4 - 30/4)

    Tác động khủng khiếp của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; 100% xúc xích Vietfoods chứa chất gây ung thư; Những món khoái khẩu mùa hè dễ gây ngộ độc nhất; Bé 6 tuổi dậy thì sớm vì được mẹ cho ăn một món liên tục trong 2 năm;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 2443042016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (24/4-30/4/2016)

    Nhiều khi cha mẹ đã vô tình 'xâm hại' con mà không hay biết; cảnh giác trước những chiêu 'móc túi' của thợ điều hòa; vấn nạn dùng chất cấm trong chăn nuôi; cá chết khiến người dân không dám ăn hải sản...Cùng với những câu chuyện về tình yêu, hạnh phúc gia đình với ý nghĩa sâu xa khiến chúng ta phải suy ngẫm nhiều hơn là các