Thứ tư, 02 Tháng tư 2008, 12:39 GMT+7

Học sử qua câu đố dân gian

Một tiết học sử của lớp 9, Trường THCS Lê Lợi, TPHCM. (Ảnh: Người lao động)

Dựa vào những sự kiện lịch sử tiêu biểu, nhất là các nhân vật lịch sử, tác giả dân gian đã khái quát bằng những câu đố thơ với hình ảnh sinh động, “thách đố” nhau sự hiểu biết về lịch sử cha ông để lại.

Câu đố dân gian có tự ngàn xưa, do tác giả dân gian sáng tác và lưu truyền rộng rãi từ đời này qua đời khác. Nếu ca dao là những bài thơ dân gian giàu tình cảm thì câu đố là những bài thơ dân gian giàu trí tuệ. Thể lục bát trong câu đố dân gian đã giúp cho việc lưu truyền được dễ dàng, thuận tiện vì nó mang hơi thở của lời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân.

Những bài học lịch sử bằng câu đố dân gian không biên soạn rườm rà, dài dòng mà khắc ghi vào lòng người nghe, người đọc! Chỉ cần hai câu, bốn câu lục bát thôi, mà người xưa đã “nắm bắt được thần thái câu chuyện lịch sử cộng với cảm hứng thôi thúc, những câu đố lịch sử đã ra đời.

Ngược dòng thời gian, chúng ta thấy rõ hơn những tâm tình, những nỗi lòng và cả niềm tự hào về lịch sử dân tộc qua từng câu đố dân gian…

Khi nói về Ngô Quyền, người mở đầu cho nền độc lập dân tộc (năm 939), dân gian có câu: “Ai người trên Bạch Đằng Giang/ Dựng muôn cọc nhọn, dọc ngang sáng ngời/ Phá quân Nam Hán tơi bời/ Gươm thần độc lập giữa trời vung lên?”.

Đố về Lý Thường Kiệt, hình ảnh vị anh hùng dân tộc hiện lên qua từng câu chữ: “Ai người phá Tống bình Chiêm/ Ba ngày phá vỡ Khâm, Liêm hai thành/ Ung Châu đổ nát tan tành/ Mở đầu Bắc phạt, uy danh lẫy lừng?”Tuổi già nhưng sức không già/ Vung gươm Bắc phạt: quân nhà Tống tan/ Xuôi Nam: Chiêm quốc kinh hoàng/ Thơ Thần một áng lời vàng còn lưu?”.

Hình ảnh vị tướng đời Trần tự hỏi lòng Nợ nước chưa xong, đầu đã bạc/ Mấy độ mài gươm bóng nguyệt tà (Thuật hoài - Đặng Dung) cũng được khắc họa sâu sắc: Ai mài gươm dưới trăng tà/ Quốc thù chưa trả, tóc đà điểm sương/ Một lần giết hụt giặc Trương/ Chẳng may bị bắt, nửa đường quyên sinh?”.

Câu đố về Nguyễn Trãi, vị anh hùng dân tộc đã nếm mật nằm gai hơn mười năm, đem hết tài năng giúp Lê Lợi lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Minh, giành lại nền độc lập dân tộc. Áng thiên cổ hùng văn Bình Ngô đại cáo mãi mãi lưu danh cùng lịch sử, cùng tên tuổi Nguyễn Trãi: Nam quan bái biệt cha già/ Trở về nợ nước, thù nhà lo toan/ Lam Sơn góp lưỡi gươm vàng/ “Bình Ngô đại cáo” giang sơn thu về?”.

Câu đố về Tô Hiến Thành, một vị quan thanh liêm; giàu lòng yêu nước, căm ghét bọn nịnh thần… Tấm gương trung nghĩa của ông muôn đời còn sáng tỏ, là bài học cho bao kẻ ngày nay dựa uy quyền để tham nhũng hại dân: Một lòng giữ đúng chiếu vua/ Tiền muôn bạc triệu cũng thua gan vàng/ Giữ tròn trung chính, trung can/ Phò vua giúp nước, chiêu an trong ngoài?”.

Câu đố về Nguyễn Công Trứ, một vị quan thanh liêm, chìm nổi bao phen giữa chốn quan trường và giàu lòng yêu nước (ngoài tám mươi tuổi vẫn xin vua cho đi đánh giặc). Lịch sử muôn đời ghi danh, tôn vinh ông bởi ông là một con người “văn võ song toàn”; sống ngẩng cao đầu, không chịu luồn cúi: “Cuộc đời như đám phù vân/ Biết bao vinh nhục cũng ngần ấy thôi/ Thăng thăng, giáng giáng mấy hồi/ Mấy vùng Sơn Hải đôi lời thi ca?”.

Câu đố về Quang Trung - Nguyễn Huệ, người “anh hùng áo vải” đã làm nên dấu ấn lịch sử qua trận đại phá quân Thanh, thu giang sơn về một mối. Những địa danh: Đống Đa, Ngọc Hồi vẫn còn mãi mãi như chứng tích của một chiến công oanh liệt của cha ông ta: “Tháng giêng, Kỷ Dậu, mùng năm/ Trận nào lũ giặc xâm lăng tơi bời/ Một vùng khói lửa ngút trời/ Quân ta đại thắng muôn người mừng vui?” và “Ai người giải phóng Thăng Long/ Nửa đêm trừ tịch quyết lòng tiến binh/ Đống Đa, sông Nhĩ vươn mình/ Giặc Thanh vỡ mộng cường chinh, nhớ đời?”.

Hoặc câu đố về Nguyễn Trường Tộ, một vị quan nhìn xa trông rộng nhưng không gặp thời, đành ngậm ngùi trước sự u mê, thủ cựu của triều đình nhà Nguyễn: “Dâng vua những bản điều trần/ Mong cho nước mạnh, muôn dân được giàu/ Triều đình thủ cựu hay đâu/ Làm cho điêu đứng, thảm sầu nước non?”.

Mỗi câu đố là một bài học lịch sử sinh động bởi nó được sáng tác theo cách nói của dân gian. Một khi được lưu truyền, câu đố trở thành tài sản chung của cộng đồng, của dân tộc. Có rất nhiều cách học sử mà câu đố là một cách học độc đáo nhất, sâu sắc nhất của tác giả dân gian. Phải chăng người xưa luôn có ý thức vun bồi lòng yêu quê hương, đất nước mà câu đố dân gian là một bằng chứng rõ ràng?

Hãy học sử theo cách học, cách truyền thụ của nhân dân, vì chúng ta đều nhận thức rằng: chính nhân dân chứ không ai khác là người sáng tạo ra lịch sử, người làm nên lịch sử, người viết nên những trang sử dân tộc từ xưa đến nay và muôn đời sau.

Theo Lê Đức Đồng
Giáo dục TP.HCM
Việt Báo

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Học sinh dùng điện thoại: "Mánh khóe" học đường

Nhiều trường tuyệt đối cấm học sinh mang điện thoại đến lớp nhưng cũng có những trường chấp nhận. Thậm chí có trường, học sinh ngang nhiên mang điện thoại ra quay, chụp.

Nhận xét tin Học sử qua câu đố dân gian

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Học sử qua câu đố dân gian bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Hoc su qua cau do dan gian ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Học sử qua câu đố dân gian ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Learn history through folk puzzles
historical events, historical figures, understanding, puzzles, folk, ethnic, author, image, his father, who, learning, life, heart, water

Based on typical historical events, especially the historical character, the author has been embraced by the folk riddles poems with animation, "challenge" the understanding of each calendar held for use ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h0210 Anh chong chat xac em dau
    Thời sự 24h(02/10): Anh chồng chặt xác em dâu

    "Lãnh địa" của hàng trăm chuyến xe quá tải; Tiệm vàng bị mất trộm 8 tỉ đồng; Vụ bao tải chứa xác: Anh chồng sát hại em dâu rồi phi tang?; Hiệu trưởng bị bắt quả tang trên chiếu bạc

  • Thoi su 24h0110 No lon tren xe giuong nam
    Thời sự 24h(01/10): Nổ lớn trên xe giường nằm

    Công an tìm ra tác giả "Thư gửi bố ngoài đảo xa”; Lộ diện cô gái có con với Ya Suy; Người mẫu Việt lại khỏa thân vì body painting; Sự biến mất bí ẩn ngôi nhà gỗ đẹp nhất phố núi; Khách khó thở

  • Thoi su 24h309 Chu tiem cam do bi giet da man
    Thời sự 24h(30/9): Chủ tiệm cầm đồ bị giết dã man

    Xe quá tải xéo nát tuyến đường độc đạo; Thú chơi "thần dược" tiền tỷ của đại gia Sài thành; Vừa khai mạc, phiên xử Lý Nguyễn Chung lại hoãn; Cabin đu quay đứt rời trục, 3 bố con bị ném xuống đất...

  • Thoi su tuan qua Su co nut cao toc dai nhat VN
    Thời sự tuần qua: Sự cố nứt cao tốc dài nhất VN

    Ông Nguyễn Thiện Nhân tiếp tục làm Chủ tịch MTTQ VN; Cháy quán bar Luxury, hàng trăm người tháo chạy; Cao tốc dài nhất VN nứt nhanh hơn dự tính?; Hoảng loạn vì thang máy rơi tự do ở tòa nhà Lotte

  • Thoi su 24h279 Thang may toa nha Lotte roi tu do
    Thời sự 24h(27/9): Thang máy tòa nhà Lotte rơi tự do

    Lương hưu sẽ giảm ít nhất 10%; Hoảng loạn vì thang máy rơi tự do ở tòa nhà Lotte; Lỗ nặng, cho không cả cửa hàng xe máy để thoát nợ; Bé gái lớp 3 đói lả, rơi kênh chết đuối; Điều ít biết về vợ nghệ sỹ Chánh Tín

  • Su kien quoc te noi bat Tu 219 den 279
    Sự kiện quốc tế nổi bật (Từ 21/9 đến 27/9)

    Mỹ oanh tạc các mục tiêu của IS, cảnh sát Australia giết hại thanh niên 19 tuổi, ủng hộ nhóm IS, hai ứng cử viên Tổng thống Afghanistan đạt được sự nhất trí về chia sẻ quyền lực.... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.

  • Ban tin suc khoe tuan tu 21279
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 21-27/9)

    Bác sĩ nói viêm họng, trẻ chết vì... tay chân miệng; Người dân Tây Phi "xuống đường" rầm rộ chống Ebola; Dịch đau mắt đỏ bùng phát ở Sơn La;Trái táo để 9 tháng không hỏng; Bà bầu đau mắt đỏ và những sai lầm hại đến thai nhi; Nguyên nhân kinh nguyệt màu đen bất thường; Da đẹp, dáng thon với rau ngải cứu; Bài tập cho đôi mắt khỏe đẹp... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 2109 2709
    Toàn cảnh Showbiz tuần (21/09 – 27/09)

    Mai Phương Thúy vướng nghi vấn đã kết hôn, Lê Thúy khoe ảnh cưới cùng người yêu Việt kiều, Cô bé người Việt 8 tuổi có MV đạt gần 50 triệu lượt view trên Youtube, MasterChef Vietnam quay cảnh giết ba ba ghê rợn gây bức xúc, Đồ Rê Mí 2014: Thu An xuất sắc giành ngôi quán quân, Gà cưng của Đoan Trang đăng quang Bước nhảy Hoàn vũ nhí, Tạ Đình Phong - Vương Phi tái hợp sau 11 năm xa cách, Hàng loạt nữ ngôi sao Hollywood tiếp tục bị lộ ảnh nóng,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2109 2609
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (21/09 - 26/09)

    Quan chức đi xe sang biển xanh giả; Cao tốc Nội Bài - Lào Cai vừa thông xe đã lún, nứt; Hỏa hoạn tại quán bar Luxury; Thang máy rơi tự dọ tại Lotte Center; Những vụ bạo hành trẻ em - chuyện sau cánh cửa .... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2109 2709
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (21/09 - 27/09)

    Những vụ bạo hành trẻ em gây chấn động; Một bé gái bị sát hại và chặt xác gây chấn động ở Nhật Bản; Những người phụ nữ vào tù vì mang tội hiếp dâm; Choáng những vụ giang hồ máu liều nổ súng, đánh chém công an; Phiên tòa xử kẻ giết người và chuyện hiếm có; Giết người tình man rợ chỉ vì ghen tuông;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.